AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
PALİTKIRAN / TÜRKİYE
(Başvuru no. 72006/10)
KARAR
STRAZBURG
10 Ekim 2017
İşbu karar nihaidir; fakat bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Palitkıran/Türkiye davasında,
Başkan,
Ledi Bianku,
Yargıçlar,
Paul Lemmens,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 5 Kasım 2017 tarihinde yapılan kapalı müzakereler sonucunda aynı tarihte aşağıdaki kararı vermiştir.
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın temelinde bir Türk vatandaşı olan Yunus Palitkıran’ın (“başvuran”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM” veya “Mahkeme”), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, 1 Kasım 2010 tarihinde yapmış olduğu (72006/10 no’lu) başvuru bulunmaktadır.
2. Başvuran, Mahkeme önünde, Ankara Barosuna bağlı Avukat T. Yıldırım tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmektedir.
3. Başvuru, 22 Eylül 2015 tarihinde Hükümete iletilmiştir.
4. Hükümet, başvurunun bir Komite tarafından incelenmesine itiraz etmiştir. Hükümetin itirazını inceleyen Mahkeme, itirazı reddetmektedir.
OLAYLAR
A. DAVANIN KOŞULLARI
5. Başvuran 1989 doğumlu olup, Manisa’da ikamet etmektedir.
6. Davanın koşulları, taraflarca ileri sürüldüğü şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir.
7. Başvuran, 7 Temmuz 2009 tarihinde Uzman Jandarma Okulu’ndan disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle atılmıştır.
8. Başvuran, 28 Temmuz 2009 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (“AYİM”) önünde dava açmış ve atılmasına ilişkin kararın iptal edilmesini talep etmiştir.
9. AYİM, Savunma Bakanlığınca sunulan "gizli belgeleri" dikkate alarak 6 Ocak 2010 tarihinde başvuranın davasını reddetmiştir. Söz konusu belgeler başvurana açıklanmamıştır.
10. Başvuranın karar düzeltme talebi aynı mahkeme tarafından 5 Mayıs 2010 tarihinde reddedilmiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK
11. Söz konusu zamana ait iç hukuka ilişkin açıklamalar Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015), ve Yavuz/Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000) davalarında bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
12. Başvuran, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak, AYİM heyetinde yer alan iki subayın, askeri makamların hiyerarşisi altında görev yapması ve diğer askeri hâkimlerle aynı yasal güvencelere sahip olmadığı gerekçeleriyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanmadığından şikâyetçi olmuştur. Başvuran ayrıca, AYİM önünde gerçekleşen yargılamalar sırasında Savunma Bakanlığı tarafından mahkemeye sunulan gizli belgelere erişememesi nedeniyle yargılamaların adil olmadığından şikâyetçi olmuştur.
A. AYİM’in bağımsızlık ve tarafsızlığı hakkında
1. Kabul edilebilirlik hakkında
13. Hükümet Sözleşme’nin 35. maddesine dayanarak, başvuranın AYİM’in bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki şikâyetinin, iç hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda Hükümet, başvuranın askeri hâkimlerin reddine dair bir istemde bulunmadığını ileri sürmüştür.
14. Başvuran, bu sava ilişkin yorumda bulunmamıştır.
15. Mahkeme, AYİM’in kuruluş ve oluşumunun Anayasa ve kanunlar ile açıkça öngörüldüğünü gözlemlemektedir. Dolayısıyla, başvuranın, mahkeme heyetindeki hâkimlerin orduya mensup oldukları gerekçesiyle, mahkemenin oluşumuna ilişkin yapacağı tüm itirazlar başarısızlığa mahkûm olacaktır (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Yavuz/Türkiye (k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000, ve Satık/Türkiye (no. 2), no. 60999/00, § 39, 8 Temmuz 2008).
16. Nitekim, ulusal makamlardan böyle bir talepte bulunmak, şikâyette bulunulan durumu ortadan kaldırmayacağından, bu itirazın reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Mahkeme, ayrıca, bu şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun veya herhangi başka bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını değerlendirmektedir. Dolayısıyla, şikâyetin kabul edilebilir olduğu beyan edilmelidir.
