CASE OF PARRILLO v. ITALY - [Albanian Translation] by the General State Advocature of Albania

DHOMA E MADHE

ÇËSHTJA PARRILLO k. ITALISË

(Kërkesa nr. 46470/11)

VENDIM

STRASBURG

27 gusht 2015

Ky vendim është i formës së prerë. Atij mund t’i bëhen rishikime në redaktim.

Në çështjen Parrillo k. Italisë,

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, e mbledhur në një Dhomë të Madhe të përbërë nga:

Dean Spielmann, kryetar,
Josep Casadevall,
Guido Raimondi,
Mark Villiger,
Isabelle Berro,
Ineta Ziemele,
George Nicolaou,
András Sajó,
Ann Power-Forde,
Nebojša Vučinić,
Ganna Yudkivska,
Vincent A. De Gaetano,
Julia Laffranque,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Helen Keller,
Faris Vehabović,
Dmitry Dedov, gjyqtarë,
e nga Johan Callewaert, zëvendëssekretar i Dhomës së Madhe,

Pasi e diskutoi çështjen në dhomë këshillimi më 18 qershor 2014 dhe më 22 prill 2015,

Jep këtë vendim, të miratuar në këtë datë të fundit:

PROCEDURA

1. Në zanafillë të kësaj çështjeje ndodhet një kërkesë (nr. 46470/11) e drejtuar kundër Republikës Italiane dhe me anë të së cilës një qytetare e këtij shteti, Znj. Adelina Parrillo (“kërkuesja”), i është drejtuar Gjykatës më 26 korrik 2011 në bazë të nenit 34 të Konventës për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe të Lirive Themelore (“Konventa”).

2. Kërkuesja është përfaqësuar nga Z. Nicolò Paoletti, Z Claudia Sartori dhe Zonja Natalia Paoletti, avokatë në Romë. Qeveria italiane (“Qeveria”) është përfaqësuar nga bashkagjentët e saj, Zonja Paola Accardo dhe Z. Gianluca Mauro Pellegrini.

3. Kërkuesja paraqiste në veçanti pretendimin se ndalimi, i shpallur nga neni 13 i Ligjit nr. 40 të 19 shkurtit 2004, për të dhuruar për kërkim shkencor embrione të krijuara përmes riprodhimit me ndihmë mjekësore ishte i papajtueshëm me të drejtën e saj për respektimin e jetës private dhe me të drejtën e saj për respektimin e pasurive të saj, të mbrojtur përkatësisht nga neni 8 dhe nga neni 1 i Protokollit nr. 1 të Konventës. Ajo ankohej gjithashtu për një shkelje të lirisë së shprehjes të garantuar nga neni 10 i Konventës, një aspekt themelor të së cilës e përbën për mendimin e saj kërkimi shkencor.

4. Kërkesa i është caktuar Seksionit të Dytë të Gjykatës (neni 52 § 1 i Rregullores së Gjykatës).

5. Më 28 maj 2013, kërkesat e bëra në bazë të nenit 8 dhe të nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës i janë komunikuar Qeverisë dhe kërkesa është shpallur e papranueshme për çdo pjesë tjetër.

6. Më 28 janar 2014, një dhomë e Seksionit të Dytë e përbërë nga Işıl Karakaş, kryetare, Guido Raimondi, Peer Lorenzen, Dragoljub Popović, András Sajó, Nebojša Vučinić dhe Paulo Pinto de Albuquerque, gjyqtarë, si edhe nga Stanley Naismith, sekretar seksioni, ka hequr dorë nga juridiksioni i saj në favor të Dhomës së Madhe, meqenëse asnjëra nga palët nuk ka pasur kundërshtim për këtë (neni 30 i Konventës dhe neni 72 i Rregullores).

7. Përbërja e Dhomës së Madhe është vendosur në përputhje me nenin 26 §§ 4 e 5 të Konventës dhe me nenin 24 të Rregullores.

8. Si kërkuesja ashtu edhe Qeveria kanë paraqitur komente rreth pranueshmërisë e rreth themelit të çështjes.

9. Qendra Evropiane për Drejtësinë dhe të Drejtat e Njeriut (“ECLJ”), shoqatat “Movimento per la vita”, “Scienza e vita”, “Forum delle associazioni familjari”, “Luca Coscioni”, “Amica Cicogna Onlus”, “L’altra cicogna Onlus”, “Cerco bimbo”, “VOX – Osservatorio italiano sui Diritti”, “SIFES – Society of Fertility, Sterility and Reproductive Medicine” dhe “Cittadinanzattiva” si edhe dyzet e gjashtë anëtarë të Parlamentit italian janë lejuar të ndërhyjnë në procedurën me shkrim (neni 36 § 2 i Konventës dhe neni 44 § 3 i Rregullores).

10. Është zhvilluar një seancë publike në Pallatin e të Drejtave të Njeriut, në Strasburg, më 18 qershor 2014 (neni 59 § 3 i Rregullores).

Janë paraqitur:

– për Qeverinë

Znj.P. Accardo     bashkagjente,
Z.G. Mauro Pellegrini      bashkagjent,

Znj. A. Morresi, anëtare e Komitetit Kombëtar
për Bioetikën dhe profesoreshë kimie
fizike në Degën e Kimisë,
biologjisë dhe Bioteknologjisë të Universitetit
të Peruxhias këshilltare,
Znj. D. Fehily,inspektore dhe këshilltare teknike
pranë Qendrës Kombëtare për Transplantim
të Romëskëshilltare;

– për paditësen

Z.N. Paoletti;

Znj. C. Sartori;

Znj. N. Paoletti, avokatë,  avokatë,
Z.M. De Luca, profesor biokimie dhe
drejtor i Qendrës për Mjekësinë
Rigjenerative “Stefano Ferrari” të
Universitetit të Modenës e Rexhio Emilias, këshilltar.

Gjykata ka dëgjuar deklarimet e Znj. P. Accardo, Znj. A. Morresi, Z. N. Paoletti, Z. M. De Luca dhe Znj. C. Sartori, si edhe përgjigjet e Znj. P. Accardo, Z. G. Mauro Pellegrini, Z. M. De Luca, Znj. N. Paoletti dhe Z. N. Paoletti për pyetjet e bëra nga disa gjyqtarë.

FAKTET                                                                     I.  RRETHANAT E ÇËSHTJES

11. Kërkuesja ka lindur më 1954 dhe është me vendbanim në Romë.

12. Më 2002, ajo iu drejtua teknikave të riprodhimit me ndihmë mjekësore, duke kryer një fekondim in vitro (“FIV”) me bashkëjetuesin e saj në Qendrën e Mjekësisë Riprodhuese të European Hospital (“qendra”) të Romës. Pesë embrione të dala nga ky fekondim u vendosën në kriokonservim.

13. Përpara se të kryhej mbjellja, bashkëjetuesi i paditëses vdiq më 12 nëntor 2003 gjatë një atentati në Nasirija (Irak), ndërkohë që po realizonte një reportazh lufte.

14. Meqenëse hoqi dorë nga nisja e një shtatzënie, kërkuesja vendosi t’i dhurojë embrionet e saj për kërkim shkencor për të dhënë ndihmesë në përparimin e mjekimit të sëmundjeve që është e vështirë të shërohen.

15. Sipas informacioneve të dhëna gjatë seancës përpara Dhomës së Madhe, kërkuesja paraqiti gojarisht disa kërkesa për vënie në dispozicion të embrioneve të saj pranë qendrës ku këto ruheshin, por pa rezultat.

16. Me anë të një letre të datës 14 dhjetor 2011, kërkuesja i kërkoi drejtorit të qendrës që t’ia vinte në dispozicion pesë embrionet e ruajtura në kriokonservim në mënyrë që këto të shërbenin për kërkimet rreth qelizave staminale. Drejtori e rrëzoi këtë kërkesë, duke vënë në dukje se ky lloj kërkimi ishte i ndaluar dhe dënohej penalisht në Itali, në zbatim të nenit 13 të Ligjit nr. 40 të 19 shkurtit 2004 (“Ligji nr. 40/2004”).

17. Embrionet në fjalë ruhen sot në bankën kriogjenike të qendrës ku është kryer fekondimi in vitro.                                                                     II.  E DREJTA DHE PRAKTIKA E BRENDSHME PËRKATËSE                                            A.  Ligji nr. 40 i 19 shkurtit 2004, ka hyrë në fuqi më 10 mars 2004 (“Normat në fushën e fekondimit me ndihmë mjekësore”)

Neni 1 – Qëllimi

“1. Me qëllim që të zgjidhen problemet riprodhuese që rrjedhin nga shterpësia ose nga infertiliteti njerëzore, lejohet që të përdoret riprodhimi me ndihmë mjekësore në kushtet dhe sipas modaliteteve të parashikuara nga ky ligj, i cili garanton të drejtat e të gjithë personave të interesuar, duke përfshirë e dhe ato të subjektit të krijuar në këtë mënyrë.”

Neni 5 – Kushtet e qasjes

“(...) vetëm çiftet e përbëra nga persona madhorë, me gjini të ndryshme, të martuar ose që bashkëjetojnë, në moshë për të lindur dhe të gjallë mund t’i përdorin teknikat e riprodhimit me ndihmë mjekësore.”

Neni 13 – Eksperimentimi me embrionin njerëzor

“1. Çdo eksperimentim me embrionin njerëzor është i ndaluar.

2. Kërkimet klinike dhe eksperimentale mbi embrionin njerëzor mund të lejohen vetëm në qoftë se ato ndjekin ekskluzivisht qëllime terapeutike e diagnostikuese që synojnë mbrojtjen e shëndetit si edhe zhvillimin e embrionit dhe në qoftë se nuk ka metoda të tjera..

(...)

4. Shkelja e ndalimit të parashikuar në pikën e parë ndëshkohet me dënim nga dy deri në gjashtë vjet burgim dhe me gjobë nga 50 000 deri në 150 000 euro. (...)

5. Çdo profesionist i shëndetësisë i dënuar për një vepër penale të parashikuar në këtë nen do të bëhet objekt i një pezullimi nga ushtrimi i profesionit për një afat nga një deri në tre vjet.”

Neni 14 – Kufizime ndaj zbatimit të teknikave mbi embrionin

“1. Kriokonservimi dhe asgjësimi i embrioneve janë të ndaluar, pa i dëmtuar dispozitat e Ligjit nr. 194 të 22 majit 1978 norma rreth mbrojtjes sociale të amësisë e rreth ndërprerjes së vullnetshme të shtatzënisë.

2. Teknikat e prodhimit të embrioneve nuk mund të shpien në krijimin e një numri më të madh embrionesh sesa ai rreptësishtë i domosdoshëm për realizimin e një mbjelljeje të vetme e të njëkohshme, numër ky që në asnjë rast nuk mund të jetë më i madh sesa tre.

3. Kur transferimi i embrioneve në mitër është i pamundur për shkaqe force madhore të rëndë e të provuar lidhur me gjendjen shëndetësore të gruas, të cilat nuk kanë qenë të parashikueshme në çastin e fekondimit, kriokonservimi i embrioneve lejohet deri në datën e transferimit, i cili do të kryhet sa më parë që të jetë e mundur.”

18. Me një vendim nr. 151 të datës 1 prill 2009 (shih paragrafët 29-31 të mëposhtëm), Gjykata Kushtetuese e shpalli jo kushtetuese dispozitën e pikës së dytë të nenit 14 të Ligjit nr. 40/2004 sipas së cilës teknikat e prodhimit të embrioneve nuk mund të shpien në krijimin e një numri më të madh embrionesh sesa ai i domosdoshëm “për realizimin e një mbjelljeje të vetme e të njëkohshme, numër ky që në asnjë rast nuk mund të jetë më i madh sesa tre”. Ajo e gjykoi jo kushtetuese pikën 3 të të njëjtit nen me arsyetimin se kjo nuk parashikonte që transferimi i embrioneve duhej të bëhej pa e dëmtuar shëndetin e gruas.                                            B.  Mendimi i Komitetit Kombëtar për Bioetikën lidhur me birësimin për lindjen (“ADP”) (18 nëntor 2005)

19. Pas miratimit të Ligjit nr. 40/2004, Komiteti Kombëtar për Bioetikën ka marrë në shqyrtim pikën lidhur me fatin e embrioneve të kriokonservuara në gjendje braktisjeje, meqenëse ligji nuk parashikonte asnjë dispozitë specifike rreth këtij subjekti, duke u kufizuar me ndalimin e nënkuptuar të përdorimit të embrioneve të tepërta për qëllime kërkimesh shkencore.

20. Lidhur me këtë, Komiteti ka dhënë një mendim të favorshëm për “birësimin për lindjen”, praktikë sipas së cilës një çift ose një grua birësojnë embrione të tepërt për qëllime mbjelljeje dhe e cila jep mundësi që embrionet në fjalë të përdoren në një perspektivë jete dhe realizimi të një projekti familjar.                                            C.  Dekreti i Ministrisë së Shëndetësisë i 11 prillit 2008 (“Shënime shpjeguese në fushën e riprodhimit me ndihmë mjekësore”)

“(...) Kriokonservimi i embrioneve: Ka dy kategori embrionesh që mund të bëhen objekt i një kriokonservimi: e para është ajo e embrioneve që janë në pritje të një mbjelljeje, duke përfshirë edhe ato që kanë qenë objekt i një kriokonservimi përpara hyrjes në fuqi të Ligjit nr. 40 të vitit 2004; e dyta është ajo e embrioneve gjendja e braktisjes e të cilave është vërtetuar (...).”                                            D.  Raporti përfundimtar i “Komisionit Studimor për Embrionet” i 8 janarit 2010

21. Me anë të një dekreti të datës 25 qershor 2009, Ministria e Shëndetësisë krijoi një Komision Studimor për embrionet e kriokonservuara në qendrat për riprodhim me ndihmë mjekësore. Raporti përfundimtar i këtij komisioni, i miratuar me shumicë votash më 8 janar 2010, parashtron si vijon:

“Ndalimi ligjor për t’i asgjësuar embrionet duhet të kuptohet sikur do të thotë se kriokonservimi nuk mund të ndërpritet përveçse në dy raste: kur embrioni i shkrirë mund të mbillet në mitrën e nënës ose të një gruaje të gatshme për ta pranuar atë, ose kur është e mundur që për të të vërtetohet shkencërisht vdekja e natyrshme ose humbja përfundimtare e shanseve për sukses si organizëm. Në gjendjen e tanishme të dijeve shkencore, për shanset për sukses të një embrioni mund të sigurohesh vetëm duke e shkrirë atë, situatë kjo paradoksale përderisa një embrion i shkrirë nuk mund të ngrihet përsëri dhe ai do të vdesë në mënyrë të pashmangshme në qoftë se nuk mbillet menjëherë in utero. Këndej rrjedh perspektiva tutioriste e një konservimi të mundshëm pa kufi në kohë të embrioneve të ngrira. Sidoqoftë, është me vend të shënohet se progresi i kërkimeve shkencore do ta bëjë të mundur njohjen e kritereve dhe të metodologjive për ta diagnostikuar vdekjen ose më së paku humbjen e shanseve për sukses të embrioneve të kriokonservuara: kështu do të jetë e mundur të kapërcehet paradoksi i tanishëm, i pashmangshëm nga pikëpamja ligjore, i një kriokonservim që mund të mos ketë fund kurrë. Në pritje të këtyre rezultateve, është e udhës të ripohohet se nuk mund të mos dihet që neni 14 i Ligjit nr. 40 të vitit 2004 e ndalon shprehimisht asgjësimin e embrioneve, duke përfshirë edhe ato që janë të kriokonservuara. Kësaj i shtohet që, për sa i përket fatit të embrioneve të tepërta, ligjvënësi i Ligjit nr. 40 ka zgjedhur konservimin dhe jo shkatërrimin e tyre, duke i dhënë kështu epërsi qëllimit të mbajtjes së tyre në jetë, edhe atëherë kur fati i tyre është i pasigurt.”                                            E.  Kushtetuta e Republikës Italiane

22. Nenet përkatëse të Kushtetutës shprehen se:

Neni 9

“Republika nxit zhvillimin e kulturës dhe të kërkimit shkencor e teknik. (...)”

Neni 32

“Republika e mbron shëndetin si të drejtë themelore të individit dhe interes të shoqërisë. (...)”

Neni 117

“Pushteti legjislativ ushtrohet nga shteti e nga rajonet në respektim të Kushtetutës, si edhe të detyrimeve që rrjedhin prej rendit juridik komunitar dhe zotimeve ndërkombëtare. (...)”                                              F.  Vendimet e Gjykatës Kushtetuese nr. 348 e nr. 349 të 24  tetorit 2007

23. Këto vendime u japin përgjigje disa pyetjeve që ishin shtruar edhe nga Gjykata e Kasacionit dhe një gjykatë territoriale për sa i përket pajtueshmërisë së Dekretligjit nr. 333 të 11 korrikut 1992 për kriteret e përllogaritjes së zhdëmtimeve të shpronësimit me Kushtetutën dhe me nenin 6 § 1 të Konventës e nenin 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës. Ato marrin parasysh edhe vendimin Scordino k. Italisë (nr. 1) ([DhM], nr. 36813/97, GjEDNj 2006‑V) të dhënë nga Dhoma e Madhe e Gjykatës.

24. Në këto vendime, pasi rikujton detyrimin e ligjvënësit për t’i respektuar detyrimet ndërkombëtare (nenin 117 të Kushtetutës), Gjykata Kushtetuese ka përkufizuar vendin që i është dhënë Konventës të të Drejtave të Njeriut në burimet e së drejtës së brendshme, duke shprehur mendimin se kjo e fundit ishte një normë e rangut të ndërmjetëm midis ligjit të zakonshëm dhe Kushtetutës. Përveç kësaj, ajo ka saktësuar se i takonte gjyqtarit të themelit që ta interpretonte normën e brendshme në përputhje me Konventën e të Drejtave të Njeriut dhe me jurisprudencën e Gjykatës (shih vendimin nr. 349, paragrafi 26, pika 6.2, të mësipërm) dhe se, kur një interpretim i tillë dilte i pamundur apo kur ky i fundit kishte dyshime për sa i përket pajtueshmërisë së normës së brendshme me Konventën, ai kishte detyrimin që të shtronte një pyetje kushtetutshmërie para saj.

25. Pjesët përkatëse të vendimit nr. 348 të 24 tetorit 2007 shprehen si vijon:

“4.2. (...) Është e nevojshme të përkufizohen rangu dhe roli i normave të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut për të përcaktuar, në dritën e [nenit 117 të Kushtetutës], se cili është ndikimi i tyre mbi rendin juridik italian. (...)

4.3. Në fakt, nëse nga një anë këto norma plotësojnë mbrojtjen e të drejtave themelore dhe japin kështu ndihmesë në vënien në jetë të vlerave dhe parimeve themelore të mbrojtura gjithashtu nga Kushtetuta italiane, nga një anë tjetër, ato mbeten formalisht burime të thjeshta të rangut parësor. (...)

Sot, Gjykatës Kushtetuese i kërkohet ta sqarojë pikën normative dhe institucionale të shtruar këtu më sipër, e cila ka pasoja të rëndësishme praktike për punën e përditshme të operatorëve të së drejtës. (...)

Gjyqtari i zakonshëm nuk ka sesi të vendosë ta mënjanojë një dispozitë të ligjit të zakonshëm, të gjykuar prej tij si e papajtueshme me një normë të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, sepse kjo papajtueshmëri e prezumuar ngre një pikëpyetje kushtetutshmërie që ka të bëjë me shkeljen eventuale të pikës së parë të nenit 117 të Kushtetutës e që i përket kompetencës ekskluzive të gjyqtarit të ligjeve. (...)

4.5. (...) Parimi i parashtruar në pikën e parë të nenit 117 të Kushtetutës mund të bëhet konkretisht veprues vetëm atëherë kur përcaktohen në mënyrën e duhur “detyrimet ndërkombëtare” shtrënguese për pushtetet legjislative të shtetit dhe të rajoneve. (...)

4.6. Mirëpo në krahasim me traktatet e tjera ndërkombëtare, Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut paraqet veçorinë se ajo ka krijuar një organ juridiksioni, Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila ka kompetencë për t’i interpretuar normat e Konventës. Në fakt, neni 32 § 1 i Konventës parashikon se “juridiksioni i Gjykatës shtrihet mbi të gjitha ato çështje lidhur me interpretimin e zbatimin e Konventës dhe të protokolleve të saj që do t’i paraqiten asaj sipas kushteve të parashikuara në nenet 33, 34, 46 e 47”.

Meqenëse normat juridike e marrin kuptimin e tyre (vivono) përmes interpretimit që u jepet atyre prej operatorëve të së drejtës, pikësëpari prej gjyqtarëve, nga neni 32 § 1 i Konventës rrjedh natyrshëm se, duke nënshkruar Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe duke e ratifikuar atë, Italia është zotuar në veçanti, në bazë të detyrimeve të saj ndërkombëtare, që t’ua përshtatë legjislacionin e saj normave të Konventës sipas domethënies që u jep atyre Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, e cila është krijuar me qëllim që t’i interpretojë dhe t’i zbatojë ato. Pra, nuk mund të flitet për një kompetencë juridiksioni e cila iu shtuaka asaj të organeve gjyqësore të shtetit, por më shumë për një funksion të lartë interpretues që shtetet kontraktuese i kanë njohur Gjykatës Evropiane, duke dhënë kështu ndihmesë për të saktësuar detyrimet e tyre ndërkombëtare në këtë fushë.

4.7. Nga kjo nuk duhet të kuptohet që dispozitat e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, ashtu siç interpretohen ato nga Gjykata e Strasburgut, paskan vlerë normash kushtetuese dhe që ato i shpëtuakan si të tilla kontrollit të kushtetutshmërisë të ushtruar nga Gjykata Kushtetuese. Pikërisht ngaqë normat në fjalë i plotësojnë parimet kushtetuese, ndonëse duke mbetur të një rangu më të ulët, prandaj është edhe më e nevojshme që ato të jenë në përputhje me Kushtetutën. (...)

Meqenëse, siç u tregua më lart, dispozitat e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut e marrin kuptimin e vet përmes interpretimit që u jep atyre Gjykata Evropiane, kontrolli i kushtetutshmërisë duhet të ushtrohet në lidhje me normat e prodhuara nga ky interpretim dhe jo në lidhje me këto dispozita të vështruara në vetvete. Nga ana tjetër, vendimet e Gjykatës së Strasburgut nuk janë të detyrueshme pa kushte për sa i përket kontrollit të kushtetutshmërisë së ligjeve kombëtare. Kontrolli i sipërpërmendur duhet të kërkojë gjithmonë të vërë në balancë, në njërën anë, detyrimin që rrjedh nga zotimet ndërkombëtare e që caktohet nga pika e parë e nenit 117 të Kushtetutës dhe, në anën tjetër, mbrojtjen e interesave që përfitojnë garanci kushtetuese të njohur nga nene të tjera të Kushtetutës. (...)

5. Nga parimet metodologjike të parashtruara këtu më sipër del se, për të kryer kontrollin e kushtetutshmërisë të kërkuar nga gjykata dërguese, është e udhës të kërkohet të shihet a) nëse ka ndonjë kontradiktë që nuk mund të kapërcehet në rrugë interpretimi ndërmjet dispozitës kombëtare të vënë në pikëpyetje dhe normave të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, ashtu siç janë interpretuar ato nga Gjykata Evropiane dhe të vështruara si burime plotësuese të parimit kushtetues të parashtruar në pikën e parë të nenit 117 të Kushtetutës, dhe b) nëse normat e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut që mendohet se përfshihen në këtë parim e që kuptohen sipas interpretimit që u jep atyre Gjykata dhe janë të pajtueshme me rendin kushtetues italian. (...)”

26. Pjesët përkatëse të vendimit nr. 349 të 24 tetorit 2007 janë riprodhuar këtu më poshtë:

“6.2 (...) Parimi i parashtruar i pikës së parë të nenit 117 të Kushtetutës nuk nënkupton që normat e dala nga marrëveshje ndërkombëtare duhet të konsiderohen sikur kanë vlerë kushtetuese sepse këto të fundit bëhen objekt i një ligji të zakonshëm inkorporimi, siç është rasti për normat e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Meqenëse parimi kushtetues nën shqyrtim e detyron ligjvënësin e zakonshëm që t’i respektojë këto norma, një dispozitë kombëtare e cila do të ishte e papajtueshme me një normë të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – e kështu pra me “zotimet ndërkombëtare” të përmendura në pikën e parë të nenit 117 të Kushtetutës do ta cenonte në vetvete parimin kushtetues në fjalë. Në fund të fundit, pika e parë e nenit 117 të Kushtetutës shpie tek ajo normë konvencionale që vihet në pikëpyetje në këtë apo atë rast, e cila u jep një kuptim (dà vita) e një përmbajtje detyrimeve ndërkombëtare të përmendura në përgjithësi si edhe parimit kushtetues që fshihet nën të, aq sa cilësohet përgjithësisht si “normë e ndërmjetme”, dhe e cila bëhet edhe ajo objekt i një kontrolli pajtueshmërie me normat e Kushtetutës, siç do ta saktësojmë këtu më poshtë.

Për rrjedhojë, i përket gjyqtarit të zakonshëm që ta interpretojë normën e brendshme në përputhje me dispozitën ndërkombëtare (...). Kur një interpretim i tillë është i pamundur apo kur ekzistojnë dyshime për sa i përket pajtueshmërisë së normës së brendshme me dispozitën “e ndërmjetme” konvencionale, gjyqtari ka për detyrë të shtrojë përpara Gjykatës Kushtetuese një pyetje kushtetutshmërie në vështrim të pikës së parë të nenit 117 të Kushtetutës (...).

Për sa i përket Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, është me vend që të mbahet parasysh fakti se ajo paraqet një veçori në krahasim me marrëveshjet e tjera ndërkombëtare, sepse e kapërcen kornizën e një liste të thjeshtë të drejtash e detyrimesh të ndërsjella të shteteve kontraktuese. Këto të fundit kanë krijuar një sistem mbrojtjeje të njëtrajtshme të të drejtave themelore. Zbatimi dhe interpretimi i këtij sistemi normash u takojnë natyrisht si detyrë në radhë të parë gjyqtarëve të shteteve anëtare, të cilët janë gjyqtarët e së drejtës së zakonshme të Konventës. Përveç kësaj, zbatimi i njëtrajtshëm i normave në fjalë garantohet në shkallë të fundit nga interpretimi i centralizuar i Konventës Evropiane, detyrë kjo që i është caktuar Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut të Strasburgut, së cilës i takon fjala e fundit dhe kompetenca e së cilës “shtrihet mbi të gjitha ato çështje lidhur me interpretimin e zbatimin e Konventës dhe të Protokolleve të saj që do t’i paraqiten asaj sipas kushteve të parashikuara në [këtë të fundit]” (neni 32 § 1 i Konventës). (...)

Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata e Strasburgut kanë në fund të fundit role të ndryshme, ndonëse ato synojnë si njëra ashtu edhe tjetra t’i mbrojnë sa më mirë të drejtat themelore. Interpretimi i Konventës së Romës dhe i Protokolleve të saj i përket kompetencës së Gjykatës së Strasburgut, çka garanton zbatimin e një niveli të njëtrajtshëm mbrojtjeje në të gjitha shtetet anëtare.

Ndërsa, kur Gjykatës Kushtetuese i kërkohet të shprehet rreth kushtetutshmërisë së një norme kombëtare në vështrim të pikës së parë të nenit 117 të Kushtetutës dhe kur ajo pyetje ka të bëjë me një papajtueshmëri me një ose disa norma të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut e cila nuk mund të zgjidhet në rrugë interpretimi, atëherë i takon asaj të shohë nëse vërtetohet papajtueshmëria në fjalë dhe, në rast se po, të verifikojë nëse vetë normat e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, ashtu siç janë interpretuar ato prej Gjykatës së Strasburgut, e garantojnë një mbrojtje të të drejtave themelore më së paku të barasvlershme me atë të ofruar nga Kushtetuta italiane.

Fjala nuk është në fakt që të gjykohet rreth interpretimit që i jep Gjykata e Strasburgut kësaj apo asaj norme të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (...), por që të verifikohet nëse kjo normë, ashtu siç është interpretuar ajo nga juridiksioni të cilit shtetet anëtare ia kanë caktuar shprehimisht këtë kompetencë, është e pajtueshme me normat përkatëse të Kushtetutës. Kështu, detyra për të garantuar respektimin e detyrimeve ndërkombëtare, e përcaktuar nga Kushtetuta, vihet me korrektësi në baraspeshë me nevojën për të shmangur që kjo detyrë të cenojë vetë Kushtetutën.”                                            G.  Jurisprudenca e Gjykatës Kushtetuese                           1.  Vendimi i Gjykatës Kushtetuese nr. 396 i 24 tetorit 2006

27. Me këtë vendim, Gjykata Kushtetuese e shpalli të papranueshme një pyetje për kushtetutshmëri të shtruar nga Gjykata e Kaljarit lidhur me nenin 13 të Ligjit nr. 40/2004, i cili e ndalon diagnostikimin para mbjelljes.

28. Për t’u shprehur kështu, Gjykata Kushtetuese vuri në dukje se gjyqtari dërgues ishte kufizuar duke e shtruar pyetjen rreth kushtetutshmërisë vetëm për nenin 13 të Ligjit nr. 40/2004 ndërkohë që, sipas përmbajtjes së dërgesës, ndalimi i diagnostikimit para mbjelljes rridhte gjithashtu nga dispozita të tjera të të njëjtit ligj, sidomos nga pika 3 e nenit 14 të tij.                           2.  Vendimi i Gjykatës Kushtetuese nr. 151 i 1 prillit 2009

29. Ky vendim ka të bëjë me kushtetutshmërinë e dispozitave të pikave 2 dhe 3 të nenit 14 të Ligjit nr. 40/2004 të cilat parashikojnë, nga njëra anë, krijimin e një numri të kufizuar embrionesh (jo më të madh se tre) dhe detyrimin për t’i mbjellë ato njëkohësisht, si edhe, nga ana tjetër, ndalimin për t’i kriokonservuar embrionet e tepërta.

30. Gjykata Kushtetuese gjykoi se pikat në fjalë ishin jo kushtetuese sepse ato e dëmtonin shëndetin e grave duke i detyruar ato, në njërën anë, t’u nënshtroheshin disa cikleve stimulimi vezor dhe, në anën tjetër, t’u ekspozoheshin rreziqeve të lidhura me shtatzëni të shumëfishta për shkak të ndalimit të ndërprerjes me përzgjedhje të shtatzënisë.

