OAO NeftyanayaKompaniyaYukos / Rusya– 14902/04 - Karar (adil tazmin) 31.7.2014 tarihli Karar [I. Bölüm]
Olaylar –2004 yılında Rus petrol şirketi, OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos (Yukos) aleyhine açılan ve şirketin 2007 yılında tasfiye edilmesine yol açan vergi davası ve icra takibi.
20 Eylül 2011 tarihli Daire kararında (Bk. 144 sayılı Bilgi Notu) Mahkeme, alt derece mahkemeler önünde görülen davasına hazırlık yapması için Yukos’a yeterli zaman tanınmadığı gerekçesiyle 2000 yılında yürütülen vergi hesaplamalarına ilişkin yargılama işlemleri bakımından Sözleşme’nin 6 §§ 1 ve 3 (b) maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir. Mahkeme ayrıca; (a) 2000 yılına ait cezaların hesaplanması ile 2001 yılı cezalarının iki katına çıkarılmasının yasaya aykırı olması ve (b) Rus yetkililerin, izlenen yasal amaçlar ile uygulanan yöntemler – özellikle yargılama işlemlerinin hızlılığı konusunda esneklik göstermeyerek ve Yukos’u aşırı harçlar ödemeye mecbur bırakarak – arasında adil bir denge sağlayamaması nedeniyle Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine ilişkin iki ihlal tespit etmiştir.
Mahkeme, adil tazmin hususunu saklı tutmuştur.
Hukuki değerlendirme– 41. madde
(a) Maddi Tazminat
(i) 6. Madde İhlali – Mahkeme; Sözleşme ihlali meydana gelmemiş olsaydı, 2000 yılındaki vergiye ilişkin yargılama işlemlerinin sonuçlarının ne olabileceği hakkında tahmin yürütemez. Bu nedenle, tespit edilen ihlal ile Yukos’un maruz kaldığı iddia edilen maddi zarar arasındaki illiyet bağına ilişkin yeterli delil mevcut değildir.
Sonuç: tazminata hükmedilmemiştir (oybirliğiyle).
(ii) Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesinin İhlali – Yukos, Mahkeme tarafından yasaya aykırı bulunan 2000 ve 2001 yılları vergi hesaplamalarına ilişkin cezaların yanı sıra bu cezalara uygulanan %7’lik icra harcını da ödemiştir. Mahkeme, bu ödemeler nedeniyle Yukos’un maruz kaldığı maddi zarar miktarının 1.299,324,198 avro olduğuna kanaat getirmiştir.
Ayrıca, icra işlemlerinin orantısız olması; - şirketin iddia ettiği gibi tasfiyeye sadece bu işlemlerdeki eksiklikler neden olmamış olsa da – Yukos’un tasfiye sürecine sebep olan önemli nedenlerden biridir. Esasa ilişkin kararında Mahkeme, özellikle, Yukos’un 2000 ile 2003 yılları arasında dönem için ödemek zorunda bırakıldığı %7’lik icra harçlarının, öngörülebilecek masraflara göre orantılı olmadığını tespit etmiştir. Mahkeme, icra harcı için uygun oranın %4 olması gerektiği kanaatinde olan Rus Hükümetinin bu yöndeki beyanını kabul etmiştir. Mahkeme, %4 üzerinden hesaplanan icra harcı ile esas ödenen harç arasındaki farkı hesaplamış ve bütünüyle yasaya aykırı bulunan 2000 ve 2001 yılları harçlarından bu meblağı mahsup etmiştir. Bu temelde ve enflasyonu dikkate alarak, Mahkeme, icra işlemlerinin orantısız niteliğinden kaynaklanan maddi zarar miktarının 566.780.436 avro olduğunu belirlemiştir.
Sonuç: tüm tazmin miktarı 1.866,104.634 avro (çoğunluk oyuyla).
(iii) Tazminin dağıtılması – Yukos şirketi tasfiyesinin ardından faaliyet göstermeye devam etmediği için hükmedilen tazminat, durumun gerektirdiği şekilde, şirket sermayesindeki temsili katılımlarına göre hissedarlara veya onların yasal varisleri ve mirasçılarına ödenecektir.
Bu sonuca varırken Mahkeme, Hükümetin ileri sürdüğü iki savı reddetmiştir.
Hükümetin ilk savı, yönetimin ve hissedarların bazılarının iddia edilen vergi yolsuzluğu suçuna iştirak etmiş olmaları açısından bu ödemenin adil olmayacağıydı. Ancak, tespit edilen ihlalin mahiyeti dikkate alındığında, Mahkeme, iddia edilen yolsuzluk olayına yapılan atfın ilgili olmadığına karar vermiştir. Yukos, çeşitli vergi ve icra işlemlerinde anılan olaydan dolayı sorumlu tutulduğuna veşirketin cezalandırılmış olduğu bir olayı dikkate alarak tazminat miktarının düşürülmesi için bir gerekçe olmadığına kanaat getirmiştir.
Hükümetin ikinci itirazı ise tasfiye aşamasında Yukos’un vergi makamlarına ve diğer alacaklılara ödemesi gereken yüklü meblağların bulunmasıdır. Mahkeme, bu bağlamda, ulusal makamların Yukos’a ödeme yapması için zaman tanımak yerine şirket borçlarından bazılarını tahsil edememe riskine rağmen şirketin ana üretim birimini açık artırma ile satışa çıkararak ve şirketi tasfiye ederek sürece temel hazırlamış olduğunu dile getirmiştir. Ayrıca, Yukos’un alacaklılarına ödeyeceği borçlar, 2007 yılındaki icra ve tasfiye işlemleri esnasında ödenmiş ve çözüme kavuşturulmuştur. Bu nedenle, şirketin kendisinin veya hissedarlarının, yerel hukuk uyarınca, alacaklılarına ödemesi gereken borçları olduğunun ileri sürüleceği bir durum söz konusu değildir.
Sonuç: hissedarlar ve mirasçılarına ödenecek olan tazminat (çoğunluk oyu ile).
(b) Manevi Tazminat – İhlal tespit edilmesi, başvuranlar için adil tazmin teşkil etmiştir (oybirliğiyle).
(c) İcra – Rusya’nın, Bakanlar Komitesi ile işbirliği içerisinde ve mevcut kararın kesinleştiği tarihten itibaren altı ay içerisinde, adil tazmine ilişkin kararın dağıtımına yönelik bağlayıcı bir zaman dilimi içeren kapsamlı bir plan oluşturması gerekli kılınmıştır.
Full & Egal Universal Law Academy