2. Esas hakkında
17. Mahkeme hâlihazırda benzer bir şikâyeti Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 68-84, 17 Kasım 2015) davasında incelemiş olduğunu ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiş olduğunu hatırlatmaktadır. Mahkeme, mevcut davada yukarıda belirtilen kararındaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koşul görmemektedir.
18. Dolayısıyla, AYİM’in bağımsız ve tarafsız olmaması nedeniyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.
B. Gizli belgelere erişim hakkında
19. Başvuran, Savunma Bakanlığı tarafından sunulan gizli belgelere erişemediği gerekçesiyle AYİM önünde yapılan yargılamaların adil olmadığı yönünde şikâyette bulunmuştur.
20. Mahkeme, söz konusu şikâyetin yukarıda incelenenle bağlantılı olduğunu ve bu sebeple aynı şekilde kabul edilebilir bulunması gerektiğini kaydetmektedir.
21. Mahkeme, başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanma hakkının ihlal edildiği tespitini dikkate alarak, bu şikâyetin incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir (bk. diğer kararlar arasında, Incal/Türkiye, 9 Haziran 1998, § 74, Karar ve Hükümler Derlemesi 1998 IV, Ükünç ve Güneş/Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003; ve Yeltepe/Türkiye, no. 24087/07, § 33, 14 Mart 2017).
II. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
A. Tazminat
22. Başvuran maddi tazminat olarak 88.921 avro ve manevi tazminat olarak 50.000 avro talep etmiştir.
23. Hükümet başvuranın talep ettiği miktara itiraz etmiştir.
24. Mahkeme, maddi tazminat bakımından, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ile uyumlu yargılamaların nasıl sonuçlanacağı konusunda yorumda bulunamayacağını belirtmekte ve dolayısıyla, bu başlık altında başvurana tazminat ödenmesine hükmedilemeyeceğini değerlendirmektedir. Manevi tazminat bakımından, hakkaniyet temelinde karar veren Mahkeme, başvurana 1.500 avro ödenmesine hükmetmiştir.
B. Masraf ve giderler
25. Başvuran ayrıca, Mahkeme önünde gerçekleşen avukatlık ücretine karşılık olarak 1.833 avro, masraf ve giderler için ise 185 avro talep etmiştir. Başvuran, taleplerine ilişkin olarak, temsilcisi tarafından imzalanmış iki fatura ve kendisi tarafından ödenmiş yargılama harcının makbuzlarını sunmuştur.
26. Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.
27. Mahkeme içtihadına göre, başvuranın masraf ve giderlerini geri alabilmesi için, söz konusu masraf ve giderlerin fiilen ve gerekli olduğu için yapılmış olduğunun belgelenmesi ve makul miktarda olması gerekmektedir. Somut davada, Mahkeme, elinde bulunan belgeleri ve yukarıdaki kriterleri dikkate alarak, başvurana tüm başlıkları kapsayacak şekilde 1.000 avro ödenmesini uygun görmüştür.
C. Gecikme Faizi
28. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğunu değerlendirmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. AYİM’in bağımsız ve tarafsız olmaması nedeniyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
3. Başvuranın, Savunma Bakanlığı tarafından AYİM’e sunulan gizli belgelere erişememe hususundaki şikâyetlerin değerlendirilmesinin gerekli olmadığına;
4. (a) Davalı Devlet tarafından, başvurana, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere:
(i) Manevi tazminat olarak, miktara yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, 1.500 avro (bin beş yüz avro) ödenmesine;
(ii) masraf ve giderler için, başvurana yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, 1.000 avro (bin avro) ödenmesine;
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, yukarıda bahsedilen miktarlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oranda basit faiz uygulanmasına;
5. Başvuranın adil tazmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 10 Ekim 2017 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıLedi Bianku
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
Full & Egal Universal Law Academy