AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ DAİRE
OKTAŞ VE DİĞERLERİ/TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru No. 14604/05, 14609/05, 28820/05, 28822/05, 40338/05, 42038/05, 45287/05 ve 45297/05)
KARAR
STRAZBURG
18 Mayıs 2010
KESİNLEŞMİŞ KARAR
18/08/2010
İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşmiş olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
© T.C. Adalet Bakanlığı, 2015. Bu gayriresmi çeviri, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü İnsan Hakları Daire Başkanlığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme açısından bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü İnsan Hakları Daire Başkanlığına atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
Oktaş ve diğerleri/Türkiye davasında,
Başkan
Françoise Tulkens,
Yargıçlar
Ireneu Cabral Barreto,
Vladimiro Zagrebelsky,
Danutė Jočienė,
Dragoljub Popović,
Işıl Karakaş,
Nona Tsotsoria,
ve Yazı İşleri Müdürü Sally Dollé’nin katılımıyla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölümü), Daire olarak toplanarak, 27 Nisan 2010 tarihinde gerçekleştirdiği müzakereler neticesinde, anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (No. 14604/05, 14609/05, 28820/05, 28822/05, 40338/05, 42038/05, 45287/05 ve 45297/05 ) sekiz davanın temelinde, Türk vatandaşı olan elli üç başvuranın (“başvuranlar”) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvuruları bulunmaktadır. Başvuranların isimleri, doğum tarihleri, başvuru tarihleri ve başvuruları işbu kararın 2. ekinde yer almaktadır. Başvuranlar Gaziantep Barosuna bağlı yapan Avukat M.S. Yıldız tarafından temsil edilmektedirler. Türk Hükümeti (“Hükümet”) kendi görevlisi tarafından temsil edilmektedir. İkinci Daire Başkanı, 7 Mayıs 2008 tarihinde başvuruları Hükümete tebliğ edilmesine karar vermiştir. Sözleşme’nin 29. maddesinin 1. fıkrası gereğince ilgili Daire tarafından davanın esası ve kabul edilebilirliği hakkında birlikte karar verilmesi kararlaştırılmıştır.
OLAY
4. Başvuranlar Gaziantep’te ikâmet etmektedirler. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (“idare”) baraj inşaatı için Nizip bölgesinde (Gaziantep) kamulaştırma yapılmasına karar vermiştir.
5. İdare, bu karar uyarınca 1998 yılından itibaren başvuranlara ait arazilerin istimlâk edilmesine başlamış olup, bilirkişi heyeti tarafından istimlâk için belirlenen tazminatın ödemesini gerçekleştirmiştir. Başvuranlar idare tarafından ödenen tutarlara itiraz edip her biri kendi adlarına Nizip Asliye Hukuk Mahkemesinde (“mahkeme”) kamulaştırma için ödenen tazminatın arttırılması adına dava açmışlardır. Mahkeme, farklı tarihlerde verdiği kararlarla başvuranların taleplerini haklı bulmuş ve başvuranlara istimlâkın gerçekleştiği tarihten itibaren yasal gecikme faizi ile birlikte ek bir tazminatın ödenmesine karar vermiştir. Bu kararlar, Yargıtay tarafından onanmış ve idare Ekim 2004 tarihinden itibaren başvuranlara söz konusu tazminatları ödemeye başlamıştır.
6. İç hukukta yürütülen davaların ayrıntıları daha iyi anlaşılması amacıyla, dava sürelerinin ve ödeme yapılmayan tahmini dönemlerin ele alındığı tablo işbu kararın 1. ekinde yer almaktadır.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME
7. Mahkeme, başvurulardaki olayların ve davanın esasına ilişkin sorunların benzerliklerini dikkate alarak başvuruların birleştirilmesinin gerekli olduğu kanaatinde olduğundan, bunların tek bir kararda birlikte incelenmesine karar vermiştir.
8. Öncelikle başvuranlar Türkiye’de çok yüksek olan enflasyon oranına karşılık olarak gecikme faizlerinin yetersizliği sebebiyle Sözleşme’ye Ek 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği iddia etmektedirler. Öte yandan başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasını ileri sürerek tazminat davalarının aşırı sürelerinden özellikle idarenin lehlerine verilen kesin kararların icrasını uzun bir süre boyunca göz ardı etmesinden şikâyet etmektedirler.
