© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Otegi Mondragon gegn Spáni
Dómur frá 15. mars 2011
Mál nr. 2034/07
10. gr. Tjáningarfrelsi
Stjórnmálumræða. Opinberir embættismenn. Meiðyrði. Gildisdómar.
1. Málsatvik
Kærandi, Arnaldo Otegi Mondragon, er spænskur ríkisborgari, fæddur árið 1956. Hann var talsmaður Sozialista Abertzaleak, flokks vinstrisinnaðra baskneskra aðskilnaðarsinna á þingi sjálfstjórnarsvæðis baska.
Í febrúar 2003 gerði lögregla húsleit í höfuðstöðvum dagblaðsins Euskaldunon Egunkaria vegna gruns um tengsl blaðsins við hryðjuverkasamtökin ETA. Í kjölfarið var skrifstofum dagblaðsins lokað og tíu starfsmenn voru handteknir þar á meðal ritstjórar blaðsins og settir í varðhald í fimm daga. Þeir kvörtuðu undan því að hafa sætt harðræði í varðahaldinu. Á blaðamannafundi í borginni San Sebastián þann 26. febrúar 2003, á sama tíma og konungur Spánar sótti vígsluathöfn nýrrar raforkustöðvar í Biscay héraði, lét kærandi það álit sitt á heimsókn konungs að hún væri „hreint pólitískt hneyksli“. Kærandi sagði konunginn, sem æðsta yfirmann lögreglu landsins og spænska hersins, var í forsvari fyrir þá sem fangelsaðu og pyndaðu þá menn sem handteknir í höfuðstöðvum Egunkaria dagblaðsins. Þar að auki sagði kærandi konung viðhalda einræði sínu með pyndingum og ofbeldi.
Í apríl 2003 gaf ríkissaksóknari út ákæru á hendur kæranda vegna „alvarlegra meiðyrða um konunginn“. Kærandi hélt því fram að ákæran hefði verið gefin út vegna ummæla hans um ábyrgð konungs á pyndingum. Kærandi benti á að fjöldi þjóðþekktra einstaklinga hefðu tjáð sig á sambærilegan hátt um málið. Ummæli hans hefðu einungis falið í sér pólitíska gagnrýni af hálfu stjórnmálamanns og réttlættist af tjáningarfrelsi hans, sem væri nauðsynlegur þáttur í öllum lýðræðissamfélögum.
Kærandi var sýknaður af ákærunni af þann 18. mars 2005. Dómurinn leit svo á að þótt ummæli hans hefðu verið meiðandi og svívirðileg hefðu þau engu að síður verið hluti pólitískrar umræðu og sem slík vernduð af tjáningarfrelsinu. Saksóknari áfrýjaði dóminum. Þann 31. október 2005 sakfelldi Hæstiréttur Spánar kæranda fyrir meiðyrði gegn konungi landsins. Hann var dæmdur til eins árs fangelsisvistar Fullnusta refsingar kæranda var skilorðsbundin til þriggja ára.
Í dóminum kom m.a. fram að rannsókn á meintu harðræði, sem starfsmenn Egunkaria áttu að hafa orðið fyrir í varðhaldi, hafði verið felld niður vegna skorts á sönnunargögnum. Ummæli kæranda hefðu auk þess ekki verið hluti pólitískrar orðræðu milli kæranda og konungs. Niðurstaða dómstólsins var að ummælin hefðu vegið að heiðri konungs. Einn dómari skilaði séráliti þar sem hann taldi ummælin hafa beinst að embætti konungs en ekki að honum sem persónu.
Stjórnlagadómstóll landsins vísaði frá áfrýjun kæranda þann 3. júlí 2006.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi hélt því fram að brotið hefði verið gegn réttindum hans samkvæmt t10. gr. sáttmálans með sakfellingu hans og refsingu fyrir meiðyrði gagnvart konungi landsins.
Niðurstaða
Dómstóllinn benti á að sú röskun sem orðið hafði á tjáningarfrelsi kæranda átti sér lagastoð í hegningarlögum landsins þar sem lögð var refsing við því að lítilsvirða konunginn. Lögin þjónuðu því lögmæta markmiði að vernda orðspor konungs Spánar.