31. Në tekstin e vendimit, nuk është bërë asnjë referim ndaj Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila nuk ishte përmendur as nga juridiksionet (Gjykata Administrative Rajonale e Lacios dhe Gjykata e Firences) që e kishin shtruar pyetjen.                           3.  Vendimi i Gjykatës Kushtetuese nr. 97 i 8 marsit 2010

32. Me këtë vendim, Gjykata Kushtetuese i shpalli të papranueshme pyetjet për kushtetutshmëri që kishte shtruar para saj Gjykata e Milanos, meqenëse ato ishin trajtuar tashmë në vendimin e saj nr. 151/2009.                           4.  Vendimi i Gjykatës Kushtetuese nr. 150 i 22 majit 2012

33. Me këtë vendim, i cili i referohej vendimit S.H. me të tjerë k. Austrisë ([DhM], nr. 57813/00, GjEDNj 2011), Gjykata Kushtetuese e ktheu përpara gjyqtarit të themelit çështjen që ishte çuar përpara saj e që kishte të bënte me ndalimin e përdorimit të fekondimit heterolog të përcaktuar nga Ligji nr. 40/2004.                           5.  Vendimi i Gjykatës Kushtetuese nr. 162 i 10 qershorit 2014

34. Ky vendim ka të bëjë me kushtetutshmërinë e ndalimit absolut për t’iu qasur fekondimit heterolog në rast shterpësie ose pa pjellshmërisë të provuar në mënyrë mjekësore, ashtu siç e parashikon Ligji nr. 40/2004.

35. Tre juridiksione të së drejtës së zakonshme i ishin drejtuar Gjykatës Kushtetuese me pyetjen nëse ligji i kundërshtuar ishte i pajtueshëm me nenet 2 (të drejtat e pashkelshme), 3 (parimi i barazisë), 29 (e drejta e familjes), 31 (detyrimet e shtetit për mbrojtjen e së drejtës së familjes) dhe 32 (e drejta për shëndetin) të Kushtetutës. Një prej tyre, Gjykata e Milanos, i kishte kërkuar gjithashtu Gjykatës që të shprehej rreth pajtueshmërisë së ligjit në fjalë me nenet 8 dhe 14 të Konventës.

36. Gjykata Kushtetuese i gjykoi antikushtetuese dispozitat përkatëse legjislative.

37. Ajo qe në veçanti e mendimit se zgjedhja e paditësve në gjykim për t’u bërë prindër e për të themeluar një familje me fëmijë i përkiste lirisë së tyre për vetëvendosje lidhur me sferën e jetës së tyre private dhe familjare dhe të mbrojtur si të tillë nga nenet 2, 3 e 31 të Kushtetutës. Ajo saktësoi gjithashtu se ata që ishin të prekur nga pamundësia për të lindur (infertiliteti) ose nga shterpësia e plotë dhe ishin zotërues të një të drejte për mbrojtjen e shëndetit të tyre (neni 32 i Kushtetutës).

38. Ajo çmoi se sado që të drejtat në fjalë mund të bëheshin objekt kufizimesh të frymëzuara nga konsiderata të rendit etik, këto kufizime nuk mund të përktheheshin në një ndalim absolut, me përjashtim të rastit në qoftë se dilte e pamundur që të mbroheshin në një mënyrë tjetër disa liri të tjera të garantuara me kushtetutë.

39. Për sa i përket pajtueshmërisë së dispozitave legjislative në fjalë me nenet 8 e 14 të Konventës, Gjykata Kushtetuese u mjaftua të vërente se pyetjet lidhur me të mbuloheshin nga përfundimet ku kishte dalë ajo rreth kushtetutshmërisë së dispozitave në fjalë (shih këtu më sipër).                                            H.  Urdhrat e gjykatave kombëtare në fushën e qasjes te diagnostikimi para mbjelljes                           1.  Vendimi i Gjykatës së Kaljarit i 22 shtatorit 2007

40. Në këtë vendim, Gjykata e Kaljarit rikujtoi që paditësit kishin paraqitur fillimisht një kërkesë për procedurë të përshpejtuar, në kuadër të së cilës ishte shtruar një pyetje kushtetutshmërie. Ajo shtoi se kjo pyetje ishte shpallur pastaj e papranueshme me urdhrin nr. 396 të Gjykatës Kushtetuese të dhënë më 24 tetor 2006 (shih paragrafët 27-28 të mësipërm), dhe se ky urdhër nuk kishte dhënë asnjë këshillë për sa i përkiste interpretimit që ishte e udhës t’i jepej së drejtës së brendshme në dritën e Kushtetutës.

41. Për sa i përket procedurës civile të nisur para saj, ajo vuri në dukje se në të drejtën e brendshme nuk ekzistonte ndonjë ndalim i shprehur për qasje te diagnostikimi para mbjelljes dhe se një interpretim i ligjit që nxirrte si përfundim ekzistencën e një ndalimi të tillë do të kishte qenë në kundërshtim me të drejtën e paditësve për t’u informuar siç duhet për trajtimin mjekësor që kishin ndër mend të ndërmerrnin.

42. Përveç kësaj, ajo shënoi se ndalimet për t’iu drejtuar diagnostikimit para mbjelljes ishin futur më vonë me anë të një norme të rangut dytësor, konkretisht me dekretin e Ministrisë së Shëndetësisë nr. 15165 të 21 korrikut 2004 (veçanërisht në pjesën ku ky i fundit përcakton se “ekzaminimet e gjendjes shëndetësore të embrioneve të krijuara in vitro, në kuptimin e nenit 14, pika 5 të Ligjit nr. 40 të vitit 2004, mund të synojnë vetëm vëzhgimin e këtyre të fundit (“dovrà essere di tipo osservazionale”). Ajo çmoi se kjo ishte në kundërshtim me parimin e ligjshmërisë si edhe me “Konventën e Oviedos” të Këshillit të Evropës.

43. Ajo vuri në dukje së fundi se një interpretim i Ligjit nr. 40/2004 që e lejonte qasjen te diagnostikimi para mbjelljes ishte në përputhje me të drejtën për shëndetin që i njihej nënës. Për rrjedhojë, ajo i lejoi paditësit që të kishin qasje te diagnostikimi para mbjelljes.                           2.  Vendimi i Gjykatës së Firences i 17 dhjetorit 2007

44. Në këtë vendim, Gjykata e Firences iu referua urdhrit të Gjykatës së Kaljarit të cituar më sipër dhe deklaroi se pajtohej me interpretimin që kjo e fundit i kishte bërë së drejtës së brendshme. Për rrjedhojë, ajo i lejoi paditësit që të kishin qasje te diagnostikimi para mbjelljes.                           3.  Vendimi i Gjykatës së Bolonjës i 29 qershorit 2009

45. Me anë të këtij vendimi, Gjykata e Bolonjës i lejoi paditësit që të kishin qasje te diagnostikimi para mbjelljes, duke vënë në dukje se kjo praktikë pajtohej me mbrojtjen e shëndetit të gruas të pranuar nga interpretimi që i kishte bërë të drejtës së brendshme Gjykata Kushtetuese në vendimin e saj nr. 151 të 1 prillit 2009 (shih paragrafët 29-31 të mësipërm).                           4.  vendimi i Gjykatës së Salernos i 9 janarit 2010

46. Në këtë vendim, të dhënë në përfundim të një procedure për kërkesë të ngutshme, Gjykata e Salernos rikujtoi risitë e vendosura me anë të dekretit të Ministrisë së Shëndetësisë nr. 31639 të 11 prillit 2008, konkretisht faktin që ekzaminimet e gjendjes shëndetësore të embrioneve të krijuara in vitro nuk kufizoheshin më vetëm me vëzhgimin e këtyre të fundit dhe që qasja te riprodhimi me ndihmë mjekësore lejohej për ato çifte ku burri ishte bartës sëmundjesh vitale të transmetuese në rrugë seksuale.

47. Nga këndej ajo nxori si përfundim se diagnostikimi para mbjelljes mund të konsiderohej vetëm si një nga teknikat mbikëqyrëse të paralindjes e cila synonte të njihte gjendjen shëndetësore të embrionit.

48. Për rrjedhojë, ajo e lejoi realizimin e një diagnostikimi para mbjelljes mbi embrionin in vitro të paditësve.                           5.  Vendimi i Gjykatës së Kaljarit i 9 nëntorit 2012

49. Në këtë vendim, Gjykata e Kaljarit iu referua konsideratave të shtjelluara në urdhrat e cituar këtu më sipër. Përveç kësaj, ajo vuri në dukje se nga vendimet nr. 348 dhe 349 të dhënë nga Gjykata Kushtetuese më 24 tetor 2007 dilte që një interpretim i ligjit i cili synonte të garantonte qasjen te diagnostikimi para mbjelljes pajtohej me Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, duke pasur parasysh sidomos vendimin e dhënë nga Gjykata e Strasburgut në çështjen Costa e Pavan k. Italisë (nr. 54270/10, 28 gusht 2012).                           6.  Vendimi i Gjykatës së Romës i 15 janarit 2014

50. Me anë të këtij vendimi, gjykata shtroi pyetjen rreth kushtetutshmërisë së neneve 1, pikat 1 e 2, dhe 4, pika 1 të Ligjit nr. 40/2004, dispozita që ua ndalonin çifteve të cilat nuk ishin as të shterpëta, as jopjellore, që t’u drejtoheshin teknikave të riprodhimit me ndihmë mjekësore për të realizuar një diagnostikim para mbjelljes. Ajo u vendos kështu në terrenin e neneve 8 dhe 14 të Konventës.

51. Duke pasur parasysh vendimin Costa e Pavan k. Italisë (të cituar më lart), ajo çmoi që nuk mund të bëhej një interpretim ekstensiv i ligjit, i cili përcaktonte shprehimisht se qasja dhe teknikat e riprodhimit me ndihmë mjekësore rezervoheshin vetëm për çiftet shterp ose jopjellor.                                               I.  Pyetja rreth kushtetutshmërisë së nenit 13 të Ligjit nr. 40/2004 e shtruar nga Gjykata e Firences

52. Me anë të një vendimi të datës 7 dhjetor 2012, Gjykata e Firences shtroi pyetjen rreth kushtetutshmërisë së ndalimit të dhurimit të embrioneve të tepërta për kërkimin shkencor, që rridhte nga neni 13 i Ligjit nr. 40/2004, në vështrim të neneve 9 dhe 32 të Kushtetutës, të cilët garantojnë përkatësisht lirinë e kërkimit shkencor dhe të drejtën për shëndetin.

53. Më 19 mars 2014, kryetari i Gjykatës Kushtetuese e ka shtyrë për më vonë shqyrtimin e kësaj çështjeje në pritje të vendimit që Dhoma e Madhe do të marrë rreth kërkesës Parrillo k. Italisë nr. 46470/11.                                                                     III.  DOKUMENTE TË KËSHILLIT TË EVROPËS                                            A.  Rekomandimi 1046 (1986) i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës lidhur me përdorimin e embrioneve dhe të fetuseve njerëzore për qëllime diagnostike, terapeutike, shkencore, industriale dhe tregtare

“(...) 6. Asambleja Parlamentare e vetëdijshme se progresi i shkencës dhe i teknologjisë mjekësore e ka bërë veçanërisht të brishtë gjendjen juridike të embrionit dhe të fetusit, dhe se statusi i tyre juridik sot nuk është i përcaktuar me ligj;

7. E vetëdijshme se nuk ekzistojnë dispozita të përshtatshme që e rregullojnë përdorimin e e embrioneve dhe të fetuseve të gjallë ose të vdekur;

8. E bindur se, përballë progresit shkencor i cili jep mundësi për të ndërhyrë qysh në fekondim mbi jetën njerëzore në zhvillim, është urgjente që të përcaktohet shkalla e mbrojtjes së saj juridike;

9. Duke pasur parasysh pluralizmin e mendimeve që shprehen në rrafshin etik lidhur me përdorimin e embrioneve ose të fetuseve, ose të indeve të tyre, si edhe përplasjen e vlerave që shkakton ai;

10. Duke pasur parasysh se embrioni dhe fetusi njerëzor duhet të përfitojnë në çfarëdo rrethane po atë respekt që duhet të tregohet për dinjitetin njerëzor, dhe se përdorimi i produkteve dhe i indeve të tyre duhet të jetë i kufizuar në mënyrë të rreptë e të përcaktuar sipas rregullave (...) për qëllime të kulluara terapeutike e që nuk mund të arrihen me mjete të tjera; (...)

13. Duke theksuar nevojën e një bashkëpunimi evropian,

14. I rekomandon Komitetit të Ministrave:

A. t’i ftojë qeveritë e shteteve anëtare:

(...)

ii. ta kufizojnë përdorimin industrial të embrioneve dhe të fetuseve njerëzore, si edhe të produkteve dhe të indeve të tyre, për qëllime rreptësishtë terapeutike e që nuk arrihen dot me mjete të tjera, sipas parimeve të përmendura në aneks, dhe ta përshtatin të drejtën e tyre në përputhje me këto të fundit, ose të miratojnë rregulla të përshtatçme, rregulla këto që duhet sidomos të përcaktojnë kushtet në të cilat mund të bëhet marrja dhe përdorimi për një qëllim diagnostik e terapeutik;

iii. të ndalojnë çdo krijim embrionesh me anë fekondimi in vitro për qëllime kërkimore sa janë gjallë ose pas vdekjes së tyre;

iv. të ndalojnë gjithçka që mund të përkufizohet si përpunim ose devijim i padëshirueshëm i këtyre teknikave, ndër të tjera:

(...)

- hulumtimin mbi embrione njerëzore me shanse për sukses;

- eksperimentimin mbi embrione të gjalla, me shanse për sukses ose jo (...)”                                            B.  Rekomandimi 1100 (1989) i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës për përdorimin e embrioneve dhe të fetuseve njerëzore në kërkimin shkencor

“(...) 7. Duke pasur parasysh se embrioni njerëzor, ndonëse zhvillohet në faza të njëpasnjëshme të përcaktuara me emërtime të ndryshme (...), shfaq gjithashtu një diferencim progresiv të organizmit të tij dhe e ruan megjithatë në vazhdimësi identitetin e tij biologjik e gjenetik,

8. Duke rikujtuar nevojën e një bashkëpunimi evropian dhe të një rregulloreje sa më të gjerë, që japin mundësi për t’i kapërcyer kontradiktat, rreziqet dhe paefektshmërinë e parashikueshme të normave ekskluzivisht kombëtare në fushat për të cilat bëhet fjalë,

(...)

21. Krijimi dhe/ose mbajtja e qëllimshme në jetë e embrioneve ose fetuseve, in vitro apo in utero, me qëllim hulumtimi shkencor, për shembull për të marrë prej tyre material gjenetik, qeliza, inde ose organe, duhet të jenë të ndaluar. (...)”

54. Pjesët përkatëse të aneksit të këtij rekomandimi shprehen kështu:

“B. Rreth embrioneve të gjalla para mbjelljes: (...)

4. Në përputhje me Rekomandimet 934 (1982) dhe 1046 (1986), kërkimet in vitro mbi embrionet me shanse për sukses nuk duhet të lejohen përveçse:

– kur fjala është për kërkime të zbatuara me natyrë diagnostike ose të kryera për qëllime parandaluese ose terapeutike;

– kur ato nuk ndërhyjnë në trashëgiminë e tyre gjenetike jo patologjike.

5. (...) kërkimet mbi embrionet e gjalla duhet të jenë të ndaluara, sidomos:

– nëse embrioni është me shanse për sukses;

– nëse ka mundësi për të përdorur një model shtazor;

– nëse kjo nuk parashikohet në kuadër projektesh të paraqitura dhe të lejuara në trajtën e duhur nga autoritetet kompetente shëndetësore ose shkencore ose, përmes delegimit, nga komisioni kombëtar shumë disiplinor përkatës;

– nëse ato nuk i respektojnë afatet e përcaktuara nga autoritetet e lartpërmendura.

(...)

H. Dhurimi i elementeve të materialit embrional njerëzor: (...)

20. Dhurimi i elementeve të materialit embrional njerëzor duhet të lejohet vetëm në qoftë se ai ka për qëllim kërkimin shkencor, për synime diagnostike, parandaluese ose terapeutike. Shitblerja e tij do të jetë e ndaluar.

21. Krijimi dhe/ose mbajtja e qëllimshme në jetë e embrioneve ose fetuseve, in vitro apo in utero, me qëllim hulumtimi shkencor, për shembull për të marrë prej tyre material gjenetik, qeliza, inde ose organe, duhet të jenë të ndaluar.

22. Dhurimi dhe përdorimi i elementeve të materialit embrional njerëzor duhet të lejohen vetëm në qoftë se prindërit e kanë dhënë lirisht dhe me shkrim pëlqimin e tyre paraprak.

23. Dhurimi i organeve duhet të jetë i zhveshur nga çdolloj karakteri tregtar. Blerja dhe shitja e embrioneve, e fetuseve ose e komponentëve të tyre nga ana e prindërve ose e të tretëve, ashtu si edhe importimi ose eksportimi i tyre, duhet të jenë gjithashtu të ndaluara.

24. Dhurimi dhe përdorimi i materialeve embrionale njerëzore në prodhimin e armëve biologjike të rrezikshme dhe shfarosëse duhet të jenë të ndaluar.

25. Për të gjithë këtë rekomandim, cilësimi “me shanse për sukses” nënkupton ato embrione që nuk paraqesin karakteristika biologjike të cilat mund ta pengojnë zhvillimin e tyre; nga ana tjetër, mungesa e shanseve për sukses të embrioneve dhe të fetuseve njerëzore do të duhet të përcaktohet ekskluzivisht përmes kriteresh biologjike objektive, të bazuara te të metat vetjake të embrionit.”                                            C.  Konventa e Këshillit të Evropës për të Drejtat e Njeriut dhe Biomjekësinë (“Konventa e Oviedos”) e 4 prillit 1997

Neni 2 – Përparësia e qenies njerëzore

“Interesi dhe mirëqenia e qenies njerëzore duhet të kenë epërsi mbi interesin e vetëm të shoqërisë ose të shkencës.”

Neni 18 – Kërkimi mbi embrionet in vitro

“1. Kur kërkimi mbi embrionet in vitro lejohet me ligj, ky i fundit siguron një mbrojtje të përshtatshme të embrionit.

2. Krijimi i embrioneve njerëzore për qëllime kërkimore është i ndaluar.”

Neni 27 – Mbrojtja më e gjerë

“Asnjë nga dispozitat e kësaj Konvente nuk do të interpretohet sikur e kufizon ose e cenon zotësinë e çdo Pale për t’u dhënë zbatimeve të biologjisë e të mjekësisë një mbrojtje më të gjerë sesa ajo e parashikuar nga kjo Konventë.”                                            D.  Protokolli shtesë i Konventës së Oviedos, lidhur me kërkimin biomjekësor, i 25 janarit 2005

Neni 2 – Fusha e zbatimit

“1. Ky Protokoll zbatohet për të gjitha veprimtaritë kërkimore në fushën e shëndetësisë të cilat nënkuptojnë një ndërhyrje mbi qenien njerëzore.

2. Protokolli nuk zbatohet për kërkimin mbi embrionet in vitro. Ai zbatohet për kërkimin mbi fetuset dhe embrionet in vivo.

(...)”                                            E.  Raporti i Grupit të Punës për Mbrojtjen e Embrionit dhe të Fetusit Njerëzor të Komitetit Drejtues për Bioetikën, i bërë publik më 19 qershor 2003 – Konkluzion

“Ky raport ka për qëllim të paraqesë një vështrim tërësor të qëndrimeve të tanishme në Evropë rreth mbrojtjes së embrionit njerëzor in vitro si edhe të argumenteve ku ato bazohen.

Ai tregon një konsensus të gjerë rreth nevojës për një mbrojtje të embrionit in vitro. Megjithatë, përkufizimi i statusit të embrionit mbetet një fushë ku ndeshen dallime themelore që mbështeten mbi argumente të fuqishme. Këto divergjenca janë, në një masë të gjerë, në zanafillë të atyre të ndeshura rreth pikave që kanë të bëjnë me mbrojtjen e embrionit in vitro.

Sidoqoftë, edhe në mungesë të ndonjë marrëveshjeje rreth statusit të embrionit, mund të parashikohet mundësia që disa pika të rishqyrtohen në dritën e zhvillimeve të fundit në fushën biomjekësore dhe të përparimeve terapeutike potenciale. Në këtë kontekst, ndonëse duke i pranuar e respektuar zgjedhjet themelore të vendeve të ndryshme, duket e mundshme dhe e dëshirueshme, në vështrim të nevojës së pranuar nga të gjitha vendet për ta mbrojtur embrionin in vitro, që të identifikohen disa qasje të përbashkëta me qëllim që të sigurohen kushte të përshtatshme zbatimi të procedurave që nënkuptojnë krijimin dhe përdorimin e embrioneve in vitro. Ky raport kërkon të jetë një ndihmë për reflektimin drejt këtij objektivi.”                                              F.  Rezoluta 1352 (2003) e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës lidhur me kërkimin rreth qelizave staminale njerëzore

“(...) 3. Qelizat staminale njerëzore mund të jenë me prejardhje nga një numër në rritje indesh e lëngjesh të pranishme në trupin e qenieve njerëzore të të gjitha moshave, dhe jo vetëm nga burime embrionale.

(...)

5. Marrja e qelizave staminale embrionale nënkupton tani për tani shkatërrimin e embrioneve njerëzore.

(...)

7. Asambleja vënë dukje se në botë janë tashmë të disponueshme shumë vargje qelizash staminale embrionale njerëzore që mund të shërbejnë për kërkimin shkencor.

(...)

10. Shkatërrimi i qenieve njerëzore për qëllime kërkimore është në kundërshtim me të drejtën e çdo qenieje njerëzore për jetën dhe për ndalimin moral të çdo lloj instrumentalizimi të qenies njerëzore.

11. Për rrjedhojë, Asambleja i fton shtete anëtare:

i. ta favorizojnë kërkimin rreth qelizave staminale me kusht që ai ta respektojë jetën e qenieve njerëzore në të gjitha stadet e zhvillimit të tyre;

ii. t’i inkurajojnë ato teknika shkencore që nuk kundërshtohen nga pikëpamjet shoqërore dhe etike me qëllim që të përfitohet sa më shumë nga pluripotenca qelizore dhe të përpunohen metoda të reja mjekësie rigjeneruese;

iii. ta nënshkruajnë dhe ta ratifikojnë Konventën e Oviedos për ta bërë efektiv ndalimin e krijimit të embrioneve njerëzore për qëllime kërkimore;

iv. të nxisin programe kërkimore themelore të përbashkëta evropiane lidhur me qelizat staminale të rritura;

v. të garantojnë që, në vendet ku lejohen kërkime të tilla, çdolloj kërkimi rreth qelizave staminale që nënkupton shkatërrimin e embrioneve njerëzore lejohet e mbikëqyret në mënyrën e duhur nga instancat e duhura kombëtare;

vi. t’i respektojnë vendimet e vendeve kur këta të fundit zgjedhin që të mos marrin pjesë në programe ndërkombëtare kërkimi të cilat bien në kundërshtim me vlerat etike të sanksionuara nga legjislacioni i tyre kombëtar dhe të mos presin që këto vende të japin ndihmesë drejtpërdrejt apo tërthorazi për këto kërkime;

vii. të privilegjojnë më shumë etikën e kërkimit sesa aspektet thjesht utilitare e financiare;

viii. të nxisin krijimin e strukturave që u japin mundësi shkencëtarëve dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile për të shqyrtuar lloje të ndryshme projektesh kërkimore rreth qelizave staminale njerëzore, me qëllim që të rriten transparenca dhe përgjegjësia demokratike.”                                            G.  Rekomandimi i Komitetit të Ministrave për shtetet anëtare lidhur me kërkimin që përdor material biologjik me prejardhje njerëzore (Rec (2006)4, i miratuar nga Komiteti i Ministrave më 15 mars 2006)

55. Ky rekomandim, që nuk zbatohet për materialet biologjike embrionale dhe fetuset (neni 2 § 3), ka për qëllim të mbrojë të drejtat themelore të personave, materiali biologjik i të cilëve mund të përfshihet në një projekt kërkimor pasi është mbledhur dhe ruajtur) për një projekt kërkimi shkencor më të hershëm sesa miratimi i rekomandimit, ii) për kërkime të ardhshme të paspecifikuara ose iii) si material mbeturinor i marrë fillimisht për qëllime klinike ose mjekoligjore. Ky rekomandim synon, ndër të tjera, të nxisë hartimin e kodeve të praktikave të mira nga ana e shteteve anëtare dhe të zvogëlojë në minimum rreziqet e lidhura me veprimtaritë kërkimore që kanë të bëjnë me jetën private të personave. Ai vendos gjithashtu rregulla që përcaktojnë marrjen dhe grumbullimet e materialit biologjik.                                            H.  “Etika në shkencë dhe teknologji”, Rezoluta 1934 (2013) e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës

“2. ...) Asambleja çmon se në rrafshin kombëtar, mbi rajonal e botëror duhet të zhvillohet një reflektim etik më i bashkërenduar rreth objektivave dhe përdorimeve të shkencës e të teknologjisë, rreth instrumenteve dhe metodave që përdorin ato, rreth pasojave dhe efekteve të tërthorta të tyre të mundshme, si edhe rreth sistemit global të rregullave dhe të sjelljeve ku përfshihen ato.

3. Asambleja ka mendimin se një strukturë e përhershme reflektimi etik në rrafsh botëror do të jepte mundësi për t’i trajtuar çështjet etike si një “objektiv të lëvizshëm”, në vend që të caktohet një “kod etik”, dhe për t’i rrafshuar përsëri, në mënyrë periodike, konceptet në fuqi, edhe ato më themelore, si përkufizimi i “identitetit njerëzor” apo i “dinjitetit njerëzor”.

4 Asambleja përshëndet nismën e UNESKO-s e cila ka krijuar Komisionin Botëror për Etikë të Njohurive Shkencore dhe të Teknologjive (COMEST) me qëllim që të niset një reflektim i përhershëm etik dhe të studiohen mundësitë për hartim e rishikim periodik të një tërësie parimesh etike themelore të mbështetura te Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut. Ajo është e mendimit se Këshilli i Evropës duhet të japë ndihmesë në këtë proces.

5. Për këtë qëllim, Asambleja i rekomandon Sekretarit të Përgjithshëm të Këshillit të Evropës që të parashikojë krijimin e një strukture të zhdërvjelltë e joformale reflektimi etik, nëpërmjet një bashkëpunimi midis komisioneve kompetente të Asamblesë dhe pjesëtarëve të komiteteve përkatëse të ekspertëve, mes të cilave Komitetit për Bioetikë (DH-BIO), me qëllim që të identifikohen ato sfida të reja etike dhe ato parime etike themelore që mund ta orientojnë aksionin politik e juridik në Evropë.

6. Për ta përforcuar kornizën e përbashkët evropiane për etikë në shkencë e teknologji, Asambleja u rekomandon atyre shteteve anëtare të cilat nuk e kanë bërë ende që ta nënshkruajnë e ta ratifikojnë Konventën për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe të Dinjitetit të Qenies Njerëzore ndaj Zbatimeve të Biologjisë e të Mjekësisë: Konventën për të Drejtat e Njeriut dhe Biomjekësinë (STE nr. 164, “Konventa e Oviedos”) dhe protokollet e saj, e që të marrin pjesë plotësisht në punimet e Komitetit për Bioetikë.

(...)

10. Asambleja fton Bashkimin Evropian dhe UNESKO-n të bashkëpunojnë me Këshillin e Evropës për ta përforcuar kornizën e përbashkët evropiane për etikë në shkencë e në teknologji dhe, për këtë qëllim:

10.1. të krijojnë platforma evropiane dhe rajonale që mundësojnë të shkëmbehen rregullisht përvoja dhe praktika të mira të cilat i përfshijnë të gjitha fushat e shkencës e të teknologjisë, duke përdorur përvojën e fituar në kuadër të Konferencës Evropiane të Komiteteve Kombëtare për Etikë (COMETH) të iniciuar nga Këshilli i Evropës e, më së fundmi, të Forumit të Komiteteve Kombëtare për Etikë (Forumi i KKE-ve) të financuar nga Komisioni Evropian, si edhe të mbledhjeve të Komitetit për Bioetikë të Këshillit të Evropës;

10.2. të hartojnë e të rishikojnë në mënyrë periodike një tërësi parimesh etike themelore që duhet të zbatohen në të gjitha fushat e shkencës e të teknologjisë;

10.3. të propozojnë orientime shtesë për t’i ndihmuar shtetet anëtare që t’i harmonizojnë rregullat etike dhe procedurat e monitorimit, duke u mbështetur tek efektet pozitive të kërkesave etike të parashtruara në Programin e Shtatë Kornizë të Komisionit Evropian për Kërkim e Zhvillim Teknologjik (2007-2013) (FP7).”                                                                     IV.  E DREJTA DHE ELEMENTE PËRKATËSE TË BASHKIMIT EVROPIAN                                            A.  Grupi Evropian për Etikë të Shkencave dhe të Teknologjive të Reja (GEE) pranë Komisionit Evropian

56. I krijuar më 1991 nga Komisioni Evropian, GEE-ja është një organizëm i pavarur i përbërë nga ekspertë të cilët kanë për mision që t’i paraqesin Komisionit Evropian mendime rreth çështjeve etike të lidhura me shkencën e me teknologjitë e reja. GEE-ja ka dhënë dy mendime lidhur me përdorimin e embrioneve in vitro për qëllime kërkimore.                           1.  Mendimi nr. 12: Aspekte etike të kërkimit që përfshin përdorimin e embrioneve njerëzore në kontekstin e Programit V Kornizë të Kërkimit, 14 nëntor 1998

57. Ky mendim është bërë botuar me kërkesën e Komisionit Evropian pas propozimit të Parlamentit Evropian për t’i përjashtuar nga financimet evropiane ato projekte kërkimore që nënkuptojnë shkatërrimin e embrioneve njerëzore në kuadrin e Programit të Pestë Kornizë. Pjesët e tij përkatëse shprehen si vijon:

“(...) 2.6. (...) Në kuadrin e programeve kërkimore evropiane, çështja e kërkimeve mbi embrionin njerëzor duhet të shqyrtohet si nga pikëpamja e respektimit të parimeve etike themelore të përbashkëta për të gjitha shtetet anëtare ashtu edhe duke pasur parasysh larminë e koncepteve filozofike dhe etike të shprehura përmes praktikave dhe rregulloreve të ndryshme kombëtare ne fuqi në këtë fushë. (...)