9. Mahkeme, Akkuş/Türkiye kararında (9 Temmuz 1997, Karar ve Hükümler Derlemesi 1997-IV) uygulanan hesaplama şeklini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında başvuranların hiçbir ciddi kayba uğramadıklarını tespit etmektedir. Başvuranlara ödenen tazminat tutarları, istimlâk edilen arazinin piyasa değerinin tamamına karşılık gelmektedir (bk., birçok karar arasında, Hüsnü Akçakaya ve diğerleri/Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 16630/03, 29 Ocak 2009).
Sonuç olarak başvuruların bu kısmı Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkraları bağlamında açıkça dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle reddedilmelidir.
10. Hükümet, Kambur/Türkiye davasına (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 34889/03, 13 Haziran 2006) atıfta bulunarak Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına ilişkin şikâyet ile ilgili olarak başvuranların mağdur sıfatı taşımaması ve şikâyetlerin dayanaktan yoksun olması nedeniyle başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermeye Mahkeme’yi davet etmektedir. Hükümet, başvuranların herhangi bir maddi kayıba maruz kalmadıklarını tespit ederek Mahkeme’nin Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası açısından idarenin ek tazminat ödemesindeki gecikmeyi dikkate almaması gerektiğini savunmaktadır.
11. Mahkeme, Hükümetin atıfta bulunduğu davanın aksine, başvuranların Türkiye’de çok yüksek olan enflasyon oranına karşılık olarak gecikme faizlerinin yetersizliği ile birlikte Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası kapsamdaki tazminat davalarının aşırı süresinden şikâyet ettiğini tespit etmektedir (Ak/Türkiye ile karşılaştırma, No. 27150/02, 31 Temmuz 2007). Dolayısıyla Mahkeme Hükümetin bu itirazını kabul etmemektedir. Bu nedenle Mahkeme başvuruların bu kısmının esas bakımından incelemeye tabi tutulması gerektiği kanaatindedir. Öte yandan Mahkeme başvuruların bu kısmının herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesiyle örtüşmediğini tespit ederek kabul edilebilir olduğuna karar vermiştir.
12. Mahkeme esas hakkında, somut olayda olduğu gibi benzer konuları ele alan davaları birçok defa incelemiş olup Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğini tespit etmiştir (bk. örnek olarak, Bourdov/Rusya, No. 59498/00, AİHM 2002III, Romachov/Ukrayna, No. 67534/01, 27 Temmuz 2004 ve Kuzu/Türkiye, No. 13062/03, 17 Ocak 2006). Mahkeme mevcut davada da durumun bu şekilde olduğunu kaydetmektedir.
13. Somut olayda Mahkeme, idarenin kesinleşmiş yerel mahkeme kararından itibaren bir yıl yedi ay ve dört yıl on aya kadar bir süre boyunca istimlâk için başvuranların ek ödemesini geciktirdiğini tespit etmektedir. Şüphesiz idarenin bir ödeme yapmadan önce belirli bir süreye ihtiyacı olduğu kabul edilebilir. Ancak bu süre makul süreyi aşmamalıdır (bk. Ak, anılan, § 26). Bu bağlamda Mahkeme, konu hakkındaki içtihadını dikkate aldığında (ibidem), söz konusu icra edilmeme sürelerinin makul olarak değerlendirilemeyeceğini tespit etmektedir.
14. Dolayısıyla Mahkeme, ulusal makamların kesinleşmiş olan mahkeme kararlarını makul süre içerisinde uygulamayı ihmal ederek, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasındaki hükümlerin yararlı etkilerini kısmı olarak etkisiz hale getirdikleri kanaatindedir.
15. Dolayısıyla bu madde ihlal edilmiştir.
16. Geriye Sözleşme’nin 41. maddesinin uygulanması konusu kalmaktadır. Bu bağlamda Mahkeme, başvuranların, 25 Eylül 2009 tarihli bir yazıyla davet edilmelerine rağmen, bu çerçevede kendilerine verilen sürede herhangi bir adil tazmin talebinde bulunmadıklarını gözlemlemektedir. Dolayısıyla Mahkeme içtüzüğünün 60. maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca başvuranlara adil tazmin olarak bir meblağ ödenmesine gerek olmadığı kanaatindedir (Mehdi Zana/Türkiye, No. 29851/96, §§ 25-27, 6 Mart 2001, Willekens/Belçika, No. 50859/99, § 27, 24 Nisan 2003, et Roobaert/Belçika, No. 52231/99, § 24, 29 Temmuz 2004).
