CASE OF PAPOSHVILI v. BELGIUM - [Polish Translation] by the Polish Supreme Administrative Court

© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Supreme Administrative Court] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Supreme Administrative Court for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

WIELKA IZBA

SPRAWA PAPOSHVILI przeciwko BELGII

(Skarga nr 41738/10)

WYROK

[wyciąg]

STRASBURG

13 grudnia 2016 r.

Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.

W sprawie Paposhvili przeciwko Belgii,

Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba w składzie:

Guido Raimondi, Przewodniczący,
Işıl Karakaş,
Luis López Guerra,
Khanlar Hajiyev,

Nebojša Vučinić,
Kristina Pardalos,
Julia Laffranque,
André Potocki,
Paul Lemmens,
Helena Jäderblom,
Valeriu Griţco,
Faris Vehabović,
Ksenija Turković,
Dmitry Dedov,
Egidijus Kūris,
Robert Spano,
Jon Fridrik Kjølbro, sędziowie,
oraz Johan Callewaert, Zastępca Kanclerza Wielkiej Izby,

obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2015 r. oraz 20 czerwca, 22 września i 17 listopada 2016 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w ostatniej z wymienionych dat:

POSTĘPOWANIE

[Paragrafy 1-9 wyroku pominięto]

FAKTY

[Paragrafy 10-123 wyroku pominięte i zastąpione tłumaczeniem poniższego streszczenia przygotowanego przez Kancelarię Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Streszczenie stanu faktycznego[1]:

Skarżący, obywatel gruziński, przybył do Belgii przez Włochy w listopadzie 1998 r. w towarzystwie swojej żony oraz dziecka żony, które wówczas miało sześć lat. Następnie para miała jeszcze dwójkę dzieci. Skarżącego wielokrotnie skazywano na kary pozbawienia wolności za kradzież. Cierpiał na gruźlicę, zapalenie wątroby typu C, jak też na przewlekłą białaczkę limfatyczną. Wniosek skarżącego i jego żony o azyl został oddalony w czerwcu 1999 r. W tej sytuacji skarżący złożył wnioski o zalegalizowanie pobytu, ale zostały oddalone przez Urząd ds. Cudzoziemców. Następnie wobec skarżącego i jego żony wydano wiele nakazów opuszczenia terytorium kraju, w tym w lipcu 2010 r.

W dniu 23 lipca 2010 r., powołując się na art. 2, 3 i 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Konwencji), skarżący zwrócił się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o zarządzenie środka tymczasowego na podstawie art. 39 Regulaminu Trybunału, podnosząc, że w razie wydalenia go do Gruzji nie będzie już miał dostępu do leczenia, którego potrzebuje, a choć prognozowana długość życia w jego wypadku jest bardzo krótka, zmarłby jeszcze szybciej i z dala od swych bliskich. W dniu 28 lipca 2010 r. Trybunał uwzględnił jego wniosek.

Nakaz opuszczenia terytorium kraju został przedłużony do 28 lutego 2011 r. W dniu 18 lutego 2012 r. Urząd do Spraw Cudzoziemców wydał nakaz natychmiastowego opuszczenia terytorium, wykonując rozporządzenie ministerialne w sprawie odesłania z 16 sierpnia 2007 r.

We wrześniu 2012 r. w zaświadczeniu lekarskim oceniono, że brak leczenia skarżącego w odniesieniu do chorób wątroby i płuc może skutkować uszkodzeniem narządów i wynikającą z tego niepełnosprawnością, a w odniesieniu do białaczki może prowadzić do śmierci. Jakikolwiek powrót do Gruzji skazałby pacjenta na nieludzkie i poniżające traktowanie. Skarżący został wezwany do stawienia się przed personelem medycznym Urzędu ds. Cudzoziemców w dniu 24 września 2012 r. w celu dokonania podsumowania stanu jego zdrowia i umożliwienia udzielenia przez władze belgijskie „odpowiedzi na pytania Trybunału”. Odnosząc się do wyroku wydanego przez Trybunał w sprawie N. p. Wielkiej Brytanii ([WI, skarga nr 26565/05, 27 maja 2008 r., Nota informacyjna nr 108 nt. orzecznictwa Trybunału), Urząd ds. Cudzoziemców stwierdził w swym raporcie, że dane medyczne dotyczące skarżącego nie uzasadniają wniosku, że osiągnięty został poziom dolegliwości wymagany przez art. 3 Konwencji. Nie istniało bezpośrednie zagrożenie dla życia skarżącego. Stały nadzór medyczny nie był konieczny, by zapobiec pogorszeniu rokowań zainteresowanego. Nie można też uznać, że stadium choroby było w tym czasie terminalne.

W dniu 29 lipca 2010 r. żona skarżącego otrzymała dla siebie i dla trojga dzieci pozwolenie na pobyt na czas nieokreślony. Skarżący zmarł w czerwcu 2016 r.]

PRAWO

I.  ZAGADNIENIA WSTĘPNE

124. Po śmierci skarżącego jego krewni wyrazili wolę kontynuowania postępowania (zob. paragraf 1 powyżej).

125.  Pozwany Rząd nie przedłożył w tej kwestii żadnych uwag.

126.  Trybunał na ogół zezwala najbliższemu krewnemu na dochodzenie roszczeń ze skargi, pod warunkiem że ma on uprawniony interes, w przypadku gdy pierwotny skarżący zmarł po wniesieniu skargi do Trybunału (zob. Malhous przeciwko Czechom (dec.) [WI], nr 33071/96, ETPCz 2000‑XII oraz Murray przeciwko Holandii [WI], nr 10511/10, § 79, ETPCz 2016). W przedmiotowej sprawie Trybunał odnotowuje wyrażoną przez rodzinę skarżącego wolę kontynuowania postępowania (zob. paragraf 1 powyżej). Uwzględniając wniosek zawarty w paragrafie 133 poniżej, Trybunał uznaje jednak za zbędne ustalenie, czy rodzina ma w tym przypadku uprawniony interes.

127.  Trybunał musi jednak upewnić się, czy w świetle śmierci skarżącego oraz charakteru domniemanych naruszeń należy skreślić skargę z listy spraw, czy wręcz przeciwnie – istnieją szczególne okoliczności wymagające dalszego jej rozpatrywania zgodnie z art. 37 ust. 1 in fine.

128.  W tym kontekście w art. 37 ust. 1 Konwencji przewidziano:

„Trybunał może w każdej fazie postępowania zdecydować o skreśleniu skargi z listy spraw, jeżeli okoliczności prowadzą do wniosku, że:

a) skarżący nie podtrzymuje swej skargi lub

b) spór został już rozstrzygnięty, lub

c) z jakiejkolwiek innej przyczyny ustalonej przez Trybunał nie jest uzasadnione dalsze rozpatrywanie skargi.

Jednakże Trybunał kontynuuje rozpatrywanie skargi, jeśli wymaga tego poszanowanie praw człowieka w rozumieniu niniejszej konwencji i jej protokołów”.

129.  Trybunał przypomina, że rozpatrywane przed nim sprawy dotyczące praw człowieka mają co do zasady również wymiar moralny, który należy uwzględniać podczas ustalania, czy należy kontynuować rozpatrywanie skargi po śmierci skarżącego (zob. Karner przeciwko Austrii, nr 40016/98, § 25, ETPCz 2003‑IX oraz Malhous (dec.), op. cit.).

130.  Trybunał kilkukrotnie stwierdzał, że jego wyroki służą nie tylko rozstrzygnięciu zawisłych przed nim spraw, lecz także, w ujęciu bardziej ogólnym, objaśnieniu, ochronie i rozwojowi zasad ustanowionych Konwencją, a tym samym przyczynieniu się do przestrzegania przez państwa podjętych przez nie zobowiązań. Choć głównym celem systemu Konwencji jest zapewnienie indywidualnego zadośćuczynienia, ma on również służyć rozstrzyganiu kwestii na gruncie porządku publicznego w interesie ogółu, a tym samym podniesieniu standardów ochrony praw człowieka oraz upowszechnieniu linii orzecznictwa w zakresie praw człowieka w całej społeczności państw będących stronami Konwencji (zob. Karner, op. cit., § 26).

131.  Trybunał zauważa, że w dniu 20 kwietnia 2015 r. przedmiotowa sprawa została przekazana do Wielkiej Izby zgodnie z art. 43 Konwencji, który przewiduje możliwość przekazania spraw, jeśli pojawia się „poważne zagadnienie dotyczące interpretacji lub stosowania Konwencji lub jej Protokołów lub istotna kwestia o znaczeniu ogólnym”.

132.  Trybunał zauważa, że w przedmiotowej sprawie zachodzą istotne kwestie, mianowicie dotyczące wydalenia ciężko chorych cudzoziemców. Wpływ przedmiotowej sprawy wykracza zatem poza konkretną sytuację skarżącego, w przeciwieństwie do większości podobnych spraw dotyczących wydalenia, jakie rozpatrywała Izba (por. F.G. przeciwko Szwecji [WI], nr 43611/11, § 82, ETPCz 2016).

133.  Uwzględniając powyższe ustalenia, Trybunał uznaje, że szczególne okoliczności dotyczące poszanowania praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej protokołów wymagają kontynuowania rozpatrywania skargi zgodnie z art. 37 ust. 1 in fine Konwencji.

II.  ZARZUT NARUSZENIA ART. 2 I ART. 3 KONWENCJI

134.  Skarżący zarzucił, że wykazano poważne powody, by sądzić, że w razie wydalenia go do Gruzji byłby on narażony na rzeczywiste ryzyko nieludzkiego i poniżającego traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji oraz przedwczesnej śmierci w wyniku naruszenia art. 2. Artykuły te stanowią, co następuje:

Artykuł 2

„1.  Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę.

[...]”.

Artykuł 3

„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.

A.  Wyrok Izby

135.  Po pierwsze Izba rozpatrzyła, czy wydalenie skarżącego do Gruzji stanowiłoby naruszenie art. 3 Konwencji (zob. § 117–26 wyroku Izby).