2.8. Në dritën e parimeve dhe saktësimeve të përmendura më parë, Grupi çmon se është në përputhje me përmasën etike të Programit të Pestë Kuadër Komunitar që të mos përjashtohen a priori nga financimet komunitare ato kërkime mbi embrionin njerëzor të cilat janë objekt zgjedhjesh etike divergjente sipas vendeve. [...]”                           2.  Mendimi nr. 15: Aspekte etike të kërkimit mbi qelizat staminale njerëzore dhe përdorimin e tyre, 14 nëntor 2000

58. Pjesët përkatëse të këtij mendimi janë të formuluara kështu:

“2.3. Pluralizmi dhe etika evropiane

(...) Në kontekstin e pluralizmit evropian, i takon secilit shtet anëtar që t’i ndalojë ose t’i lejojë kërkimet mbi embrionin. Në këtë rast të fundit, respektimi i dinjitetit njerëzor nënkupton që të përcaktohen rregulla për kërkimet mbi embrionin e që të parashikohen disa garanci kundër rrezikut për eksperimentim arbitrar e për instrumentalizim të embrionit njerëzor.

2.5. Pranueshmëria etike e fushës së interesuar kërkimore

Grupi vë re se, në disa vende, kërkimet mbi embrionin janë të ndaluara. Nga ana tjetër, në vendet ku ato lejohen për të përmirësuar trajtimin e shterpësisë, është e vështirë të gjendet ndonjë argument për t’u sjellë për një zgjerim të fushës së këtyre kërkimeve me synim që të përpunohen trajtime të reja kundër sëmundjeve ose dëmtimeve të rënda. Në fakt, ashtu si në rastin e kërkimit rreth shterpësisë, kërkimi rreth qelizave staminale synon që të lehtësojë vuajtjen njerëzore. Në të gjitha rastet, embrionet që kanë shërbyer për punime kërkimore janë të destinuara të shkatërrohen. Për pasojë, nuk ka argument për ta përjashtuar financimin e këtij lloji kërkimesh në lidhje me Programin Kornizë për kërkim të Bashkimit Evropian në qoftë se ato i përmbushin kërkesat etike dhe ligjore të përcaktuara në këtë program.”                                            B.  Rregullorja nr. 1394/2007 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit e 13 nëntorit 2007 lidhur me barnat për terapi novatore dhe që ndryshon Direktivën 2001/83/KE si edhe Rregulloren (KE) nr. 726/2004

“(7) Ka rëndësi që rregullorja e barnave për terapi novatore në rrafshin komunitar të mos i cenojë vendimet e marra nga shtetet anëtare lidhur me mundësinë për të lejuar përdorimin e këtij apo atij lloji qelizash njerëzore, për shembull qelizat staminale embrionale, apo qelizash shtazore. Është e udhës që ajo të mos ndikojë as mbi zbatimin e legjislacioneve kombëtare që e ndalojnë apo e kufizojnë shitjen, shpërndarjen ose përdorimin e barnave që përmbajnë qeliza të tilla a që përbëhen apo janë nxjerrë prej këtyre të fundit.”                                            C.  Vendimi i Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Evropian i datës 18 tetor 2011 (C-34/10 Oliver Brüstle k. Greenpeace e V)

59. Me këtë vendim, të dhënë mbi bazën e çështjes paragjykimore të Gjykatës Federale Gjermane të Drejtësisë (Bundesgerichtshof), Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian është shprehur rreth interpretimit që duhet t’i jepet Direktivës 98/44/KE të Parlamentit Evropian e të Këshillit të 6 korrikut 1998 lidhur me mbrojtjen juridike të shpikjeve bioteknologjike.

60. Pjesa e direktivës e cila vihej në pikëpyetje ishte ajo që, duke e zbutur parimin se përdorimi i embrioneve njerëzore për qëllime industriale ose tregtare nuk mund të patentohet, saktëson se ky përjashtim nuk ka të bëjë me “shpikjet me qëllim terapeutik ose diagnostikues të cilat zbatohen tek embrioni njerëzor dhe janë të dobishme për të”.

61. Gjykata e Drejtësisë ka saktësuar se direktiva objekt mosmarrëveshjeje nuk ka për synim të përcaktojë rregullat e përdorimit të embrioneve njerëzore në kuadrin e kërkimeve shkencore: objekti i saj kufizohet te mundësia e patentimit të shpikjeve bioteknologjike. Ajo ka çmuar pastaj se shpikjet që përfshijnë përdorimin e embrioneve njerëzore mbeten të përjashtuara nga çdolloj mundësie patentimi edhe kur ato mund të pretendojnë se janë bërë për qëllim kërkimi shkencor (meqenëse një qëllim i tillë është e pamundur që, në fushën e patentave, të dallohet nga qëllimet e tjera industriale dhe tregtare). Gjykata e Drejtësisë ka vënë në dukje në të njëjtën kohë se ato shpikje të cilat nënkuptojnë një përdorim për qëllime terapeutike ose diagnostikuese të zbatueshëm tek embrioni njerëzor e të dobishëm për këtë të fundit nuk preken prej këtij përjashtimi.                                            D.  Financimet e Bashkimit Evropian për kërkim e zhvillim teknologjik

62. Që prej vitit 1984, Bashkimi Evropian shpalos fonde për kërkimin shkencor përmes programesh kornizë që mbulojnë periudha të cilat shtrihen në disa vite.

63. Pjesët përkatëse të Vendimit nr. 1982/2006/KE lidhur me Programin e Shtatë Kornizë të Komunitetit Evropian për Veprimtari Kërkimi, Zhvillimi Teknologjik e Demonstrimi (2007-2013) shprehen si vijon:

Neni 6 – Parime etike

“1. Të gjitha veprimtaritë kërkimore që kryhen në lidhje me Programin e Shtatë Kornizë realizohen në respektim të parimeve etike themelore.

2. Veprimtaritë kërkimore të mëposhtme nuk janë objekt financimi në lidhje me Programin e Shtatë Kornizë:

- veprimtaritë kërkimore që synojnë klonimin njerëzor për qëllime riprodhuese;

- veprimtaritë kërkimore që synojnë të ndryshojnë trashëgiminë gjenetike të qenieve njerëzore, të cilat mund ta kthenin këtë ndryshim në të trashëguar,

- veprimtaritë kërkimore që synojnë të krijojnë embrione njerëzore vetëm për qëllime kërkimore ose për furnizimin me qeliza staminale, duke përfshirë aty edhe me anë transferimi bërthame qelizash somatike.

3. Veprimtaritë kërkimore rreth qelizave staminale njerëzore, të rritura ose embrionale, mund të financohen në varësi njëkohësisht të përmbajtjes së propozimit shkencor dhe të kornizës juridike të shtetit/shteteve anëtar(e) të interesuar(a). (...)”

64. Pjesët përkatëse të Rregullores nr. 1291/2013 të Parlamentit Evropian e të Këshillit të 11 dhjetorit 2013 që përcakton Programin Kornizë për Kërkimin dhe Novacionin “Horizont 2020” (2014-2020) shprehen kështu:

Neni 19 – Parime etike

“1. Të gjitha veprimtaritë për kërkim dhe novacion të zhvilluara në lidhje me Horizont 2020 respektojnë parimet etike dhe legjislacionet përkatëse kombëtare, evropiane dhe ndërkombëtare, duke përfshirë Kartën e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian, si edhe Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe Protokollet e saj Shtesë. (...).

(...)

3. Përjashtohen nga çdo lloj financimi në fushat kërkimore të mëposhtme:

a) veprimtaritë kërkimore për klonimin njerëzor me qëllime riprodhimi;

b) veprimtaritë kërkimore që synojnë të ndryshojnë trashëgiminë gjenetike të qenieve njerëzore, të cilat mund ta kthenin këtë ndryshim në të trashëguar;

c) veprimtaritë kërkimore që synojnë të krijojnë embrione njerëzore vetëm për qëllime kërkimore ose për furnizimin me qeliza staminale, sidomos me anë transferimi bërthamor qelizash somatike.

4. Veprimtaritë kërkimore rreth qelizave staminale njerëzore, të rritura ose embrionale, mund të financohen në varësi njëkohësisht të përmbajtjes së propozimit shkencor dhe të kornizës juridike të shteteve anëtare të interesuara. Asnjë financim nuk u jepet veprimtarive kërkimore të ndaluara në të gjitha shtetet anëtare. Asnjë veprimtari nuk financohet në një shtet anëtar ku ky lloj veprimtarish është i ndaluar.

(...)”                                            E.  Komunikimi i Komisionit Evropian lidhur me nismën qytetare evropiane “Një prej nesh” COM(2014) 355 përfundimtar (Bruksel, 28 maj 2014)

65. Më 10 prill 2014, nisma qytetare “Një prej nesh” kishte propozuar disa ndryshime legjislative me synim për t’i përjashtuar nga financimet evropiane ato projekte shkencore që përfshinin shkatërrimin e embrioneve njerëzore.

66. Në komunikimin e tij të datës 28 maj 2014, Komisioni Evropian qe i mendimit se nuk mund t’i jepte të drejtë kësaj kërkese me arsyetimin se propozimi i tij për financim të projekteve të fjalë merrte parasysh konsiderata etike, përfitimet potenciale për shëndetin dhe përkrahjen e Bashkimit për kërkimin rreth qelizave staminale.                                                                     V.  ELEMENTE PËRKATËSE TË SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE                                            A.  Raporti i Komitetit Ndërkombëtar për Bioetikë të UNESKO-s (KNB) lidhur me aspektet etike të kërkimeve mbi qelizat embrionale (6 prill 2001)

67. Pjesët përkatëse të konkluzioneve të këtij raporti shprehen si vijon:

“A. KNB-ja e pranon që kërkimet mbi qelizat staminale embrionale njerëzore janë një çështje për të cilën është mirë të niset një debat në rrafshin kombëtar për të përcaktuar se çfarë qëndrimi duhet të mbahet lidhur me këto kërkime, edhe sikur ky qëndrim të synojë që ato të mos zhvillohen. Ai këshillon që të nisen debate në instancat e duhura kombëtare, duke bërë të mundur shprehjen e një shumëllojshmërie mendimesh, me qëllim që, sa të jetë e mundur, të arrihet në një konsensus i cili të caktojë kufijtë e asaj çka është e pranueshme në këtë fushë të re dhe të rëndësishme të kërkimeve terapeutike.

Në këtë fushë duhet të vendoset një proces i përhershëm edukimi e informimi. Shtetet duhet të marrin masat e duhura për të filluar një dialog të vazhdueshëm në gjirin e shoqërisë rreth çështjeve etike që ngrenë këto kërkime, duke siguruar pjesëmarrjen e të gjithë aktorëve të interesuar.

B. Cilido qoftë lloji i kërkimeve që lejohet në lidhje me embrionin, duhet të merren masa për të garantuar që këto kërkime kryhen brenda një kuadri ligjesh ose rregullash që u jep peshën e nevojshme konsideratave etike dhe përcakton parimet e duhura udhëheqëse. Në rast se parashikohet që të lejohet të pranohen dhurime embrionesh të tepërta në stadin para mbjelljes, me prejardhje nga trajtime me FIV, për kërkimet mbi qelizat staminale embrionale me qëllime terapeutike, atëherë një vëmendje e veçantë do t’i kushtohet dinjitetit dhe të drejtave të të dy prindërve dhurues. Është pra thelbësore që dhurimi të bëhet vetëm pasi dhuruesit të jenë informuar plotësisht për ndërlikimet e këtyre kërkimeve dhe të kenë dhënë pëlqimin e tyre paraprak, të lirë e të mirinformuar. Qëllimet e këtij lloji kërkimesh dhe mënyra se si zhvillohen ato duhet të bëhen objekt i një vlerësimi nga ana e komiteteve të duhura të etikës, të cilat duhet të jenë të pavarura nga hulumtuesit e interesuar. Në këtë proces, duhet të parashikohet një vlerësim a posteriori i këtyre kërkimeve. (...)”                                            B.  Vendimi Murillo me të tjerë k. Kosta-Rikës i Gjykatës Ndëramerikane të të Drejtave të Njeriut (28 nëntor 2012)

68. Në këtë çështje, Gjykata Ndëramerikane e të Drejtave të Njeriut është shprehur rreth ndalimit për të bërë fekondime in vitro në Kosta-Rikë. Ajo ka çmuar, ndër të tjera, se embrioni nuk mund të konsiderohej si një “person” në kuptimin e nenit 4 § 1 të Konventës Amerikane për të Drejtat e Njeriut (e cila mbron të drejtën për jetën), meqenëse “ngjizja” ndodh vetëm duke filluar nga momenti kur embrioni mbillet në mitër.                                                                     VI.  ELEMENTE TË SË DREJTËS SË KRAHASUAR

69. Sipas informacioneve që disponon Gjykata rreth legjislacionit të dyzet shteteve anëtare[1] në fushën e përdorimit të embrioneve njerëzore për qëllime kërkimi shkencor, tre vende (Belgjika, Suedia dhe Mbretëria e Bashkuar) e lejojnë kërkimin shkencor rreth embrioneve njerëzore si edhe krijimin e embrioneve të tilla për qëllime kërkimore.

70. Krijimi i embrioneve për kërkimin shkencor ndalohet në katërmbëdhjetë vende[2]. Megjithatë, aty lejohet në përgjithësi kërkimi mbi embrionet e tepërta, me disa kushte.

71. Ashtu si Italia, tre shtete anëtare (Sllovakia, Gjermania dhe Austria) i ndalojnë në parim kërkimet shkencore mbi embrionet, duke i lejuar ato vetëm në disa raste shumë të kufizuara, sidomos kur kanë si synim mbrojtjen e shëndetit të embrionit ose kur kryhen mbi vargje qelizore me prejardhje nga jashtë shtetit.

72. Në Sllovaki, kërkimet mbi embrionet janë rreptësishtë të ndaluara, me përjashtim të atyre me natyrë terapeutike që kanë si synim të sjellin një përfitim lidhur me shëndetin e personave që marrin pjesë drejtpërdrejt në to.

73. Në Gjermani, importimi dhe përdorimi i qelizave embrionale për qëllime kërkimore janë në parim të ndaluar me ligj. Ato lejohen vetëm si përjashtim, me disa kushte të rrepta.

74. Për sa i përket Austrisë, ligji përcakton që “qelizat me shanse për sukses” nuk mund të përdoren për qëllime të tjera përveç fekondimit in vitro. Megjithatë, aty nuk përkufizohet nocioni i “qelizave me shanse për sukses”. Sipas praktikës dhe doktrinës, ndalimi i parashikuar me ligj paska të bëjë vetëm me qelizat embrionale të ashtuquajtura “totipotente”[3].

75. Në katër vende (Andorrë, Letoni, Kroaci dhe Maltë), ligji e ndalon shprehimisht çdolloj kërkimi mbi qelizat staminale embrionale.

76. Gjashtëmbëdhjetë vende nuk parashikojnë rregulla në këtë fushë. Fjala është për Armeninë, Azerbajxhanin, Bosnjë-Hercegovinën, Gjeorgjinë, Irlandën, Lihtenshtajnin, Lituaninë, Luksemburgun, Republikën e Moldavisë, Monakon, Poloninë, Rumaninë, Rusinë, San-Marinon, Turqinë dhe Ukrainën. Midis këtyre shteteve, disa kanë një praktikë më fort kufizuese (për shembull, Turqia dhe Ukraina), disa të tjerë një praktikë më fort lejuese (për shembull, Rusia).

LIGJI

77. Gjykata vë në dukje që në fillim se Qeveria bën disa prapësime rreth pranueshmërisë së kësaj kërkese. Ajo parashtron veçanërisht se kërkuesja nuk i ka shteruar mjetet për ankim që i jepeshin asaj në të drejtën e brendshme, se ajo nuk e ka paraqitur kërkesën e saj brenda afatit prej gjashtë muajsh të parashikuar nga neni 35 § 1 i Konventës dhe se ajo nuk e ka cilësinë e viktimës. Gjykata do t’i shqyrtojë këto prapësime këtu më poshtë përpara se të analizojë aspektet e tjera të kërkesëpadisë.                                                                     I.  RRETH MOSSHTERIMIT TË MJETEVE TË BRENDSHME PËR ANKIM                                            A.  Qëndrimi i Qeverisë

78. Qeveria parashtron se kërkuesja e kishte në dorë të ankohej pranë gjyqtarit të themelit për ndalimin që t’i dhuronte embrionet e saj për kërkimin shkencor, duke mbrojtur mendimin se ndalimi në fjalë ishte në kundërshtim si me Kushtetutën italiane ashtu edhe me Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Për këtë qëllim, ajo citon disa vendime të brendshme te të cilat gjykatat kombëtare kanë interpretuar Ligjin nr. 40/2004 në dritën e Kushtetutës dhe të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, veçanërisht për sa i përket qasjes te diagnostikimi para mbjelljes (urdhrat e dhënë nga Gjykata e Kaljarit më 22 shtator 2007 dhe më 9 nëntor 2012, si edhe ata të miratuar nga gjykatat e Firences, të Bolonjës e të Salernos përkatësisht më 17 dhjetor 2007, më 29 qershor 2009 dhe më 9 janar 2010, shih paragrafët 40-49 të mësipërm).

79. Sipas saj, gjyqtari i themelit do të kishte qenë atëherë i detyruar që ta interpretonte ligjin nga rrjedh ndalimi objekt mosmarrëveshjeje në dritën e Konventës, ashtu siç e kërkojnë vendimet e Gjykatës Kushtetuese nr. 348 e nr. 349 të 24 tetorit 2007.

80. Në qoftë se gjyqtari i themelit do ta kishte konstatuar ekzistencën e një konflikti të pakapërcyeshëm midis interpretimit të ligjit nga ana e tij dhe të drejtave të përmendura nga pala paditëse, atëherë ai do të kishte qenë i detyruar që të shtronte një pyetje rreth kushtetutshmërisë. Gjykata Kushtetuese do ta kishte shqyrtuar atëherë në themel pajtueshmërinë e fakteve objekt mosmarrëveshjeje me të drejtat e njeriut dhe ajo do të kishte mundur t’i shfuqizonte dispozitat kombëtare me efekt prapaveprues dhe erga omnes.

81. Madje, Gjykatës Kushtetuese i qenkan paraqitur tashmë disa çështje lidhur me kushtetutshmërinë e Ligjit nr. 40/2004. Në këtë drejtim qenkan dhënë një numër i caktuar vendimesh, konkretisht vendimet e Gjykatës Kushtetuese nr. 369, 97 dhe 150 (të shpallur përkatësisht më 24 tetor 2006, më 8 mars 2010 dhe më 22 maj 2012), vendimi nr. 151 i miratuar nga kjo e fundit më 1 prill 2009, si edhe urdhrat e gjykatave të Firences e të Romës të shpallur përkatësisht më 7 dhjetor 2012 e më 15 janar 2014 (shih paragrafët 27-33 dhe 50-53 të mësipërm).

82. Nga ana tjetër, kërkuesja paska shpërfillur gjithashtu edhe parimin e subsidiaritetit të vendosur nga Protokolli nr. 15 i 24 qershorit 2013, duke mos i përdorur mjetet e brendshme juridike përpara se t’i paraqiste pretendimet e saj pranë Gjykatës.

83. Së fundi, Gjykata e Firences ka ngritur përpara Gjykatës Kushtetuese një pikë kushtetutshmërie lidhur me një çështje të njëjtë me çështjen e tanishme (shih paragrafët 52-53 të mësipërm). Sikur juridiksioni i lartë të merrte një vendim jo të favorshëm për palën paditëse, kjo e fundit ka përsëri të drejtë që të paraqesë një kërkesëpadi pranë Gjykatës.                                            B.  Qëndrimi i paditëses

84. Kërkuesja mbron mendimin se çdo veprim pranë gjyqtarit të zakonshëm do të kishte qenë i destinuar të dështonte, meqenëse e drejta e brendshme e ndalonte në mënyrë absolute dhurimin e embrioneve për qëllime kërkimi shkencor.

85. Përveç kësaj, ajo parashtron se rruga kushtetuese nuk mund të konsiderohet si një mjet ankimi që duhet të shterohet në kuptimin e nenit 35 § 1 të Konventës, meqenëse sistemi juridik italian nuk parashikon mundësi ankimi të drejtpërdrejtë pranë Gjykatës Kushtetuese.

86. Së fundi, ajo vë në dukje se, më 19 mars 2014, kryetari i Gjykatës Kushtetuese e ka shtyrë për më vonë shqyrtimin e pyetjes së ngritur nga Gjykata e Firences, së cilës i referohet Qeveria, në pritje të vendimit që do të marrë Dhoma e Madhe rreth kësaj kërkese.                                            C.  Vlerësimi i Gjykatës

87. Gjykata rikujton në radhë të parë se, në bazë të nenit 35 § 1 të Konventës, ajo nuk mund të vihet në lëvizje përveçse pasi janë shteruar mjetet e brendshme për ankim. Çdo paditës duhet t’ua ketë dhënë juridiksioneve të brendshme rastin që kjo dispozitë ka si qëllim t’ua kursejë në parim shteteve kontraktuese, konkretisht që t’i shmangin ose t’i ndreqin shkeljet e pretenduara kundër tyre. Ky rregull bazohet te hipoteza se rendi i brendshëm ofron një mjet ankimi efektiv për sa i përket shkeljes së pretenduar. Dispozitat e nenit 35 § 1 këshillojnë megjithatë vetëm shterimin e atyre mjeteve për ankim që lidhen me shkeljet e fajësuara dhe që janë të disponueshme e të përshtatshme. Ato duhet të ekzistojnë në një shkallë të mjaftueshme sigurie jo vetëm në teori por edhe në praktikë, përndryshe atyre u mungojnë ai efektivitet e ajo mundësi qasjeje që duhen; i takon shtetit të paditur që të vërtetojë se të gjitha këto kërkesa janë të përmbushura (shih, mes shumë të tjerash, McFarlane k. Irlandës [DhM], nr. 31333/06, § 107, 10 shtator 2010, Mifsud k. Francës (vend. pran.) [DhM], nr. 57220/00, § 15, GjEDNj 2002‑VIII, Leandro Da Silva k. Luksemburgut, nr. 30273/07, §§ 40 e 42, 11 shkurt 2010 et Vučković me të tjerë k. Serbisë [DhM], nr. 17153/11, §§ 69-77, 25 mars 2014).

88. Në këtë çështje, duke u mbështetur te sistemi për kontroll kushtetutshmërie i krijuar me vendimet e Gjykatës Kushtetuese nr. 348 e nr. 349 të 24 tetorit 2007, Qeveria mbron mendimin se mjetet për ankim që i jepeshin paditëses në të drejtën e brendshme nuk janë shteruar. Për këtë qëllim, ajo citon shembuj nga vendimet e dhëna në themel dhe nga vendimet e Gjykatës Kushtetuese lidhur me Ligjin nr. 40/2004.

89. Gjykata vëren që në fillim se, me vendimet e sipërpërmendura nr. 348 e nr. 349, Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar vendin e Konventës të të Drejtave të Njeriut në burimet e së drejtës së brendshme, duke qenë e mendimit se ajo ishte një normë e rangut të ndërmjetëm midis ligjit të zakonshëm dhe Kushtetutës. Përveç kësaj, ajo ka çmuar se i takonte gjyqtarit të themelit që ta interpretonte normën e brendshme në përputhje me Konventën e të Drejtave të Njeriut dhe me jurisprudencën e Gjykatës. Ajo ka saktësuar se, kur një interpretim i tillë dilte se ishte i pamundur ose kur gjyqtari i themelit kishte dyshime për sa i përket pajtueshmërisë së normës së brendshme me Konventën, ky i fundit kishte detyrimin që të shtronte një pyetje kushtetutshmërie para saj.

90. Gjykata rikujton gjithashtu se, në mungesë të një mjeti të brendshëm ankimi specifik për shkeljen e pretenduar, i takonte Qeverisë që, duke u mbështetur te jurisprudenca e brendshme, të përligjte zhvillimin, vlefshmërinë, rrezen e veprimit dhe fushën e zbatimit të mjetit për ankim që ajo përmend (shih, mutatis mutandis, Melnītis k. Letonisë, nr. 30779/05, § 50, 28 shkurt 2012, McFarlane të cituar më lart, §§ 115-127, Costa e Pavan k. Italisë, nr. 54270/10, § 37, 28 gusht 2012 dhe Vallianatos me të tjerë k. Greqisë [DhM], nr. 29381/09 e nr. 32684/09, §§ 52-58, GjEDNj 2013 (pjesë të zgjedhura)).

91. Në çështjen në fjalë, Gjykata vë re që Qeveria i është referuar disa çështjeve të cilat kanë të bëjnë me Ligjin nr. 40/2004, por që ajo nuk ka dhënë asnjë shembull vendimi të brendshëm që t’i ketë dhënë zgjidhje pikës lidhur me dhurimin e embrioneve të tepërta për kërkimin. Gjykata nuk sheh madje se qysh mund ta qortojë në mënyrë të vlefshme paditësen që nuk paska paraqitur ndonjë kërkesë e cila të synonte përfitimin e një mase të ndaluar me ligj.

92. Për sa i përket argumentit të Qeverisë se, që prej miratimit të vendimeve nr. 348 e nr. 349, gjyqtari i themelit ka detyrimin që ta interpretojë ligjin nga rrjedh ndalimi objekt mosmarrëveshjeje në dritën e Konventës dhe të jurisprudencës së Strasburgut ndërkohë që ai nuk ishte i detyruar për këtë gjë më parë, ka disa konsiderata që e shtyjnë Gjykatën të dalë në përfundimin se ky pohim nuk ndiqet, faktikisht, nga ndonjë praktikë e mirë përcaktuar gjyqësore, sidomos në fushën e riprodhimit me ndihmë mjekësore.

93. Gjykata vëren, së pari, se në një çështje të ngjashme me këtë të tanishmen e që kishte të bënte me ndalimin për t’i dhuruar embrione të tepërta kërkimit shkencor, Gjykata e Firences ka vendosur, më 7 dhjetor 2012, që të shtronte përpara Gjykatës Kushtetuese pyetjen rreth kushtetutshmërisë së nenit 13 të Ligjit nr. 40/2004 në vështrim të neneve 9 e 32 të Kushtetutës, të cilat garantojnë përkatësisht lirinë e kërkimit shkencor dhe të drejtën për shëndetin (shih paragrafin 22 të mësipërm). Gjykata konstaton megjithatë se nga gjyqtari i themelit nuk është shtruar asnjë pyetje për sa i përket pajtueshmërisë së ndalimit në fjalë me të drejtat e garantuara prej Konventës.

94. Ajo shënon, së dyti, se, përveç ndonjë përjashtimi, vendimet e gjyqtarit të themelit dhe të Gjykatës Kushtetuese lidhur me Ligjin nr. 40/2004 që citohen nga Qeveria (shih paragrafët 78 dhe 81 të mësipërm) nuk i referohen Konventës së të Drejtave të Njeriut. I tillë është rasti i vendimeve nr. 396/2006 dhe nr. 97/2010 të Gjykatës Kushtetuese si edhe i vendimit të saj nr. 151/2009, i vendimeve të gjykatave të Kaljarit, të Firences, të Bolonjës e të Salernos të miratuar përkatësisht më 22 shtator 2007, më 17 dhjetor 2007, më 29 qershor 2009 e më 9 janar 2010, si edhe i vendimit të Gjykatës së Firences të datës 7 dhjetor 2012.

95. Është e vërtetë se, në urdhrin nr. 150 të 22 majit 2012 me anë të të cilit ajo i ka kthyer gjyqtarit të themelit një çështje që kishte të bënte me ndalimin e fekondimit heterolog, Gjykata Kushtetuese u është referuar, ndër të tjera, neneve 8 dhe 14 të Konventës. Megjithatë duhet të konstatohet se, në vendimin e saj nr. 162 të 10 qershorit 2014 lidhur me të njëjtën çështje, Gjykata Kushtetuese e ka analizuar ndalimin objekt konflikti vetëm në dritën e neneve të Kushtetutës që viheshin në pikëpyetje (konkretisht të neneve 2, 31 dhe 32). Për sa u përket neneve 8 e 14 të Konventës, të përmendur vetëm prej njërës nga tri gjykatat e themelit (shih paragrafin 35 të mësipërm), ajo është mjaftuar të vërente se pyetjet e shtruara në këndvështrimin e këtyre dispozitave mbuloheshin nga konkluzionet të cilat kishin dalë në fushën e Kushtetutës (shih paragrafin 39 të mësipërm).

96. Në këto kushte, dy përjashtimet e vetme nga mos marrja parasysh e Konventës dhe e jurisprudencës së saj përbëhen prej urdhrave të gjykatave të Kaljarit (të 9 nëntorit 2012) e të Romës (të 15 janarit 2014) që, duke pasur parasysh konkluzionet e Gjykatës në çështjen Costa e Pavan (të cituar më lart), përkatësisht kanë garantuar qasjen e paditësve te diagnostikimi para mbjelljes dhe kanë shtruar një pyetje kushtetutshmërie rreth kësaj pike përpara Gjykatës Kushtetuese. Prapëseprapë, bëhet fjalë vetëm për dy raste të veçuara në krahasim me njëmbëdhjetë të përmendura nga Qeveria, të cilat kanë të bëjnë me një fushë të ndryshme nga kjo për të cilën është fjala këtu e për të cilën Gjykata kishte marrë tashmë vendim.

97. Për më tepër, meqenëse pajtueshmëria e nenit 13 të Ligjit nr. 40/2004 me të drejtat e garantuara nga Konventa është një pyetje e re, Gjykata nuk është aspak e bindur se mundësia që i është ofruar paditëses për t’i çuar ankesat e saj para një gjyqtari të zakonshëm përbën një zgjidhje efikase.

98. Vetë vendimet nr. 348 dhe nr. 349 bëjnë disa saktësime rreth dallimit të roleve përkatëse të Gjykatës së Strasburgut e të Gjykatës Kushtetuese duke vënë në dukje se të parës i takon që të interpretojë Konventën, kurse të dytës i takon që të kërkojë nëse ekziston ndonjë konflikt ndërmjet kësaj apo asaj norme kombëtare dhe të drejtave të garantuara nga Konventa, veçanërisht në dritën e interpretimit të dhënë nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut (shih paragrafin 26 të mësipërm).

