© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Paradiso og Campanelli gegn Ítalíu
Dómur frá 27. janúar 2015
Mál nr. 25358/12
8. gr. Friðhelgi einkalífs
Staðgöngumæðrun. Skráning barns. Ættleiðing. Svipting umsjár. Meðalhóf.
1. Málsatvik
Kærendur, Donatina Paradiso og Giovanni Campanelli, eru ítölsk hjón, fædd 1967 og 1955. Eftir árangurslausa glasafrjóvgun sömdu þau um staðgöngumæðrun við rússneskt félag. Í kjölfarið var fundin staðgöngumóðir og eftir glasafrjóvgun fæddist barn í Moskvu þann 27. febrúar 2011. Samkvæmt rússneskum lögum voru hjónin skráð foreldrar barnsins, en ekkert kom fram um staðgönguna.
Í apríl 2011 sneru hjónin til Ítalíu með barnið og reyndu að fá upplýsingar um fæðingu þess skráða í heimabæ sínum. Hins vegar upplýsti ítalska ræðisskrifstofan í Moskvu yfirvöld um að gögn sem vörðuðu fæðingu barnsins hefðu verið fölsuð. Kærendur voru í kjölfarið ákærð fyrir rangar staðhæfingar um ríkisfang og brot gegn ættleiðingarlögum með því að hafa komið ólöglega með barnið til Ítalíu og ekki fylgt leyfi sem þau fengu til ættleiðingar árið 2006 sem útilokaði ættleiðingu svo ungs barns. Samdægurs fór saksóknari fram á að hafið yrði ferli til að fá barnið laust til ættleiðingar, enda hefði það verið yfirgefið í skilningi ítalskra laga.
Í ágúst 2011 leiddi DNA-próf í ljós að Campanelli var ekki líffræðilegur faðir barnsins. Í kjölfarið ákvað dómstóll að taka skyldi barnið þegar í stað frá kærendum, enda væru ekki til staðar líffræðileg tengsl á milli þeirra. Þá léki vafi á uppeldislegri og tilfinningalegri hæfni kærenda sem hefðu hagað sér andstætt lögum. Barninu var komið fyrir á barnaheimili og fengu kærendur hvorki að vita hvar það var niður komið né að hafa við það neitt samneyti. Í janúar 2013 var barnið fært í hendur fósturforeldra.
Í apríl 2013 var synjun skráningar gagna sem vörðuðu fæðingu barnsins í Rússlandi staðfest og vísað til þess að gögnin væru röng, enda enginn líffræðilegur skyldleiki milli barnsins og kærenda. Kærendur héldu því árangurslaust fram að þau hefðu verið í góðri trú og ekki vitað annað en að sæði eiginmannsins hefði verið notað við glasafrjóvgun. Í sama mánuði fékk barnið nýtt fæðingarvottorð þar sem fram kom að foreldrar þess væru óþekktir. Þann 5. júní 2013 komst dómstóll að þeirri niðurstöðu að kærendur gætu ekki lengur átt aðild að ættleiðingarferli barnsins, enda væru þau hvorki foreldrar né ættingjar þess.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur töldu að brotið hefði verið gegn 8. gr. sáttmálans með því að taka barnið frá þeim. Þau töldu einnig að með synjun á því að skrá fæðingarvottorð barnsins væri brotið gegn ákvæðinu þar sem neitað væri að viðurkenna það fjölskyldusamband sem stofnast hafði erlendis.