136.  Izba zauważyła, że zgodnie z orzecznictwem wynikającym z wyroku N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu ([WI], nr 26565/05, ETPCz 2008) art. 3 chroni przed wydaleniem cierpiących na choroby cudzoziemców jedynie w bardzo wyjątkowych przypadkach, w których w grę wchodzą przekonujące względy humanitarne przemawiające przeciwko wydaleniu. Fakt, że sytuacja danej osoby, w tym prognozowana długość jej życia, uległaby w wyniku wydalenia znacznemu pogorszeniu, nie należy do takich względów. W omawianej sprawie stan chorób, na które cierpiał skarżący, był stabilny i kontrolowany w ramach leczenia, któremu skarżący był poddawany w Belgii; skarżący był zdolny do podróży, a jego życiu nie zagrażało bezpośrednie niebezpieczeństwo.

137.  Izba zauważyła, że lek podawany pacjentowi w celu leczenia jego chorób istnieje w Gruzji. Przyznała, że dostępność leku nie była zagwarantowana oraz że, z uwagi na niedobór zasobów, nie wszystkie osoby potrzebujące leków i leczenia otrzymywały je w pełnym wymaganym zakresie. Niemniej jednak w świetle tego, że w razie powrotu do kraju skarżący nie zostałby pozostawiony całkowicie bez dostępu do zasobów, i faktu, że władze belgijskie zapewniały mu pomoc medyczną w czasie, gdy jego sprawa była rozpatrywana przed Trybunałem, a także faktu, że Gruzja jest Układającą się Stroną Konwencji, Trybunał stwierdził, że w ówczesnej chwili nie istniały wyjątkowe okoliczności wykluczające wydalenie skarżącego.

138.  Izba uznała, że rozpatrzenie skarg skarżącego z punktu widzenia art. 2 nie prowadzi do odmiennego wniosku (zob. § 127 wyroku Izby).

B.  Uwagi Stron przed Wielką Izbą

1.  Skarżący

139.  Skarżący wniósł, że w myśl orzecznictwa Trybunału wynikającego z wyroków w sprawach M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji ([WI], nr 30696/09, ETPCz 2011) oraz Tarakhel przeciwko Szwajcarii ([WI], nr 29217/12, ETPCz 2014 (fragmenty)) zarzucane naruszenie art. 3 Konwencji należy rozpatrywać in concreto oraz w świetle wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, z uwzględnieniem dostępności leczenia w kraju docelowym oraz szczególnej podatności danej osoby na zagrożenia.

140.  Szczególna podatność skarżącego na zagrożenia wynikała przede wszystkim ze stanu jego zdrowia. Białaczka osiągnęła u skarżącego najpoważniejszy stopień zaawansowania, tj. stadium C w klasyfikacji Bineta. Skarżącego poddano już licznym cyklom chemioterapii i choroba spowodowała u niego zagrożenie poważnymi powikłaniami, co wymagało regularnej obserwacji w specjalistycznych warunkach. Skarżącego leczono bardzo drogim lekiem o nazwie Ibrutinib, którego koszt wynosił około 6000 EUR miesięcznie, a dawka wymagała ciągłego dostosowywania z uwzględnieniem równoległego leczenia zapalenia wątroby typu C. Choroba ta uaktywniła się ponownie w następstwie nawrotu w 2012 i 2013 r. i również wymagała bardzo drogiego leczenia, którego koszt wynosił 700 EUR dziennie. Tak szybko, jak ogólny stan skarżącego by na to pozwolił, planowano leczenie alloprzeszczepem, którego szacowany koszt wynosił 150 000 EUR. Była to jedyna nadzieja skarżącego na wyleczenie i trwały już poszukiwania zgodnego niespokrewnionego dawcy. Stan skarżącego jeszcze bardziej osłabiły nawracające wtórne infekcje spowodowane przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, która osiągnęła stan poważny i nie była monitorowana. Ponadto skarżącemu amputowano trzy palce dłoni, a jego lewe ramię było sparaliżowane.

141.  Pomijając fakt, że zdaniem lekarza skarżącego ani Ibrutinib, ani alloprzeszczep nie byłyby dostępne w Gruzji, skarżący nie miał gwarancji, że w świetle dowiedzionych wad gruzińskiego systemu opieki zdrowotnej w praktyce miałby dostęp do leczenia ratującego życie. W 2008 r. ustawę o obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym zastąpił system dwustopniowy. Osoby, które było na to stać, zachęcano do wykupienia prywatnego ubezpieczenia i korzystania z opieki świadczonej przez szpitale, które podlegały stopniowej prywatyzacji. Jednocześnie osoby najgorzej sytuowane (których odsetek szacuje się na 20% populacji kraju) mogły co do zasady korzystać z bezpłatnej podstawowej opieki zdrowotnej w ramach specjalnego powszechnego systemu ubezpieczeń. Niemniej jednak w praktyce nieskuteczny system ustalania, komu przysługują uprawnienia, doprowadził do sytuacji, w której koszty opieki zdrowotnej około połowy tej grupy w dalszym ciągu nie były pokrywane. Ponadto w przypadku najmniej zamożnych obywateli dostępność opieki i infrastruktury była bardzo ograniczona.

142.  Co więcej, zgodnie ze stanowiskiem skarżącego obowiązek przedstawienia dowodów na istnienie rzeczywistego i praktycznego dostępu do opieki zdrowotnej w Gruzji spoczywał na władzach belgijskich, które dysponowały szerszymi zasobami umożliwiającymi pozyskanie takiej wiedzy.

143.  W ujęciu bardziej szczegółowym, to do władz belgijskich należały, w kontekście wniosku o zalegalizowanie pobytu w oparciu o pkt 9b ustawy o cudzoziemcach, ocena ryzyka naruszenia art. 3 Konwencji w świetle dostępnych władzom informacji na temat sytuacji osobistej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego oraz wad gruzińskiego systemu opieki zdrowotnej, jak również obowiązek niepozbawienia skarżącego zasadniczo jedynej dostępnej dla niego możliwości dochodzenia prawa podstawowego.

144.  A fortiori nawet gdyby założyć, że państwo belgijskie rozpatrzyło wniosek o zezwolenie na pobyt co do jego przedmiotu, nie mogło po prostu założyć, że ze skarżącym postąpiono by zgodnie z wymogami Konwencji. Jak wyjaśniono w wyroku w sprawie M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, fakt, że Gruzja jest Układającą się Stroną Konwencji nie oznacza, iż można założyć ipso facto, że nie może odpowiadać za przypadki naruszenia Konwencji. Przyjęcie traktatów gwarantujących poszanowanie praw podstawowych nie jest wystarczające do zapewnienia odpowiedniej ochrony przed ryzykiem niewłaściwego traktowania w przypadku, gdy – jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie – wiarygodne źródła poinformowały o stosowaniu lub tolerowaniu przez władzę praktyk, które w sposób oczywisty naruszają Konwencję.

145.  Z drugiej strony do władz belgijskich należało zasięgnięcie informacji i wcześniejsze upewnienie się, że gruzińskie władze rzeczywiście były w stanie zagwarantować, że skarżący w praktyce zostanie objęty opieką zdrowotną niezbędną mu do przeżycia oraz że jego choroba będzie leczona w sposób przystający do ludzkiej godności. Dostęp do opieki medycznej nie może być teoretyczny, lecz musi być rzeczywisty i zagwarantowany.

146.  Jako że w chwili odrzucenia wniosku skarżącego o zezwolenie na pobyt belgijskie państwo nie podjęło kroków w celu zweryfikowania rzeczywistej i praktycznej dostępności w Gruzji leczenia, którego potrzebował skarżący, oraz w świetle braku gwarancji w tym zakresie, gdyby państwo przystąpiło do wydalenia skarżącego do Gruzji, ponosiłoby odpowiedzialność na mocy art. 3 Konwencji. Gdyby skarżący został wydalony, byłby narażony na ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania oraz wcześniejszą śmierć wynikającą z odstawienia intensywnego i specjalistycznego leczenia, któremu był poddawany w Belgii, oraz oznaczałoby to brak jakiejkolwiek nadziei na alloprzeszczep. Dodatkowym czynnikiem był wpływ, jaki wydalenie skarżącego miałoby na jego rodzinę. Wszystkie z powyższych okoliczności Trybunał mógł uznać za „wyjątkowe” w rozumieniu wyroku w sprawie D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (2 maja 1997 r., Zbiór Wyroków i Decyzji 1997‑III) oraz N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (op. cit.).

147.  Skarżący podniósł ponadto, że fakt, iż jego nieuregulowany status pobytu utrzymywał się przez ponad siedem lat po złożeniu przez niego wniosku o zezwolenie na pobyt z powodów zdrowotnych, miał ogromny wpływ na to, że znalazł się on w sytuacji ryzyka i podatności na zagrożenia.

148.  Podsumowując, skarżący tym bardziej wymagał ochrony, że był szczególnie podatny na zagrożenia w związku ze stanem swojego zdrowia, jego zdrowie i fizyczny dobrostan były zagrożone, znajdował się w sytuacji zależności emocjonalnej i finansowej oraz był związany więziami rodzinnymi w Belgii. Odpowiedzialność państwa belgijskiego z tytułu art. 3 Konwencji wynikała z faktu, że przystąpiło ono do wydalenia skarżącego, nie uwzględniwszy tych czynników, a tym samym wykazało się brakiem poszanowania jego godności i naraziło go na ryzyko – w wypadku powrotu do Gruzji – poważnego i szybkiego pogorszenia stanu zdrowia, prowadzącego do jego rychłej i pewnej śmierci.

149.  Skarżący zwrócił się do Trybunału, by wyszedł poza swoje ustalenia w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu i zdefiniował – w świetle przywołanych okoliczności – realistyczny poziom dotkliwości, który nie będzie ograniczony tylko do zagwarantowania „prawa do godnej śmierci”. Skarżący powołał się w tym przypadku na ostatnie zmiany w orzecznictwie belgijskich sądów, które zdystansowały się od ustaleń w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu i zapewniały teraz szerszy zakres ochrony niż zagwarantowany w art. 3 Konwencji (zob. paragrafy 101 i nast. powyżej).