99. Madje, kësaj logjike i përket vendimi i marrë më 19 mars 2014 nga kryetari i Gjykatës Kushtetuese për ta shtyrë për më vonë shqyrtimin e pyetjes së shtruar më 7 dhjetor 2012 nga Gjykata e Firences, në pritje që Gjykata të shprehet rreth kësaj çështjeje (shih paragrafin 53 të mësipërm).

100. Në këtë kontekst, Gjykata vë në dukje se, në një vendim të kohëve të fundit (nr. 49, të depozituar më 26 mars 2015) ku ajo ka analizuar ndër të tjera vendin e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe të jurisprudencës së Gjykatës në rendin e brendshëm juridik, Gjykata Kushtetuese ka vënë në dukje se gjyqtari i themelit ishte i detyruar të vepronte në përputhje me jurisprudencën e Gjykatës vetëm në atë rast kur kjo e fundit ishte “e mirëpërcaktuar” ose ishte parashtruar në një “vendim pilot”.

101. Sidoqoftë, Gjykata ka rikujtuar shumë herë se, në rendin juridik italian, ndërgjyqësi nuk gëzon një qasje të drejtpërdrejtë te Gjykata Kushtetuese: në fakt zotësinë për t’iu drejtuar asaj e ka vetëm një juridiksion që shqyrton themelin e një çështjeje, ose me kërkesën e një pale, ose kryesisht. Prandaj, një kërkesëpadi e tillë nuk mund të analizohet si një mjet ankimi shterimin e të cilit e kërkon Konventa (shih, ndër të tjera, Brozicek k. Italisë nr. 10964/84, 19 dhjetor 1989, § 34, seria A nr. 167, Immobiliare Saffi k. Italisë [DhM], nr. 22774/93, § 42, GjEDNj 1999‑V, C.G.I.L. e Cofferati k. Italisë, nr. 46967/07, § 48, 24 shkurt 2009, Scoppola k. Italisë (nr. 2) [DhM], nr. 10249/03, § 75, 17 shtator 2009 dhe M.C. me të tjerë k. Italisë, nr. 5376/11, § 47, 3 shtator 2013). Nga ana tjetër, Komisioni dhe Gjykata kanë gjykuar, për sa i përket disa shteteve të tjera anëtare, se ankimi i drejtpërdrejtë pranë Gjykatës Kushtetuese përbënte një mjet të brendshëm ankimi që duhej të shterohej (shih, për shembull, W. k. Gjermanisë, nr. 10785/84, 18 korrik 1986, Vendime dhe raporte (DR) 48, f. 104, Union Alimentaria Sanders SA k. Spanjës, nr. 11681/85, 11 dhjetor 1987 DR 54, f. 101, 104, S.B. me të tjerë k. Belgjikës (vend. pran.), nr. 63403/00, 6 prill 2004 et Grišankova e Grišankovs k. Letonisë (vend. pran.), nr. 36117/02, GjEDNj 2003‑II (pjesë të zgjedhura)).

102. Duke pasur parasysh çka paraprin më lart, Gjykata nuk ka sesi të jetë e mendimit se sistemi i interpretimit të detyrueshëm të normës së brendshme në dritën e Konventës, i vendosur nga vendimet nr. 348 e nr. 349, përbën një kthesë me natyrë që e hedh poshtë një konkluzion të tillë (shih, a contrario, vendimet e kohëve të fundit të Gjykatës që e pranojnë efektshmërinë e ankimit pranë Gjykatës Kushtetuese Turke pas vendosjes së një mundësie të drejtpërdrejtë ankimi pranë kësaj të fundit: Hasan Uzun k. Turqisë (vend. pran.), nr. 10755/13, §§ 25-27, 30 prill 2013 dhe Ali Koçintar k. Turqisë (vend. pran.), nr. 77429/12, 1 korrik 2014).

103. Është e udhës të përshëndeten parimet që dalin nga vendimet nr. 348 e nr. 349 të 24 tetorit 2007, veçanërisht për sa i përket vendit që i takon Konventës në burimet e së drejtës dhe ftesës që u bëhet autoriteteve gjyqësore kombëtare për t’i interpretuar normat e brendshme dhe Kushtetutën në dritën e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe të jurisprudencës së Gjykatës. Gjykata shënon gjithashtu se, në disa fusha të tjera përveç riprodhimit me ndihmë mjekësore, kanë qenë të shumta vendimet ku Gjykata Kushtetuese ka dalë në përfundimin e antikushtetutshmërisë së një norme të brendshme, ndër të tjera, të papajtueshmërisë së kësaj të fundit me të drejtat e garantuara prej Konventës dhe jurisprudencës së Gjykatës (i tillë është konkretisht rasti i vendimit nr. 39 të 5 marsit 2008 për pazotësitë e lidhur me falimentimin, i vendimit nr. 93 të 17 marsit 2010 lidhur me zhvillimin publik të seancave në procedurat për zbatim të masave të ndërmjetme, dhe i vendimit nr. 210 të 3 korrikut 2013 që kishte të bënte me fuqinë prapavepruese të ligjit penal).

104. Megjithatë, është me vend të vihet në dukje në radhë të parë se sistemi italian parashikon për individët vetëm një mjet të tërthortë ankimi pranë Gjykatës Kushtetuese. Përveç kësaj, Qeveria nuk ka vërtetuar, duke u mbështetur te një jurisprudencë e një praktikë e përcaktuar, se në fushën e dhurimit të embrioneve për kërkimin, ushtrimi i një veprimi nga ana e paditëses pranë gjyqtarit të themelit, i kombinuar me detyrën e këtij të fundit për të shtruar përpara Gjykatës Kushtetuese një pyetje rreth kushtetutshmërisë në dritën e Konventës, përbënte, në rastin e çështjes në fjalë, një mjet ankimi efektiv të cilin e interesuara duhej ta kishte shteruar.

105. Duke pasur parasysh çka paraprin më lart dhe faktin se Gjykata Kushtetuese ka vendosur ta pezullojë shqyrtimin e një çështjeje të ngjashme të papërfunduar pranë saj në pritje që Gjykata të marrë vendim në çështjen e tanishme, është e udhës të rrëzohet kërkesa për prapësim e paraqitur nga qeveria e paditur.                                                                     II.  RRETH RESPEKTIMIT TË AFATIT PREJ GJASHTË MUAJSH                                            A.  Qëndrimi i Qeverisë

106. Gjatë seancës, Qeveria ka bërë prapësim lidhur me vonesën e kërkesëpadisë, duke sjellë për këtë si argument se ligji që e ndalon dhurimin e embrioneve për kërkimin shkencor ka hyrë në fuqi më 10 mars 2004 dhe se kërkuesja e ka kërkuar vënien në dispozicion të embrioneve të saj për qëllim të një dhurimi të tillë vetëm më 14 dhjetor 2011, me anë të një letre të drejtuar në këtë datë qendrës për mjekësinë e riprodhimit ku këto të fundit ishin kriokonservuar.                                            B.  Qëndrimi i paditëses

107. Kërkuesja i është përgjigjur këtij prapësimi gjatë seancës duke vënë në dukje se, ndonëse ajo i kishte drejtuar një kërkesë me shkrim për vënie në dispozicion të embrioneve të saj qendrës për mjekësinë e riprodhimit më 14 dhjetor 2011, ajo kishte formuluar më parë me gojë kërkesa të tjera që kishin të njëjtin objekt.

108. Gjithsesi, e interesuara mbron mendimin se çdo kërkesë drejtuar qendrës për mjekësinë e riprodhimit ishte e destinuar të dështonte, duke rikujtuar se ligji i zbatueshëm e ndalon kategorikisht dhurimin e embrioneve për kërkimin shkencor.                                            C.  Vlerësimi i Gjykatës

109. Gjykata rikujton se, kur një ndërhyrje në të drejtën e përmendur nga ana e një paditësi rrjedh drejtpërdrejt prej një ligji, ky i fundit, vetëm me anë të mbajtjes së tij në fuqi, mund të përbëjë një ndërhyrje të përhershme në ushtrimin e së drejtës për të cilën bëhet fjalë (shih, për shembull, çështjet Dudgeon k. Mbretërisë së Bashkuar, 22 tetor 1981, § 41, seria A nr. 45, dhe Norris k. Irlandës, 26 tetor 1988, § 38, seria A nr. 142, në të cilat paditësit, homoseksualë, ankoheshin për faktin se ato ligje që i shtypnin veprimet homoseksuale me sanksione penale u cenonin atyre të drejtën për respektimin e jetës së tyre private).

110. Gjykata është bazuar te kjo qasje në çështjen Vallianatos me të tjerë k. Greqisë ([DhM], nr. 29381/09 e nr. 32684/09, § 54, GjEDNj 2013 (pjesë të zgjedhura)), në të cilën paditësit ankoheshin për një shkelje të vazhduar të neneve 14 e 8 të Konventës për shkak të pamundësisë për ta, si çifte të së njëjtës gjini, për të lidhur “marrëveshje bashkëjetese”, ndërkohë që kjo mundësi u njihej me ligj çifteve me gjini të kundërt. Përveç kësaj, në çështjen S.A.S. k. Francës ([DhM], nr. 43835/11, § 110, GjEDNj 2014 (pjesë të zgjedhura)), e cila kishte të bënte me ndalimin ligjor për të mbajtur një veshje që shërbente për të fshehur fytyrën në hapësirën publike, Gjykata ka vënë në dukje se situata e paditëses ishte e ngjashme me atë të paditësve në çështjet Dudgeon dhe Norris, ku ajo kishte konstatuar një ndërhyrje të vazhduar në ushtrimin e të drejtave të mbrojtura nga neni 8 i Konventës.

111. Gjykata e pranon që, në çështjet e cituara më lart, ndikimi i masave të fajësuara legjislative në jetën e përditshme të paditësve ishte më i madh e më i drejtpërdrejtë sesa në këtë çështje. Megjithatë, nuk ka sesi të mohohet që ndalimi ligjor i dhurimit të embrioneve për kërkimin shkencor, i vënë në pikëpyetje në çështjen e tanishme, e ka njëfarë ndikimi në jetën private të paditëses. Ky ndikim, i cili rezulton nga lidhja biologjike që ekziston ndërmjet të interesuarës dhe embrioneve të saj si edhe nga qëllimi për realizim të një projekti familjar në zanafillë të krijimit të tyre, rrjedh drejtpërdrejt nga hyrja në fuqi e Ligjit nr. 40/2004 dhe përbën një situatë të vazhduar për faktin që e prek paditësen në mënyrë të përhershme që prej asaj kohe (shih raportin përfundimtar të Komisionit Studimor për embrionet të datës 8 janar 2010, i cili hedh hipotezën e një konservimi pa kufi afati të embrioneve të ngrira, paragrafi 21 i mësipërm).

112. Në një rast të tillë, sipas jurisprudencës së Gjykatës, afati prej gjashtë muajsh fillon të llogaritet vetëm nga ai moment kur situata në fjalë ka marrë fund (shih ndër të tjera, Çınar k. Turqisë, nr. 17864/91, vendim i Komisionit i datës 5 shtator 1994). Për rrjedhojë, Gjykata nuk pajtohet me tezën e Qeverisë se afati llogaritet nga dita e hyrjes në fuqi të ligjit të kundërshtuar.

113. Madje, teza e Qeverisë do të ishte njëlloj sikur të mendohej se kërkuesja dëshironte t’i dhuronte embrionet e saj që prej hyrjes në fuqi të ligjit të kundërshtuar, rrethanë kjo rreth së cilës Gjykata nuk mund të spekulojë.

114. Prapësimi për vonesë i kërkesëpadisë, i kërkuar nga Qeveria në bazë të nenit 35 § 1 të Konventës, nuk ka pra sesi të pranohet.                                                                     III.  RRETH CILËSISIMIT SI VIKTIMË TË PADITËSES                                            A.  Qëndrimi i Qeverisë

115. Qeveria bën gjithashtu prapësim për mungesën e cilësisë si viktimë të paditëses, duke vënë në dukje se, gjatë periudhës nga 12 nëntori 2003 – datë e vdekjes së bashkëjetuesit të së interesuarës – deri më 10 mars 2004, datë e hyrjes në fuqi të Ligjit nr. 40/2004, kërkuesja paska mundur t’i dhuronte embrionet e saj për kërkimin shkencor, përderisa atëherë nuk kishte asnjë rregull të përcaktuar në këtë fushë e kështu që një dhurim i tillë nuk ishte i ndaluar.                                            B.  Qëndrimi i paditëses

116. Kërkuesja ka nënvizuar gjatë seancës se afati që kishte kaluar nga data e vdekjes së bashkëjetuesit të saj deri në hyrjen në fuqi të ligjit të kundërshtuar kishte qenë shumë i shkurtër – rreth katër muaj – dhe se ajo nuk kishte mundur të merrte brenda asaj periudhe ndonjë vendim të saktë lidhur me fatin që ajo donte t’u caktonte embrioneve të dala nga fekondimi in vitro që kishte bërë.                                            C.  Vlerësimi i Gjykatës

117. Gjykata rikujton se, kur një ndërhyrje në jetën private të një paditësi rrjedh drejtpërdrejt prej një ligji, ky i fundit, përmes mbajtjes së tij në fuqi, përfaqëson një ndërhyrje të përhershme në ushtrimin e së drejtës në fjalë. Në situatën personale të të interesuarit, ajo pasqyrohet në mënyrë të vazhdueshme e të drejtpërdrejtë, vetëm përmes ekzistencës së saj, në jetën private të këtij të fundit (Dudgeon, § 41, dhe Norris, § 34, të cituara më lart).

118. Në çështjen në fjalë, kërkuesja ndodhet në pamundësinë për t’i dhuruar për kërkim embrionet e saj që prej hyrjes në fuqi të Ligjit nr. 40/2004 (shih gjithashtu paragrafin 113 të mësipërm). Meqenëse situata objekt konflikti ka mbetur e pandryshuar që prej atij momenti, fakti që kërkuesja dëshironte t’i dhuronte për kërkim embrionet e veta në çastin e paraqitjes së kërkesëpadisë së saj i mjafton Gjykatës për t’ia njohur asaj cilësinë e viktimës. Përveç kësaj, për sa i përket argumentit të Qeverisë se kërkuesja paska mundur t’i dhuronte embrionet e saj për kërkimin shkencor brenda periudhës që ka kaluar midis vdekjes së bashkëjetuesit të saj dhe hyrjes në fuqi të ligjit, Gjykata i mban shënim informacionet e dhëna prej paditëses nga të cilat del se, brenda atij afati të shkurtër të venë në dukje më sipër, ajo nuk kishte mundur të merrte një vendim të saktë për fatin e embrioneve të saj.

119. Është kështu me vend që të rrëzohet prapësimi i qeverisë së paditur i bërë mbi bazën e mungesës së cilësisë si viktimë të paditëses.                                                               IV.  RRETH SHKELJES SË PRETENDUAR TË NENIT 8 TË KONVENTËS

120. Duke iu referuar nenit 8 të Konventës, kërkuesja pretendon se ndalimi i dhurimit të embrioneve për qëllime kërkimi shkencor, i cili rrjedh nga neni 13 i Ligjit nr. 40/2004, përbën shkelje të së drejtës së saj për respektimin e jetës së saj private. Neni 8 është i formuluar kështu në pjesët e tij me rëndësi për këtë çështje:

“1. Çdo person ka të drejtë që t’i respektohet jeta e tij private (...).

2. Autoriteti publik mund të ndërhyjë në ushtrimin e kësaj të drejte vetëm në shkallën e parashikuar nga ligji dhe kur, në një shoqëri demokratike, kjo masë është e domosdoshme për sigurinë kombëtare, për sigurimin publik, për mirëqenien ekonomike të vendit, për mbrojtjen e rendit ose për parandalimin e veprave penale, për mbrojtjen e shëndetit ose të moralit, ose për mbrojtjen e të drejtave dhe të lirive të të tjerëve.”                                            A.  Argumentet e palëve                           1.  Argumentet e Qeverisë

121. Qeveria mbron që në fillim mendimin se çështja nëse mund të dhurohen embrione njerëzore për kërkimin shkencor nuk i përket nocionit të “së drejtës për respektimin e jetës private”.

122. Gjatë seancës, është parashtruar se neni 8 i Konventës mund të zbatohet vetëm “në mënyrë të tërthortë” në këtë çështje, domethënë vetëm në qoftë se kërkuesja do të kishte dëshiruar të realizonte një projekt familjar në saje të mbjelljes së embrioneve të saj dhe në qoftë se ajo do të ishte penguar për këtë për arsye të zbatimit të Ligjit nr. 40/2004.

123. Sidoqoftë, ajo mbrohet me argumentin se ndërhyrja e pretenduar në jetën private të paditëses është e parashikuar me ligj dhe se ajo ndjek një qëllim të drejtë që është ta mbrojë atë potencialitet jete bartës i të cilit është embrioni.

124. Për sa i përket përpjesëtueshmërisë së masës së kundërshtuar, Qeveria është kufizuar në vërejtjet e saj me shkrim duke iu referuar konsideratave të shtjelluara në fushën e nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës. Por nga ana tjetër, gjatë seancës, Qeveria ka mbrojtur mendimin se legjislacioni italian nuk ishte kontradiktor, duke sjellë si argument se kërkuesja pohonte pa të drejtë që embrionet e kriokonservuara nuk mund të shpinin në një jetë njerëzore. Në lidhje me këtë, ajo ka parashtruar se, i realizuar me korrektësi, kriokonservimi nuk ishte i kufizuar në kohë dhe se nuk ekzistonte ende asnjë kriter shkencor që të jepte mundësi për t’i verifikuar shanset për sukses të një embrioni të kriokonservuar pa bërë shkrirjen e tij

125. Nga ana tjetër, Qeveria çmon se ligji italian që lejon abortin nuk është i papajtueshëm me ndalimin për të dhuruar embrione për kërkimin, duke saktësuar se në rast ndërprerjeje shtatzënie, mbrojtja e jetës së fetusit është e qartë që duhet të vihet patjetër në balancë me situatën e me interesat e nënës.

126. Gjatë seancës, ajo ka nënvizuar gjithashtu se embrioni ishte me siguri objekt i një mbrojtjeje në të drejtën evropiane. Në lidhje me këtë, ajo ka parashtruar se Konventa e Këshillit të Evropës për të Drejtat e Njeriut dhe Biomjekësinë (“Konventa e Oviedos”) e 4 prillit 1997 sigurisht që nuk i detyronte shtetet që ta lejonin kërkimin shkencor shkatërrues rreth embrioneve, meqenëse zgjedhja për të krijuar një kërkim të tillë varej sipas saj nga hapësira e gjerë për vlerësim që u jepej shteteve në këtë fushë.

127. Përveç kësaj, ajo vë në dukje se punimet përgatitore të Ligjit nr. 40/2004 tregojnë që ky i fundit është fryti i një pune të madhe e cila i ka marrë parasysh mendimet e ndryshme si edhe pyetjet shkencore dhe etike që shtrohen në këtë fushë. Gjithashtu, ajo saktëson se ligji në fjalë është bërë objekt për disa referendume, veçanërisht për sa i përket ruajtjes së nenit 13 të tij, të cilët kanë dështuar sepse nuk ishte arritur kuorumi i votuesve.

128. Për më tepër, ndonëse e pranon që kërkimi shkencor italian përdor vargje qelizash embrionale të importuara nga jashtë shtetit e që rezultojnë nga shkatërrimi i embrioneve të zanafillës, ajo saktëson se prodhimi i këtyre vargjeve nuk bëhet me kërkesën e laboratorëve italianë, duke vënë në dukje se në botë ekzistojnë rreth treqind vargje qelizore embrionale të vëna në dispozicion të mbarë bashkësisë shkencore. Në lidhje me këtë, ajo nënvizon se shkatërrimi i vullnetshëm i një embrioni njerëzor nuk ka sesi të krahasohet me përdorimin e vargjeve qelizore të dala nga embrione njerëzore të shkatërruara më parë.

129. Për sa u përket financimeve që i jep Bashkimi Evropian kërkimit shkencor, Qeveria parashtron se Programi VII Kuadër për Kërkimin e Zhvillimin Teknologjik dhe Programi Kuadër për Kërkimin e Novacionin “Horizont 2020” (shih paragrafin 64 të mësipërm) nuk e parashikonin financimin e projekteve ku përfshihet shkatërrimi i embrioneve, qofshin këto të krijuara në Evropë apo të importuara nga vende të treta.

130. Ajo nënvizon më së fundi se, në mendimin e tij të datës 18 nëntor 2005 lidhur me “birësimin për lindjen – ADP” (shih paragrafët 19-20 të mësipërm), Komiteti Kombëtar për Bioetikën ishte shqetësuar tashmë për fatin e embrioneve të tepërta me qëllim për të gjetur zgjidhje të cilat e respektonin jetën e këtyre të fundit.

131. Ajo çmon se sot kjo perspektivë mund të konkretizohet duke pasur parasysh vendimin nr. 162 të 10 qershorit 2014 me anë të të cilit Gjykata Kushtetuese e ka shpallur antikushtetues ndalimin e fekondimit heterolog, duke e lejuar kështu përdorimin e embrioneve të tepërta të një fekondimi in vitro për qëllime jo shkatërrimtare, në përputhje me qëllimin e ndjekur nga legjislacioni italian në këtë fushë.                           2.  Argumentet e paditëses

132. Kërkuesja pohon fillimisht se, në kuptimin e jurisprudencës së Gjykatës, nocioni “jetë private” është i gjerë (Pretty k. Mbretërisë së Bashkuar, nr. 2346/02, § 61, GjEDNj 2002‑III dhe Evans k. Mbretërisë së Bashkuar [DhM], nr. 6339/05, § 71, GjEDNj 2007‑I).

133. Ajo vë në dukje pastaj se e ka humbur bashkëjetuesin e saj në rrethana tragjike, arsye për të cilën nuk ka mundur ta realizonte projektin e saj familjar. Në seancë, ajo ka shpjeguar se nga vdekja e bashkëjetuesit të saj deri në hyrjen në fuqi të ligjit kishin kaluar vetëm katër muaj, se ajo nuk e kishte pasur kështu kohën e nevojshme për të menduar për ndërtimin e një projekti familjar, dhe se ligji e ndalonte gjithsesi mbjelljen e embrioneve post mortem.

134. Në këtë kontekst, ajo ka mendimin se shteti e detyron atë për më tepër që të jetë e pranishme në shkatërrimin e embrioneve të saj pa i dhënë asaj mundësi për t’i dhuruar ato për kërkimin, ndërkohë që një dhurim i tillë, i cili bëhet për një kauzë fisnike, përfaqëson për të një burim ngushëllimi pas ngjarjeve të dhimbshme me të cilat ajo është përballur. Në këto kushte, ajo çmon se e drejta e saj për jetën private është vënë në pikëpyetje.

135. Ajo është përveç kësaj e mendimit se ndalimi objekt konflikti është i zhveshur nga çdo lloj logjike, meqenëse e vetmja rrugë që ofrohet nga sistemi është ajo e vdekjes së embrioneve. Gjatë seancës, ajo ka vënë veçanërisht në dukje kontradiktat që ekzistojnë në rendin juridik italian, duke parashtruar se e drejta e embrionit për jetën, e përmendur nga Qeveria, nuk pajtohej as me mundësinë e grave për të abortuar deri në muajin e tretë të shtatzënisë, as me përdorimin, nga ana e laboratorëve italianë, të vargjeve qelizore embrionale të dala nga shkatërrimi i embrioneve të krijuara jashtë shtetit.

136. Përveç kësaj, ajo çmon se mundësia për të dhuruar embrione që nuk janë të destinuara për një mbjellje iu përgjigjka gjithashtu një interesi publik, sepse kërkimet mbi qelizat staminale pluripotente të induktuara nuk i kanë zëvendësuar ende kërkimet mbi qelizat staminale, arsye për të cilën këto të fundit vazhdojnë të figurojnë midis rrugëve më premtuese të kërkimit, sidomos për sa i përket trajtimit të disa patologjive të pashërueshme.

137. Ajo mbron gjithashtu mendimin se shteti nuk ka ndonjë hapësirë të gjerë për vlerësim në këtë çështje, duke pasur parasysh veçanërisht konsensusin evropian që ekziston rreth mundësisë për të dhuruar për kërkimin shkencor embrione të cilat nuk janë të destinuara për t’u mbjellë.

138. Gjatë seancës, ajo i është referuar vendimit të dhënë më 18 tetor 2011 nga Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian në çështjen Oliver Brüstle k. Greenpeace eV (shih paragrafët 59 deri në 61 të mësipërm). Duke vërejtur se ky vendim mjaftohet duke e ndaluar mundësinë e patentimit të shpikjeve që nënkuptojnë shkatërrimin e embrioneve njerëzore, ajo nxjerr nga kjo se vetë shpikjet si edhe kërkimet që u paraprijnë atyre nuk janë të ndaluara në rrafshin evropian.

139. Së fundi, ajo çmon se Komunikimi i Komisionit Evropian lidhur me nismën qytetare evropiane “Një prej nesh” i 28 majit 2014 (shih paragrafët 65-66 të mësipërm) e vërteton që financimi i kërkimeve mbi qelizat staminale embrionale njerëzore është i lejuar.                           3.  Vërejtjet e palëve të treta              a)  Qendra Evropiane për Drejtësinë dhe të Drejtat e Njeriut (“ECLJ”)

140. ECLJ-ja parashtron se, në këtë çështje, interesat e shkencës ndaj të cilave kërkuesja është e ndjeshme nuk kanë epërsi mbi respektin që duhet të tregohet për embrionin, kjo për arsye të parimit të “përparësisë së qenies njerëzore” të njohur nga neni 2 i Konventës së Oviedos.

141. Përveç kësaj, ajo vë në dukje se, në të gjitha ato çështje ku shtroheshin pyetje lidhur me riprodhimin me ndihmë mjekësore të cilat janë çuar përpara Gjykatës, ndërhyrja në jetën private dhe familjare të paditësve rridhte nga një ligj që bëhej pengesë për realizimin e një projekti prindëror të çiftit ose të nënës. Ajo çmon se nuk është ashtu në çështjen në fjalë, meqenëse kërkuesja ka vendosur të heqë dorë prej projektit të saj familjar, sado që asnjë ligj nuk e ndalonte shtatzëninë post mortem në kohën e realizimit të fekondimit in vitro.

142. Së fundi, ajo rikujton se hapësira për vlerësim e shteteve anëtare në këtë fushë është e gjerë, duke iu referuar lidhur me këtë vendimeve S.H. me të tjerë k. Austrisë dhe Evans, të cituara më lart.              b)  Shoqatat “Movimento per la vita”, “Scienza e vita” dhe “Forum delle associazioni familjari”, të përfaqësuara nga Z. Carlo Casini

143. Këto shoqata janë të mendimit se eksperimentimet shkatërrimtare me embrione njerëzore, të cilat kanë cilësi “subjekti”, janë të ndaluara me ligj dhe se Konventa e Oviedos nuk vë asnjë detyrim për t’i lejuar eksperimentime të tilla.

144. Ato rikujtojnë përveç kësaj se shtetet anëtare gëzojnë në këtë fushë një hapësirë të gjerë për vlerësim.              c)  Shoqatat “Luca Coscioni”, “Amica Cicogna Onlus”, “L’altra cicogna Onlus” e “Cerco bimbo” si edhe dyzet e gjashtë anëtarë të Parlamentit italian, të përfaqësuar nga znj. Filomena Gallo

145. Këto palë të treta parashtrojnë se nocioni “jetë private” është evolutiv, se ai nuk mund të përmblidhet me një përkufizim shterues, dhe se kërkuesja kërkon në veçanti të drejtën për respektimin e zgjedhjes së saj për të dhuruar për kërkim material biologjik që i përket asaj, konkretisht embrione që nuk janë më të destinuara për një projekt prindëror e që gjithsesi janë të caktuara për t’u shkatërruar.

146. Ato shtojnë se ndërhyrja në fjalë nuk përligjet nga qëllimi i përmendur, meqenëse ligji italian nuk i jep mbrojtje absolute jetës së embrionit.              d)  Shoqatat “VOX – Osservatorio italiano sui Diritti”, “SIFES – Society of Fertility, Sterility and Reproductive Medicine” dhe “Cittadinanzattiva”, të përfaqësuara nga Znj. Maria Elisa D’Amico, Znj. Maria Paola Costantini, Z. Massimo Clara, Znj. Chiara Ragni dhe Znj. Benedetta Liberali

147. Këto shoqata nënvizojnë se neni 13 i Ligjit nr. 40/2004 sjell si pasojë një kufizim të lirisë së individëve për të zgjedhur fatin e embrioneve të tyre, kriokonservimi i të cilave duhet të sigurohet për një kohë të pakufizuar, çka shkakton kosto të mëdha.

148. Sipas tyre, kriokonservimi nuk paraqet asnjë dobi për embrione që janë të destinuara për të vdekur, as për çiftet, të cilat kanë në përgjithësi pak dëshirë që të përdorin për qëllime mbjelljeje embrione të kriokonservuara prej shumë kohësh, sepse “cilësia” e këtyre të fundit ulet me kalimin e kohës. Ai qenka po aq pa interes për qendrat mjekësore ku ruhen embrionet.                                            B.  Vlerësimi i Gjykatës                           1.  Rreth zbatueshmërisë në këtë çështje të nenit 8 të Konventës dhe rreth pranueshmërisë së ankesës së bërë nga kërkuesja

149. Me anë të kësaj çështjeje, Gjykatës i kërkohet për herë të parë që të shprehet rreth çështjes nëse “e drejta për respektimin e jetës private” e garantuar nga neni 8 i Konventës mund ta përfshijë të drejtën së cilës i referohet kërkuesja përpara saj, atë për të disponuar embrione të dala nga një fekondim in vitro me qëllimin për t’i dhuruar ato për kërkimin shkencor.

150. Qeveria mbron mendimin se dispozita në fjalë paska mundur të zbatohet në këtë çështje vetëm në mënyrë të tërthortë dhe vetëm për atë anë të saj që ka të bëjë me “jetën familjare”, domethënë vetëm në qoftë se kërkuesja do të kishte dëshiruar të realizonte një projekt familjar falë kriokonservimit dhe mbjelljes së mëvonshme të embrioneve të saj, dhe se ajo ishte penguar për këtë për arsye të zbatimit të Ligjit nr. 40/2004.