Niðurstaða
Dómstóllinn vísaði frá kæru hjónanna vegna synjunar á að skrá fæðingarvottorð barnsins á Ítalíu þar sem innlend réttarúrræði hefðu ekki verið tæmd. Hvað varðar hinn þátt kærunnar taldi dómstóllinn að 8. gr. gæti átt við, enda hefði í reynd verið til staðar fjölskyldulíf á milli kærenda og barnsins. Þótt kærendur hefðu aðeins verið í sex mánuði með barninu hefði verið um að ræða mikilvægan tíma á ungri ævi þess og þau komið fram gagnvart barninu sem foreldrar. Dómstóllinn taldi að ráðstafanir sem fólust í því að barnið var tekið frá kærendum og komið í umsjá lögráðamanns teldust til skerðinga á friðhelgi einkalífs. Talið var að þessar ráðstafanir hefðu verið í samræmi við lög, enda hefðu þær ekki einkennst af geðþótta. Þá hefðu þær miðað að því lögmæta markmiði að firra glundroða að því marki sem háttsemi kærenda hefði verið andstæð lögum.
Við mat á því hvort nauðsyn hefði borið til þessarar skerðingar á friðhelgi einkalífs kærenda tók dómstóllinn til skoðunar hvort gætt hefði verið eðlilegs jafnvægis milli almannahagsmuna og einkahagsmuna kærenda. Tekið var fram að við slíkt mat yrði að líta til þeirrar grundvallarreglu að hafa skyldi hagsmuni barnsins í fyrirrúmi. Í því sambandi tók dómstóllinn fram að ítölsk yfirvöld hefðu tekið barnið úr umsjá kærenda í því skyni að binda endi á ólögmætt ástand, en talið hefði verið að kærendur hefðu reynt að sniðganga ítalskt bann við staðgöngumæðrun og alþjóðlegar ættleiðingarreglur. Jafnframt hefðu yfirvöld talið að aðgerðir kærenda hefðu ráðist af þeirra eigin hagsmunum og tilraunum til að leysa hjúskaparvandamál sín, en það leiddi til vafa um uppeldislega og tilfinningalega hæfni þeirra.
Hins vegar var lögð áhersla á að ríkið hefði ekki frjálsar hendur við val á ráðstöfunum, enda bæri því að taka tillit til þess sem barninu væri fyrir bestu óháð sambandi við foreldra. Dómstóllinn ítrekaði að það að taka barn úr umsjá fjölskyldu þess væri örþrifaráð sem aðeins væri hægt að réttlæta væri barnið í bráðri hættu. Með hliðsjón af dómaframkvæmd þyrfti mikið til að koma svo að slík ráðstöfun yrði réttlætt. Það var mat dómstólsins að ekki hefðu verið til staðar aðstæður sem réttlættu að kærendur hefðu verið svipt umsjá barnsins. Ekki var talið að rök þess efnis að með tímanum hefði barnið tengst kærendum nánari böndum og aðskilnaður orðið enn erfiðari breyttu þessu mati. Þá var bent á að kærendur hefðu verið metin hæf til að ættleiða barn og verið veitt leyfi til ættleiðingar í desember 2006. Að mati dómstólsins stóðst ekki að halda því fram að kærendur væru ófær um að ala upp og elska barnið af þeirri ástæðu einni að þau hefðu farið í kringum ættleiðingarlöggjöfina, en engra sérfræðiskýrslna um þetta atriði hafði verið aflað. Jafnframt var bent á að barnið hefði ekki verið skráð opinberri skráningu fyrr en í apríl 2013, sem þýddi að það hefði verið auðkennalaust í meira en tvö ár.
Dómstóllinn taldi samkvæmt framangreindu að ekki hefði verið gætt viðunandi jafnvægis milli þeirra hagsmuna sem vógust á og að brotið hefði verið gegn 8. gr. sáttmálans. Sérstaklega var tekið fram að þessa niðurstöðu bæri ekki að skilja með þeim hætti að ítalska ríkinu bæri að koma barninu aftur í umsjá kærenda, enda hefði barnið eflaust tengst þeirri fósturfjölskyldu sem hann hefði búið hjá allt frá árinu 2013 tilfinningaböndum.
Ítalska ríkinu var gert að greiða kærendum 20.000 evrur í miskabætur og 10.000 evrur í málskostnað. Tveir dómarar skiluðu sameiginlegu séráliti.
Full & Egal Universal Law Academy