2.  Rząd Belgii

150.  Rząd wniósł, że choć w orzecznictwie Trybunału przyznano, że Układająca się Strona może ponosić odpowiedzialność na mocy art. 3 z tytułu wydalenia cudzoziemca i narażenia go na ryzyko naruszenia jego praw gospodarczych i społecznych, należy mimo to wziąć pod uwagę, że w sytuacji, gdy dana osoba cierpi na chorobę, ani państwo odsyłające, ani państwo przyjmujące nie mogą ponosić bezpośredniej odpowiedzialności za wady systemu opieki zdrowotnej i wynikające z nich konsekwencje dla zdrowia tej osoby. Z orzecznictwa wynika, że aby w takich przypadkach poziom dotkliwości wymagany dla zastosowania art. 3 został osiągnięty, należy ustalić ekstremalny charakter warunków życiowych skarżącego bądź jego wyjątkową podatność na zagrożenia. Okoliczności ujmujące ludzkiej godności muszą być wyjątkowe do takiego stopnia, że dana osoba, ze względu na swój krytyczny stan przed wydaleniem, niewątpliwie znalazłaby się w sytuacji dotkliwego cierpienia ze względu na samą procedurę wydalenia oraz całkowity brak opieki i leczenia w kraju przyjmującym. Prawa człowieka nie są równoznaczne z przekonującymi względami humanitarnymi i z art. 3 nie można wywieść ogólnego obowiązku zapewniania pomocy społecznej, nawet w imię ludzkiej godności.

151.  W świetle tego orzecznictwa nie można było stwierdzić, że kryteria włączenia odpowiedzialności państwa belgijskiego zostały w przedmiotowej sprawie spełnione.

152.  Odnosząc się, przede wszystkim, do zmian w stanie zdrowia skarżącego, Rząd podniósł, że choć od czasu wydania wyroku przez Izbę ogólny stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu – głównie w wyniku chorób współistniejących – i w dalszym ciągu zagrażał jego życiu, choroby, na które cierpiał skarżący, były od długiego czasu kontrolowane za pomocą leków podawanych mu w Belgii. Z raportu lekarza Urzędu ds. Cudzoziemców z 23 czerwca 2015 r. wynika, że stan skarżącego nie mógł być uznawany za krytyczny, skarżący był zdolny do odbywania podróży, a jego choroby i stan żadnego z jego narządów wewnętrznych nie stanowiły bezpośredniego zagrożenia dla jego życia.

153.  Ponadto jako że skarżący nie przedstawił bardziej szczegółowych informacji na temat treści badania, w kontekście którego leczono u niego białaczkę, trudno było ustalić jakąkolwiek obiektywną podstawę twierdzenia jego lekarza ogólnego, że na tym etapie jedyną możliwością było podawanie leku Ibrutinib, a następnie alloprzeszczep oraz że w przypadku braku tego leczenia prognozowana długość życia skarżącego wynosiłaby trzy miesiące. W tej sytuacji do głosu dochodziły również inne czynniki, takie jak wydłużenie prognozowanej długości życia w wyniku podawania leku, możliwość przeprowadzenia operacji, która była zależna od ogólnego rozwoju stanu zdrowia skarżącego, oraz niski odsetek takich operacji zakończonych powodzeniem. Podsumowując, była to prywatna inicjatywa lekarza ogólnego skarżącego, która wydawała się hipotetyczną, strategiczną decyzją powiązaną z ustaleniami badań. Kwestią sporną było, czy istniała potrzeba zapewnienia kontynuacji leczenia. Co się tyczy innych chorób skarżącego, ocena stopnia ich zaawansowania na podstawie przedłożonych informacji medycznych nie była możliwa.

154.  Rząd zwrócił uwagę, że w świetle tych wątpliwości oraz skomplikowanego i ryzykownego charakteru procedury przeszczepu, można było rozważyć – na podstawie informacji zawartych w dokumentacji medycznej – rezygnację z alloprzeszczepu i zastąpienie go dalszym leczeniem skarżącego lekiem Ibrutinib w Gruzji pod nadzorem oddziału hematologicznego.

155.  Kolejną kwestią było to, czy istniał powód, by sądzić, że – w następstwie wydalenia – skarżący byłby narażony na poważne ryzyko nieludzkiego i poniżającego traktowania. Rząd twierdził, że ciężar dowodu w tej kwestii jest uzależniony od tego, czy poziom dotkliwości zdefiniowany w sprawach D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu oraz N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (obie cytowane powyżej) uległ zmianie. Gdyby aktualna linia orzecznictwa została podtrzymana, rozbieżność między poziomem opieki w państwie odsyłającym i państwie przyjmującym miałaby znaczenie wyłącznie w przypadku, gdyby w chwili wydalenia stan danej osoby był krytyczny. Jeżeli zaś w przedmiotowej sytuacji chodziłoby nie o dostarczenie dowodów warunków, w jakich dana osoba by umarła, a warunków, w jakich powinna być utrzymywana przy życiu, ciężar dowodu przesuwałby się na warunki życiowe w państwie przyjmującym. Zmiana ta wzbudziła szereg wątpliwości.

156.  Jednym z czynników, jakie należało uwzględnić, była konkretna sytuacja osobista danej osoby, a w szczególności więzi, jakie łączyły ją z jej krajem pochodzenia, oraz zasoby, jakie miała do dyspozycji, by kontynuować leczenie. Skarżący nie przedstawił żadnych szczegółowych informacji na ten temat. Kolejnym czynnikiem była sytuacja systemu opieki społecznej w państwie przyjmującym. Ocena tej sytuacji była z definicji złożona i ogólna i nie umożliwiłaby zidentyfikowania konkretnej formy leczenia. Ponadto jeżeli jedynym kryterium była szansa na przeżycie, należało upewnić się, na jakim etapie leczenia skarżącego wydalenie zostałoby uznane za niezgodne z art. 3. Mając na uwadze zmienny i wieloaspektowy charakter technik medycznych, ta decyzja była w dużej mierze arbitralna. Jeżeli, jak sugerował skarżący, należało skarżącego uznawać za podatnego na zagrożenia, a tym samym osobę o statusie ofiary z uwagi na pogarszanie się jego stanu zdrowia, należało postawić pytanie, co odróżniało go od innych obywateli Gruzji cierpiących na choroby, którzy musieli polegać na gruzińskim systemie opieki zdrowotnej. Trudno byłoby argumentować, że różnica polegała na jego nielegalnym pobycie oraz leczeniu w Belgii. Zamiast nasunąć jednoznaczne odpowiedzi, pytania te zrodziły ogólne, oparte na spekulacjach założenia, które były niewystarczające do ustalenia międzynarodowej odpowiedzialności państwa ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość.

157.  W opinii Rządu nawet gdyby kwestię tego spekulacyjnego aspektu można było rozwiązać, zdobywając zapewnienia państwa przyjmującego, jak wspomniał Trybunał w sprawie Tatar przeciwko Szwajcarii (nr 65692/12, 14 kwietnia 2015 r.), należałoby uznać, że takie zapewnienia w przedmiotowej sprawie istniały i były wystarczające. Stan zdrowia skarżącego pozwalał na odbywanie podróży, a lokalne władze zostałyby poinformowane o szczególnym charakterze jego stanu bądź otrzymałyby wykaz niezbędnych leków. W świetle braku jakichkolwiek wskazań, że gruzińskie władze traktowałyby skarżącego gorzej niż pozostałych członków populacji Gruzji lub że byłby on niezdolny do otrzymania leczenia, które uwzględniałoby szczególną naturę jego choroby, nie było wymagane przedstawienie innych szczególnych gwarancji. W związku z tym mogło być możliwe kontynuowanie leczenia skarżącego lekiem Ibrutinib, przesłanym drogą pocztową, pod nadzorem jego lekarza i przy udziale lekarzy w Gruzji. Rząd dodał, że gdyby alloprzeszczep okazał się możliwy, Rząd nie podejmowałby żadnych kroków, by go uniemożliwić bądź by podczas pobytu skarżącego w szpitalu zapewnić wydalenie go z kraju.

158.  Wreszcie należy uwzględnić fakt, że skarżący zostałby wydalony do Gruzji, która jest Układającą się Stroną Konwencji, oraz że gdyby wykazano, że skarżący jest wyjątkowo podatny na zagrożenia, Belgia mogłaby ponosić odpowiedzialność wyłącznie wówczas, gdyby ustalono, że gruzińskie państwo w sposób oczywisty nie spełniłoby swoich zobowiązań wynikających z Konwencji, na przykład gdyby wykazano, że skarżący byłby całkowicie uzależniony od wsparcia publicznego i znajdowałby się w położeniu ujmującemu ludzkiej godności. W świetle braku wskazań świadczących o istnieniu takich okoliczności należało założyć, że gruzińskie władze przestrzegałyby wymogów Konwencji. Gdyby okazało się inaczej, do skarżącego należałoby złożenie skargi do Trybunału w trybie art. 34 Konwencji.

C.  Uwagi interweniujących osób trzecich

1.  Rząd Gruzji

159.  Rząd Gruzji wniósł, że od 2012 r. wdraża szeroko zakrojony program powszechnej opieki zdrowotnej, w ramach którego do chwili obecnej podstawową opieką zdrowotną zostało objęte 90% populacji kraju. Gdyby skarżący powrócił do Gruzji, miałby dostęp do tej powszechnej opieki w takim samym zakresie co obywatele zamieszkujący w kraju.

160.  Ponadto w ramach gruzińskiego systemu opieki zdrowotnej możliwe było zapewnienie odpowiedniego leczenia chorób, na które cierpiał skarżący, zarówno pod względem infrastruktury medycznej, jak i personelu medycznego. Świadczona opieka zdrowotna była zgodna z normami międzynarodowymi oraz zatwierdzona na mocy przepisów krajowych.

161.  Jeśli chodzi o leczenie gruźlicy, w dekrecie nr 650 z dnia 2 grudnia 2014 r. zatwierdzono państwowy program monitorowania gruźlicy, w ramach którego zapewniano bezpłatne badania i leki na tę chorobę obywatelom Gruzji, bezpaństwowcom zamieszkującym w Gruzji, więźniom oraz każdej przebywającej w kraju osobie, u której rozpoznano gruźlicę. W ostatnich latach wprowadzono w Gruzji nowe eksperymentalne sposoby leczenia gruźlicy i były one dostępne na rynku w wystarczającej ilości. Skarżący miałby możliwość skorzystania z nich.