151. Megjithatë, kërkuesja ka vënë në dukje në formularin e kërkesës (shih paragrafin 14 të mësipërm) dhe e ka përsëritur në seancë (shih paragrafin 116 të mësipërm) se, që prej vdekjes së bashkëjetuesit të saj, ajo nuk e kishte më ndër mend realizimin e ndonjë projekti familjar. Madje, ajo nuk ka pretenduar në asnjë moment përpara Gjykatës që t’i ishte cenuar e drejta për respektimin e jetës së saj familjare në bazë të nenit 8 të Konventës.

152. Në të vërtetë, objekti i mosmarrëveshjes për të cilën i kërkohet të shprehet Gjykatës ka të bëjë me kufizimin e së drejtës së rivendikuar nga kërkuesja për të vendosur rreth fatit e embrioneve të saj, e drejtë kjo që i përket shumë-shumë “jetës private”.

153. Ashtu si kërkuesja, Gjykata rikujton që në fillim se, sipas jurisprudencës së saj, nocioni “jetë private” në kuptimin e nenit 8 të Konventës është një nocion i gjerë që vështirë se mund të përmblidhet me një përkufizim shterues dhe i cili përfshin veçanërisht një të drejtë për vetëvendosjen (Pretty, i cituar më lart, § 61). Përveç kësaj, ky nocion e mbulon të drejtën për respektimin e vendimeve për t’u bërë ose për të mos u bërë prind (Evans, i cituar më lart, § 71, dhe A, B e C k. Irlandës [DhM], nr. 25579/05, § 212, GjEDNj 2010).

154. Në ato çështje që i është dashur të shqyrtojë te të cilat shtrohej pyetja e veçantë rreth fatit që duhet t’u caktohet embrioneve të dala nga një riprodhim me ndihmë mjekësore, Gjykata i është referuar lirisë së zgjedhjes të palëve.

155. Në çështjen Evans (të cituar më lart), duke analizuar baraspeshën që duhet të ruhet ndërmjet të drejtave konfliktuale që mund të nxjerrin nga neni 8 i Konventës palët në një trajtim me fekondim in vitro, Dhoma e Madhe ka çmuar “se nuk kishte vend për t’i dhënë më shumë peshë të drejtës së paditëses për respektimin e zgjedhjes së saj për t’u bërë prind në kuptimin gjenetik të fjalës sesa asaj të ish-bashkëjetuesit të saj për respektimin e vullnetit të tij për të mos pasur një fëmijë biologjik me të” (Evans, i cituar më lart, § 90).

156. Përveç kësaj, në çështjen Knecht k. Rumanisë (nr. 10048/10, 2 tetor 2012), ku kërkuesja ankohej veçanërisht për refuzimin e autoriteteve kombëtare për të lejuar transferimin e embrioneve të saj nga qendra mjekësore ku ato ruheshin drejt një klinike të specializuar të zgjedhur prej saj, Gjykata ka gjykuar se neni 8 ishte i zbatueshëm vetëm në këndvështrimin e së drejtës për respektimin e jetës private të së interesuarës (Knecht, i cituar më lart, § 55) ndonëse kjo e fundit i ishte referuar gjithashtu një shpërfilljeje të së drejtës së vet për respektimin e jetës së saj familjare (shih paragrafin 51 të vendimit).

157. Në rrafshin e së drejtës kombëtare, Gjykata vëren se, ashtu siç e ka theksuar Qeveria në seancë, vendimi nr. 162 i 10 qershorit 2014 me anë të të cilit Gjykata Kushtetuese e ka shpallur antikushtetues ndalimin e fekondimit heterolog (shih paragrafët 34 deri në 39 të mësipërm) duhet të lejojë “birësimin për lindjen”, praktikë sipas së cilës një çift ose një grua birësojnë embrione të tepërta për qëllime mbjelljeje dhe e cila ishte parashikuar nga Komiteti Kombëtar për Bioetikën më 2005. Po ashtu, Gjykata shënon se, në vendimin në fjalë, Gjykata Kushtetuese ka qenë e mendimit se zgjedhja e paditësve për t’u bërë prindër e për të themeluar një familje me fëmijë i përkiste “lirisë së tyre për vetëvendosje lidhur me sferën e jetës së tyre private dhe familjare” (shih paragrafin 37 të mësipërm). Nga kjo rezulton që rendi juridik italian i jep gjithashtu peshë edhe lirisë së zgjedhjes së palëve në një trajtim me fekondim in vitro për sa i përket fatit të embrioneve jo të destinuara për mbjellje.

158. Në çështjen në fjalë, Gjykata duhet gjithashtu të tregojë kujdes për lidhjen që ekziston ndërmjet personit që ka përdorur një fekondim in vitro dhe embrioneve të krijuara në këtë mënyrë, e që ka të bëjë me faktin se këto të fundit përmbajnë trashëgiminë gjenetike të personit në fjalë dhe përfaqësojnë kështu një pjesë përbërëse të këtij të fundit dhe të identitetit të tij biologjik.

159. Gjykata nxjerr nga kjo si përfundim se mundësia për paditësen që të ushtrojë një zgjedhje të vetëdijshme e të menduar për sa i përket fatit që duhet t’u caktohet embrioneve të saj prek një aspekt intim të jetës së saj personale dhe i përket si e tillë së drejtës së saj për vetëvendosje. Neni 8 i Konventës, në këndvështrimin e së drejtës për respektimin e jetës private, gjen pra vend për t’u zbatuar në çështjen në fjalë.

160. Gjykata vë re së fundi se kjo ankesë nuk është haptazi e pabazuar në kuptimin e nenit 35 § 3 a) të Konventës dhe se ajo nuk ndeshet me asnjë arsye tjetër për papranueshmëri. Është pra e udhës që ajo të shpallet e pranueshme.                           2.  Rreth themelit të ankesës së ngritur nga kërkuesja              a)  Rreth ekzistencës së një “ndërhyrjeje” “të parashikuar me ligj”

161. Sipas shembullit të palëve, Gjykata çmon se ndalimi i bërë nga neni 13 i Ligjit nr. 40/2004 për të dhuruar për kërkimin shkencor embrione të dala nga një fekondim in vitro jo të destinuara për mbjelljen përbën një ndërhyrje në të drejtën e paditëses për respektimin e jetës së saj private. Ajo rikujton në lidhje me këtë se, në kohën kur kërkuesja ka përdorur një fekondim in vitro, pika lidhur me dhurimin e embrioneve jo të mbjella të dala nga kjo teknikë nuk kishte rregulla të përcaktuar. Për rrjedhojë, deri në hyrjen në fuqi të ligjit objekt konflikti, për paditësen nuk ishte aspak e ndaluar që t’i dhuronte embrionet e saj për kërkimin shkencor.              b)  Rreth drejtësisë së qëllimit të ndjekur

162. Gjatë seancës, Qeveria ka vënë në dukje se qëllimi i ndjekur nga çështja objekt mosmarrëveshje ishte që të mbronte “jetën potenciale bartëse e të cilës është embrioni”.

163. Gjykata rikujton se numërimi i përjashtimeve nga e drejta për respektimin e jetës private, i cili figuron në paragrafin e dytë të nenit 8, është shterues dhe se përkufizimi i këtyre përjashtimeve është kufizues. Për të qenë i pajtueshëm me Konventën, një kufizim i kësaj të drejte duhet sidomos të jetë i frymëzuar nga një qëllim i cili mund të lidhet me njërin nga ato që numëron kjo dispozitë (S.A.S. k. Francës, i cituar më lart, § 113).

164. Gjykata vë në dukje se, si në vërejtjet e saj me shkrim ashtu edhe në përgjigjen për pyetjen që i është drejtuar në seancë, Qeveria nuk u është referuar klauzolave të paragrafit të dytë të nenit 8 të Konventës.

165. Megjithatë, në vërejtjet e saj me shkrim në lidhje me nenin 8 të Konventës, Qeveria u është referuar konsideratave që ajo kishte parashtruar në fushën e nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës (shih paragrafin 124 të mësipërm) sipas të cilave, në rendin juridik italian, embrioni njerëzor konsiderohet si një subjekt i së drejtës i cili duhet të përfitojë po atë respekt që duhet të tregohet për dinjitetin njerëzor (shih paragrafin 205 e mëposhtëm).

166. Gjykata vë në dukje gjithashtu se, sipas të njëjtit rend idesh, dy palë të treta (“ECLJ-ja” dhe shoqatat “Movimento per la vita”, “Scienza e vita” e “Forum delle associazioni familjari”) mbrojnë mendimin se embrioni njerëzor e ka cilësinë si “subjekt” (shih paragrafët 140 dhe 143 të mësipërm).

167. Gjykata e pranon se “mbrojtja e atij potencialiteti jete bartës i të cilit është embrioni” mund të lidhet me qëllimin e mbrojtjes së moralit dhe të të drejtave dhe lirive të të tjerëve, në kuptimin që ky nocion merret nga Qeveria, (shih gjithashtu Costa e Pavan, të cituar më lart, §§ 45 e 59). Megjithatë, kjo nuk nënkupton asnjë gjykim nga ana e Gjykatës rreth pikës nëse fjala “të tjerët” e përfshin embrionin njerëzor (A, B e C k. Irlandës, i cituar më lart, § 228).              c)  Rreth domosdoshmërisë së masës në një shoqëri demokratike              i.  Parimet e nxjerra nga jurisprudenca e Gjykatës në fushën e riprodhimit me ndihmë mjekësore

168. Gjykata rikujton se, për të vlerësuar “domosdoshmërinë” e një mase objekt konflikti “në një shoqëri demokratike”, asaj i duhet të shqyrtojë, në dritën e tërësisë së çështjes, nëse arsyet e përmendura për ta përligjur masën në fjalë janë me rëndësi për rastin dhe të mjaftueshme në vështrim të nenit 8 § 2 (shih, mes shumë të tjerash, S.H. me të tjerë k. Austrisë, të cituar më lart, § 91, Olsson k. Suedisë (nr. 1), 24 mars 1988, § 68, seria A nr. 130, K. e T. k. Finlandës [DhM], nr. 25702/94, § 154, GjEDNj 2001-VII, Kutzner k. Gjermanisë, nr. 46544/99, § 65, GjEDNj 2002-I, dhe P., C. e S. k. Mbretërisë së Bashkuar, nr. 56547/00, § 114, GjEDNj 2002-VI).

169. Përveç kësaj, për t’u shprehur rreth gjerësisë së hapësirës për vlerësim që duhet t’i jepet shtetit në një çështje që ngre pikëpyetje në vështrim të nenit 8, është me vend të merren parasysh një numër i caktuar faktorësh. Kur fjala është për një aspekt veçanërisht të rëndësishëm të ekzistencës ose të identitetit të një individi, hapësira që i lihesh shtetit është zakonisht e ngushtë (Evans, i cituar më lart, § 77, bashkë me referencat që gjenden të cituara aty, dhe Dickson k. Mbretërisë së Bashkuar [DhM], nr. 44362/04, § 78, GjEDNj 2007‑V). Përkundrazi, kur në gjirin e vendeve anëtare të Këshillit të Evropës nuk ka konsensus, qoftë rreth rëndësisë për sa i përket interesit në lojë, qoftë rreth mjeteve më të mira për ta mbrojtur atë, veçanërisht kur çështja ngre pikëpyetje delikate morale ose etike, hapësira për vlerësim është më e gjerë (S.H. me të tjerë k. Austrisë, i cituar më lart, § 94, Evans, i cituar më lart, § 77, X, Y e Z k. Mbretërisë së Bashkuar, 22 prill 1997, § 44, Recueil des arrêts et décisions 1997‑II, Fretté k. Francës, nr. 36515/97, § 41, GjEDNj 2002-I, Christine Goodwin k. Mbretërisë së Bashkuar [DhM], nr. 28957/95, § 85, GjEDNj 2002‑VI, dhe A, B e C k. Irlandës, i cituar më lart, § 232).

170. Gjykata ka vërejtur gjithashtu se, sidoqoftë, “zgjedhjet e bëra nga ligjvënësi në këtë fushë nuk i shpëtojnë kontrollit të saj. Asaj i takon për detyrë që t’i shqyrtojë me vëmendje argumentet që ka pasur parasysh ligjvënësi për të arritur te ato zgjidhje që ka zgjedhur dhe që të kërkojë të shohë nëse është ruajtur një baraspeshë e drejtë ndërmjet interesave të shtetit dhe atyre të individëve të prekur drejtpërdrejt nga zgjidhjet në fjalë” (S.H. me të tjerë k. Austrisë, i cituar më lart, § 97).

171. Në çështjen e cituar më lart, Gjykata ka vërejtur gjithashtu se Parlamenti austriak nuk kishte bërë ende “një rishqyrtim të thelluar të rregullave për riprodhimin artificial në dritën e zhvillimit të shpejtë që njohin shkenca dhe shoqëria në këtë drejtim” dhe ajo ka rikujtuar se “fusha në fjalë, e cila duket se është në zhvillim të përhershëm dhe njeh zhvillime shkencore dhe juridike veçanërisht të shpejta, kërkon një shqyrtim të vazhdueshëm nga ana e shteteve kontraktuese” (S.H. me të tjerë k. Austrisë, i cituar më lart, §§ 117 e 118).

172. Në çështjen Costa e Pavan (të cituar më lart, § 64), Gjykata ka gjykuar se legjislacionit italian rreth diagnostikimit para mbjelljes i mungonte koherenca, ngaqë ai e ndalonte që mbjellja të kufizohej vetëm te embrionet e padëmtuara nga sëmundja tek e cila të interesuarit ishin bartës të shëndetshëm, ndërkohë që e lejonte paditësen ta abortonte një fetus që qenkësh prekur prej sëmundjes në fjalë.

173. Përveç kësaj, ajo ka çmuar se nuk kishte për detyrë që t’u zinte vendin autoriteteve kombëtare në zgjedhjen e rregullave më të përshtatshëm në fushën e riprodhimit me ndihmë mjekësore, duke nënvizuar në veçanti se përdorimi i teknikave të fekondimit in vitro shtron pyetje delikate të rendit moral e etik, në një fushë në zhvillim të përhershëm (Knecht, i cituar më lart, § 59).              ii.  Zbatimi i parimeve të sipërpërmendura në këtë çështje

174. Gjykata rikujton që në fillim se kjo çështje nuk ka të bëjë me ndonjë projekt prindëror, ndryshe nga çështjet e cituara më sipër. Në këto kushte, ndonëse sigurisht që nuk është pa rëndësi, e drejta për t’i dhuruar embrione kërkimit shkencor, që përmend kërkuesja, nuk bën pjesë në thelbin e të drejtave të mbrojtura nga neni 8 i Konventës, sepse ajo nuk ka të bëjë me ndonjë aspekt veçanërisht të rëndësishëm të ekzistencës dhe të identitetit të së interesuarës.

175. Për rrjedhojë, e duke pasur parasysh parimet që dalin nga jurisprudenca e saj, Gjykata çmon se është me vend që shtetit të paditur t’i jepet një hapësirë e gjerë për vlerësim në çështjen në fjalë.

176. Përveç kësaj, ajo vëren se pika lidhur me dhurimin e embrioneve jo të destinuara për mbjellje ngre me siguri “disa pikëpyetje delikate të rendit moral dhe etik” (shih Evans, të cituar më lart, S.H. me të tjerë k. Austrisë, të cituar më lart, dhe Knecht, të cituar më lart) dhe se elementet e së drejtës së krahasuar që disponon ajo (shih paragrafët 69 deri në 76 të mësipërm) tregojnë se në këtë fushë nuk ka asnjë konsensus evropian, në kundërshtim me çka pohon kërkuesja (shih paragrafin 137 të mësipërm).

177. Natyrisht, disa shtete anëtare kanë përqafuar një qasje lejuese në këtë fushë: shtatëmbëdhjetë nga dyzet shtetet anëtare për të cilat Gjykata disponon informacione në këtë fushë, e lejojnë kërkimin mbi vargjet qelizore embrionale njerëzore. Atyre u shtohen ato shtete ku kjo fushë nuk është e rregulluar, por praktikat e të cilave janë lejuese në këtë fushë.

178. Megjithatë, disa shtete (Andorra, Letonia, Kroacia dhe Malta) janë pajisur me një legjislacion që e ndalon shprehimisht çdo lloj kërkimi mbi qelizave embrionale. Disa të tjera i lejojnë kërkimet e këtij lloji vetëm me disa kushte të rrepta, duke kërkuar për shembull që ato të synojnë të mbrojnë shëndetin e embrionit apo që të përdorin vargje qelizore të importuara nga jashtë shtetit (i tillë është rasti i Sllovakisë, i Gjermanisë dhe i Austrisë, ashtu si edhe i Italisë).

179. Italia nuk është pra i vetmi shtet anëtar i Këshillit të Evropës që e ndalon dhurimin e embrioneve njerëzore për qëllime kërkimi shkencor.

180. Përveç kësaj, dokumentet e cituara më lart të Këshillit të Evropës dhe të Bashkimit Evropian vërtetojnë se autoritetet kombëtare gëzojnë një hapësirë të gjerë vetëgjykimi për të miratuar legjislacione kufizuese kur është fjala për shkatërrimin e embrioneve njerëzore, duke pasur parasysh sidomos disa pika të rendit etik e moral që përmban nocioni i fillimit të jetës njerëzore dhe shumëllojshmërinë e pikëpamjeve që ekziston lidhur me këtë midis shteteve të ndryshme anëtare.

181. E tillë është veçanërisht Konventa e Oviedos, neni 27 i së cilës parashikon që asnjë nga dispozitat e saj nuk duhet të interpretohet sikur e kufizon zotësinë e secilës Palë për të dhënë një mbrojtje më të gjerë ndaj zbatimeve të biologjisë dhe të mjekësisë. Dispozita të ngjashme përmbajnë Mendimi nr. 15 i miratuar më 14 nëntor 2000 nga Grupi Evropian për Etikë të Shkencave dhe të Teknologjive të Reja pranë Komisionit Evropian, Rezoluta 1352 (2003) e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës lidhur me kërkimin mbi qelizat staminale dhe Rregullorja nr. 1394/2007 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit e 13 nëntorit 2007 lidhur me barnat për terapi novatore (shih paragrafin 58, pikën III germa F dhe pikën IV germa B të mësipërme).

182. Kufijtë e vendosur në rrafshin evropian synojnë më shumë të frenojnë teprimet në këtë fushë. I tillë është për shembull rasti i ndalimit që të krijohen embrione njerëzore për qëllime kërkimi shkencor, i parashikuar nga neni 18 i Konventës së Oviedos, apo i ndalimit që të patentohen shpikje shkencore procesi i përpunimit të të cilave përfshin shkatërrimin e embrioneve njerëzore (shih vendimin e Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Evropian Oliver Brüstle k. Greenpeace eV të 18 tetorit 2011).

183. Megjithatë, hapësira për vlerësim e shtetit nuk është e pakufizuar dhe i takon Gjykatës që t’i shqyrtojë argumentet që ka pasur parasysh ligjvënësi për të arritur te zgjidhjet që ai ka zgjedhur si edhe që të kërkojë të shohë nëse është ruajtur një baraspeshë e drejtë ndërmjet interesave të shtetit dhe atyre të individëve të prekur drejtpërdrejt nga zgjidhjet në fjalë (Evans, i cituar më lart, § 86 dhe S.H. me të tjerë k. Austrisë, i cituar më lart, § 97).

184. Gjykata vë në dukje në këtë kontekst se, duke u mbështetur mbi dokumente lidhur me punimet përgatitore të Ligjit nr. 40/2004, Qeveria ka vënë në dukje gjatë seancës se hartimi i ligjit kishte shkaktuar një debat të madh i cili i kishte marrë parasysh mendimet e ndryshme si edhe pikëpyetjet shkencore dhe etike që ekzistonin në këtë fushë (shih paragrafin 127 të mësipërm).

185. Nga një raport i Komisionit XII të Përhershëm që i është paraqitur Parlamentit më 26 mars 2002 del në fakt se debati është pasuruar me ndihmesa mjekësh, specialistësh dhe shoqatash të angazhuara në fushën e riprodhimit me ndihmë mjekësore dhe se diskutimet më të gjalla kanë pasur të bëjnë në përgjithësi me sferën e lirive individuale, duke i vënë ithtarët e një koncepti laik për shtetin ballë për ballë me përkrahësit e një qasjeje fetare të këtij të fundit.

186. Për më tepër, gjatë debateve të 19 janarit 2004, Ligji nr. 40/2004 ishte kritikuar gjithashtu ndër të tjera sepse njohja nga ana e nenit të parë të tij e cilësisë së embrionit si subjekt i së drejtës sillte për mendimin e disave një varg ndalimesh, sidomos atë për t’iu drejtuar fekondimit heterolog apo për të përdorur për qëllime kërkimi shkencor embrione të kriokonservuara që nuk ishin të destinuara për mbjellje.

187. Nga ana tjetër, nën shembullin e Qeverisë, Gjykata rikujton se Ligji nr. 40/2004 ka qenë objekt i disa referendumeve, të cilat kanë dështuar për mungesë kuorumi. Me qëllim për të nxitur zhvillimin e kërkimit shkencor në Itali në fushën e sëmundjeve të vështira për t’u shëruar, njëri nga këto të fundit propozonte veçanërisht shfuqizimin e asaj klauzole të nenit 13 e cila ia nënshtron lejen për të kryer kërkime shkencore mbi embrionet kushtit që të mbrohen shëndeti dhe zhvillimi i tyre.

188. Gjykata vë re kështu se, gjatë procesit të hartimit të ligjit objekt mosmarrëveshjeje, ligjvënësi i kishte marrë tashmë parasysh interesat e ndryshëm të vënë këtu në pikëpyetje, sidomos atë të shtetit për të mbrojtur embrionin dhe atë të personave të interesuar për të ushtruar të drejtën e tyre për vetëvendosje individuale në trajtën e një dhurimi të embrioneve të veta për kërkimin.

189. Gjykata vë në dukje pastaj që kërkuesja pretendon se legjislacioni italian lidhur me riprodhimin me ndihmë mjekësore është jo koherent, me qëllim që të vërtetojë natyrën e shpërpjesëtuar të ndërhyrjes për të cilën ajo ankohet.

190. Në vërejtjet e saj me shkrim dhe në seancë, e interesuara ka nënvizuar në veçanti se ishte e vështirë që mbrojtja e embrionit ku e vinte theksin Qeveria të pajtohej, në njërën anë, me mundësinë për një grua që t’i drejtohej ligjërisht një aborti terapeutik deri në muajin e tretë të shtatzënisë dhe, në anën tjetër, me përdorimin nga ana e hulumtuesve italianë të vargjeve qelizore embrionale të dala nga embrione që ishin shkatërruar jashtë shtetit.

191. Gjykata nuk ka aspak për detyrë të analizojë in abstracto koherencën e legjislacionit italian në këtë fushë. Që të kenë rëndësi në lidhje me qëllimet e shqyrtimit të saj, kontradiktat e denoncuara nga kërkuesja duhet të kenë të bëjnë me objektin e ankesës që ajo bën përpara Gjykatës, konkretisht me kufizimin e së drejtës së saj për vetëvendosje për sa i përket fatit që duhet t’u caktohet embrioneve të saj (shih, mutatis mutandis, Olsson (nr. 1), të cituar më lart, § 54, dhe Knecht, të cituar më lart, § 59).

192. Për sa u përket kërkimeve të kryera në Itali mbi vargje qelizore embrionale të importuara, të dala nga embrione që ishin shkatërruar jashtë shtetit, Gjykata vëren se, sado që e drejta e përmendur nga kërkuesja për të vendosur për fatin e embrioneve të saj është e lidhur me dëshirën e saj për të dhënë ndihmesë për kërkimin shkencor, prapëseprapë aty nuk ka përse të shihet një rrethanë që e prek drejtpërdrejt të interesuarën.

193. Për më tepër, Gjykata e mban shënim informacionin e dhënë gjatë seancës nga Qeveria, se vargjet e qelizave embrionale të përdorura nëpër laboratorët italianë për qëllime kërkimore nuk janë prodhuar asnjëherë me kërkesën e autoriteteve italiane.

194. Ajo pajtohet me mendimin e Qeverisë se shkatërrimi i vullnetshëm e aktiv i një embrioni njerëzor nuk mund të konsiderohet njëlloj me përdorimin e vargjeve qelizore të dala nga embrione njerëzore të shkatërruara në një stad të mëparshëm.

195. Ajo nxjerr këndej si konkluzion se, edhe sikur të ishin të vërtetuara, paqëndrueshmëria e legjislacionit që pretendohen nga ana e paditëses nuk janë të tilla që ta prekin drejtpërdrejt të drejtën së cilës ajo i referohet në këtë çështje.

196. Së fundi, Gjykata konstaton se, në këtë çështje, zgjedhja për t’i dhuruar embrionet objekt konflikti për kërkimin shkencor rezulton të jetë vetëm vullneti i paditëses, përderisa bashkëjetuesi i saj ka vdekur. Mirëpo Gjykata nuk ka në dorë asnjë element që të dëshmojë se ky i fundit, i cili ishte i interesuar për embrionet në fjalë po aq sa kërkuesja në kohën e fekondimit, do të kishte bërë të njëjtën zgjedhje. Nga ana tjetër, kjo situatë nuk është as objekt për ndonjë rregullore në rrafshin e brendshëm.

197. Për arsyet e paraqitura më sipër, Gjykata çmon se në çështjen në fjalë Qeveria nuk e ka tejkaluar hapësirën e gjerë për vlerësim që gëzon ajo në këtë fushë dhe se ndalimi objekt mosmarrëveshjeje ishte “i domosdoshëm në një shoqëri demokratike” në kuptimin e nenit 8 § 2 të Konventës.

198. Kështu që nuk ka pasur shkelje të së drejtës së paditëses për respektimin e jetës së saj private në lidhje me nenin 8 të Konventës.                                                               V.  RRETH SHKELJES SË PRETENDUAR TË NENIT 1 TË PROTOKOLLIT NR. 1 TË KONVENTËS

199. Duke iu referuar nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës, kërkuesja ankohet që nuk mund t’i dhurojë embrionet e saj dhe që është e detyruar t’i mbajë ato në gjendje kriokonservimi deri në vdekjen e tyre. Neni 1 i Protokollit nr. 1 të Konventës përcakton:

“Çdo person fizik ose juridik ka të drejtë për respektimin e pasurisë së tij. Askujt nuk mund t’i hiqet prona e vet përveçse për arsye dobie publike dhe brenda kushteve të parashikuara nga ligji dhe nga parimet e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare.

Dispozitat e mësipërme nuk e cenojnë të drejtën që kanë shtetet për t’i vënë në fuqi ligjet që ato gjykojnë të nevojshme për të rregulluar përdorimin e pasurive në përputhje me interesin e përgjithshëm ose për të siguruar pagimin e taksave apo të kontributeve të tjera ose të gjobave.”                                            A.  Argumentet e palëve                           1.  Argumentet e Qeverisë

200. Qeveria parashtron në radhë të parë se embrioni njerëzor nuk mund të konsiderohet si një “send” dhe se është sidoqoftë e papranueshme që atij t’i caktohet një vlerë ekonomike. Ajo nënvizon pastaj se, në rendin juridik italian, embrioni njerëzor konsiderohet si një subjekt i së drejtës i cili duhet të përfitojë po atë respekt që duhet të tregohet për dinjitetin njerëzor.

201. Nga ana tjetër, ajo mbron mendimin se Gjykata u njeh shteteve anëtare një hapësirë të gjerë për vlerësim lidhur me përcaktimin e fillimit të jetës njerëzore (Evans, i cituar më lart, § 56), sidomos në fusha si kjo e fundit, ku bëhet fjalë për çështje të koklavitura morale dhe etike të cilat nuk janë objekt i një konsensusi në gjirin e shteteve anëtare të Këshillit të Evropës.

202. Ajo nxjerr këndej konkluzionin se në çështjen në fjalë nuk mund të zbulohet kurrfarë shkeljeje e nenit 1 të Protokollit nr. 1.                           2.  Argumentet e paditëses

203. Kërkuesja mbron mendimin se embrionet e krijuara me anë të fekondimit in vitro nuk mund të konsiderohen si “individë” përderisa, në mungesë të ndonjë mbjelljeje, ato nuk janë të destinuara që të zhvillohen për t’u kthyer në fetuse e për të lindur. Ajo nxjerr këndej si përfundim se, nga pikëpamja juridike, ato janë “pasuri”.

204. Në këto kushte, ajo çmon se e ka një të drejtë prone mbi embrionet e saj. Mirëpo ajo është e mendimit se shteti ka bërë aty disa kufizime që nuk përligjen me asnjë arsye interesi të përgjithshëm, meqenëse mbrojtja e potencialitetit të jetës mbartës të të cilit qenkan embrionet nuk mund të sillet në mënyrë të arsyeshme si argument, përderisa ato janë të destinuara që të eliminohen.                           3.  Vërejtjet e palëve të treta              a)  Qendra Evropiane për Drejtësinë dhe të Drejtat e Njeriut (“ECLJ”)

205. ECLJ-ja mbron mendimin se embrionet nuk ka sesi të konsiderohen si “sende” dhe se ato nuk mund të shkatërrohen pra në mënyrë të vullnetshme. Nga ana tjetër, ajo parashtron se nocioni “pasuri” ka në vetvete një ngjyrim ekonomik që duhet të përjashtohet në rastin e embrioneve njerëzore.

