CASE OF İNCEDERE AND ALTAY v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

İNCEDERE ve ALTAY / TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 58778/19 ve diğer 2 başvuru ‑ ekteki listeye bakınız)

KARAR
 

STRAZBURG

12 Aralık 2023

İşbu karar kesinleşmiş olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

İncedere ve Altay / Türkiye davasında,

Başkan
Egidijus Kūris,
Hâkimler
Pauliine Koskelo,
Frédéric Krenc

   ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine Edirne Ceza İnfaz Kurumunda tutulan ve İstanbul Barosuna kayıtlı Avukat Gülizar Tuncer tarafından temsil edilen iki Türk vatandaşı Suat İncedere (“birinci başvuran”) ve Mehmet Aytunç Altay’ın (“ikinci başvuran”) (hep birlikte “başvuranlar”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM” veya “Mahkeme”), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, ekteki tabloda belirtilen farklı tarihlerde yapmış oldukları başvuruları (no. 58778/19, 58787/19 ve 62966/19),

Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümeti’ne (“Hükümet”) Sözleşme’nin 10. maddesine ilişkin şikâyetin bildirilmesine ve başvuruların geri kalanının kabul edilemez olduğuna ilişkin kararı,

Tarafların beyanlarını,

Hükümetin başvuruların bir Komite tarafından incelenmesine karşı itirazını reddeden kararı dikkate alarak,

21 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirilen kapalı müzakerelerin ardından,

Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir.

DAVANIN KONUSU

1.  Başvurular, başvuranların tutuldukları ceza infaz kurumu idaresinin, kendilerine posta yoluyla gönderilen haftalık bir gazetenin bazı sayılarının nüshalarını kendilerine teslim etmemesine ilişkindir.

2.  Söz konusu tarihte başvuranların, Edirne F Tipi Ceza İnfaz Kurumunda anayasal düzeni değiştirmeye kalkışmak suçundan müebbet hapis cezaları infaz edilmekteydi.

3.  14 Aralık 2017 tarihinde alınan bir kararla, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un (5275 sayılı Kanun) 62/3 maddesi, Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in 8/3 maddesi ve Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplıkları Yönergesi’nin 11/b ve 12. maddelerine dayanarak, Edirne Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı (Kurul), başvuranlara posta yoluyla gönderilen haftalık “Atılım” gazetesinin 300 - 302. sayılarının başvuranlara teslim edilmemesine ve el konulmasına karar vermiştir. Ayrıca, aynı yasal dayanakla Kurul, 13 Nisan 2018 tarihli bir kararla, yine posta yoluyla gönderilen aynı gazetenin 315 - 319. sayılarının birinci başvurana teslim edilmemesine karar vermiştir.

4.  Kurul, bu sayıların bazı sayfalarında haber niteliği taşımayan, yasa dışı bir terör örgütünün yazılı ve görsel propagandası niteliğinde, suçu ve suçluyu yücelten, yasa dışı terör örgütlerinin eylemlerini savunan ve örgütle bağlantılı olarak ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlüleri Devlet karşıtı görüşlere teşvik eden yazıların yer aldığını değerlendirmiştir. Ayrıca, söz konusu gazete sayıları ceza infaz kurumundaki tutuklu ve hükümlüler arasında dayanışma sağlamayı amaçlayan, direniş, ayaklanma ve şiddet çağrıları içeren, okuyucuları nefret, isyan ve şiddete ve örgüte katılmaya teşvik eden ibareler ile bölücü amaçlara yönelik şiddeti destekleyen yorumlar içermiştir. Bu bağlamda Kurul, gazetenin söz konusu sayılarının başvuranlara teslim edilmesinin disiplinsizliğe yol açabileceği ve ceza infaz kurumu güvenliğini tehlikeye düşürebileceği sonucuna varmıştır.

5.  Başvuranlar, Kurul’un yukarıda belirtilen kararlarına karşı önce Edirne İnfaz Hâkimliği ve ardından Edirne Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde itirazda bulunmuşlardır. Yerel mahkemeler, Kurul kararlarının usul ve yasaya uygun olduğuna hükmederek itirazların reddine karar vermiştir.

6.  Anayasa Mahkemesi, özet kararlarında, başvuranlar tarafından yapılan bireysel başvuruların açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Söz konusu kararlar birinci başvurana 22 Nisan 2019 tarihinde, ikinci başvurana ise 22 Mayıs 2019 tarihinde tebliğ edilmiştir.