162.  Co się tyczy białaczki, Rząd Gruzji zauważył, że program powszechnej opieki zdrowotnej obejmuje diagnozę, leczenie (w tym chemioterapię i radioterapię), badania medyczne i leki dla osób żyjących poniżej progu ubóstwa cierpiących na choroby onkologiczne. W latach 2013–2015 859 pacjentów chorych na przewlekłą białaczkę limfatyczną poddano specjalistycznej chemioterapii. Chemię podawano w pięciu klinikach w Gruzji wyposażonych w nowoczesny sprzęt medyczny.

163.  Główne usprawnienia wprowadzone od czasu przekazania informacji na etapie rozpatrywania przez Izbę dotyczyły zapalenia wątroby typu C. Wcześniej pokrywano zaledwie 50% ustalonej przez Rząd kwoty kosztu leczenia szpitalnego pacjentów z wysokim poziomem wiremii lub marskością wątroby, a leki w ogóle nie były refundowane, natomiast od 20 kwietnia 2015 r. rodziny w trudnym położeniu społecznym mają prawo do refundacji 70% kosztów diagnostycznych, a inni pacjenci – 30% takich kosztów. W ramach specjalnego programu dla mieszkańców Tbilisi pokrywano 100% kosztów. Ponadto dostęp do leków był darmowy „dla wszystkich pacjentów objętych protokołem leczenia na podstawie decyzji specjalnej komisji”. Wreszcie pewna firma farmaceutyczna dostarczyła Gruzji dawki nowego leczenia antyretrowirusowego, na które składają się leki Solvadi i Harvoni, które mogły być podawane skarżącemu w razie powrotu do kraju.

164.  Ponadto, co się tyczy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, Rząd Gruzji stwierdził, że w kraju są dostępne wszystkie nowoczesne formy podstawowego leczenia. W Tbilisi jest również kilka szpitali zajmujących się leczeniem tej choroby. Koszty ewentualnej operacji zostałyby pokryte w ramach programu powszechnej opieki zdrowotnej.

2.  Centrum Praw Człowieka na Uniwersytecie w Gandawie

165.  Zdaniem Centrum Praw Człowieka w przedmiotowej sprawie zaszła wyjątkowa okazja, by odejść od nadto restrykcyjnego podejścia przyjętego przez Trybunał w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu w odniesieniu do wydalania osób cierpiących na ciężkie choroby.

166.  Na początku interwenient podniósł, że takie podejście stoi w sprzeczności z ogólną linią orzecznictwa dotyczącą potencjalnych przypadków naruszenia art. 3 Konwencji.

167.  Z tego względu w wyroku w sprawie Pretty przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (nr 2346/02, § 52, ETPCz 2002‑III) Trybunał wskazał, na jakich podstawach i w jakim zakresie Układające się Państwo może ponosić odpowiedzialność. Trybunał zauważył związek między naturalnie występującą chorobą a pogorszeniem jej stanu przez środek, za który mogą odpowiadać władze. Niemniej jednak choć w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Trybunał w dalszym ciągu odwoływał się do naturalnie występującej choroby, nie łączył jej ze środkiem przedsięwziętym przez władze, który to środek pogorszyłby stan choroby, a z brakiem wystarczających zasobów, które pozwoliłyby leczyć chorobę w państwie przyjmującym, z czego Trybunał wysunął wniosek, że Układające się Państwo nie ponosiło bezpośredniej odpowiedzialności za domniemaną przyszłą krzywdę.

168.  Niemniej w sprawach dotyczących wydalenia osób cierpiących na ciężkie choroby zdarzeniem, które wywołało nieludzkie i poniżające traktowanie, było celowe wydalenie takich osób z miejsca, gdzie mogły zostać poddane leczeniu ratującemu życie, do miejsca, gdzie nie było to możliwe, co narażało te osoby na niemal pewne, lecz możliwe do uniknięcia, ryzyko cierpienia i śmierci, za które państwo ponosiło odpowiedzialność. Trybunał konsekwentnie uznawał, że w sprawach, w których istniały poważne powody, by sądzić, że dana osoba w razie wydalenia byłaby narażona na ryzyko traktowania w sposób niezgodny z art. 3, bezwzględny charakter tego przepisu zakazywał Układającym się Stronom przystąpienia do wydalenia danej osoby.

169.  W sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Trybunał oparł także swój tok rozumowania na „poszukiwaniu sprawiedliwej równowagi między potrzebami ogólnego interesu społeczeństwa a wymogami ochrony praw podstawowych jednostki” oraz na uwadze, że stwierdzenie naruszenia „nałożyłoby nadmierny ciężar na Układające się Państwa”. Takie podejście stało w rażącej sprzeczności z orzecznictwem wynikającym z wyroku w sprawie Saadi przeciwko Włochom ([WI], nr 37201/06, ETPCz 2008), w którym Trybunał wyraźnie odrzucił koncepcję zachowania równowagi bądź prowadzenia testu proporcjonalności w celu oceny, czy wydalenie skarżącego jest zgodne z art. 3.

170.  Interwenient zasugerował zatem przyjęcie alternatywy wobec kryteriów ustanowionych w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, która byłaby zgodna z bezwzględnym charakterem zakazu ujętego w art. 3. Wymagałoby to gruntownego zbadania wszystkich przewidywalnych skutków wydalenia z myślą o ustaleniu, czy skrócenie prognozowanej długości życia danych osób oraz pogorszenie jakości ich życia osiągnęłoby taki stopień, że zostałby osiągnięty poziom dotkliwości wymagany dla zastosowania art. 3. Parametry, które należałoby uwzględnić, obejmowałyby – oprócz stanu zdrowia takich osób – odpowiedniość bądź inne aspekty – dotyczące jakości i terminowości – leczenia dostępnego w państwie przyjmującym oraz to, czy w istocie było ono dostępne dla takich osób. To ostatnie kryterium mogłoby zostać ocenione z uwzględnieniem rzeczywistego kosztu leczenia, poziomu wsparcia rodziny dostępnego dla takich osób, odległości, którą musiałyby przebyć, by mieć dostęp do leczenia, oraz szczególnych czynników związanych z ich stanem zdrowia, które spowodowałyby wyższy poziom podatności na zagrożenia.

171.  Wreszcie interwenient zaproponował uznanie, że art. 3 Konwencji nakłada na władze krajowe państwa odsyłającego obowiązek proceduralny, zgodnie z którym musiałyby dążyć do uzyskania bądź uzyskać od państwa przyjmującego zapewnienia, że dane osoby w istocie miałyby dostęp do niezbędnego leczenia i tym samym byłyby chronione przed traktowaniem niezgodnym z art. 3.

D.  Ocena Trybunału

1.  Ogólne zasady

172.  Trybunał przypomina, że zgodnie z ugruntowanym prawem międzynarodowym i na podstawie swoich zobowiązań traktatowych, w tym wynikających z Konwencji, Układające się Państwa mają prawo do kontrolowania wjazdu, pobytu i wydalania cudzoziemców (zob. N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 30). W kontekście art. 3 ta linia orzecznictwa miała swój początek w sprawie Vilvarajah i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (30 października 1991 r., § 102, Seria A nr 215).

173.  Niemniej jednak wydalenie przez Układające się Państwo cudzoziemca może stanowić naruszenie art. 3 Konwencji w przypadkach, gdy przedstawione zostały istotne podstawy pozwalające uznać, iż dana osoba narażona będzie na rzeczywiste ryzyko, iż zostanie poddana torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu w kraju przyjmującym. W takich okolicznościach art. 3 nakłada obowiązek zaniechania wydalenia danej osoby do takiego kraju (zob. Saadi, op. cit., § 125; M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, op. cit., § 365; Tarakhel, op. cit., § 93 oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 111).

174.  Zakaz wynikający z art. 3 Konwencji nie dotyczy wszystkich przypadków niewłaściwego traktowania. Niewłaściwe traktowanie musi osiągnąć pewien minimalny poziom dotkliwości, aby ten artykuł znalazł zastosowanie. Ocena wspomnianego minimum jest względna – zależy ono od wszystkich okoliczności sprawy, takich jak czas poddawania danemu traktowaniu, jego wpływ na stan fizyczny i psychiczny danej osoby oraz, w niektórych przypadkach, płeć, wiek i stan zdrowia ofiary (zob. N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 29; zob. również M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, op. cit., § 219; Tarakhel, op. cit., § 94 oraz Bouyid przeciwko Belgii [WI], nr 23380/09, § 86, ETPCz 2015).

175.  Trybunał zauważa ponadto, że cierpienie będące następstwem naturalnie występującej choroby może być objęte zakresem art. 3 wówczas, gdy jest, lub może być, pogłębione przez sposób traktowania, czy to w związku z warunkami przetrzymywania, wydaleniem czy też innymi środkami, za które odpowiedzialność mogą ponosić władze (zob. Pretty, op. cit., § 52). Nie uniemożliwia to jednak Trybunałowi zbadania skargi skarżącego w kontekście art. 3 w przypadku, gdy źródło ryzyka zakazanego traktowania w państwie przyjmującym wynika z czynników, które nie mogą pociągać za sobą bezpośredniej ani pośredniej odpowiedzialności władz publicznych tego kraju (zob. D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 49).

176.  W dwóch sprawach dotyczących wydalenia przez Zjednoczone Królestwo cudzoziemców cierpiących na ciężkie choroby Trybunał oparł swoje ustalenia na ogólnych zasadach nakreślonych powyżej (zob. paragrafy 172–74 powyżej). W obu przypadkach Trybunał rozpatrywał sprawy w oparciu o przesłankę, że cudzoziemcy podlegający wydaleniu nie mogli co do zasady rościć sobie prawa do pozostania na terytorium Układającego się Państwa w celu kontynuacji korzystania z pomocy medycznej, społecznej bądź innych form wsparcia i usług zapewnianych przez państwo odsyłające (zob. D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 54 oraz N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 42).