206. Së fundi, ajo vë në dukje se Gjykata i lejon shtetet që ta përcaktojnë në rendin e tyre të brendshëm juridik “pikënisjen e së drejtës për jetën” (Vo k. Francës [DhM], nr. 53924/00, § 82, GjEDNj 2004‑VIII) dhe se, në këtë fushë, ajo u jep atyre një hapësirë të gjerë për vlerësim (A, B e C k. Irlandës, i cituar më lart, § 237).              b)  Shoqatat “Movimento per la vita”, “Scienza e vita” dhe “Forum delle associazioni familjari”, të përfaqësuara nga Z. Carlo Casini

207. Këto palë të treta e përjashtojnë që embrioni njerëzor të mund të shihet si një “send”.

208. Përveç kësaj, ato parashtrojnë se legjislacioni italian në këtë fushë është koherent. Ndonëse ato e pranojnë që ky i fundit e lejon abortin terapeutik, ato saktësojnë se kjo mundësi nuk ka të bëjë me caktimin e cilësisë si “send” për embrionin, por me marrjen parasysh të interesave të ndryshëm për të cilët është fjala, sidomos të atij të nënës.              c)  Shoqatat “Luca Coscioni”, “Amica Cicogna Onlus”, “L’altra cicogna Onlus” e “Cerco bimbo” si edhe dyzet e gjashtë anëtarë të Parlamentit italian, të përfaqësuar nga Znj. Filomena Gallo

209. Znj. Gallo përsërit konsideratat e parashtruara prej paditëses lidhur me statusin e embrionit.              d)  Shoqatat “VOX – Osservatorio italiano sui Diritti”, “SIFES – Society of Fertility, Sterility and Reproductive Medicine” dhe “Cittadinanzattiva”, të përfaqësuara nga Znj. Maria Elisa D’Amico, Znj. Maria Paola Costantini, Z. Massimo Clara, Znj. Chiara Ragni dhe Znj. Benedetta Liberali

210. Këto palë të treta nuk kanë paraqitur vërejtje në këndvështrimin e nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës.                                            B.  Vlerësimi i Gjykatës                           1.  Parimet që dalin nga jurisprudenca e Gjykatës

211. Gjykata rikujton se nocioni “pasuri” në kuptimin e nenit 1 të Protokollit nr. 1 ka një kuptim autonom që nuk kufizohet vetëm te pronësia e pasurive të trupëzuara dhe që është i pavarur nga klasifikimi formal në të drejtën e brendshme: disa të drejta e interesa të tjerë që përbëjnë asete mund të paraqiten gjithashtu edhe si “të drejta pronësore” e pra si “pasuri” në vështrimin e kësaj dispozite. Në çdo çështje, ka rëndësi që të shqyrtohet nëse rrethanat, të vështruara në tërësinë e tyre, e kanë bërë paditësin pronar të një interesi substancial të mbrojtur nga neni 1 i Protokollit nr. 1 (Iatridis k. Greqisë [DhM], nr. 31107/96, § 54, GjEDNj 1999‑II, Beyeler k. Italisë [DhM], nr. 33202/96, § 100, GjEDNj 2000‑I, dhe Broniowski k. Polonisë [DhM], nr. 31443/96, § 129, GjEDNj 2004-V).

212. Neni 1 i Protokollit nr. 1 vlen vetëm për pasuritë ekzistuese. Një e ardhur e ardhshme mund të konsiderohet pra si një “pasuri” vetëm në qoftë se është fituar tashmë apo në qoftë se është objekt i një kreditimi të sigurt. Përveç kësaj, si “pasuri” nuk mund të konsiderohen as shpresa për t’u njohur një e drejtë pronësie që është pamundur të ushtrohet efektivisht, as një kreditim me kusht që mbetet i pavlefshëm për shkak të mosrealizimit të kushtit (Gratzinger e Gratzingerova k. Republikës Çeke (vend. pran.) [DhM], nr. 39794/98, § 69, GjEDNj 2002-VII).

213. Megjithatë, në disa rrethana, nga mbrojtja e nenit 1 të Protokollit nr. 1 mund të përfitojë gjithashtu edhe “shpresa e arsyeshme” për të fituar një vlerë pronësore. Kështu, kur interesi pronësor është me natyrë kreditimi, mund të mendohet se i interesuari e ka një shpresë të arsyeshme në qoftë se një interes i tillë paraqitet me një bazë të mjaftueshme në të drejtën e brendshme, për shembull kur ai përforcohet nga një jurisprudencë e mirë përcaktuar e gjykatave (Kopecký k. Sllovakisë [DhM], nr. 44912/98, § 52, GjEDNj 2004-IX).                           2.  Zbatimi i parimeve të sipërpërmendura në këtë çështje

214. Gjykata vë në dukje se kjo çështje shtron pyetjen paraprake rreth zbatueshmërisë së nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës ndaj fakteve të kësaj çështjeje. Ajo mban shënim që palët kanë qëndrime diametralisht të kundërta rreth kësaj pike, sidomos për sa i përket statusit të embrionit njerëzor in vitro.

215. Ajo çmon megjithatë se nuk është e nevojshme që të merret këtu në shqyrtim pika delikate dhe e diskutueshme e fillimit të jetës njerëzore, përderisa në këtë çështje nuk bëhet fjalë për nenin 2 të Konventës. Për sa i përket nenit 1 të Protokollit nr. 1, Gjykata është e mendimit se ai nuk zbatohet në rastin e tanishëm. Ç’është e vërteta, duke pasur parasysh qëllimin ekonomik e pronësor të këtij neni, embrionet njerëzore nuk mund të katandisen në “pasuri” në kuptimin e kësaj dispozite.

216. Meqenëse neni 1 i Protokollit nr. 1 të Konventës nuk është i zbatueshëm në këtë çështje, kjo pjesë e kërkesës duhet të rrëzohet si e papajtueshme ratione materiae me dispozitat e Konventës, në kuptimin e nenit 35 §§ 3 e 4 të kësaj të fundit.

PËR KËTO ARSYE, GJYKATA

1. Rrëzon, njëzëri, prapësimin e bërë nga Qeveria për mosshterim të mjeteve të brendshme për ankim;

2. Rrëzon, me shumicë votash, prapësimin e bërë nga Qeveria për vonesë të kërkesës;

3. Rrëzon, me shumicë votash, prapësimin e bërë nga Qeveria në bazë të mungesës së cilësisë si viktimë të paditëses;

4. E shpall, me shumicë votash, kërkesën të pranueshme për sa i përket ankesës së bërë mbi bazën e nenit 8 të Konventës;

5. E shpall, me shumicë votash, kërkesën të papranueshme për sa i përket ankesës së bërë mbi bazën e nenit 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës;

6. Thotë, me gjashtëmbëdhjetë vota në favor dhe një kundër, se nuk ka pasur shkelje të nenit 8 të Konventës.

I hartuar në frëngjisht dhe në anglisht, pastaj i shpallur në seancë publike në Pallatin e të Drejtave të Njeriut, në Strasburg, më 27 gusht 2015.

              Johan CallewaertDean Spielmann
              Zëvendës KancelarKryetar

Këtij vendimi i bashkëngjitet, në përputhje me nenet 45 § 2 të Konventës dhe 74 § 2 të Rregullores, paraqitja e mendimeve më vete të mëposhtëm:

– mendim pajtues i gjyqtarit Pinto de Albuquerque;

– mendim pajtues i gjyqtarit Dedov;

– mendim pjesërisht pajtues i përbashkët i gjyqtarëve Casadevall, Raimondi, Berro, Nicolaou dhe Dedov;

– mendim pjesërisht kundërshtues i përbashkët i gjyqtarëve Casadevall, Ziemele, Power-Forde, De Gaetano dhe Yudkivska;

– mendim pjesërisht kundërshtues i gjyqtarit Nicolaou;

– mendim kundërshtues i gjyqtarit Sajó.

D.S.
J.C.

MENDIMI PARALEL I GJYQTARIT PINTO DE ALBUQUERQUE

TABELA E PËRMBAJTJES

            Parathënie (§ 1)        Kërkimet mbi embrionet njerëzore në të drejtën ndërkombëtare (§§ 2-26)       Standardet e Kombeve të Bashkuara (§§ 2-10)

(i)Deklarata Universale për genomin njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut (§ 2)

(ii)Udhëzimet Ndërkombëtare Etike për Kërkimin Biomjekësor duke përfshirë Subjektet Njerëzore (§ 3)

(i)Deklarata Ndërkombëtare për të Dhënat Njerëzorë Gjenetike (§ 4)

(ii)Deklarata e Kombeve të Bashkuara për Klonimin Njerëzor (§ 5)

(iii)Deklarata Universale mbi Bioetikën dhe të Drejtat e Njeriut (§ 6)

(iv)Mendimet e Komiteti Ndërkombëtar të Unesco-s (§§ 7-10)       Standartet Universale Profesionale (§§ 11-12)

(i)Deklarata e Shoqatës Mjekësore Botërore mbi Parimet Etike për Kërkim Mjekësor duke përfshirë Subjektet Njerëzorë (§ 11)

(ii)Shoqata Ndërkombëtare për Udhëzimet mbi Kërkimin Qelizor për Sjelljen e Kërkimit Qelizor mbi Qelizat Embrionale (§ 12)       Standardet Ndër-Amerikane (§ 13)       Standardet Afrikane (§§ 14-15)       Standardet Evropianë (§§ 1-26)

(i) Standardet e Bashkimit Evropian (§§ 16-22)

(ii) Standardet e Këshillit të Evropës (§§ 23-26)      Pozicioni i palëve (§ § 27-30       Natyra e paqëllimshme e kufizimit ligjor ne Itali (§§ 27-28)       Natyra kontradiktore e kuadrit ligjor Italian (§ 29)       Konsensusi Evropian jo pengues (§ 30)     Pozicioni i shumicës (§§ 31-37)       Aplikimi i standardeve të Gjykatës (§§ 38-42)     Konkluzione (§ 43)

                  Parathënie

Unë nuk kam ndonjë kundërshtim mbi vendimet e shumicës në Dhomën e Madhe lidhur me pranueshmërinë dhe mungesën e pranueshmërisë[4]. Megjithatë nuk mund të pajtohem me arsyetimin e tyre në çështjen në fjalë, pra për përdorimin e embrioneve të ruajtura në ngrirje për kërkim shkencor. Unë megjithatë votova, pa hezitim, me shumicën kur konstatoi që nuk ka pasur shkelje të Nenit 8 të Konventës evropiane për të Drejtat e Njeriut (“Konventa:).

               Kërkimet shkencore mbi embrionet njerëzore në të drejtën ndërkombëtare.

              Standardet e Kombeve të Bashkuara

(i) Deklarata Universale për Genomin Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut

1. Siç mund të shihet nga Neni 6 (1) i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike dhe nga paragrafi 9 të Preambulës të Konventës për të Drejtat e Fëmijëve, e drejta ndërkombëtare nuk është indiferente ndaj nevojës për të mbrojtur jetën potenciale njerëzore. Por Neni 15(3) i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale, Kulturore (“ICESCR”) gjithashtu detyron shtetet anëtare për të “respektuar lirinë e domosdoshme për kërkime shkencore”. Sidoqoftë kjo liri shkencore mund të kufizohet në mënyrë që të promovohet “mirëqenia e përgjithshme në një shoqëri demokratike”. Mbrojtja e jetës njerëzore të pa lindur ende është një vlerë sociale e domosdoshme në një shoqëri demokratike, e cila lidhet me mirëqenien jo vetëm në të tashmen por dhe për brezat e ardhshëm dhe bie brenda klauzolës kufizuese të Nenit 4 të ICESCR, e lexuar në dritën e zhvillimeve të së drejtës ndërkombëtare në gjysmën e dytë të shekullit të njëzetë.

Në fakt Kombet e Bashkuara kanë marrë hapa domethënës drejt pranimit të dinjitetit njerëzor të embrioneve, duke i mbrojtur ata në kontekstin e kërkimeve shkencore dhe eksperimentimit njerëzor, duke filluar me adoptimin e Deklaratës Universale mbi Genomin Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut nga Konferenca e Përgjithshme e Organizatës së Kombeve të Bashkuara për organizim kulturor, edukues dhe kërkimor në 1997[5] miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara në 1998.[6] Deklarata parashikon se genomi njerëzor nënvizon njohjen e dinjitetit të qenësishëm dhe diversitetit të familjes. Çdo njeri ka të drejtën e respektimit të te drejtave dhe dinjitetit të tij, pavarësisht karakteristikave gjenetike. Ky dinjitet e bën të domosdoshme që të mos reduktohen individët në karakteristikat e tyre gjenetike, dhe të respektohet uniciteti dhe diversiteti. Genomi njerëzor, i cili nga natyra e tij evolon, është i ndryshueshëm. Ai përmban mundësi që janë shprehur ndryshe sipas secilit mjedis social dhe natyral të individëve. Genomi njerëzor në gjëndjen e tij natyrale nuk duhet të sjellë të ardhura financiare. Deklarata parashikon më tej se asnjë kërkim apo aplikim për kërkime lidhur me genomin njerëzor, në veçanti në fushën e biologjisë, gjenetikës dhe mjekësisë, nuk do të prevalojë mbi respektimin e të drejtat e njeriut, liritë themelore dhe dinjitetin njerëzor të individëve ose grupeve njerëzore. Praktikat që janë në kundërshtim me dinjitetin njerëzor, si riprodhimi i klonuar i qenieve njerëzore, nuk janë të lejuara.

(ii) Udhëzimet Ndërkombëtare Etike për Kërkimin Biomjekësor që Përfshin Subjektet Njerëzore

1. Në 2002 Këshilli për Organizatat Ndërkombëtare të Mjekësisë Shkencore (CIOMS), në bashkëpunim me Organizatën Botërore të Shëndetësisë (WHO), përditësuan Udhëzimet Etike për Kërkimin Biomjekësor që përfshin subjektet Njerëzore, që lidhen me aplikimin e tre parimeve etike bazë, pra, respektin për personat, dashamirësinë dhe drejtësinë, për kërkimet që përfshijnë subjektet njerëzore.[7] Si pasojë, këto parashikojnë që kërkimi biomjekësor që përfshin subjektet humane mund të jetë nga ana etike i justifikueshëm vetëm kur ndërmerret në mënyrat që respektojnë dhe mbrojnë, dhe janë të drejta me subjektet e atij kërkimi dhe janë moralisht të pranueshme brenda komunitetit në të cilin është ndërmarrë kërkimi.[8]

(iii) Deklarata Ndërkombëtare për të Dhënat Njerëzore Gjenetike

1. Deklarata Ndërkombëtare për të Dhënat u miratua nga Konferenca e Përgjithshme e Unesco-s në Tetor 2003.[9] Qëllimi i Deklaratës ishte sigurimi i respektimit të dinjitetit njerëzor dhe mbroja e të drejtave të njeriut dhe lirive themelore në mbledhjen, përpunimin, përdorimin dhe ruajtjen e të dhënave njerëzore gjenetike, të dhënave njerëzore protonike dhe të kampionëve biologjikë nga të cilët janë marrë ata, dhe përputhshmërinë me kërkesave e barazisë dhe drejtësisë. Deklarata parashikon se secili individ ka një natyrë karakteristikë gjenetike. Megjithatë, identiteti i një personi nuk mund të reduktohet në karakteristikat e tij gjenetike. Të dhënat njerëzore gjenetike dhe të dhënat njerëzore proteomike mund të mblidhen, përdoren, dhe ruhen për qëllime të kërkimeve mjekësore dhe shkencore ose për çdo qëllim tjetër që është në përputhje me Deklaratën Universale mbi Genomin Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut dhe ligjin ndërkombëtar për të drejtat e njeriut.

(iv) Deklarata e Kombeve të Bashkuara për Klonimin Njerëzor

1. Deklarata e Kombeve të Bashkuara për Klonimin Njerëzor u miratua nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara në Mars 2005.[10] Deklarata u bën thirrje shteteve anëtare që të miratojnë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur në mënyrë të përshtatshme jetën njerëzore në aplikimin e jetës shkencore, që të ndalojnë të gjitha format e klonimit njerëzor për aq sa janë në kundërshtim me dinjitetin njerëzor dhe mbrojtjen e jetës njerëzore dhe të miratojnë masat e nevojshme për të ndaluar aplikimin e teknikave gjenetike të cilat mund të jenë në kundërshtim me dinjitetin njerëzor.

(v) Deklarata Universale për Bioetikën dhe të Drejtat e Njeriut

6. Deklarata Universale për Bioetikën dhe të Drejtat e Njeriut u miratua njëzëri nga Konferenca e Përgjithshme e Unesco në Tetor 2005.[11] Deklarata adreson çështje etike lidhur me mjekësinë, jetën shkencore dhe teknologjitë të lidhura me qeniet njerëzore. Deklarata thekson nevojën që të realizohen kërkime shkencore, në kuadrin e parimeve etike dhe respektit të dinjitetit njerëzor, të drejtave të njeriut dhe lirive themelore. Interesat dhe mirëqenia e individëve duhet të jetë prioritare mbi interesat e shkencës apo shoqërisë. Në aplikimin dhe përparimin e njohurive shkencore, praktikës mjekësore dhe teknologjive të lidhura, përfitimet direkte dhe indirekte te individët e prekur duhet të maksimizohen dhe çdo dëm i mundshëm te këta individë duhet të minimizohet. Barazia themelore e të gjithë qenieve njerëzore lidhur me dinjitetin dhe të drejtat duhet respektuar, në mënyrë që ata të trajtohen në mënyrë të drejtë dhe të barabartë. Asnjë individ apo grup nuk duhet të diskriminohet apo stigmatizohet, në shkelje të dinjitetit njerëzor, të drejtave të njeriut dhe lirive themelore. Ndikimi i jetës shkencore në brezat e ardhshëm, duke përfshirë përbërjen e tyre gjenetike, duhet patur parasysh.

(iv) Opinionet e Komitetit Ndërkombëtar të Unesco-s mbi Bioetikën

7. Komiteti Ndërkombëtar i Unesco-s mbi Bioetikën përshkroi poziocionin e tij lidhur me qelizat embrionale në një raport të titulluar “Përdorimi i Qelizave Embrionale në Kërkimet Terapeutike: Raport i IBC lidhur me Aspektet Etike të Kërkimeve mbi Qelizat Embrionale”, në 2001[12]. Për qëllime të raportit, embrioni njerëzor ekzaminohet në fazat e tij të para të zhvillimit dhe para vendosjes në mitër. Nëse lejohen kërkime mbi embrionet njerëzore me qëllime të marrjes së qelizave embrionale, atëherë kjo duhet të jetë subjekt i kushteve shumë të kufizuara dhe kritereve bazë të rrepta, duke përfshirë pëlqimin e plotë nga ana e dhuruesve dhe justifikimi në terma të përfitimit të njerëzimit. Kërkimet për qëllime jo mjekësore do të ishin haptazi jo etikë, siç do të ishin kërkimet që shkojnë në mënyrë të qartë përtej fazave të para të zhvillimit embrional. Aplikimet mjekësore të kërkimeve duhet të jenë aplikime terapeutike të identifikuara mirë dhe jo dëshira të parëndësishme jo mjekësore, as a fortiori zgjerim eugjenik. Dhurimi i embrioneve njerëzore nuk do të jetë në asnjë rrethanë një transaksion tregtar, dhe duhet të ndërmerren hapa për të dekurajuar stimujt tregtarë.

Kërkimi mbi qelizat embrionale njerëzore dhe kërkimi mbi embrionet në përgjithësi është një çështje për të cilën secili komunitet duhet të vendosë vetë. Duhet ndërmarrë hapa për të siguruar se një kërkim i tillë është ndërmarrë në kuadër të sistemit rregullator të sponsorizuar nga Shteti që do t’i jepte peshë konsideratave etike, dhe të vendoste udhëzime të përshtatshme. Kur autorizimi i dhurimeve të tepërta të para implantuara nga trajtimi IVF për kërkime embrionale qelizore terapeutike është në shqyrtim e sipër, vëmendje duhet t’i kushtohet dinjitetit dhe të drejtave të të dy dhuruesve prindëror të embrioneve. Prandaj, është thelbësore që dhurimi të bëhet vetëm pasi dhuruesit të jenë informuar plotësisht, si për implikimet e kërkimit dhe kanë dhënë pëlqim të lirë dhe të informuar. Teknologjitë alternative për marrjen e linjave qelizore embrionale të njeriut, nga burime gjenetikisht të pajtueshme për transplantim kërkimor terapeutik, duhet të merren parasysh. Në të gjitha aspektet e hulumtimit ku përfshihen embrione njerëzore, rëndësi e veçantë duhet t’i kushtohet respektimit të dinjitetit njerëzor dhe parimeve të përcaktuara në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut të vitit 1948 dhe në Deklaratën Universale për Genomit Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut të vitit 1997.

8. Në vitin 2003, në “Raportin e IBC për diagnozat e para-implantuara dhe Ndërhyrjet në Embrionet”,[13] IBC afirmoi se shkatërrimi i embrioneve për arsye jo mjekësore ose përfundim të shtatzanisë sepse një gjini e caktuar nuk ishte e “kundër balancuar” nga ndalimi i vuajtjes së mëtejshme nga sëmundje të caktuara. Ndërhyrjet embrionale kishin për qëllim rregullimin e anomalive të caktuara gjenetike në qelizat embrionale ose embrionet e fazave të para ose përshinin prezantimin e geneve që mund t’u akordojnë tipare të veçanta embrioneve. IBC nënvizoi se, lidhur me ndërhyrjet embrionale, dallimi midis “qëllimeve terapeutike”, dhe “përmirësimit të karakteristikave normale” nuk ishte i qartë. Ajo ritheksoi se “ndërhyrjet embrionale mund të jenë në kundërshtim me dinjitetin njerëzor”.

9. Në “Raportin e IBC për Klonimin Njerëzor dhe Qeverisjen Ndërkombëtare”[14], IBC thekson se kushtet e “klonimit riprodhues” dhe “klonimit terapeutik” prezantuar në debatet bioetike, nuk përshkruajnë në mënyrë të përshtatshme procedurat teknike të përdorura. Zhvillime të reja shkencore si qelizat pluriopotente të detyruara, kanë hapur mundësi të reja kërkimi në aplikimet terapeutike në terma afatmesëm.

10. Në një raport të titulluar “Këshilla të IBC mbi Patentueshmërinë e Genomit Njerëzor”[15], IBC pranoi se duke lejuar patentueshmërinë e genomit njerëzor, kjo gjë do të pengonte kërkimin dhe monopolizimin e njohurive shkencore, dhe ishte i pikëpamjes që ekzistonin baza të forta etike për përjashtimin e genomit njerëzor nga pacenueshmëria.

        Standardet Profesionale Univesale

(i) Deklarata e Shoqatës Botërore e Shëndetësisë mbi Parimet Etike për Kërkimin Mjekësor që Përfshin Subjektet Njerëzore

11. Shoqata Botërore e Shëndetësisë (WMA) miratoi Deklaratën e Helsinkit si një deklaratë e parimeve etike për kërkimin mjekësor që përfshin subjektet humane, duke përfshirë kërkimet lidhur materialet dhe të dhënat njerëzore të identifikueshme. Miratuar në 1964 dhe ndryshuar së fundmi në 2013, deklarata parashikon se qëllimi primar i kërkimeve mjekësore që përfshin subjektet humane është kuptimi i shkaqeve, zhvillimit dhe efekteve të sëmundjeve dhe përmirësimi i ndërhyrjeve parandaluese, diagnostikuese, dhe terapeutike. Edhe ndërhyrjet më të mira duhen vlerësuar në mënyrë të vazhdueshme nga kërkime të mëtejshme për sigurinë e tyre, efektivitetin, efikasitetin, aksesueshmërinë dhe cilësinë. Kërkimet mjekësore janë subjekt i standardeve etike që promovojnë dhe sigurojnë respektimin për të gjithë subjektet njerëzore dhe mbrojtjen e shëndetit dhe të drejtat e tyre. Ky qëllim nuk mund të ketë asnjëherë përparësi mbi të drejtat dhe interesat e subjekteve kërkimore individuale. Kërkimi mjekësor që përfshin subjektet njerëzore mund që të ndërmerret vetëm nëse rëndësia e qëllimit e tejkalon rrezikun dhe detyrimet ndaj subjekteve kërkimore. Disa grupe dhe individë janë veçënërisht të prekshëm dhe mund që të kenë një mundësi në rritje për t’u dëmtuar ose për pësuar dëmtime shtesë. Këta duhet të marrin mbrojtje specifike. Kërkimet mjekësore me një grup vunerabël janë të justifikuara vetëm nëse kërkimi është përgjegjës për nevojat shëndetësore ose për prioritetet e këtij grupi dhe kërkimi nuk mund të ndërmerret në një grup jo vunerabël. Veç kësaj, grupi duhet të përfitojë nga njohuritë, praktikat ose ndërhyrjet që rezultojnë nga kërkimi.

(ii) Udhëzimet e Shoqatës Ndërkombëtare për Kërkim Qelizor për Sjelljen e Kërkimit Qelizor Embrional Njerëzor

12. Udhëzimet e 2006 nga Shoqata Ndërkombëtare për Kërkime Qelizore kanë për qëllim të theksojnë përgjegjësinë e shkenctarëve për të siguruar që kërkimi qelizor njerëzor është ndërmarrë në përputhje me standardet rigoroze të kërkimeve etike, dhe të inkurajojë praktika kërkimi uniforme që duhet të ndiqen nga të gjithë shkencëtaret nëpër botë. Udhëzimi fokusohet në problematikë unike për kërkimet qelizore që përfshijnë fazat para transplantuese të zhvillimit njerëzor, kërkimin dhe derivimin e përdorimit të qelizave pluriopotente njerëzore, dhe në rangun e eksperimenteve ku këto qeliza mund të inkorporohen në trupat e kafshëve pritëse.

Të gjitha eksperimentët përkatëse për kërkimet qelizore embrionale që përfshijnë fazat paraimplantuese për zhvillimin njerëzor, embrionet njerëzore ose qelizat embrionale, ose që detyron inkorkoporimin e qelizave totipotente ose pluripotente në monstrat e kafshëve, duhet të jetë subjekt i rishikimit dhe aprovimit. Për më tepër, të gjithë këto eksperimente duhet të jenë subjekt i masave të vazhdueshme monitoruese nga një mekanizëm ose organ mbikëqyrës. Hetuesit duhet të kërkojnë aprovim përmes një procesi mbikëqyrës për kërkimet qelizore (SCRO).

Format e kërkimit që nuk duhen ndjekur për shkak të konsensusit të gjerë ndërkombëtar se këto eksperimente nuk kanë një shkak shkencor detyrues ose ngrenë problematika të forta etike, përfshijnë kulturën in vitro të çdo post fekondim embrional njerëzor ose të strukturave të organizuara qelizore që mund të manifestojnë potencialin e organizimit njerëzor, pavarësisht metodës derivuese, për më shumë se katërmbëdhjetë ditë ose deri kur formacioni i strukturave primitive të fillojë, çfarëdo ndodh në fillim, kërkimi në të cilën secili produkt kërkimor që përfshin qelizat totipotente ose pluripotente është i vendosur në mitrën e një primati njerëzor ose jonjerëzor dhe kërkimet në të cilat monstrat e kafshëve inkorporojnë qeliza njerëzore, me potencialin për të formuar gameta, shkaktohen nga njera tjetra.

        Standardet Ndër Amerikane

13. Neni 1 i Deklaratës Amerikane për të Drejtat dhe Detyrimet e Njeriut parashikon “çdo qenie njerëzore ka të drejtën e jetës, lirisë dhe sigurisë së tij si person.” Hartuesit e Deklaratës Amerikane, në mënyrë specifike, refuzuan një propozim për deklaratën për të konstatuar të drejtën e jetës në momentin e konceptimit.[16]

Neni 4 i Paktit Amerikan për të Drejtat e Njeriut parashikon: “çdo person ka të drejtën që jeta e tij të respektohet. Kjo e drejtë do të mbrohet nga ligji dhe në përgjithësi, nga momenti i konceptimit.”

Megjithatë, Komisioni Nder amerikan i të Drejtave të Njeriut ka shqyrtuar punën përgatitore dhe ka vendosur se gjuha e konventës që njeh të drejtën e jetës, “në përgjithësi, nga momenti i konceptimit” nuk kishte për qëllim që të jepte një të drejtë absolute të jetës para lindjes.[17] Në Gretel Artavia Murillo v. Costa Rica [18], Gjykata Ndëramerikane e të Drejtave të Njeriut (IACHR) vendosi se Shteti i paditur e ka bazuar ndalimin e tij në fekondimin in vitro në mbrojtjen absolute të embrioneve që, duke mos marrë të drejta të tjera parasysh, kanë përfshirë një ndërhyrje arbitrare dhe të tepruar në jetën private dhe familjare. Në kontrast, ndikimi në mbrojtjen e jetës së grave shtatzëna ishte shumë i dobët për shkak të riskut të humbjes embrionale ishte prezent si për IVF dhe për shtatzaninë natyrale. Për më tepër, ndërhyrja kishte efekte diskriminuese për ata persona për të cilët trajtimi i vetëm i mundshëm për infertilitetin ishte fekondimi in vitro. Gjykata Ndëramerikane konkludoi gjithashtu se embrionet njerëzore para implantimit nuk mund të kuptohen se janë person për qëllime të Nenit 4(1) të Konventës Amerikane të të Drejtave të Njeriut.

        Standardet Afrikane

14. Neni 4 i Kartës Afrikane të të Drejtave të Njeriut dhe të Popujve thekson se "qeniet njerëzore janë të pacenueshme ... çdo qenie njerëzore ka të drejtën e respektimit të jetës së tij dhe integritetin e personit të tij." Hartuesit e Kartës Afrikane refuzuan në mënyrë specifike gjuhën që mbronte të drejtën e jetës që nga momenti i konceptimit.[19]

Organizata e Unitetit Afrikan, tani Bashkimi Afrikan, miratoi Rezolutën e Bioetikës në vitin 1996. Unioni Afrikan mbështeti parimet e paprekshmërisë së trupit të njeriut, trashëgimisë gjenetike të llojeve të njeriut dhe mosnënshtrueshmërisë së trupit të njeriut, komponentëve tij, dhe veçanërisht gjenet e njeriut dhe sekuencën e tyre, për të drejtat tregtare dhe të pronës. Ai u zotua të mbikëqyrë objektet kërkimore lidhur me embrionet.

15. Në 2008 Zyra e Unesco në Kajro organizoi një "Takim ekspertësh lidhur me çështjet etike dhe ligjore në Kërkimet për embrionet e njeriut" që synonte trajtimin e çështjes së hulumtimit embrional, në partneritet me OBSH dhe Organizatën Arsimore, Shkencore dhe Kulturore Islame. Rekomandimet e përfshira në raportin përfundimtar të takimit kishin "për qëllim të përshtateshin brenda kulturave të ndryshme fetare dhe sociale dhe vlerave të Mesdheut Lindor dhe rajonit Arab". Raporti rekomandon që kur kërkimi dhe/ose materialet biologjike lejohen të importohen nga vendet e tjera, duhet pasur kujdes për të siguruar që prokurimi dhe krijimi i tyre nuk bien në kundërshtime me vlerat etike ose fetare apo traditat. Qëllimi i kërkimeve të përshtatshme nga ana etike, dhe me kosto të dobishme, duhet të përcaktohet duke marrë parasysh qëllimet të tilla si studimi i gjenetikës njerëzore dhe trajtimi i infertilitetit. Kërkimet që një vend mund të konsiderojë si të papranueshme duhet të përfshijnë klonimin riprodhues, terapinë embrionale, dhe ndryshimin embrional gjenetik. Vendet duhet të krijojnë ose të rishikojnë dispozitat mbi çështje të tilla si përdorimi i embrioneve të tepërta nga IVF për kërkime, klonimi kërkimor, dhe indet (HLA) llojet e embrioneve, fetusit apo qelizave të tjera për trajtimin fëmijës së lindur të një çifti. Vendet duhet të marrin në konsideratë format e kërkimeve të qelizave embrionale që kërkojnë mbikëqyrje të veçantë, cila agjenci duhet të kryejë këtë mbikëqyrje dhe cili organ do të jetë përgjegjës. Vendet duhet të monitorojnë dhe të shkëmbejnë informacion për të reduktuar ose eliminuar nevojën për kërkime të qelizave embrionale, të tilla si zhvillimi i detyruar qelizave burimore pluripotente dhe linjave qelizore që janë të sigurta për përdorim tek njerëzit.