Ummæli kæranda voru sett fram af honum sem kjörnum fulltrúa síns stjórnmálaflokks og vörðuðu málefni sem voru hugleikin íbúum Baskahéraðs. Svigrúm yfirvalda til að takmarka tjáningarfrelsi kæranda næði ekki til ummæla sem tengdust pólitískri umræðu þar sem mikilvægt væri í lýðræðisþjóðfélagi að pólitískir fulltrúar geti tjáð hug sinn og skoðanir á þeim pólitísku álitamálum sem hæst eru á baugi hverju sinni.
Hæstiréttur hefði litið svo á að ummæli kæranda væru gildisdómar og persónulegar skoðanir hans fremur en útlistun á staðreyndum. Dómstólinn hefði þegar komist að þeirri niðurstöðu, í fyrri málum sínum, að slík ummæli þyrftu að byggja á ákveðnum grunni ef ekki væri of langt gengið. Í tilviki kæranda höfðu ummælin verið nátengd ásökunum ritstjóra dagblaðsins um harðræði. Þau voru þar að auki til þess fallinn að vekja upp umræðu um hugsanlega ábyrgð yfirvalda og æðstu stjórnenda öryggisveita hersins og lögreglu þegar ásakanir um harðræði af þeirra hálfu koma á yfirborðið.
Þótti kærandi hefði vissulega sett ummælin fram á ögrandi hátt þá hefðu þau verið í nánum tengslum við pólitískt deiluefni sem snerti íbúa héraðsins og þeirra hagsmuni. Dómstóllinn taldi að slík ummæli væru ásættanleg svo lengi sem þau væru innan hæfilegra marka og sköðuðu ekki orðspor eða réttindi þeirra sem þau beindust að. Þar sem ummæli kæranda hefðu verið látin falla á blaðamannafundi var hvorki hægt að ummorða þau né draga til baka.
Dómstóllinn hefði í dómaframkvæmd viðurkennt rétt ríkja til að veita þjóðhöfðingjum aukna réttarvernd gegn ummælum af þessum toga. Slík réttarvernd væri sérstaklega mikilvæg í konungsríkjum líkt og á Spáni þar sem embætti konungs nyti sérstöðu í stofnanskipulagi landsins. Þrátt fyrir að konungur viðhéldi ávallt hlutleysi sínu þegar kæmi að pólitískum deiluefnum þá væri hann engu að síður tákn ríkisins og því ekki hægt að veita honum fortakslausa vernd fyrir málefnalegri gagnrýni á stofnanir ríkisins. Ummæli kæranda hefðu ekki falið í sér persónulegar árásir gagnvart konungi, þau hefðu ekki snúið að einkahögum hans eða verið vanvirðandi gegn honum sem persónu. Af orðalaginu yrði ekki annað sé en að þau beindust einvörðungu að hlutverki konungs innan stofnanaskipulags Spánar þar sem hann var formlega æðsti yfirmaður þeirra manna sem ásakaðir höfðu verið um harðræði. Með þeim hefði kærandi hvorki ýjað að vanrækslu konungs á embættisskyldum sínum né sakað hann um glæpsamlega háttsemi.
Dómstólinn leit svo á að refsiviðurlög kæranda væru úr óhóflega þungbær, jafnvel þótt fangelsisrefsingin hefði verið skilorðsbundin. Sakfelling kæranda og refsing hans voru því að mati dómstólsins ekki í samræmi við meðalhóf. Að öllu þessi virtu voru sakfelling kæranda og refsing fyrir umæli hans talin fela í sér brot á réttindum hans samkvæmt 10. gr. sáttmálans.
Í ljósi þessarar niðurstöðu taldi dómstóllinn óþarfi að athuga sérstaklega hvort brotið hefði verið gegn öðrum ákvæðum sáttmálans.
Á grundvelli 41. gr. sáttmálans var Spáni gert að greiða kæranda 20.000 evrur í miskabætur og 3.000 evrur vegna málskostnaðar.
Full & Egal Universal Law Academy