177.  W sprawie D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (op. cit.), która dotyczyła decyzji podjętej przez władze Zjednoczonego Królestwa o wydaleniu do Saint Kitts cudzoziemca chorego na AIDS, Trybunał zważył, że wydalenie skarżącego naraziłoby go na rzeczywiste ryzyko śmierci w wyjątkowo uciążliwych okolicznościach i stanowiłoby nieludzkie traktowanie (zob. D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 53). Trybunał uznał, że w sprawie występowały „bardzo wyjątkowe okoliczności” związane z faktem, że skarżący cierpiał na nieuleczalną chorobę i znajdował się w fazie terminalnej, że nie było gwarancji, iż miałby on możliwość skorzystania z opieki pielęgniarskiej bądź medycznej w Saint Kitts bądź że miał tam rodzinę, która byłaby skłonna bądź zdolna się nim zaopiekować, lub że mógł liczyć na jakąkolwiek inną formę wsparcia moralnego bądź społecznego (ibid., §§ 52–53). Stając na stanowisku, że w obliczu tych okoliczności cierpienie skarżącego osiągnęłoby minimalny poziom dotkliwości wymagany dla zastosowania art. 3, Trybunał uznał, że przekonujące względy humanitarne przemawiały przeciwko wydaleniu skarżącego (ibid., § 54).

178.  W sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, która dotyczyła wydalenia obywatelki Ugandy cierpiącej na AIDS do jej kraju pochodzenia, Trybunał – analizując, czy okoliczności sprawy osiągnęły poziom dotkliwości wymagany dla zastosowania art. 3 Konwencji – zauważył, że ani decyzja o wydaleniu cudzoziemca cierpiącego na ciężką chorobę do kraju, w którym infrastruktura umożliwiająca leczenie tej choroby jest na niższym poziomie niż ta dostępna w Układającym się Państwie, ani fakt, że okoliczności danej osoby, w tym jej prognozowana długość życia, uległyby znacznemu pogorszeniu, nie stanowiły same w sobie „wyjątkowych” okoliczności wystarczających, by pociągać za sobą naruszenie art. 3 (zob. N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 42). W opinii Trybunału istotne było, by uniknąć zaburzenia sprawiedliwej równowagi wpisanej w Konwencję w ujęciu całościowym między potrzebami ogólnego interesu społeczeństwa a wymogami ochrony praw podstawowych jednostki. Dojście do innych ustaleń nałożyłoby na państwa nadmierny ciężar, polegający na zobligowaniu ich do złagodzenia rozbieżności między ich systemem opieki zdrowotnej a poziomem leczenia dostępnym w przedmiotowym państwie trzecim poprzez świadczenie bezpłatnej i nieograniczonej opieki zdrowotnej na rzecz wszystkich cudzoziemców bez prawa pobytu w ich jurysdykcji (ibid., § 44). Należało raczej uwzględnić fakt, że stan skarżącej nie był krytyczny i był stabilny w wyniku leczenia antyretrowirusowego, jakiemu była poddawana w Zjednoczonym Królestwie, że była zdolna do odbycia podróży, a jej stan nie uległby pogorszeniu tak długo, jak przyjmowałaby niezbędne leczenie (ibid., § 47). Trybunał uznał również za konieczne uwzględnienie faktu, że tempo pogarszania się stanu, na jakie skarżąca byłaby narażona w państwie przyjmującym, oraz zakres, w jakim mogłaby mieć dostęp do leczenia, pomocy i opieki medycznej w tym kraju, w tym pomocy ze strony krewnych, siłą rzeczy w pewnym stopniu mógł być wyłącznie przedmiotem spekulacji, zwłaszcza w świetle stale zmieniającej się sytuacji w kwestii leczenia AIDS na całym świecie (ibid., § 50). Trybunał stwierdził, że wykonanie decyzji o wydaleniu skarżącej nie pociągałoby za sobą naruszenia art. 3 Konwencji (ibid., § 51). Niemniej jednak Trybunał uznał, że oprócz sytuacji tego typu omówionych w sprawie D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, w której śmierć była rychła, mogą występować inne bardzo wyjątkowe przypadki, gdy względy humanitarne przemawiające przeciwko wydaleniu są równie przekonujące (zob. D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 43). W analizie orzecznictwa wydanego w następstwie sprawy N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nie stwierdzono takich przykładów.

179.  Trybunał powoływał się na orzecznictwo wynikające z wyroku w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, stwierdzając niedopuszczalność – jako w sposób oczywisty nieuzasadnionych – licznych skarg odnoszących się do podobnych zagadnień, dotyczących cudzoziemców będących nosicielami wirusa HIV (zob. między innymi E.O. przeciwko Włochom (dec.), nr 34724/10, 10 maja 2012 r.), cierpiących na inne ciężkie choroby fizyczne (zob. między innymi V.S. i Inni przeciwko Francji (dec.), nr 35226/11, 25 listopada 2014 r.) lub psychiczne (zob. między innymi Kochieva i Inni przeciwko Szwecji (dec.), nr 75203/12, 30 kwietnia 2013 r. oraz Khachatryan przeciwko Belgii (dec.), nr 72597/10, 7 kwietnia 2015 r.). W szeregu wyroków zastosowano to orzecznictwo w odniesieniu do wydalenia ciężko chorych osób, których stan był kontrolowany w wyniku podawania leków w danym Układającym się Państwie i które były zdolne do odbycia podróży (zob. Yoh-Ekale Mwanje przeciwko Belgii, nr 10486/10, 20 grudnia 2011 r.; S.H.H. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 60367/10, 29 stycznia 2013 r.; Tatar, op. cit. oraz A.S. przeciwko Szwajcarii, nr 39350/13, 30 czerwca 2015 r.).

180.  Niemniej jednak w wyroku w sprawie Aswat przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (nr 17299/12, § 49, 16 kwietnia 2013 r.) Trybunał doszedł do innego wniosku, uznając, że wydalenie skarżącego do Stanów Zjednoczonych, gdzie był ścigany za działalność terrorystyczną, obejmowałoby niewłaściwe traktowanie, przede wszystkim z uwagi na to, że warunki przetrzymywania w więzieniu o zaostrzonym rygorze, gdzie zostałby umieszczony, mogłyby wzmóc jego schizofrenię paranoidalną. Trybunał uznał, że ryzyko znacznego pogorszenia psychicznego i fizycznego zdrowia skarżącego było wystarczające, by powodować naruszenie art. 3 Konwencji (ibid., § 57).

181.  Trybunał wnioskuje z tego podsumowania orzecznictwa, że zastosowanie art. 3 Konwencji wyłącznie w przypadkach, gdy osoba zagrożona wydaleniem jest bliska śmierci, co było praktyką Trybunału od czasu wyroku w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, pozbawiło ciężko chorych cudzoziemców, których stan nie jest aż tak krytyczny, ochrony na mocy tego postanowienia. W związku z tym orzecznictwo wydane w następstwie sprawy N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nie zapewniło bardziej szczegółowych wytycznych dotyczących „bardzo wyjątkowych przypadków”, o których mowa w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, poza tymi omówionymi w sprawie D. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu.

182.  Opierając się na powyższych ustaleniach oraz podkreślając, że Konwencję należy interpretować i stosować w taki sposób, by zapewnione przez nią prawa były praktyczne i skuteczne, nie zaś teoretyczne i iluzoryczne (zob. Airey przeciwko Irlandii, 9 października 1979 r., § 26, Seria A nr 32; Mamatkulov i Askarov przeciwko Turcji [WI], nr 46827/99 i 46951/99, § 121, ETPCz 2005-I oraz Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom [WI], nr 27765/09, § 175, ETPCz 2012), Trybunał jest zdania, że przyjmowane dotąd podejście wymaga wyjaśnienia.

183.  Trybunał uważa, że „inne bardzo wyjątkowe przypadki” w rozumieniu wyroku w sprawie N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (§ 43) mogące powodować naruszenie art. 3 należy rozumieć jako odnoszące się do sytuacji wydalenia ciężko chorej osoby, gdy przedstawione zostały istotne podstawy pozwalające sądzić, że choć nie znajduje się ona w stanie bezpośredniego zagrożenia śmiercią, będzie jej groziło rzeczywiste ryzyko – wynikające z braku stosownego leczenia w państwie przyjmującym bądź braku dostępu do takiego leczenia – narażenia na poważne, szybkie i nieodwracalne pogorszenie stanu zdrowia skutkujące intensywnym cierpieniem bądź znacznym skróceniem prognozowanej długości życia. Trybunał zauważa, że te sytuacje wiążą się z wysokim progiem zastosowania art. 3 Konwencji w przypadkach dotyczących wydalenia ciężko chorych cudzoziemców.

184.  W kwestii tego, czy powyższe warunki są spełnione w przedmiotowej sytuacji, Trybunał zauważa, że w sprawach dotyczących wydalenia cudzoziemców Trybunał sam nie rozpatruje wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej ani nie weryfikuje, jak państwa kontrolują wjazd, pobyt i wydalanie cudzoziemców. Zgodnie z art. 1 Konwencji odpowiedzialność za wdrażanie i wykonywanie gwarantowanych praw i wolności spoczywa przede wszystkim na władzach krajowych, które są w związku z tym zobowiązane analizować obawy skarżących i oceniać ryzyko, na jakie byliby narażeni, gdyby wydalono ich do państwa przyjmującego, z punktu widzenia art. 3. Mechanizm wnoszenia skarg do Trybunału ma charakter pomocniczy w stosunku do krajowych systemów ochrony praw człowieka. Ten pomocniczy charakter zapisano w art. 13 i art. 35 ust. 1 Konwencji (zob. M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, op. cit., §§ 286–87 oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 117–18).

185.  W związku z tym w podobnych sprawach wynikające z art. 3 zobowiązanie władz do ochrony integralności danych osób jest spełniane głównie w drodze odpowiednich procedur umożliwiających przeprowadzenie takiej analizy (zob., mutatis mutandis, El-Masri przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii [WI], nr 39630/09, § 182, ETPCz 2012; Tarakhel, op. cit., § 104 oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 117).

186.  W kontekście tych procedur do skarżących należy dostarczenie dowodu wystarczającego, by wykazać, że istnieją istotne podstawy, by sądzić, że zastosowanie zaskarżanego środka naraziłoby ich na rzeczywiste ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3 (zob. Saadi, op. cit., § 129 oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 120). W związku z tym należy zauważyć, że z zapobiegawczym charakterem art. 3 nieodłącznie wiąże się pewien stopień spekulacji oraz że istotą sprawy nie jest wymaganie od danych osób przedstawienia jednoznacznego dowodu na poparcie twierdzenia, że byliby narażeni na zakazane traktowanie (zob. zwłaszcza Trabelsi przeciwko Belgii, nr 140/10, § 130, ETPCz 2014 (fragmenty)).