E. Standardet evropiane

(i) Standardet e Bashkimit Evropian

16. Neni 3 i Kartës të të Drejtave Themelore parashikon:

“1. Çdo njeri ka të drejtën e respektimit të integritetit të tij/saj fizik dhe mendor.

2. Në fushën e mjekësisë dhe biologjisë, duhen respektuar në veçanti: pëlqimi i lirë dhe i informuar i personit në fjalë, në përputhje me procedurat e parashikuara nga ligji, ndalimi i praktikave eugjenike, në veçanti ato që kanë për qëllim zgjedhjen e personave, ndalimi i bërjes së trupit të njeriut dhe pjesëve të tij si një burim të ardhurash finaciare, ndalimi i klonimit riprodhues në qeniet njerëzore.”[20]

17. Direktiva e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit, 98/44/EC e 4 Korrikut 1998 mbi mbrojtjen ligjore të shpikjeve bioteknologjike që ka për qëllim, rritjen e konkurrencës së BE në tregun global, mbrojtjen e pronës intelektuale të industrive të mëdha, dhe mbështetjen e kërkimeve shkencore inovative, por gjithashtu ka për qëllim respektimin e parimeve themelore që mbrojnë dinjitetin dhe integritetin e personit, ndërsa vendos parimin se “trupi njerëzor, në çdo moshë të formimit të tij ose zhvillimit, duke përfshirë qelizat embrionale, dhe zbulimin e thjeshtë të një prej elementëve apo produkteve të tij, duke përfshirë sekuencën e pjesshme të genit njerëzor, nuk mund të patentohet.”

Megjithatë, fakti se nuk parashikohet një përkufizim ligjor i termit “embrione njerëzore”, Direktiva parashikon rregullat për përdorimin e embrioneve njerëzore për qëllime të kërkimeve shkencore, duke parashikuar që “Shpikjet do të konsiderohen të pa patentueshme kur shpjegimi i tyre tregtar do të ishte në kundërshtim me ordre public ose moralin; gjithsesi, shfrytëzimi nuk do të konsiderohet të jetë një kundërshtim i thjeshtë sepse është i ndaluar nga ligji ose rregullorja.” Në mënyrë më specifike, procesi për klonimin e qenieve njerëzore, procesi për modifikimin e identitetit të qelizave gjenetike embrionale të qenieve njerëzore, dhe përdorimi i embrioneve njerëzore për qëllime tregtare ose industriale, ndër të tjera, nuk janë të pacenueshme. Rrjedh se BE në mënyrë të shprehur konsideron se përdorimi i embrioneve njerëzorë për qëllime tregtare ose industriale është në kundërshtim me kërkesat minimale të vendosura për respektimin e ordre public ose moralit.[21]

18. Në Tetor 2011 Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Europian (ECJ) parashikoi qartësim të mëtejshëm lidhur me përdorimin e embrioneve njerëzore për qëllime shkencore në çështjen Oliver Brüstle v Greenpeace eV (C-34/10).

Lidhur me interpretimin e termit “embrione njerëzore”, Gjykata e Luksenburgut pranoi se termi përfshinte një koncept të gjerë që “duhet kuptuar një sens të gjerë.” Mbi këtë bazë Dhoma e Madhe e GJED konkludoi se termi kishte për qëllim referimin në çdo vezë njerëzore që fekondohet, duke qene se ky moment ishte kritik për fillimin e zhvillimit të qenieve njerëzorë. Ky klasifikim duhet gjithashtu të aplikohet te vezët njerëzore në të cilat bërthamat qelizore nga një qelizë njerëzore e maturuar, janë transplantuar dhe një vezë njerëzore e pafekonduar ndarja dhe zhvillimi i të cilës janë stimuluar nga partenogjeneza. Dhoma e Madhe vendosi se përdorimi i embrioneve për qëllime të kërkimeve shkencore nuk ishte i patentueshëm. Megjithatë, ajo pranoi patentueshëmërinë e përdorimit të embrioneve për qëllime terapeutike ose diagnostikuese kur aplikohet te embrionet njerëzore dhe është e dobishme për embrionet në vetvete. Së fundmi, Gjykata vendosi se patentueshmëria ishte gjithashtu e përjashtuar kur implementimi i një shpikje kërkonte shkatërrim paraprak të embrioneve njerëzore ose përdorimin e tyre si një material bazik, cilado çoftë faza që kjo gjë ka ndodhur dhe madje nëse përshkrimi i teknikave të pretenduara nuk ju referohej përdorimit të embrioneve njerëzore. Duke qene se embrionet gëzonin dinjitet njerëzor nga momenti i fekondimit, nuk ishte e mundur që të bëhej dallimi i fazave të ndryshme të zhvillimit nga koha e fekondimit që do të justifikonte një shkallë më të vogël mbrojte të embrioneve gjatë një periudhe të caktuar kohe. Duke qenë një “koncept autonom i ligjit Evropian”, embrionet njerëzore përfitonin nga mbrojta ligjore e detyrueshme e akorduar nga virtyti i respektimit për dinjitetin njerëzor të qenësishëm, i cili parandalon mundësinë që shtetet anëtare të Bashkimit ti heqin embrioneve njerëzore mbrojtjen e tyre ose të parashikojnë një shkallë më të ulët mbrojtje nga ajo e vendimit të qartë si kristali i gjyqtarëve të Gjykatës së Luksemburgut.

19. Grupi Evropian mbi Etikën në Shkencë dhe Teknologjitë e Reja i Komisionit Evropian (EGE) e dha opinionin e parë për përdorimin e qelizave embrionale për kërkime në një raport, të titulluar “Aspektet Etike të kërkimeve që përfshijë përdorimin e embrioneve njerëzore”, në 1998.[22] Ai theksoi se pavarësisht ndryshimeve themelore në pikëpamje, vlerat e përbashkëta dhe parimet mbi temën, përshinin respektimin e jetës njerëzore, çlirimi nga vuajtjet njerëzore, nevoja për të garantuar cilësinë dhe sigurinë e trajtimeve mjekësore, liria e kërkimit dhe pëlqimi i informuar i grave ose çifteve në fjalë. Duke pasur parasysh trajtimin IVF, opinioni pranoi se teknologjia IVF zakonisht sillte lindjen e embrioneve rezervë, dhe në rastin kur ruajtja në ngrirje nuk ishte e mundur, dy mundësitë e vetme ishin kërkimi (çuarja në shkatërrim) dhe shkatërrimi. Si i tillë, Grupi konkludoi se “financimi nuk duhet të përjashtojë apriori kërkimet embrionale njerëzore të cilat ishin objekti i zgjedhjeve të ndryshme etike në shtete të ndryshme por ky kërkim duhet, megjithatë, të garantohet sipas kushteve strikte të vendosura në paragrafin e mëposhtëm....”

20. Në 2000 EGE formoi një opinion të dytë që plotësonte të mëparshmin, me një raport të titulluar “Aspektet Etike të Kërkimeve Qelizore Njerëzore dhe Përdorimi i tyre”.[23] Në kontekstin e pluralizmit Evropian, i takon secilit shtet anëtar që të ndalojë ose të autorizojë kërkimet embrionale. Lidhur me këtë të fundit, respekti për dinjitetin njerëzor kërkon rregullime të kërkimeve embrionale dhe parashikim të garancive kundër eksperimenteve arbitrarë dhe instrumentalizimit të embrioneve njerëzore. Krijimi i embrioneve me gameta të dhuruara për qëllime të prokurimeve të linjave qelizore është i papranueshëm nga ana etike, kur embrionet e tepërta përfaqësojnë një burim të gatshëm alternativ. Perspektivat terapeutike të largëta duhet të jenë të balancuara kundër konsideratave të lidhura me rrezikun e nënvlerësimit të përdorimit të embrioneve dhe ushtrimi i presionit te gratë, si burim i një ndarje metodike të një qelize për të formuar një vezë (oocites) dhe rritja e mundësisë së instumentalizimit. Kërkohet pëlqimi i lirë dhe i informuar jo vetëm nga marrësi. Është e nevojshme të informohet dhuruesi për përdorimin e mundshëm të qelizave embrionale për qëllimin specifik në fjalë para kërkimit të pëlqimit. Potenciali për presionin nuk duhet nënvlerësuar kur ka stimuj financiarë. Embrionet nuk duhen blerë ose shitur, as të ofrohen për shitje. Duhen marrë masa për të ndaluar këtë lloj tregtie.

21. Në vitin 2002 EGE lëshoi një opinion lidhur me patentueshmërinë e qelizave njerëzore embrionale.[24] Lidhur me aplikueshmërinë e patentave, EGE konkludoi se qelizat e izoluara të cilat nuk ishin ndryshuar, nuk I përmbushin si produkt kërkesat ligjore veçanërisht lidhur me aplikimet industrial që të konsiderohen si të patentueshme. Kur janë krijuar qeliza të pa modifikuara, ato mund të konsiderohen me vështirësi si produkte të patentueshme. Për të patentuar qelizat të tilla të pa modifikuara do të çonte gjithashtu në patenta që janë shumë të gjera në qëllim. Vetëm kur linjat qelizore të cilat janë modifikuar nga trajtimi in vitro ose janë modifikuar në mënyrë të përgjithshme në një mënyrë që kanë fituar karakteristika për aplikime të veçanta industriale përmbushin kërkesat ligjore për patentueshmërinë. Për sa i përket proceseve që përfshijnë qeliza njerëzore, pavarësisht burimit, nuk ekziston pengesë specifike etike në momentin që përmbushin tre kërkesat e patentueshmërisë.

22. Në vitin 2007 EGE bëri rekomandime mbi rishikimin etik të financimit për projekte kërkimore lidhur me qelizat embrionale, duke njohur nevojën për promovimin e kërkimeve, për t’i shërbyer interesit publik, promovimit të bashkëpunimit ndërkombëtar, respektimit të pavarësisë së shteteve anëtare dhe ruajtjen e etikës brenda iniciative kërkimore.[25] Raporti deklaron se linjat qelizore embrionale duhet të rezultonin nga embrionet e paimplantuara IVF, dhe nëse një alternativë ndaj këtij lloji qelizash është gjendur atëherë përdorimi i tyre duhet të maksimizohet. Veç kësaj, ajo theksoi se të drejtat e dhuruesve duheshin mbrojtur dhe ruajtur në termat e shëndetit, pëlqimit të informuar, mbrojtjes së të dhënave dhe dhurimit të lirë. Grupi konkludoi se përdorimi i embrioneve njerëzore për gjenerimin e qelizave “duhet minimizuar sa më shumë të jetë e mundur në BE”.

(ii) Standardet e Këshillit të Evropës

23. Këshilli i Evropës u përball për herë të parë me çështjen e përdorimit të embrioneve për qëllime shkencore në Rekomandimin 1046 (1986) të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës mbi përdorimin e embrioneve njerëzore dhe fetuseve për qëllime diagnostikuese, terapeutike, shkencore, industriale dhe tregtare. Asambleja konsideron se embrionet njerëzorë dhe fetuset duhen trajtuar në të gjitha rrethanat me respekt për shkak të dinjitetit njerëzor dhe të rregullohen për qëllime që janë haptazi terapeutike dhe për të cilat nuk ekzistojnë mjete të tjera. Si pasojë, u takon qeverive të shteteve anëtare për të kufizuar përdorimin e embrioneve njerëzore, fetuseve, materialeve dhe indeve, në një kontekst industrial për qëllime të cilat janë terapeutike dhe kur nuk ekziston mjet tjetër, dhe të ndalojnë çdo krijim të embrioneve njerëzore nga fekondimi in vitro për qëllime kërkimore gjatë jetës së tyre ose pas vdekjes dhe të ndalojnë çdo gjë që mund të konsiderohet si përdorimi i padëshirueshëm ose devijim ndaj këtyre teknikave, duke përfshirë kërkimet mbi embrionet njerëzorë të shëndetshme dhe eksperimentimi mbi embrionet njerëzore, çoftë nëse janë të gjalla ose jo.[26]

Rekomandimi 1100 (1989) i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës mbi përdorimin e embrioneve njerëzore dhe fetuseve në kërkime shkencore theksoi se embrionet njerëzore, përmes shfaqjes së fazave të zhvillimit, “ruanin një identitet të vazhdueshëm biologjik dhe gjenetik”. Kështu, ajo ndaloi krijimin e qëllimshëm dhe/ose mbajtjen gjallë të embrioneve ose fetuseve, çoftë in vitro apo in utero, për qëllime shkencore kërkimore, për shembull marrja e materialeve gjenetike, qelizave, indeve ose organeve nga to.

Rezoluta 1352 (2003) e Asamblesë Parlamentare e Këshillit të Evropës mbi kërkimet qelizore theksoi se “shkatërrimi i qenieve njerëzore për qëllime kërkimore ishte kundër të drejtës së jetës të të gjithë njerëzve dhe kundër ndalimit të moralshëm të çdo instrumentalizimi të njerëzve” dhe në këtë mënyrë u takonte shteteve anëtare për të promovuar kërkimet qelizore për sa kohë respektonte jetën e qenieve njerëzore në të gjitha fazat e zhvillimit të tyre.[27]

24. Neni 18 i Konventës për Mbrojtjen e Të drejtëve të Njeriut dhe Dinjitetit të Qenieve Njerëzore lidhur me Aplikimin e Biologjisë dhe Mjekësisë parashikon si më poshtë:

“Kur ligji lejon kërkime mbi embrionet in vitro, ai duhet të sigurojë mbrojtje të përshtatshme të embrioneve. 2. Krijimi i embrioneve njerëzore për qëllime kërkimore është i ndaluar.”[28]

Kjo dispozitë afirmon aplikimin e parimit të subsidiaritetit duke vendosur se parametri i parë ligjor për t’u konsideruar është ligji i brendshëm i shtetit Anëtar në fjalë. Megjithatë, paragrafi 1 vendos një status ligjor të detyrueshëm që duhet siguruar për embrionet, i cili duhet të përfitojë nga “mbrojta e përshtatshme”. Kështu, përdorimi i embrioneve për qëllime shkencore nuk duhet vlerësuar në baza kazuistike, por duhet të bëhet subjekt i një vlerësimi parimor të “përshtatshmërisë” së mbrojtjes së siguruar për embrionet, në përputhje me parametrin ligjor Evropian. Draftuesit e Konventës së Oviedos dhanë një tregues të qartë për efektin në paragrafin 2 të Nenit 18, i cili ndalon në mënyrë të shprehur krijimin e embrioneve njerëzore me qëllimin e aplikimit të tyre në kërkime, dhe në Nenin 14, i cili ndalon zgjedhjen e gjinive.[29] Për më tepër, ky vlerësim i shprehur është garantuar nga Deklarata e Kombeve të Bashkuara mbi Klonimin Njerëzor, i cili u bën thirrje shteteve anëtare për të miratuar të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur “në mënyrë të përshtatshme” jetën njerëzore në aplikimin të jetës shkencore.

Plotësimi i Konventës evropiane të të Drejtave të Njeriut në fushën e biomjekësisë dhe shkencës gjenetike, Konventa e Oviedos ka për qëllim që të vendosë standarde evropiane në këtë fushë.[30] Dy pasoja vijnë nga kjo.

Si fillim, Gjykata evropiane e të Drejtave të Njeriut (Gjykata) është interpretuesja e fundit dhe garantuese e të drejtave, lirive dhe detyrimeve të vendosura në konventën e Videos (Neni 29 i kësaj Konvente) dhe kështu e “përshtatshmërisë” së mbrojtjes së dhënë embrioneve, veçanërisht vis-à-vis teknikat gjenetike në kundërshtim me dinjitetin njerëzor. Problemi i sipër përmendur se dallimi midis teknikave “terapeutike” dhe teknikave që kanë për qëllim “rritjen e karakteristikave normale” nuk është gjithmonë i qartë, vetëm rrit nevojën për mbikëqyrje të kujdesshme nga Gjykata. Së dyti, ratifikimi i Konventës së Oviedos dhe protokolleve të saj nga një numër shtetesh është një tregues i qartë se një rritje e konsensusit Evropian është ndërtuar për dispozitat e Konventës dhe protokolleve të saj. Ky konsensus forcohet nga Rezolutat e sipër përmendura dhe Rekomandimet e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Kartës së Bashkimit Evropian për të Drejtat Themelore dhe kuadrit shtesë legjislativ dhe jurisprudencial, d.m.th., Direktiva 98/44/EC e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit të 6 Korrikut 1998 dhe vendimi kritik Oliver Brüstle, ku të gjitha këto reflektojnë trendin botëror të së drejtës ndërkombëtare drejt njohjes së mbrojtjes ligjore të embrioneve njerëzore. Në dritën e gjithë këtyre akteve, nëse një marzh vlerësimi duhet akorduar shteteve anëtare të Këshillit të Evropës mbi çështjet e lidhur me ekzistencën e qenieve njerëzore dhe identitetit, dhe veçanërisht kërkimeve shkencore mbi embrionet njerëzore, ky marzh duhet të jetë i ngushtë.[31]

Frymëzuar nga një klauzolë e njëjtë në Nenin 53 të Konventës evropiane të të Drejtave të Njeriut, Neni 27 i Konventës së Oviedos parashikon mundësinë e një mase më të gjerë mbrojte të jetës njerëzore nga ligji kombëtar. Megjithatë, kjo nuk duhet interpretuar sikur akordon një hapësirë të “gjerë” vlerësimi. Këto dy problematika nuk duhen ngatërruar, siç duket se e bën shumica në paragrafin 181 të vendimit aktual. Është një gjë mundësia e legjislacionit kombëtar për të parashikuar një mbrojtje më të gjerë për jetën e njeriut, qenieve njerëzore, fetuseve, dhe embrioneve siç parashikohet nga Neni 27 të Konventës së Oviedos,[32] dhe një gjë komplet tjetër pranimi i një hapësirë të “gjerë” vlerësimi në këtë fushë, gjë që mund të përdoret përfundimisht, ose mund të keqpërdoret për të miratuar legjislacion që zvogëlon mbrojtën e qenieve njerëzore, fetuseve dhe embrioneve.[33]

25. Si pasojë, një detyrim pozitiv mbi Shtetin për të mbrojtur embrionet dhe format e tjera të jetës njerëzore të paralindur, si in vitro dhe in utero, rrjedh nga Nenet 2 dhe 8 të Konventës. Ky detyrim pozitiv përfshin, si fillim, detyrimin për të promovuar zhvillimin natyral të embrioneve, së dyti, detyrimin për të promovuar kërkimet shkencore për përfitimin e embrioneve individuale subjekt i tij; së treti, detyrimi për të përkufizuar rastet përjashtimore ku embrionet dhe qelizat embrionale mund të përdoren dhe si; dhe së katërti, detyrimi për të ndëshkuar sipas ligjit penal përdorimin e embrioneve jashtë përjashtimeve të ligjshme.

26. Disa argumentojnë se kjo është një fushë në zhvillim dhe në këtë mënyrë Gjykata nuk duhet të kompromentojë veten duke përcaktuar ndonjë qëndrim përfundimtar shkencor që mund të ndryshojë të ardhmen. Ky është një argument me dy skaje. Mund të shërbejë për të kufizuar ndërhyrjen e Gjykatës në hapësirën e vlerësimit të Shtetit, por gjithashtu mund të përdoret për të zgjeruar mbikëqyrjen e Gjykatës në ndërhyrjen e shtetit në jetët e palindura. Pikërisht sepse kjo fushë mund të zhvillohet në një mënyrë seriozisht të rrezikshme për njerëzimin, siç e kemi parë në të kaluarën, një shqyrtim i kujdesshëm i hapësirës së ngushtë të vlerësimit të Shteteve, dhe ndërhyrja potenciale parandaluese nga kjo Gjykatë, është një kërkesë absolute ditët në sotme. Në të kundërt Gjykata do të hiqte dorë nga detyrat e saj më kryesore, d.m.th., nga mbrojta e qenieve njerëzore nga çdo formë instrumentalizimi.

III. Qëndrimi i Palëve

A. Natyra e paqëllimshme e kufizimit ligjor në Itali

27. Kërkuesja konsideron se dhurimi i pesë embrioneve të “saj” të ngrira që nuk janë destinuar për implantim i përket “jetës së saj private” brenda kuptimit të Nenit 8 të Konventës dhe përmbush interesin publik, duke qenë se u siguron kërkuesve qeliza shumë të nevojshme për kërkime mbi sëmundjet e pashërueshme.[34] Mbi bazën e interpretimit të sipër përmendur të Nenit 8 të Konventës, në lidhje me Nenin 18 të Konventës së Oviedos, argumenti i Qeverisë se neni 13 i Ligjit nr. 40 të 19 Shkurtit 2004 ndjek qëllimin legjitim të mbrojtjes se jetës potenciale të embrioneve është i pranueshëm. Në këtë këndvështrim, kërkimet shkencore mbi embrionet njerëzore, të autorizuar për qëllime terapeutike dhe diagnostikuese me qëllimin e mbrojtjes së shëndetit dhe zhvillimit të atij embrioni kur nuk ekzistojnë metoda alternative, është një përjashtim i pranueshëm ndaj ndalimit për kërkime shkencore lidhur me embrionet njerëzore.

28. Për argumentin e kërkueses se vdekja e pesë embrioneve të ruajtura në ngrirje është e pashmangshme sipas kuadrit ligjor aktual Italian, duke qenë se implantimi i embrioneve post mortem është i ndaluar, ashtu siç është edhe dhurimi i tyre për kërkime shkencore, Qeveria u përgjigj në mënyrë të drejtë se ruajtja në ngrirje është për një periudhë të pakufizuar. Embrionet e ngrira mund të ruhen për një kohë të pacaktuar. Për më tepër, përdorimi i embrioneve të ruajtura në ngrirje për qëllime jo shkatërruese, si fekondimi heterolog, është tashmë i mundur sipas rendit ligjor Italian, në pikëpamje të vendimit të Gjykatës Kushtetuese Italiane nr. 162 i 2014.

B. Natyra kontradiktore e Kuadrit Ligjor të aplikueshëm Italian.

29. Për sa i përket argumentit të kërkueses se rendi ligjor Italian, i cili lejon importimin dhe përdorimin e linjave qelizore nga embrionet njerëzore të shkatërruara më parë, është i papajtueshëm, Qeveria përgjigjet se prodhimi i linjave qelizore embrionale jashtë vendit nuk ndërmerret me kërkesën e laboratorëve Italianë dhe nuk është në papajtueshmëri me ndalimin që ekziston në Itali për një shkatërrim të këtyre qelizave. Së fundmi, në rastet e abortit interesat e nënës duhen peshuar në raport me interesat e fetusit sipas ligjit Italian, problem që nuk paraqitet në çështje konkrete.

C. Konsensusi Evropian Jo ndalues

30. Lidhur me argumentin e kërkueses për konsensusin Evropian, Qeveria kundërshtoi hapësirën e gjerë të vlerësimit, duke mohuar ekzistencën e një konsensusi të tillë mbi bazë të faktit se Konventa e Ovidos nuk kërkon kërkim shkencor shkatërrues mbi embrionet, programi financues i Bashkimit Evropian për kërkime nuk parashikon financim për projekte që përfshijnë shkatërrimin e embrioneve dhe vendimi Oliver Brüstle ndalon patentueshmërinë e shpikjeve që përfshijnë shkatërrimin e embrioneve njerëzore. Siç është argumentuar më sipër, aktet ndërkombëtare referuar nga Qeveria mbështesin pretendimin e një hapësirë të ngushtë vlerësimi, pikërisht me pikëpamjen e mbrojtjes së embrioneve.

IV. Qëndrimi i Shumicës

31. Arsyetimi i shumicës është kontradiktor si në termat logjikë dhe i papranueshëm nga ana shkencore. Është kontradiktor në termat logjikë sepse ata pranojnë, nga njëra anë, se embrioni është “tjetër” për qëllime të nenin 8 § 2 të Konventës, duke qenë se mbrojta e jetës potenciale e embrioneve mund të lidhet me qëllimin e mbrojtës së “të drejtës dhe lirisë së të tjerëve” (shih paragrafin 167).[35] Nga ana tjetër, megjithatë, e njëjta shumicë afirmon se ky pranim nuk përfshin ndonjë vlerësim nga Gjykata nëse fjala “tjetër” shtrihet mbi embrionet njerëzore. Kontradikta logjike midis dy deklaratave është dukshme e pandreqshme. Mënyra e vetme që mund të lexohet kjo kontradiktë është se shumica ishte aq e ndarë sa ata nuk mund të vendosnin nëse deklarata e parimit në paragrafin 59 në Costa dhe Pavan duhet të prevalojë ndaj deklaratës së kundërt të parimit në paragrafin 228 të A, B dhe C k. Ireland ([GC], nr. 25579/05, ECHR 2010). Me një farë përpjekje mund të bihet dakord se rendi i deklaratave është tregues i faktit se e para prevalon mbi të fundit.

Në këtë kontekst, është shumë e rëndësishme për të theksuar që Dhoma e Madhe nuk ka cituar paragrafin 56 të vendimit Evans k. Mbretërisë së Bashkuar të cituar më sipër, në të cilin Gjykata ka deklaruar se “embrionet e krijuara nga kërkuesi dhe J. nuk kishin të drejtën e jetës brenda kuptimit të Nenit 2 të Konventës”, as vendimin e Dhomës së 7 Marsit 2006 në atë çështje, § 46, madje as deklaratat klasike të parimit në Vo k. Francës ([GC], nr. 53924/00, § 82, ECHR 2004). Kjo mos përmendje e parimeve vlen për t’u përmendur. Jo vetëm që reflekton shqetësimin e Dhomës së Madhe me parimin e Evans kundër jetës, por për më tepër konsolidon parimin e kundërt të vendosur në paragrafin 59 të Costa dhe Pavan se embrioni është “tjetër”, një subjekt me statusin ligjor që mundet dhe duhet të peshohet kundër statusit ligjor të paraardhësve, i cili është në mënyrë absolute në një linjë me qëndrimin e Gjykatës Kushtetuese Italiane lidhur me të drejtën e jetës së embrioneve të mbrojtur nga neni 2 i Kushtetutës Italiane.[36]

32. Për të njëjtën arsye, unë gjithashtu nuk mund të pranoj interpretimin e të drejtës për vetëvendosje për të formuar një familje, të referuar nga Gjykata Kushtetuese Italiane në vendimin nr. 162 të 2014, në një mënyrë të tillë sa për të përfshirë “një të drejtë negative” që konsiston në asgjësimin e embrioneve të paimplantuara. Arsyetimi në paragrafin 157 të vendimit aktual të shumicës është kështu i bazuar në një "ide të gabuar të mesme pashpërndarë" retorike, sipas të cilës shumica supozon se për shkak se ata ndajnë një pronë të përbashkët dy kategori të veçanta janë të lidhura. Me fjalë të tjera, në interpretimin vendimin e Gjykatës Kushtetuese të datës 10 qershor 2014, shumica supozon se për shkak se e drejta për t’u bërë prind është një aspekt i jetës private të një personi, siç është e drejta për t’iu nënshtruar trajtimit IVF, të dy këto të drejta janë ato të papenguara për aq sa ato janë të drejtat për "vetëvendosje", kështu duke harruar se ushtrimi i "vetëvendosjes" se paraardhësit në rastin e fundit mund të shkelet nga ekzistenca e një jete tjetër njerëzore: ajo e embrionit të paimplantuar. Ashtu siç ka konstatuar Gjykata Kushtetuese Italiane në atë vendim, “a libertà e volontarietà dell’atto che consente di diventare genitori e di formare una famiglia nel senso sopra precisato, di sicuro non implica che la libertà in esame possa esplicarsi senza limiti (liria dhe vullneti i një veprimi i cili mundëson një person që të bëhet prind dhe të formojë një familje brenda kuptimit të përkufizuar më sipër, nuk do të thotë që liria në fjalë mund të interpretohet se nuk ka kufizime)”. Për ta përmbledhur, arsyetimi i Gjykatës Kushtetuese në vendimin nr. 162 të 2014 nuk jep mbështetje për një “të drejtë për vetëvendosje” të pakufizuar ose “liri zgjedhje të palëve për fekondimi in vitro lidhur me fatin e embrioneve që nuk janë të destinuar për implantim”. Është e gabuar që të interpretohet arsyetimi i Gjykatës kushtetuese në favor të “birësimit për lindje” që do të thotë, në favor të jetës së embrionit sikur lejon palët që i nënshtrohen IVF që të shkatërrojnë embrionet që do të rrjedhin nga ky trajtim.

33. Arsyetimi i shumicës është gjithashtu i papranueshëm nga ana shkencore, sepse pranon dhe rrjedhimisht prezanton një pjesë përbërëse të materialit gjenetik dhe identitetit biologjik të atij personi” (shh paragrafin 158). Shumica e ka vënë re qartësisht faktin se embrioni është një identitet biologjik i ndryshëm nga personi që i nënshtrohet trajtimi IVF, megjithëse embrioni përmban materialin gjenetik të atij personi. Deklarata në paragrafin 158 të vendimit është e papranueshme, si në kuptimin biologjik dhe ontologjik. Shumica harron se dinjiteti njerëzor e bën të detyrueshme respektimin e “unicitetit dhe diversitetit” të secilës qenie njerëzore, siç parashikon Deklarata Universale mbi Gnomin Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut. Me fjalë të tjera, secila qenie njerëzore është më shumë se një kombinim unik i informacionit gjenetik që është transmetuar nga paraardhësit e tij.

