© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
O'Keeffe gegn Írlandi
Dómur frá 28. janúar 2014 - Yfirdeild
Mál nr. 35810/09
3. gr. Bann við pyndingum
13. gr. Réttur til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns
Einkaskólar. Börn. Kynferðisleg misnotkun. Ábyrgð ríkisins. Rannsókn. Raunhæft réttarúrræði.
1. Málsatvik
Kærandi, Louise O’Keeffe, er írskur ríkisborgari, fædd 1964 og búsett í Cork á Írlandi. Frá og með árinu 1968 gekk hún eins og flest írsk börn í grunnskóla sem ríkið bar kostnað af en var rekinn af einkaaðila á vegum kaþólsku kirkjunnar. Skólinn sem kærandi gekk í var í eigu kaþólsks biskupsdæmis og var yfirmaður skólans presturinn Ó. Árið 1971 kvartaði foreldri við Ó um að dóttir sín hefði sætt kynferðislegri misnotkun af hálfu skólastjórans (LH). Fleiri kvartanir bárust árið 1973 og í kjölfar foreldrafundar, þar sem Ó var fundarstjóri, fór LH í veikindaleyfi og lét af stöfum sama haust. Tilkynnti Ó menntamálaráðuneyti í janúar 1974 að LH hefði sagt upp störfum en greindi hvorki frá kvörtununum né kærði til lögreglu. Fékk LH fljótlega starf við annan skóla og kenndi þar uns hann settist í helgan stein árið 1995.
Frá janúar fram á mitt ár 1973 varð kærandi ítrekað fyrir kynferðismisnotkun af hálfu LH. Síðar á ævinni átti hún í andlegum erfiðleikum en tengdi þá ekki kynferðismisnotkuninni. Árið 1996 hafði lögreglan samband við hana vegna rannsóknar kæru frá fyrrum samnemanda á hendur LH. Gaf hún skýrslu í janúar 1997. LH var ákærður fyrir alls 386 kynferðisbrot gegn 21 fyrrum nemendum skólans og var dæmdur til fangavistar árið 1998 eftir að hafa játað hluta brotanna.
Eftir réttarhöldin og í kjölfar læknismeðferðar áttaði kærandi sig á tengslum erfiðleika sinna og misnotkunarinnar. Í október 1998 sótti hún um bætur sem þolandi afbrota og fékk 53.962,24 evrur. Sama haust höfðaði hún einnig einkamál og krafðist skaðabóta úr hendi LH, þáverandi menntamálaráðherra, írska ríkisins og ríkissaksóknara. Hélt hún því í fyrsta lagi fram að ríkið hefði látið undir höfuð leggjast að fyrirbyggja hina kerfisbundnu misnotkun sem hún hefði sætt. Í öðru lagi taldi hún ríkið bera húsbóndaábyrgð sem vinnuveitandi LH. Í þriðja lagi taldi hún ríkið bera ábyrgð á þeim grundvelli að undir það heyrði menntakerfið samkvæmt stjórnarskrá. LH tók ekki til varna og var dæmdur til að greiða kæranda 305.104 evrur í skaðabætur. Eftir að hann lýsti sig ófæran um að greiða að fullu var honum gert að greiða kæranda 400 evrur á mánuði. Þegar málið kom fyrir dómstólinn hafði hún fengið u.þ.b. 30.000 evrur. Öðrum dómkröfum kæranda vísuðu innlendir dómstólar frá, meðal annars með þeim rökum að írska grunnskólakerfið yrði að skoðast í ljósi sögulegs uppruna sem mætti rekja til fyrri hluta 19. aldar. Ríkið hefði að vísu staðið straum af kerfinu en stjórnunarhlutverk kirkjunnar hefði verið slíkt að háttsemi kennarans gæti ekki talist hafa bakað ríkinu vinnuveitandaábyrgð.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi taldi írska ríkið ekki hafa byggt upp grunnskólakerfi sem hefði veitt sér vernd gegn misnotkun. Þá hefði ríkið hvorki rannsakað né réttarkerfi þess brugðist réttilega við þeirri illu meðferð sem hún hefði sætt. Loks hefði hún hvorki fengið viðurkenningu þess að ríkið hefði brugðist í því að vernda hana né bætur fyrir það. Byggði hún á 3. og 13. gr. sáttmálans. Einnig taldi hún brotið gegn 8. gr. og 2. gr. 1. viðauka, bæði einni sér og ásamt 14. gr., enda hefði misnotkunin valdið sér verulegum sambands-, kynlífs- og hjónabandserfiðleikum, auk þess að hefði hún sætt mismunun, þar eð þolendum misnotkunar í sambærilegum skólum hefði verið synjað um bætur sem þolendur í betrunar- og vinnuskólum hefðu fengið. Loks kærði hún óhóflega langa málsmeðferð og skort á innlendum úrræðum í því sambandi, en um þann hluta málsins tókust sáttir.