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına ilişkin şikâyet ile ilgili olarak kabul edilebilir, diğer kısımlarının kabul edilemez olduğuna;
3. Başvuruların her birinde Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine;
Karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş; İçtüzüğün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca 18 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Sally DolléFrançoise Tulkens
Yazı İşleri Müdiresi Başkan
EK 1
Başvuru No ve Başvuranların İsmi
Asliye Hukuk Mahkemesine Başvuru Tarihi
Karar Tarihi
Yargıtay Tarafından Onanma Tarihi
İdare Tarafından İcra Tarihi
Etkisiz Addedilen Dönem de Dâhil Olmak Üzere Bütün Dava Süresi
Etkisiz Addedilen Dönem
14604/05
Ali Oktaş ve diğerleri
(Erenköy Köyü, 104 Nolu Ada 413, 104 Nolu Parsel)
31.05.2000
30.07.2001
28.01.2002
05.10.2004
4 yıl,
5 ay,
6 gün
2 yıl,
8 ay,
8 gün
14609/05
Kadir Gündüz ve diğerleri
(Y.Çardak Köyü, 102 Nolu Ada, 220 Nolu Parsel)
01.06.2000
20.04.2001
10.12.2001
05.10.2004
4 yıl,
4 ay,
5 gün
2 yıl,
9 ay,
26 gün
28820/05
Sait Kurt ve diğerleri
(iki dava, ‘Erenköyü Köyü, 102 Nolu Ada, 201 Nolu Parsel ve 102 Nolu Ada, 199 Nolu)
25.05.2000
05.02.2001
26.11.2001
28.02.2005
4 yıl,
9 ay,
6 gün
3 yıl,
3 ay,
4 gün
Gazi Kaya ve diğerleri ( Y.Çardak Köyü, 101 Nolu Ada, 366 Nolu Parsel)
07.06.2000
20.04.2001
14.01.2002
28.02.2005
4 yıl,
8 ay,
23 gün
3 yıl,
1 ay,
15 gün
Gazi Kaya ve diğerleri (Y.Çardak Köyü, 102 Nolu Ada, 136 Nolu Parsel
01.06.2000
09.11.2001
07.10.2002
28.02.2005
4 yıl,
3 ay,
23 gün
2 yıl
4 ay,
23 gün
Hikmet Yaşar ve diğerleri (iki dava, Erenköyü Köyü, 104 Nolu Ada 443 Nolu Parsel ve 105 Nolu Ada 469 Nolu Parsel
31.05.2000
20.04.2001
19 et 26.11.2001
28.02.2005
4 yıl,
9 ay
3 yıl,
3 ay
28822/05
Müslüm Gündüz
(Aşağıçardak Köyü, 103 Nolu Ada 210 Nolu Parsel)
24.02.1999
14.04.2000
16.04.2001
28.02.2005
6 yıl,
6 gün
4 yıl,
10 ay,
15 gün
40038/05
Çapan Özmen
ve
Necip Őzmen
(Aşağıçardak Köyü, 109 Nolu Ada, 711 Nolu Parsel)
24.02.1999
30.12.1999
16.04.2001
06.05.2005
6 yıl,
2 ay,
12 gün
4 yıl,
21 gün
Ahmet Yalçınkaya
(Aşağıçardak Köyü, 103 Nolu Ada 1346 Nolu Parsel)
24.02.1999
10.05.2000
16.04.2001
06.05.2005
6 yıl,
2 ay,
12 gün
4 yıl,
21 gün
Zeynep Oktaş
ve Hatice Oktaş (Demirbaş)
(Y.Çardak Köyü, 101 Nolu Ada, 288 Nolu Parsel)
07.06.2000
30.11.2001
07.10.2002
06.05.2005
4 yıl,
10 ay,
29 gün
2 yıl,
6 ay,
29 gün
Çapan Özmen
(Aşağıçardak Köyü, 103 Nolu Ada, 268 Nolu Parsel)