187.  W przypadku przedłożenia takich dowodów to do władz państwa odsyłającego należy – w kontekście procedur krajowych – rozwianie wszelkich wątpliwości, jakie te dowody budzą (zob. Saadi, op. cit., § 129 oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 120). Domniemane ryzyko należy poddać uważnej analizie (zob. Saadi, op. cit., § 128; Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 8319/07 i 11449/07, § 214, 28 czerwca 2011 r.; Hirsi Jamaa i Inni, op. cit., § 116 oraz Tarakhel, op. cit., § 104), w toku której władze państwa odsyłającego muszą rozważyć przewidywalne skutki wydalenia dla danej osoby w państwie przyjmującym w świetle ogólnej sytuacji w tym kraju oraz osobistych okoliczności danej osoby (zob. Vilvarajah i Inni, op. cit., § 108; El-Masri, op. cit., § 213 oraz Tarakhel, op. cit., § 105). Ocena ryzyka w powyższym rozumieniu (zob. paragrafy 183–84) musi zatem uwzględniać ogólne źródła, takie jak raporty Światowej Organizacji Zdrowia bądź renomowanych organizacji pozarządowych oraz zaświadczenia lekarskie dotyczące danej osoby.

188.  Jak Trybunał zauważył powyżej (zob. paragraf 173), wchodzi tu w grę negatywny obowiązek nienarażania osób na ryzyko niewłaściwego traktowania zakazanego w art. 3. W związku z powyższym wpływ wydalenia na daną osobę należy rozważyć w drodze porównania jej stanu zdrowia przed wydaleniem i tego, jak by się on zmieniał po przeniesieniu do państwa przyjmującego.

189.  Co się tyczy czynników, jakie należy uwzględnić, władze państwa odsyłającego muszą przeanalizować indywidualnie w każdym przypadku, czy opieka powszechnie dostępna w państwie przyjmującym jest w praktyce wystarczająca i odpowiednia do leczenia choroby skarżącego w taki sposób, by uchronić go przed narażeniem na traktowanie niezgodne z art. 3 (zob. paragraf 183 powyżej). Punktem odniesienia nie jest poziom opieki w państwie odsyłającym – nie jest to kwestia upewnienia się, czy opieka w państwie przyjmującym byłaby równoważna czy gorsza niż ta zapewniana w ramach systemu opieki zdrowotnej w państwie odsyłającym. Nie jest również możliwe wywiedzenie z art. 3 prawa do szczególnego traktowania w państwie przyjmującym, niedostępnego dla pozostałych mieszkańców.

190.  Władze muszą również wziąć pod uwagę zakres, w jakim dana osoba będzie w istocie miała dostęp do tej opieki i infrastruktury w państwie przyjmującym. Trybunał zauważa w tym kontekście, że kwestionował w przeszłości dostępność opieki (zob. Aswat, op. cit., § 55 oraz Tatar, op. cit., §§ 47–49) i odnosił się do potrzeby uwzględnienia kosztów leków i leczenia, istnienia sieci społecznej i rodzinnej oraz odległości, jaką dana osoba musiałaby przebyć, by uzyskać dostęp do wymaganej opieki (zob. Karagoz przeciwko Francji (dec.), nr 47531/99, 15 listopada 2001 r.; N. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., §§ 34–41, z przywoływanymi tam odniesieniami, oraz E.O. przeciwko Włochom (dec.), op. cit.).

191.  W przypadkach, gdy po przeanalizowaniu stosownych informacji nadal występują poważne wątpliwości co do wpływu wydalenia na dane osoby – które to wątpliwości wynikają z ogólnej sytuacji w państwie przyjmującym lub indywidualnego położenia tych osób – warunkiem wydalenia jest otrzymanie przez państwo odsyłające indywidualnych i wystarczających zapewnień ze strony państwa przyjmującego, że zainteresowane osoby będą miały dostęp do odpowiedniego leczenia, tak by nie znalazły się w sytuacji sprzecznej z art. 3 (w kwestii indywidualnych zapewnień zob. Tarakhel, op. cit., § 120).

192.  Trybunał podkreśla, że w sprawach dotyczących wydalenia ciężko chorych osób zdarzeniem, które powoduje nieludzkie i poniżające traktowanie oraz które pociąga za sobą odpowiedzialność państwa odsyłającego na mocy art. 3, nie jest brak infrastruktury medycznej w państwie przyjmującym. Podobnie istotą sprawy nie jest obowiązek państwa odsyłającego, by złagodzić rozbieżności między jego systemem opieki zdrowotnej a poziomem leczenia w państwie przyjmującym poprzez zapewnienie bezpłatnej i nieograniczonej opieki zdrowotnej wszystkim cudzoziemcom bez prawa pobytu w jego jurysdykcji. Odpowiedzialność na mocy Konwencji, o której mowa w takich sprawach, ponosi państwo odsyłające z tytułu działania – w tym przypadku wydalenia – które skutkowałoby narażeniem osoby na ryzyko traktowania zakazanego w art. 3.

193.  Wreszcie fakt, że przedmiotowe państwo trzecie jest Układającą się Stroną Konwencji, nie ma rozstrzygającego znaczenia. Choć Trybunał zgadza się z Rządem, że możliwość wszczęcia przez skarżącego postępowania po powrocie do Gruzji była zasadniczo najbardziej naturalnym środkiem ochrony dostępnym w ramach systemu Konwencji, zauważa, że nie zwalnia to władz w państwie przyjmującym z obowiązku zapobiegania wynikającego z art. 3 Konwencji (zob. między innymi M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, op. cit., §§ 357–59 oraz Tarakhel, op. cit., §§ 104–05).

2.  Zastosowanie ogólnych zasad w niniejszej sprawie

194.  Bezsprzeczne jest, że skarżący cierpiał na bardzo ciężką chorobę, przewlekłą białaczkę limfatyczną, i że jego stan zagrażał jego życiu.

195.  Skarżący przedłożył szczegółowe dane medyczne pozyskane od dr. L, lekarza specjalizującego się w leczeniu białaczki i dyrektora oddziału hematologii w szpitalu, który w całości specjalizuje się w leczeniu nowotworów. Z tych informacji wynika, że stan skarżącego ustabilizował się w wyniku leczenia, z którego skarżący korzystał w Belgii. Było to wysoce ukierunkowane leczenie mające na celu umożliwienie skarżącemu poddania się alloprzeszczepowi, który to zabieg był ostatnią szansą na wyleczenie, pod warunkiem że zostałby przeprowadzony w stosunkowo niedalekiej przyszłości. Gdyby leczenie, któremu poddawany był skarżący, musiało zostać przerwane, prognozowana długość życia skarżącego, w ujęciu średnim, wynosiłaby mniej niż sześć miesięcy (zob. paragraf 46 powyżej).

196.  W raporcie lekarza doradzającego Urzędowi ds. Cudzoziemców z dnia 23 czerwca 2015 r. podkreślono, że informacje medyczne dotyczące skarżącego nie wskazywały na bezpośrednie zagrożenie dla jego życia ani na to, że jego stan zdrowia był krytyczny (zob. paragraf 58 powyżej).

197.  Skarżący wniósł, że z informacji, jakimi dysponował dr L., wynikało, że ani leczenie, jakiemu skarżący podlegał w Belgii, ani alloprzeszczep nie były dostępne w Gruzji. Jeśli chodzi o inne metody leczenia białaczki dostępne w tym kraju, skarżący podnosił, że nie było gwarancji, że miałby do nich dostęp, z uwagi na wady gruzińskiego systemu ubezpieczeń społecznych (zob. paragraf 141 powyżej). W opinii Trybunału twierdzenia te nie są całkowicie niewiarygodne.

198.  Trybunał zauważa, że 10 września 2007 r. i 2 kwietnia 2008 r. skarżący złożył dwa wnioski o zalegalizowanie jego pobytu w Belgii z powodów zdrowotnych na podstawie art. 9b ustawy o cudzoziemcach (zob. paragrafy 54 i 59 powyżej). Jego wnioski opierały się przede wszystkim na potrzebie korzystania z odpowiedniego leczenia białaczki oraz na przesłance, że w Gruzji skarżący nie byłby w stanie uzyskać dostępu do właściwej opieki wymaganej w jego przypadku.

199.  W dniach 26 września 2007 r. i 4 czerwca 2008 r. Urząd ds. Cudzoziemców odrzucił wnioski skarżącego o zalegalizowanie pobytu na tej podstawie, że skarżący jest wyłączony z zakresu art. 9b ustawy z uwagi na poważne przestępstwa, jakie popełnił (zob. paragrafy 55 i 60 powyżej). Komisja Odwoławcza ds. Cudzoziemców, do której zwrócono się o przeanalizowanie wniosków skarżącego o tymczasowe odstąpienie od wykonania tych decyzji oraz jego wniosków o ich uchylenie, uznała w wyrokach z dni 28 sierpnia 2008 r. i 21 maja 2015 r., że w przypadkach, gdy organ administracyjny przedłożył podstawy do wydalenia, nie było konieczne analizowanie przedstawionych mu dowodów medycznych. Co się tyczy skarg opartych na art. 3 Konwencji, Komisja Odwoławcza ds. Cudzoziemców zauważyła ponadto, że decyzjom odmownym dotyczącym zezwolenia na pobyt nie towarzyszył nakaz opuszczenia terytorium, w związku z czym ryzyko przerwania leczenia skarżącego na wypadek jego powrotu do Gruzji było czysto hipotetyczne (zob. paragrafy 57 i 62 powyżej). Rada Stanu (Conseil d’État), do której skarżący odwoływał się w kwestiach prawnych, podtrzymała tok rozumowania Komisji Odwoławczej ds. Cudzoziemców i wskazała, że sytuację medyczną zagrożonego wydaleniem z kraju cudzoziemca, którego wniosek o zezwolenie na pobyt został odrzucony, należy rozpatrywać na chwilę wykonania nakazu opuszczenia terytorium, a nie na chwilę podjęcia takiej decyzji (zob. paragraf 64 powyżej).