Niðurstaða
Um 3. gr.: Dómstóllinn féllst á að meta yrði hugsanlega ábyrgð ríkisins út frá staðreyndum og viðmiðum ársins 1973, en líta framhjá þjóðfélagsvitund nútímans um kynferðislega misnotkun barna innan menntastofnana, enda væri sú vitund afrakstur umræðu hin síðari ár, m.a. á Írlandi. Dómstóllinn féllst einnig á að skipan írska grunnskólakerfisins væri sprottin úr sérstæðum sögulegum aðstæðum og væri einstök innan Evrópu. Dómstóllinn benti á að börn væru varnarlaus. Ríkjum væri skylt að gera ráðstafanir til að vernda þau gegn illri meðferð, sérstaklega í grunnskólum þar sem skólayfirvöld væru alráð gagnvart börnunum. Undan þeirri skyldu gæti ríkið hvorki leyst sig með framsali til einkaaðila né með þeim rökum að kærandi hefði getað valið annars konar skólagöngu, svo sem heimaskólun eða skóla með skólagjöldum. Í landinu hefði verið skólaskylda og kæranda hefðu ekki boðist aðrir raunhæfir og ásættanlegir kostir en að ganga í hverfisskólann. Úrslitaatriðið í þessu máli væri hvort ríkinu hefði mátt vera kunnugt um hættu á kynferðislegri misnotkun barna í skólum af þessum toga og hvort réttarkerfi þess hefði veitt börnum næga vernd gegn illri meðferð af slíku tagi.
Ríkinu hlyti að hafa verið kunnugt um að kynferðisbrot gegn börnum hefðu verið algeng, enda hefði það sjálft ákært fyrir slík brot í verulegum mæli. Fleiri en ein skýrsla, allt frá fjórða áratug aldarinnar og fram til hins áttunda, hefðu sýnt ítarleg tölfræðigögn um ákæruhlutfall á Írlandi fyrir kynferðisbrot gegn börnum. Einnig væru til skjalfestar kvartanir til yfirvalda vegna kynferðislegrar misnotkunar fullorðinna á börnum, bæði frá því fyrir áttunda áratuginn og meðan á honum stóð, bæði í betrunar- og vinnuskólum og í kaþólskum skólum. Þrátt fyrir vitundina um þetta hefði írska ríkið haldið áfram að trúa hinum einkastýrðu skólum fyrir menntun yfirgnæfandi meirihluta írskra barna án þess að koma á nokkurri haldgóðri eftirlitstilhögun.
Í fyrsta lagi hefðu hvorki reglugerðir né verklagsreglur vísað til neinnar skyldu yfirvalda til að fylgjast með meðferð kennara á börnum. Ekki hefði heldur verið leitað eftir kærum frá börnum eða foreldrum til yfirvalda. Raunar hefðu verklagsreglur beinlínis beint kærum til annarra en ríkisins, gjarnan til prestsins á staðnum. Kvartanir um LH hefðu borist skólastjórnendum árin 1971 og 1973, en ekki verið komið áfram til yfirvalda. Í öðru lagi hefðu eftirlitsmenn með skólum engin fyrirmæli fengið um að spyrjast fyrir um eða fylgjast með meðferð kennara á börnum, heldur hefðu þeir fyrst og fremst hugað að gæðum kennslu og námsframmistöðu. Enda þótt eftirlitsmaður hefði heimsótt skólann alls sex sinnum milli 1969 og 1973 hefði aldrei verið kvartað við hann um LH. Raunar hefðu yfirvöldum engar kvartanir borist um hátterni LH fyrr en árið 1995, að starfsferli hans loknum. Dómstóllinn taldi að hvert það eftirlits- og tilkynningarkerfi sem léti viðgangast meira en 400 brotatilvik í svo langan tíma hlyti að teljast gagnslaust. Eðlilega hefði mátt vænta þess að viðhlítandi aðgerðir í kjölfar kærunnar 1971 hefðu komið í veg fyrir misnotkunina sem kærandi sætti.
Að öllu þessu virtu hefði írska ríkið brugðist skyldu sinni til að vernda kæranda fyrir misnotkun og hefði því brotið gegn 3. gr. sáttmálans.
Strax og kynferðisleg misnotkun LH á skólabarni var kærð til lögreglu árið 1995 hófst rannsókn, þar sem kæranda gafst m.a. færi á að gefa skýrslu. Leiddi sú rannsókn til þess að LH var ákærður fyrir fjölda kynferðisbrota, sakfelldur og dæmdur til fangavistar. Kærandi kærði hvorki það að LH var leyft að játa aðeins hluta brotanna né dóminn sem hann hlaut. Dómstóllinn taldi því ekki hafa verið brotið gegn 3. gr. sáttmálans að því er varðaði rannsókn kynferðislegrar misnotkunar við skólann.
Um 13. gr. ásamt 3. gr.: Dómstóllinn taldi ekki hafa verið sýnt fram á að nein þeirra úrræða sem ríkið hafði fært fram (vinnuveitandaábyrgð ríkisins, skaðabótamál gegn ríkinu vegna beinnar vanrækslu þess eða á grundvelli stjórnarskrár) hefðu verið raunhæf fyrir kæranda. Hefði því verið brotið gegn 13. gr.
Dómstóllinn taldi ekki spretta af kærunum nein álitamál um brot á ákvæðum sáttmálans önnur en þau sem þegar hefðu komið til skoðunar.
Einn dómari skilaði sératkvæði þar sem komist var að sömu niðurstöðu. Fimm dómarar skiluðu sameiginlegu sératkvæði þar sem komist var að annarri niðurstöðu að hluta og einn dómari skilaði sératkvæði þar sem komist var að andstæðri niðurstöðu.
Kæranda voru dæmdar 30.000 evrur vegna fjártjóns og miska og 85.000 evrur í málskostnað.
Full & Egal Universal Law Academy