15.10.1999
11.09.2002
07.04.2003
05.05.2005
5 yıl,
6 ay,
21 gün
2 yıl,
29 gün
Fehime Kaya
(Aşağıçardak Köyü, 110 Nolu Ada, 754 Nolu Parsel)
24.02.1999
12.03.2002
16.09.2002
05.05.2005
6 yıl,
2 ay,
11 gün
3 yıl,
2 ay,
21 gün
Zeynep Tunç
ve diğerleri
(Aşağıçardak Köyü, 107 Nolu Ada,
643 Nolu Parsel)
24.02.1999
18.07.2001
28.01.2002
06.06.2005
6 yıl,
3 ay,
13 gün
3 yıl,
4 ay,
8 gün
Necip Yavuz
ve diğerleri
(Keskince Köyü, 42 Nolu Parsel)
05.04.1999
22.05.2001
08.10.2001
30.05.2005
6 yıl,
1 ay,
26 gün
4 yıl,
9 gün
42038/05
Baharey Aslan
(Erenköy Köyü, 105 Nolu Ada, 483 Nolu Parsel)
31.05.2000
30.11.2001
07.10.2002
24.05.2005
4 yıl,
11 ay,
24 gün
2 yıl,
7 ay,
17 gün
45287/05
Müslüm Gündüz
(Aşağıçardak Köyü, 103 Nolu Ada, 202 Nolu Parsel)
28.02.2000
22.05.2002
17.10.2002
05.05.2005
5 yıl,
2 ay,
7 gün
2 yıl,
6 ay,
18 gün
45297/05
Müslüm Gündüz
(Aşağıçardak Köyü, 103 Nolu Ada, 205, 206, 207, 208 Nolu Parsel)
28.02.2000
01.04.2003
23.10.2003
06.06.2005
5 yıl,
3 ay,
9 gün
1 yıl,
7 ay,
14 gün
EK 2
Başvuru No
Başvuranların İsmi ve Doğum Tarihi
Başvuru Tarihi
14604/05
Ali Oktaş (1953), Mehmet Oktaş (1955), Müslüm Oktaş (1942), Reşit Oktaş (1944), Bekir Oktaş (1946) ve Rabia Yener Oktaş (1948)
15 Mart 2005
14609/05
Kadir Gündüz (1952), Müslüm Gündüz (1944) ve Müslüm Gündüz (1956)
15 Mart 2005
28820/05
Sait Kurt (1940), Sakine Deniz (1927), Fatma Birbilen (1938), Gazi Kaya (1965), Yasin Kaya (1960), Zeynep Kaya (Oktaş) (1963), Mehmet Kaya (1978), Cumali Kaya (1980), Ceyhun Kaya (1985), Fatoş Kaya(1975), Sultan Kaya (1976), Ceyhun Kaya (1985), Hikmet Yaşar (1961),
Mehmet Durdu Yaşar (1953), Fatma Yaşar (1914), Zarife Oktaş (1940), Leyli Oktaş (1942), Abdullah Oktaş (1966), Filiz Oktaş (1978), Ali Oktaş (1979) ve Halil Oktaş (1972)
26 Temmuz 2005
28822/05
Müslüm Gündüz (1944)
27 Temmuz 2005
40338/05
Çapan Özmen (1924), Necip Özmen (1942), Ahmet Yalçınkaya (1948),Zeynep Oktaş (1952), Hatice (Demirtaş) Oktaş (1953),
Fehime Kaya (1938), Zeynep Tunç (1941), Fatma Tunç (1957), Mehmet Tunç (1966), Sait Tunç (1970), Salih Tunç (1973), Zübeyde Tunç (1974), Sabiha Yeşil (1965), Necip Yavuz (1945),Serfinaz yavuz (1934), Zeliha arslan (1957), Recep yavuz (1963), Müslüm yavuz (1969), Ömer yavuz (...), Emine yavuz (1978),
Ayşe Eşkikara (1968), Mehmet Yavuz (1955)
14 Ekim 2005
42038/05
Baharey Aslan (1923)
14 Ekim 2005
45287/05
ve
45297/05
Müslüm Gündüz(1956)
14 ve 20 Ekim 2005
Full & Egal Universal Law Academy