200.  Na podstawie powyższych ustaleń Trybunał wnioskuje, że choć lekarz doradzający Urzędowi ds. Cudzoziemców wydał szereg opinii na temat stanu zdrowia skarżącego na podstawie przedłożonych przez niego zaświadczeń lekarskich (zob. paragrafy 67–68 powyżej), ani Urząd ds. Cudzoziemców, ani Komisja Odwoławcza ds. Cudzoziemców nie przeanalizowały tych opinii z punktu widzenia art. 3 Konwencji w ramach procedury legalizacji pobytu z powodów zdrowotnych.

201.  Sytuacja zdrowotna skarżącego nie została ponadto zbadana w ramach postępowań w sprawie wydalenia prowadzonych przeciwko niemu (zob. paragrafy 73, 78 i 84 powyżej).

202.  Sama okoliczność, że takie badanie mogłoby zostać przeprowadzone bezpośrednio przed wykonaniem nakazu opuszczenia terytorium (zob. paragraf 199 in fine powyżej), nie stanowi odpowiedzi na te obawy, jeśli nie ma wskazania, jaki byłby zakres tego badania oraz jego wpływ na wykonalność nakazu opuszczenia terytorium.

203.  Prawdą jest, że podczas rozprawy w dniu 15 września 2015 r. Rząd Belgii zapewnił, że gdyby ostatecznie podjęto decyzję o przeprowadzeniu alloprzeszczepu w Belgii, władze belgijskie nie podjęłyby żadnych kroków, by go uniemożliwić bądź by podczas pobytu skarżącego w szpitalu zapewnić wydalenie go z kraju. Trybunał zauważa tę deklarację.

204.  Rząd przedłożył ponadto, że mogło być możliwe kontynuowanie leczenia skarżącego pod nadzorem jego lekarza i przy wsparciu lekarzy w Gruzji dzięki przesyłaniu leków pocztą. Nie przedstawił jednak żadnych szczegółowych informacji na temat praktycznej możliwości wdrożenia takiego rozwiązania.

205.  Podsumowując, Trybunał uważa, że w świetle nieprzeprowadzenia przez władze krajowe jakiejkolwiek oceny ryzyka zagrażającego skarżącemu w świetle informacji dotyczących jego stanu zdrowia oraz istnienia odpowiedniego leczenia w Gruzji informacje dostępne tym władzom były niewystarczające, by mogły one stwierdzić, że w razie odesłania do Gruzji skarżący nie byłby narażony na rzeczywiste i konkretne ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji (zob. paragraf 183 powyżej).

206.  Wynika z tego, że gdyby skarżącego odesłano do Gruzji bez uprzedniego zbadania tych czynników, doszłoby do naruszenia art. 3.

207.  W świetle tego ustalenia Trybunał uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi w kontekście art. 2 Konwencji.

III.  ZARZUT NARUSZENIA ART. 8 KONWENCJI

208.  Skarżący skarżył się, że wydalenie go do Gruzji, któremu miał towarzyszyć zakaz ponownego wjazdu do Belgii przez 10 lat, doprowadziłoby do odseparowania go od rodziny, której przyznano zezwolenie na pobyt w Belgii i która stanowiła jego jedyne źródło wsparcia moralnego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 8 Konwencji, który stanowi, co następuje:

„1.  Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.

2.  Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób”.

A.  Wyrok Izby

209.  Zgodnie z art. 8 Konwencji rozpatrywanym z perspektywy pozytywnych obowiązków państwa (zob. wyrok Izby, § 138) Izba uznała, że wyroki skazujące wydane przeciwko skarżącemu miały ogromne znaczenie zarówno z uwagi na liczbę i powagę popełnionych przestępstw, jak i charakter ostatniej z nałożonych kar (ibid., §§ 145–47).

210.  Izba zauważyła również, że podczas swojego 15-letniego pobytu w Belgii skarżący ani razu nie miał ważnej karty pobytu oraz że – mimo wielokrotnych wyroków skazujących wydanych przeciwko niemu – władze belgijskie wykazały się nadzwyczajną wyrozumiałością (ibid., §§ 149–50). Ponadto Izba zwróciła uwagę na fakt, że członkowie rodziny skarżącego byli obywatelami Gruzji oraz że – ponieważ dysponowali belgijskimi kartami pobytowymi – jego żona i dzieci mogli opuścić kraj i zgodnie z prawem ponownie do niego wjechać (ibid., §§ 151–53).

211.  Wreszcie, uwzględniając aspekt medyczny sprawy oraz fakt, że rodzina skarżącego mogła podjąć decyzję o tymczasowym wyjeździe z Belgii do Gruzji, Izba podkreśliła, że nie dostrzega żadnych wyjątkowych okoliczności, które wymagałyby od władz belgijskich odstąpienia od wydalenia skarżącego bądź przyznania mu zezwolenia na pobyt (ibid., § 154).

212.  W związku z powyższym Izba stwierdziła, że nie doszło do naruszenia art. 8 Konwencji (ibid., § 156).

B.  Uwagi stron przed Wielką Izbą

1.  Skarżący

213.  Skarżący utrzymywał, że odmowa zalegalizowania jego pobytu przez władze belgijskie ze względów humanitarnych bądź rozpatrzenia jego wniosku o zalegalizowanie pobytu z powodów zdrowotnych stanowiły ingerencję w jego życie prywatne i rodzinne z naruszeniem art. 8.

214.  Skarżący podnosił, że władze belgijskie miały obowiązek przeprowadzić wyważoną i rozsądną ocenę interesów wszystkich zainteresowanych stron. Powinny były zastosować te zasady z uwzględnieniem najlepszego interesu dzieci oraz wymogu zapewnienia im szczególnej ochrony z uwagi na ich podatność na zagrożenia. Choć dzieci skarżącego miały obywatelstwo gruzińskie, z „socjologicznego” punktu widzenia były Belgami i porozumiewały się wyłącznie w języku francuskim. W 2010 r. przyznano im zezwolenie na pobyt w Belgii, a dwoje z nich urodziło się w tym kraju. Z Gruzją nie łączyły ich żadne więzi, nie mówiły po gruzińsku ani po rosyjsku i w perspektywie średnioterminowej byłyby uprawnione do uzyskania statusu pełnoprawnych obywateli Belgii.

215.  Ponadto najstarsza córka pary, z którą żona skarżącego przybyła do Belgii w 1998 r., była już dorosła i mieszkała w Belgii wraz z dwojgiem swoich dzieci.

216.  Odmowa zalegalizowania pobytu skarżącego doprowadziła do tego, że jego rodzina znalazła się w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej i społecznej, która miała ogromny wpływ psychologiczny i utrudniała ich codzienne życie. Praktyczne implikacje tej sytuacji dla skarżącego – fakt, że nie mógł podjąć pracy i uczestniczyć w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, ciągły strach przed aresztowaniem, negatywny wpływ na jego samoocenę itd. – wpłynęły na relację między nim jako ojcem a jego dziećmi. Działania przestępcze skarżącego, umotywowane w dużej mierze potrzebą zapewnienia środków finansowych niezbędnych do przetrwania, należały do przeszłości. Skarżący był bardzo osłabiony i przeważnie przebywał w domu, wychodząc na zewnątrz tylko po to, by odebrać dzieci ze szkoły.

217.  Pogorszenie stanu skarżącego w połączeniu z brakiem możliwości podtrzymania jego stanu zdrowia w Gruzji oraz długością trwania pobytu jego i jego rodziny w Belgii powinny skłonić Trybunał do ponownego rozważenia podejścia przyjętego w wyroku Izby, oceny sytuacji w ujęciu całościowym oraz uznania, że rodzina skarżącego miała szczególne potrzeby związane z integracją w Belgii. Rozwiązanie, za którym opowiedziała się Izba, które polegałoby na przeprowadzce rodziny do Gruzji na czas wystarczająco długi, by mogła opiekować się skarżącym aż do jego śmierci, nie byłoby wykonalne, ponieważ oznaczałoby zabranie dzieci ze szkoły w Belgii i przeniesienie ich do kraju, którego nie znały i którego językiem się nie posługiwały. W świetle stanu skarżącego ich matka nie byłaby w stanie zapewnić rodzinie utrzymania w Gruzji, a skarżący zmarłby w wyjątkowo uciążliwych okolicznościach. Ponadto gdyby rodzina musiała pozostać w Gruzji przez okres dłuższy niż jeden rok, żona i dzieci skarżącego utraciłyby prawo powrotu do Belgii. Przy dokonaniu wyważenia z interesami belgijskiego państwa takie rozwiązanie byłoby co najmniej nieproporcjonalne.

2.  Rząd

218.  Rząd podkreślił znaczenie, jakie należy przypisać kryminalnej przeszłości skarżącego oraz temu, że mimo swojej choroby kontynuował działania przestępcze.

219.  Jeśli chodzi o najlepszy interes dzieci, Rząd uznał, że trudno go ustalić, ponieważ to nie dzieci były skarżącymi, a zwłaszcza dlatego, że nic nie wskazywało, że nie byłyby w stanie pojechać z ojcem do Gruzji na pewien czas i uczęszczać tam do szkoły. Ponadto z uwagi na to, że skarżący nie przekazał szczegółowych informacji na temat tego, jak rozległa była jego rodzina w Gruzji i jak szerokie było grono osób, z którymi utrzymywał kontakt, trudno było dokonać ogólnej oceny sytuacji.