MAHKEME’NİN DEĞERLENDİRMESİ

7.  Mahkeme, başvuruları, konu bakımından benzer olmaları sebebiyle, tek bir karar kapsamında birleştirerek incelemeyi uygun görmektedir.

8.  Başvuranlar, kendilerine posta yoluyla gönderilen haftalık “Atılım” gazetesinin bazı sayılarının kendilerine teslim edilmemesine ilişkin Kurul kararları nedeniyle Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamındaki ifade özgürlüğü haklarının ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuşlardır.

9.  Hükümet, başvuranların önemli bir zarara uğramadıklarını, mağdur sıfatlarının olmadığını ve şikâyetlerinin açıkça dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürerek üç kabul edilemezlik itirazında bulunmuştur. Mahkeme, Hükümet’in Mehmet Çiftci/Türkiye (no. 53208/19, §§ 20-23, 16 Kasım 2021) davasında da benzer itirazlarda bulunduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme, bu davada Hükümet’in başvuranın önemli bir zarar ve mağdur sıfatına ilişkin itirazlarını reddettiğini ve başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu itirazına ilişkin ileri sürülen argümanların, Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamında şikâyetin esasının incelenmesini gerektirdiğini değerlendirdiğini kaydeder (aynı davada, §§ 25-26). Mahkeme, mevcut başvurularda dile getirilen itirazlarla ilgili olarak bu tespitlerden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir neden görmemektedir.

10.  Bu nedenle Mahkeme, söz konusu şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığı veya başka herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesiyle de bağdaşmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, söz konusu şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.

11.  Başvuruların esası yönünden Mahkeme, benzer bir şikâyeti öncü bir dava olan Mehmet Çiftci (yukarıda anılan, §§ 32-46) davasında incelediğini ve ulusal mahkemelerin kararlarında başvuranın ifade özgürlüğü hakkına yapılan müdahalenin gerekliliğini ikna edici bir şekilde ortaya koyabilecek yeterli gerekçeler sunmamaları nedeniyle Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verdiğini kaydeder.

12.  Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen Mahkeme, mevcut başvurularda Mehmet Çiftci (yukarıda anılan) davasında vardığı sonuçtan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir olgu ya da argüman tespit etmemiştir.

13.  Dolayısıyla, Sözleşme’nin 10. maddesi ihlâl edilmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

14.  Başvuranların her biri, 10.000 avro manevi tazminat talep etmiştir. Ayrıca, avukatlık ücretleri de dâhil olmak üzere, Mahkeme önünde yapılan masraf ve giderler için Mahkeme’yi uygun bir meblağın kendilerine ödenmesine hükmetmeye davet etmişlerdir. Bu hususta başka bir açıklama veya herhangi bir belge sunmamışlardır.

15.  Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

16.  Manevi tazminatla ilgili olarak, başvuranların söz konusu tedbir nedeniyle uğradıklarını iddia ettikleri zararı değerlendirmeyi mümkün kılacak hiçbir delil veya argüman sunmadıklarını kaydeden Mahkeme, mevcut davanın koşullarını göz önünde bulundurarak, ihlal tespitinin iddia edilen manevi zarar için kendi başına yeterli adil tazmin teşkil ettiği kanaatindedir (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Murat Türk/Türkiye [BD], no. 20686/19, § 19, 5 Nisan 2022).

17.  Başvuranların masraf ve giderlere ilişkin talepleri, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 60 § 2 maddesi kapsamındaki koşullar ve başvuranların taleplerini destekleyecek herhangi bir belgeyi Mahkeme’ye sunmamış olmaları dikkate alınarak reddedilmelidir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup; Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 12 Aralık 2023 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

 Dorothee von Arnim Egidijus Kūris
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

EK

Dava Listesi:

Sıra no.

Başvuru no.

Dava adı

Başvuru tarihi

Başvuran
Doğum Tarihi
Uyruk

Temsilcisi

1.

58778/19

İncedere/Türkiye

3 Ekim 2019

Suat İNCEDERE
1971
Türk

Gülizar TUNCER

2.

58787/19

İncedere/Türkiye

17 Ekim 2019

Suat İNCEDERE
1971
Türk

Gülizar TUNCER

3.

62966/19

Altay/Türkiye

21 Kasım 2019

Mehmet Aytunç ALTAY
1956
Türk

Gülizar TUNCER