220.  Rząd przedłożył ponadto, że decyzją z dnia 29 lipca 2010 r. wydano żonie skarżącego i ich dzieciom karty pobytu, na mocy których przyznano im zezwolenie na pobyt stały zgodnie z art. 9 i 13 ustawy o cudzoziemcach. Dokumentami tymi były karty „typu B”, czyli poświadczenie wpisu do rejestru cudzoziemców ważne przez pięć lat z możliwością odnowienia na taki sam okres – w razie potrzeby z góry – przez władze miejskie w miejscu zamieszkania. Karty pobytu uprawniały członków rodziny skarżącego do opuszczenia terytorium Belgii na okres jednego roku lub dłuższy i powrotu do kraju pod warunkiem dopełnienia wszelkich wymaganych formalności w miejscu zamieszkania oraz zapewnienia, że dysponują ważnym zezwoleniem. Formalności te różniły się w zależności od czasu pozostawania poza terytorium państwa: w przypadku wyjazdu na okres od trzech miesięcy do roku cudzoziemcy musieli zgłosić się do władz miejskich przed opuszczeniem kraju oraz w ciągu piętnastu dni po powrocie, w przeciwnym razie byliby zagrożeni automatycznym wykreśleniem z rejestru miejskiego. W przypadku wyjazdu na okres dłuższy niż jeden rok cudzoziemcy tracili prawo pobytu, chyba że byli w stanie wykazać przed wyjazdem, że ich ośrodek interesów życiowych wciąż znajduje się w Belgii i że poinformowali władze miejskie w miejscu faktycznego zamieszkania o zamiarze opuszczenia kraju i powrotu do niego. Takie osoby musiały również dysponować ważnymi kartami pobytu w chwili powrotu oraz zgłosić się do władz miejskich w ciągu piętnastu dni od powrotu.

C. Ocena Trybunału

221.  Co się tyczy możliwości zastosowania art. 8 i punktu widzenia, jaki należy przyjąć podczas rozpatrywania skarg, Wielka Izba rozpatrzy je na podstawie tych samych przesłanek, co Izba (zob. wyrok Izby §§ 136–38). Po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że między skarżącym, jego żoną i dziećmi urodzonymi w Belgii istniało życie rodzinne. Ustalenie to czyni nieistotnym brak zgody co do tego, czy skarżący był ojcem dziecka narodzonego przed ich przyjazdem do Belgii, które to dziecko jest już dorosłe (ibid., § 136). Ponadto zakładając, że nakaz opuszczenia terytorium mógł być rozpatrywany z punktu widzenia życia prywatnego skarżącego, aspekt związany z „życiem rodzinnym” powinien mieć charakter nadrzędny w świetle szczególnych kwestii występujących w przedmiotowej sprawie oraz stanowisk stron. Po drugie, choć przedmiotowa sprawa dotyczy zarówno odmowy przyznania skarżącemu zezwolenia na pobyt w Belgii przez władze krajowe, jak i zagrożenia wydaleniem go do Gruzji, w świetle szczególnych okoliczności sprawy i ostatnich wydarzeń Izba stwierdziła, że najważniejszym pytaniem było to, czy na władzach belgijskich spoczywał obowiązek umożliwienia skarżącemu pobytu w Belgii tak, by mógł pozostać u boku rodziny (ibid., § 138). Wielka Izba uważa, że zbadanie skargi zarzucającej naruszenie art. 8 w taki sposób z perspektywy pozytywnych obowiązków władz belgijskich jest tym bardziej konieczne w świetle wydarzeń, jakie zaszły w sprawie, zwłaszcza pogorszenia stanu zdrowia oraz śmierci skarżącego. Wreszcie Wielka Izba przypomina, że w kontekście zarówno swych pozytywnych, jak i negatywnych obowiązków państwo musi zachować sprawiedliwą równowagę między konkurującymi interesami osoby i społeczeństwa jako całości oraz że zakres obowiązków państwa będzie się różnił w zależności od szczególnych okoliczności danych osób oraz interesu ogółu (ibid., § 140 wraz z przywołanymi tam odniesieniami).

222.  Niemniej jednak w przeciwieństwie do Izby, zauważywszy, że władze belgijskie nie przeanalizowały danych medycznych dotyczących skarżącego oraz wpływu wydalenia na jego stan zdrowia w toku żadnego toczącego się przed nimi postępowania, Wielka Izba stwierdziła, że gdyby skarżący został wydalony do Gruzji bez uprzedniego dokonania takiej oceny, doszłoby do naruszenia art. 3 Konwencji (zob. paragraf 206 powyżej).

223.  A fortiori Trybunał zauważa, że władze belgijskie również nie przeanalizowały, zgodnie z art. 8, stopnia zależności skarżącego od jego rodziny w wyniku pogorszenia stanu jego zdrowia. W kontekście postępowania dotyczącego zalegalizowania pobytu z powodów zdrowotnych Komisja Odwoławcza ds. Cudzoziemców w istocie oddaliła skargę skarżącego wynikającą z art. 8 na tej podstawie, że decyzji odmownej dotyczącej zezwolenia na pobyt nie towarzyszył nakaz opuszczenia terytorium (zob. paragraf 58 powyżej).

224.  Niemniej jednak podobnie jak w przypadku art. 3 to nie do Trybunału należy ocena, z perspektywy art. 8 Konwencji, wpływu wydalenia na życie rodzinne skarżącego w świetle jego stanu zdrowia. W związku z tym Trybunał uważa, że zadanie to nie tylko należy do władz krajowych, które są właściwe w tym zakresie, lecz także stanowi obowiązek proceduralny, który muszą spełnić, aby zapewnić skuteczne wykonanie prawa do poszanowania życia rodzinnego. Jak Trybunał zauważył powyżej (zob. paragraf 184), mechanizm wnoszenia skarg do Trybunału ma charakter pomocniczy w stosunku do krajowych systemów służących ochronie praw człowieka.

225.  W świetle powyższego, jeśli władze belgijskie uznały ostatecznie, że art. 3, tak jak jest on interpretowany powyżej, nie stanowiłby przeszkody do wydalenia skarżącego do Gruzji, powinny były dodatkowo zbadać, w celu zapewnienia zgodności z art. 8, czy, z uwagi na szczególną sytuację skarżącego w momencie wydalenia (zob., mutatis mutandis, Maslov przeciwko Austrii [WI], nr 1638/03, § 93, ETPCz 2008), można było w sposób uzasadniony oczekiwać od rodziny, że pojedzie z nim do Gruzji lub, w przeciwnym razie, czy poszanowanie prawa skarżącego do życia rodzinnego wymagało, by uzyskał on zezwolenie na pobyt w Belgii na czas życia, który mu pozostał.

226.  Wynika z tego, że gdyby skarżący został wydalony do Gruzji bez uprzedniego zbadania tych czynników, doszłoby również do naruszenia art. 8 Konwencji.

IV.  ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI

227.  Art. 41 Konwencji stanowi:

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.

A.  Szkoda

228.  Skarżący zażądał kwoty 10 434 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę majątkową. Powyższa kwota odpowiada poniesionym ze środków własnych skarżącego kosztom leczenia w Belgii, które nie były pokrywane z uwagi na niezalegalizowany pobyt w państwie.

229.  Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego między stwierdzonym naruszeniem a zarzucaną szkodą majątkową, w związku z czym roszczenie oddala.

230.  Skarżący żądał ponadto kwoty 5000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkody niemajątkowe wynikające z niepewności sytuacji społeczno-ekonomicznej.

231.  Trybunał uważa, że zważywszy na okoliczności sprawy, wniosek, do jakiego doszedł w odniesieniu do art. 3 i 8 Konwencji (zob. paragrafy 206 i 226 powyżej) stanowi wystarczające słuszne zadośćuczynienie z tytułu wszelkich szkód niemajątkowych, jakie skarżący mógł ponieść. W związku z tym nie przyznaje zadośćuczynienia z tego tytułu.

B.  Koszty i wydatki

232.  Skarżący żądał ponadto kwoty 9411 EUR tytułem opłat należnych na rzecz jego prawników z tytułu przygotowania pisemnych uwag, które przedłożyli Trybunałowi przed złożeniem wniosku o przekazanie sprawy do Wielkiej Izby. Skarżący przedłożył kopie stosownych faktur na poparcie tego roszczenia i stwierdził, że pokrył już około połowę sumy tych opłat, tj. kwotę 4668 EUR, i nie był w stanie pokryć pozostałej części.

233.  W swoich uwagach przed Izbą Rząd podnosił, że na mocy prawa krajowego skarżący, jako cudzoziemiec, był uznawany za osobę o niedostatecznych środkach finansowych, a co za tym idzie – miał prawo do skorzystania z pomocy prawnej, w tym do pokrycia kosztów związanych z postępowaniem przed Trybunałem.

234.  Dokonując oceny w oparciu o zasadę słuszności, Trybunał postanawia zasądzić na rzecz rodziny skarżącego kwotę 5000 EUR, plus wszelkie należne podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków (zob., mutatis mutandis, Karner, op. cit., § 50).

C.  Odsetki za zwłokę

235.  Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1.  Uznaje, że gdyby skarżący został wydalony do Gruzji bez uprzedniego zbadania przez władze belgijskie, w myśl art. 3 Konwencji, ryzyka, na jakie byłby narażony w świetle informacji dotyczących jego stanu zdrowia i dostępności odpowiedniego leczenia w Gruzji, doszłoby do naruszenia art. 3 Konwencji;

2.  Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi w kontekście art. 2 Konwencji;

3.  Uznaje, że gdyby skarżący został wydalony do Gruzji bez uprzedniego zbadania przez władze belgijskie, w myśl art. 8 Konwencji, wpływu wydalenia na prawo skarżącego do poszanowania życia rodzinnego w świetle jego stanu zdrowia, doszłoby do naruszenia art. 8 Konwencji;

4.  Uznaje, że ustalenia Trybunału zawarte w punktach 1 i 3 powyżej stanowią same w sobie wystarczające słuszne zadośćuczynienie w odniesieniu do wszelkich szkód niemajątkowych poniesionych przez skarżącego;

5.  Uznaje,

a)  że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz rodziny skarżącego kwotę 5000 EUR (pięć tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków;

b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;

6.  Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego zadośćuczynienia.

Sporządzono w języku angielskim i francuskim i podano do wiadomości na rozprawie publicznej w Budynku Praw Człowieka w Strasburgu w dniu 13 grudnia 2016 r.

              Johan CallewaertGuido Raimondi
              Zastępca KanclerzaPrzewodniczący

Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału do wyroku załączono opinię odrębną sędziego Lemmensa.

G.R.
J.C.

[Opinia odrębna została pominięta w niniejszym tłumaczeniu]

[1] Źródło: Nota informacyjna na temat orzecznictwa Trybunału nr 202, grudzień 2016 (Information Note. Case-law of the European Court of Human Rights No. 202, December 2016).

Full & Egal Universal Law Academy