34. Mungesa e qartësisë në arsyetimin e shumicës reflektohet gjithashtu në përkufizimin e aplikueshmërisë së teorisë së hapësirës së vlerësimit. Në paragrafin 169 ajo pranon se hapësira e lejuar për Shtetet është e “kufizuar” në çështje që lidhen me “ekzistencën individuale ose identitetin”, por ajo gjithashtu pranon se “kur çështja ngre problematika sensitive morale ose etike”, hapësira do të jetë më e gjerë. Sërish, kjo nuk ka aspak kuptim për mua. Çështjet që lidhen me ekzistencën apo identitetin e individit, d.m.th. që nga fillimi dhe mbarimi i jetës njerëzore, janë per se shumë të influencuara nga konsideratat etike apo morale. Unë gjithashtu do të thoja se shumë nga të drejtat e njeriut që përmbahen në Konventë dhe në Protokollet e saj janë thelbësisht të lidhura me çështjet etike dhe morale që kanë qenë subjekt debati për shumë vite. Kështu, natyra thellësisht morale apo etike e një çështje ligjore nën shqyrtimin e Gjykatës nuk duhet të jetë një faktor që kufizon kompetencën e kësaj të fundit ose që përcakton hapësirën e vlerësimit që do tu jepet shteteve. Argumenti lidhur me natyrën sensitive etike apo morale të çështjes në fjalë është kështu i parëndësishëm, në vendosjen e gjerësisë së hapësirës së vlerësimit. [37]

35. Shumica shton, në paragrafin 174, se marrëdhënia e kërkueses me embrionet e “saj” “nuk prek një aspekt veçanërisht të rëndësishëm të ekzistencës së kërkueses dhe identitetit”. Edhe një herë, shumica bie në kontradikte me veten. Në paragrafin e mëparshëm 158, shumica tha se embrionet përfaqësojnë “një pjesë përbërëse” të materialit gjenetik dhe identitetit biologjik të kërkueses, por në paragrafin 174 ata e kundërshtojnë këtë konstatim dhe konkludojnë se mbrojta e “një pjese përbërëse” të identitetit biologjik të kërkueses nuk është një nga të drejtat në thelb të Nenit 8. Shkon përtej arsyetimit tim, se shumica mundet, në logjikën e saj, të mbajë qëndrimin se të drejtat e Nenit 8 nuk përfshijnë mbrojtjen e “një pjese përbërëse” të identitetit të kërkueses.

36. Duke pranuar se hapësira e vlerësimit nuk është e pakufizuar, shumica premton një analizë të “argumenteve të cilët legjislatura ka marrë parasysh në arritjen e zgjedhjeve që ka mbajtur” (shih paragrafin 183). Për fat të keq asnjë analizë e tillë nuk është bërë. Në paragrafin pasues shumica thjesht adreson, dhe në mënyrë sipërfaqësore, procedurën për miratimin e brendshëm të legjislacionit që është kundërshtuar, duke iu referuar “diskutimeve që kanë marrë parasysh mendimet e ndryshme shkencore dhe etike dhe pyetjet mbi këtë çështje” (shih paragrafin 184), mbi një raport parlamentar mbi kontributet e shumta të “doktorëve, specialistëve, dhe shoqatave punëtore në fushën e riprodhimit të asistuar” (shih paragrafin 185) ndaj disa kritikave të bëra gjatë debatit të 19 Janarit 2004 (shih paragrafin 186), dhe ndaj disa referendumeve mbi legjislacionin (shih paragrafin 187. Konkluzioni që “gjatë procesit të hartimit të ligjit në fjalë kuvendi kishte marrë parasysh interesat e ndryshëm në fjalë” (shih paragrafin 188) është zhgënjyes. Nuk i shton asgjë vlerësimit substancial të problematikës në fjalë.

37. Pasi i kanë kushtuar nëntë paragrafë gjerësisë së marzhit të vlerësimit (shih paragrafin 174-182) dhe gjashtë paragrafë procedurës së brendshme për aprovimin e ligjit (shih paragrafin 183-188), vendimi në fund adreson, në paragrafin 189-195, lidhur me thelbin e argumenteve të kërkueses, d.m.th., kontradiktat e pretenduara në kuadrin ligjor Italian. Këtu shumica e lidh në mënyrë të qartë veten me qeverinë. Pa u futur shumë në detaje, deklarimet e rëndësishme të bëra në paragrafët 193 dhe 194 janë prapëseprapë një sinjal i qartë i Palëve Kontraktuese se Gjykata nuk kundërshton politikën e importimit dhe përdorimit të marra nga embrionet njerëzore të shkatërruara jashtë hapësirë ligjore evropiane, për sa kohë që nuk janë prodhuar me kërkesën e palëve kontraktuese.

V. Aplikimi i Standardeve të Gjykatës

38. Papërshtatshmëria e arsyetimit të shumicës nuk mund t’i pakësojë vlerën pikës thelbësore. Pavarësisht hezitimeve dhe kontradiktave në arsyetimin e shumicës, ata kanë përsëritur parimin Costa dhe Pavan embrionet janë “tjetër” për qëllime të Konventës dhe, në dritën e këtij parimi, pranuan se mbrojtja e tyre e justifikonte ndalimin e kërkimeve të embrioneve njerëzore dhe kërkimeve për qeliza embrionale në dy raste përjashtimore:

(a) Kërkimet shkencore për embrionet njerëzore janë të lejueshme nëse kanë qëllime terapeutike dhe diagnostikuese me qëllimin e mbrojtjes së shëndetit dhe zhvillimit të embrioneve dhe kur nuk ekzistojnë mjete alternative;

(b) Kërkimet për qelizat embrionale janë të lejueshme me kushtin që do të kryhen ekskluzivisht me linja qelizore të marra nga embrionet njerëzore që janë shkatërruar jashtë hapësirë ligjore evropiane pa asnjë ndërhyrje nga Palët Kontraktuese.

39. Duke qenë se embrionet nuk janë sende ose “pronësi”, siç ka deklaruar Gjykata në paragrafin 215 të vendimit, por janë “tjetër” me të cilët personi që i është nënshtruar trajtimit IVF ka një marrëdhënie prindërore potenciale. Për aq sa embrionet kanë një identitet unik biologjik, por ndan materialin gjenetik me paraardhësit, natyra private e marrëdhënies midis këtyre qenieve njerëzore është e padiskutueshme. Kjo është arsyeja pse Neni 8 hyn në lojë.[38]

40. Për shumicën, legjislacioni Italian nuk e ka kapërcyer hapësirën e gjerë të vlerësimit që i takon shtetit (shih paragrafin 197). Sipas mendimit tim, pritshmëria e parë nuk shkon përtej kufijve të ngushtë të hapësirës së vlerësimit të shtetit në çështjet e lidhura me ekzistencën dhe identitetin e qenieve njerëzore. Për më tepër, është gjithashtu në një linjë me qëllimin e Konventës së Oviedos, i cili sot duhet të perceptohet sikur plotëson Konventën evropiane për të Drejtat e Njeriut në fushën e biomjekësisë dhe shkencës gjenetike. Pavarësisht faktit se Shteti Italian nuk ka ratifikuar akoma Konventën e Oviedos, ka përmbushur shqetësimin kryesor, atë të mbrojtjes së jetës së njeriut, qenieve njerëzore, fetuseve dhe embrioneve, mbrojtjen e Konventës se embrioneve si “pjesë”, apo subjekt me status ligjor, ndalimin e Deklaratës Universale të Genomit Njerëzor dhe të Drejtave të Njeriut lidhur me diskriminim bazuar nga karakteristikat gjenetike dhe parimin kryesor në Deklaratën e Helsinkit që kërkimet mjekësore me një grup vulnerabil të janë të justifikuara vetëm nëse kërkimi i përgjigjet nevojave shëndetësore ose prioriteteve të këtij grupi, i cili në nivelin e tij më të thellë nuk mund të mos përfshijë pjesët më vunerabël të gjithë njerëzimit: embrionet.

41. Gjendja është më delikate në rastin e përjashtimit të dytë. Duke pasur parasysh qëllimin e Dhomës së Madhe për të garantuar "të drejtën" e embrionit si një "pjesë" në të gjithë hapësirën ligjore evropiane, dhe duke pasur parasysh parimet bazë të arsyetimit ligjor, që ky përjashtim duhet të interpretohet në mënyrë të ngushtuar. Përjashtimi i dytë përfshin, logjikisht tre pasoja. Së pari, një Palë Kontraktuese në këtë Konventë nuk mund të përdorë, as të lejojë përdorimin në territorin e saj të linjave qelizore të marra nga embrionet e shkatërruara jashtë hapësirës ligjore evropiane në iniciativën e asaj pale. Së dyti, një palë kontraktuese nuk mund të përdorë, as të lejojë përdorimin në territorin e saj të linjave qelizore të marra nga embrionet e shkatërruara në territorin e një Palë tjetër Kontraktuese. Së treti, një Palë Kontraktuese nuk mund të përdorë, as të lejojë përdorimin në territorin e saj të linjave qelizore të marra nga embrionet e shkatërruara jashtë hapësirës ligjore evropiane me iniciativën e një pale tjetër kontraktuese.

42. Vetëm ky interpretim strikt i përjashtimit të dytë do të mbrojë aplikimin e tij në kuadër të Nenit 8 § 2 të Konventës. Përndryshe përdorimi, apo lejimi i përdorimit, në territorin e një pale Kontraktuese të linjave qelizore të marra nga embrionet e shkatërruara jashtë hapësirës ligjore evropiane me iniciativën e asaj pale apo çdo palë tjetër të Konventës, do të lejonte shkelje të saj. Për më tepër, përdorimi apo lejimi i përdorimit në territorin e një Pale Kontraktuese i linjave qelizore të marra nga embrionet e shkatërruara në territorin e një pale tjetër kontraktuese do të bënte palën e parë bashkëfajtorë në kundërshtim me Konventën me këtë të fundit. Asnjë nga këto situata nuk është e tolerueshme në dritën e rregullave që rregullojnë përgjegjësinë ndërkombëtare të Shteteve e interpretuar në lidhje me detyrimet e Konventës të Palëve Kontraktuese.[39]

VI. Përfundime

43. Jeta e pa lindur njerëzore nuk është e ndryshme në thelb nga jetët e lindura. Embrionet njerëzore duhet të trajtohen në të gjitha rrethanat, me respekt për shkak të dinjitetit njerëzor. Aplikacionet kërkimore shkencore në lidhje me gjenomin njerëzor, në veçanti në fushën e gjenetikës, nuk prevalojnë mbi respektin për dinjitetin njerëzor. Përparimi shkencor nuk duhet të ndërtohet mbi mosrespektimin për natyrën ontologjike e njeriut. Qëllimi shkencor i ruajtjes së jetëve njerëzore nuk i justifikon mjetet që janë në thelb shkatërruese të këtyre jetëve.

Fillimi dhe fundi i jetës njerëzore nuk janë çështje të politikës subjekt i diskrecionit të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës. “Përshtatshmëria” e mbrojtjes së dhënë embrioneve nga Palët Kontraktuese në Konventë i nënshtrohet vëzhgimit të hollësishëm të Gjykatës, duke qenë se Shtetet kanë një hapësirë të ngushtë vlerësimi në lidhje me çështjet themelore që kanë të bëjnë me ekzistencën dhe identitetin e qenieve njerëzore. Në Evropë, një kufi i pakapërcyeshëm për mundësitë tona të eksperimentimit me jetën njerëzore është krijuar nga Konventa. Kështu, është në kundërshtim me Konventën prodhimi ose përdorimi i embrioneve të gjalla njerëzore për përgatitjen e qelizave embrionale, apo për të prodhuar embrione të klonuara njerëzore dhe pastaj për t’i shkatërruar ato në mënyrë që të prodhojnë qelizat burimore embrionale. Në hapësirën ligjore Evropiane, kërkimi shkencor për embrionet njerëzore dhe linjat qelizore embrionale burimore është i lejuar vetëm në dy raste të veçanta të përmendura më sipër.

MENDIMI PARALEL I GJYQTARIT DEDOV

1. Gjykata nuk ka gjetur shkelje të Nenit 8 të Konventës. Ndërsa unë jam dakord me këtë konkluzion, unë besoj se kjo çështje mund të kishte qenë më e vlefshme për jurisprudencën e gjykatës lidhur me fillimin e jetës njerëzore.

2. Gjykata vuri në dukje se rasti konkret, ndryshe nga rastet e mëparshme, nuk e prek zgjedhjen e kërkueses për t’u bërë prind, dhe se kjo gjë e dobëson pozitën e saj. Gjykata ka analizuar interesat konkurruese, domethënë, hapësirën e gjerë të vlerësimit të Shtetit në lidhje me mbrojtjen e embrioneve dhe të drejtën e kërkuese për vetëvendosje.

3. Qeveria ka ngritur çështjen e "potencialit të embrionit për jetë" në mbështetje të legjitimitetit të qëllimit të ndërhyrjes. Një qëllim i tillë i rëndësishëm, i cili nuk mund të reduktohet në një çështje të lirisë së vlerësimit, supozon se ekzistenca e embrionit është një kusht për zhvillimin e qenies njerëzore. Duke qene se e drejta e jetës është në rrezik, kjo ndryshon plotësisht qasjen gjyqësore në përputhje me rolin e Gjykatës në interpretimin e Konventës, duke përfshirë edhe detyrimin pozitiv të shtetit për të mbrojtur fillimin e jetës.

4. Parimi i respektimit të të drejtës së embrionit për jetë do të thotë se vendimi gjyqësor nuk mund të kufizohet duke iu referuar hapësirës së vlerësimit. Përndryshe, gjykata nuk do të gjente gjithashtu asnjë shkelje në situatën e kundërt: kur një aplikant kundërshtonte dhurimin e embrioneve shkencëtarëve, gjë që mund të lejohet, ose të mos ndalohet, nga një shtet.

5. Në pikëpamjen time, e drejta e jetës së embrionit është një kriter kyç për arritjen e një vendimi të drejtë. Unë jam i sigurtë se nëse ky kriter do të ishte aplikuar, shumë çështje të mëparshme, si Evans, Vo, dhe S.H.( të cituara në vendim), do të ishin vendosur në favor të kërkuesve, të cilët në të vërtetë dëshironin të bëheshin prindër dhe, si rezultat, të ruanin jetën e embrionit.

6. Ka shumë burime për të mbështetur këtë pikëpamje. Ato janë paraqitur në Gjykatë nga palët e treta dhe institucionet evropiane. Këto burime përfshijnë, ndër të tjera, Iniciativën e Qytetarëve Evropiane "Njëri nga ne", çështjen Brüstle, dhe Rregulloren Horizon 2020. Në veçanti, Rekomandimi PACE 874 (1979) në Kartën Evropiane mbi të Drejtat e Fëmijës deklaroi "të drejtën e çdo fëmije për jetë nga momenti i konceptimit". Më vjen keq që unë nuk mund të pajtohen me përfundimin e Gjykatën Ndëramerikane të të Drejtave të Njeriut në çështjen Murillo (cituar në vendim) se "konceptimi" ndodh vetëm pas implantimit të embrionit në mitër. Nga pikëpamja e njerëzimit, unë preferoj pikëpamjen e Qeverisë italiane që, për hir të ruajtjes së potencialit të embrionit, është jetike për ta implantuar atë, nëse një grua tjetër do të dojë të bëhet një nënë me atë metodë.

7. Unë duhet të përmend gjithashtu rezolutën e PACE 1352 (2003) mbi Kërkimin Qelizor, e cila është edhe më specifike: "Shkatërrimi i qenieve njerëzore për qëllime kërkimore është kundër të drejtës së jetës së të gjithë njerëzimit..." ( shih paragrafin 10 të Rezolutës). Për më tepër, në sajë të Iniciativës së Qytetareve Europiane "Një nga ne" e drejta e jetës së embrionit është pranuar shprehimisht nga miliona qytetarë evropianë, dhe nisma është përkrahur nga organet drejtuese të KE-së. Megjithatë, Gjykata akoma nuk është shprehur mbi këtë temë. Kjo paqartësi, e cila ka vazhduar nga rasti në rast, në fund të fundit ka prekur kërkuesen dhe përfaqësuesit e saj ligjor, të cilët nuk ishin të sigurt se cili nen i Konventës duhet të zbatohet në rastin në fjalë, ose cila e drejtë duhet të mbrohet: e drejtën e jetës private apo e drejta e pronës.

8. Unë nuk jam i bindur se marzhi i vlerësimit apo mungesa e konsensusit duhet të ndalojë Gjykatën për të arritur në një përfundim të tillë. Duke qenë se e drejta për jetë është absolute, dhe është një nga të drejtat themelore të njeriut, as liria e vlerësimit, as sovraniteti dhe as konsensusi nuk janë faktorë të rëndësishëm. Një hapësirë vlerësimi është e nevojshme vetëm për të përcaktuar se cilat masa janë të nevojshme për të mbrojtur një vlerë themelore (për shembull, shpenzimet publike ose afati kohor për ruajtjen në ngrirje të embrioneve). Jeta e embrionit nuk mund të sakrifikohet për qëllime të konkurrencës ndërshtetërore në biomjekësi.

9. E drejta e jetës është absolute, dhe ky parim themelor e bën të panevojshme për të shpjeguar se pse një vrasës, një person me aftësi të kufizuara, një fëmijë i braktisur ose një embrion duhet të mbahen gjallë. Ne nuk kemi nevojë të vlerësojmë dobinë e tyre për shoqërinë, por ne mbetemi me shpresë në lidhje me potencialin e tyre. E drejta e embrionit për jetë nuk mund të vihet në pikëpyetje nga fakti se, deri në implantim, potenciali i tij për zhvillim është diçka që mund të mbahet artificialisht, sepse çdo teknologji të tillë e re është një zhvillim i natyrshëm i krijuar nga qeniet njerëzore.

10. Edhe pse e drejta për jetë është absolute, dikush mund të reflektojë mbi pasojat e kësaj qasjeje dhe unë do të doja të shprehja disa mendime për këtë. Së pari, e drejta e kërkueses për vetëvendosje nuk do të ndikohet nëse embrioni i dhurohet një gruaje tjetër anonime. Së dyti, kërkimi do të drejtohet (dhe tashmë është duke u drejtuar) në një mënyrë tjetër me qëllim të riprogramimit të qelizave të rritura në qeliza burimore ose të ri kombinimit të ADN-së, nëse është e nevojshme, në mënyrë të veçantë për të kultivuar një organ të ri për një person të sëmurë nga qelizat e tij/saj.

11. Vendimi i kundërshtuar i Qeverisë Italiane për të ruajtur jetën e embrionit nuk është një masë e jashtëzakonshme. E njëjta qasje është miratuar në çdo shoqëri tjetër, e cila tashmë shpenzon fondet publike për mbështetjen e personave me aftësi të kufizuara apo të personave të cilët nuk mund të kujdesen për veten e tyre. Për më tepër, duke qenë se ekzistojnë bankat për spermën dhe vezët nuk do të ishte një problem për të krijuar një bankë për embrionet (gametet). Në fund të fundit, një dhurim në rastin konkret një dhurim automatik cili mund të konsiderohet si ndërhyrje është etikisht i pranueshëm nëse është e nevojshme për të shpëtuar jetën e një personi.

12. Natyra absolute e të drejtës së jetës bashkërendon çdo mendim etik, moral, fetar, shkencor, social ose mendim tjetër. Çështja e vetme etike që unë do të pranoja në zhvillimin e biomjekësisë është çështja e amësisë/atësisë në kontekstin e donacioneve të ofruara. Siç është shpjeguar nga Qeveria, mjetet e vetme të ruajtjes së jetës potenciale të embrioneve është implantimi i tyre në mitrën e një gruaje tjetër (në pamundësi të konceptimit) e cila dëshiron të ketë një fëmijë. Në një situatë të tillë statusi i kërkueses si një dhuruese duhet të pranohet në mënyrë automatike. Statusi ligjor i dhuruesit zgjidh problemet etike, si amësia, në termat të marrëdhënieve familjare ndryshon nga ngjashmëria e thjeshtë e materialit gjenetik. Në çështjen S.H Gjykata nuk konstatoi shkelje të të drejtës së kërkuesit nga shteti i paditur si rezultat i ndalimit të dhurimit të materialit riprodhues nga personat e tretë ndryshe nga një nga prindërit e fëmijës së ardhshëm. Në situatën e kundërt, si në çështjen konkrete, Gjykata sërish nuk ka gjetur shkelje. Kjo ka ndodhur sepse parimet e rëndësishme (e drejta e jetës) nuk janë aplikuar nga Gjykata, dhe S.H ishte në këtë mënyrë pa fat. Vendimi aktual bën që rezultati i çështjeve të ardhshme lidhur me biomjekësinë të jetë i paparashikueshëm.

13. Roli i Gjykatës është të vendosë vlerat themelore dhe interesat prevalues në mënyrë që të shqyrtojë secilën çështje të veçantë mbi meritat. Prandaj, Gjykata nuk mund të konkludojë se e drejta e jetës si një nga të drejtat dhe liritë themelore është në rrezik në çështjen konkrete.

14. Duke qenë se bioteknologjia e re, zgjeron objektivisht perceptimin tonë të formave dhe kushteve të ekzistencës njerëzore, unë nuk jam në dijeni të ndonjë pengese objektive për njohjen ligjore të kësaj arritje, sa më shpejt që të jetë e mundur, ashtu siç është e njohur se çdo vonesë në një njohje të tillë në nivel kombëtar dhe nivel ndërkombëtar është potencialisht e rrezikshme për jetën dhe arbitrare.

MENDIMI PJESËRISHT PARALEL I GJYQTARËVE CASADEVALL, RAIMONDI, BERRO, NICOLAOU DHE DEDOV

1. Ne nuk ndajmë tërësisht mendimin e Dhomës së Madhe lidhur me refuzimin e kundërshtimit të ngritur nga Qeveria Italiane mbi bazë të mosshterrimit të mjeteve të brendshme.

2. Ne në fillim na është dukur e saktë analiza e Qeverisë. Në parashtrimet e tyre, ndërsa ishte e vërtetë se çështja e kushtetutshmërisë të mund të ngrihet vetëm nga gjykata dhe jo nga palët fuqia e të cilëve ishte e kufizuar për të kërkuar nga gjykata që të ushtrojë këtë opsion dhe për këtë arsye nuk ishte një mjet që në parim duhej të përdorej për qëllime të nenit 35 të Konventës, që nuk ishte e vërtetë në dritën e precedentit të krijuar nga vendimet e famshme "të ngjashme" të Gjykatës Kushtetuese nr. 348 dhe 349 të vitit 2007, të cilat kishin të bënin përfundimisht me një konflikt mes legjislacionit italian dhe Konventës siç është interpretuar nga Gjykata.

3. Qeveria vuri në dukje në mënyrë të saktë sipas mendimit tonë se nëse gjykata më e ulët ka konsideruar se ka pasur një konflikt të pakapërcyeshëm midis interpretimit të legjislacionit dhe të drejtave të pretenduara nga kërkuesja, duhet të ishte ngritur çështja e kushtetutshmërisë. Gjykata Kushtetuese më pas do të kishte shqyrtuar çështjen e përputhshmërisë me të drejtat e njeriut në themel dhe do të kishte qenë në gjendje për të lënë mënjanë dispozitat e brendshme me efekt prapaveprues dhe erga omnes.

4. Sipas precedentit që rrjedh nga të dy vendimet e 2007, gjykatat e zakonshme tashmë kanë dy alternativa kur shqyrtojnë çështjen e përputhshmërisë e ligjit të brendshëm me konventën. Ata ose kanë sukses, me të gjitha mjetet teknike në dispozicion të tyre, në interpretimin e të drejtës së brendshme në një mënyrë në përputhje me Konventën siç interpretohet nga Gjykata e Strasburgut, ose ata duhet ta referojnë çështjen në Gjykatën Kushtetuese, e cila më pas do të vendosë dispozita ligjore të brendshme përkatëse vetëm nëse konstaton se ka një konflikt midis Konventës dhe Kushtetutës. Kjo është një alternativë në kuptimin e ngushtë të fjalës (tertium non datur).

5. Në këtë kontekst praktika gjyqësore tradicionale e Gjykatës, e cituar në paragrafin 101 të vendimit, nuk duhet aplikuar në çështjen konkrete. Sipas kësaj praktike gjyqësore, bazuar në mungesën e aksesit të drejtpërdrejtë nga çështjet gjyqësore në Gjykatën Kushtetuese Italiane në përputhje me rregullin që vetëm një gjykatë e cila po shqyrton meritat e një çështje ka mundësinë e referimit të një çështje në Gjykatën Kushtetuese (me kërkesën e palës ose me iniciativën e saj), kjo kërkesë nuk mund të konsiderohet si një mjet që duhet përdorur për të përmbushur kërkesat e Konventës.

6. Megjithatë, kur një kërkues potencial sfidon pajtueshmërinë e legjislacionit të brendshëm me Konventën ne nuk jemi në situatën klasike ku gjykatave të zakonshme u takon vendimi nëse do të aplikojnë në Gjykatën Kushtetuese. Në këto rrethana, si në çështjen konkrete, jurisprudenca tradicionale nuk është më e rëndësishme. Nëse gjykata e zakonshme është e vendosur nga një kërkues potencial në pozicionin e pasjes akses në pajtueshmërinë e ligjit të brendshëm me Konventën, mund që sigurisht të interpretojë ligjin e brendshëm në një mënyrë në përputhje me Konventën. Megjithatë, nëse nuk ka sukses në bërjen e diçka je të tillë nuk ka zgjidhje: i duhet bërë pyetja Gjykatës Kushtetuese duke siguruar që është e rëndësishme për rezultatin e çështjes.

7. Në këtë situatë, një kërkues potencial i cili nuk ka marrë nga gjykatat më të ulëta një interpretim të legjislacionit të brendshëm në një mënyrë në përputhje me Konventën, ka të drejtën që çështja të shqyrtohet nga Gjykata Kushtetuese, me kushtin që ne do ta shqyrtojmë më poshtë dhe që është i aplikueshëm në çështjen konkrete.

8. Arsyeja jonë e vetme që në fund vendosëm për t’u bashkuar me vendimin e shumicës duke refuzuar kundërshtimin në rastin në fjalë, është zhvillimi që ka ndodhur në jurisprudencën e Gjykatës Kushtetuese Italiane në formën e vendimit nr. 49, depozituar më 26 mars 2015. Në këtë vendim, Gjykata Kushtetuese analizoi, ndër të tjera, vendin e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe jurisprudencën e Gjykatës në rendin juridik të brendshëm, duke treguar në këtë drejtim se gjykatat e zakonshme ishin të detyruara vetëm që të ishin në përputhje me jurisprudencën e Gjykatës, ku kjo ishte "e konsoliduar" apo shprehur në një "vendim pilot". Kur lind një çështje e re, siç është padyshim rasti këtu, qëndrimi i miratuar nga Gjykata Kushtetuese do të thotë se një kërkues potencial nuk mund të konsiderohet se është i detyruar për të aplikuar në gjykatat e brendshme para se të paraqesë një kërkesë në Gjykatë.

9. Ne vërejmë se arsyetimi i vendimit nga i cili ne duhet, pjesërisht, të shmangemi nga arsyet e nënvizuara më sipër referon te vendimi nr. 49/2015 i Gjykatës Kushtetuese Italiane (shih paragrafin 100 të vendimit aktual) dhe kjo referencë i jep vendimit një natyrë eklektike. Ne shohim një hapje këtu lidhur me praktikën gjyqësore tradicionale.

10. Vlerësimi për këtë vendim në arsyetimin e vendimit i hap rrugën, sipas mendimit tonë, largimit nga jurisprudenca tradicionale e Gjykatës brenda kufijve të lejuar nga precedenti i Gjykatës Kushtetuese Italiane sigurisht e cila mund të çojë që të merret në konsideratë se edhe kur legjislacioni është direkt në rrënjë të shkeljes së pretenduar një kërkues potencial duhet në parim së pari të aplikojë në gjykatat e brendshme, për aq sa thelbi i precedentit të vendosur vendimet e Gjykatës Kushtetuese nr. 348 dhe 349 të vitit 2007, dhe zbutur me vendimin nr. 49/2015 dorëzuar nga kjo gjykatë, nuk vihet në dyshim.

MENDIMI I PËRBASHKËT I PAKICËS I GJYQTARËVE CASADEVALL, ZIEMELE, POWER-FORDE, DE GAETANO DHE YUDKIVSKA

1. Kërkuesja pretendon se ndalimi nga ligji italian për të dhuruar embrionet e konceptuara me anë të riprodhimit të asistuar mjekësor për kërkime shkencore është në kundërshtim me të drejtën e saj për respektimin e jetës private. Gjykata ka vendosur se aftësia e saj për të ushtruar një zgjedhje të vetëdijshme dhe të konsideruar në lidhje me ‘fatin e embrioneve’ prek një aspekt intim të jetës së saj personale dhe, rrjedhimisht, ka të bëjë me të drejtën e saj për "vetëvendosje" (§ 159). Mbi këtë bazë, ajo arrin në përfundimin se neni 8 i Konventës është i zbatueshëm. Gjykata nuk gjen asnjë shkelje, sepse, ndër të tjera, ndalimi ishte "i nevojshme në një shoqëri demokratike" për të mbrojtur të drejtat dhe liritë e të tjerëve brenda kuptimit të Nenit 8 § 2 të Konventës.

2. Ndërsa ne kemi votuar se nuk ka pasur shkelje të nenit 8 të Konventës, ka një dallim të madh mes arsyes sonë për të bërë një gjë të tillë, dhe arsyeve të paraqitura në vendim. Ne ndahemi nga vendimi i shumicës shumë më para se të ajo kishte arritur në vlerësimin e proporcionalitetit të ndalimit në fjalë. Ne konsiderojmë se ankimi i kërkueses është i papajtueshëm ratione materiae me dispozitat e Konventës në përputhje me nenin 35 §§ 3 dhe 4 të tij.

3. Deri më sot, të dy si Komisioni dhe Gjykata kanë konsideruar shumë raste të ndjeshme që parashtrojnë çështje themelore në lidhje me jetën potenciale, te hershme, embrionale ose fatale të njeriut dhe/ose ndërveprimin e saj me të drejtat personale të të tjerëve.[40] Ndërsa Gjykata ka konstatuar se çështjet të lidhura me lindjen dhe, në veçanti, me vendimin për t’u bërë ose jo prind përbën një aspekt të jetës private të një personi,[41] ajo nuk ka shqyrtuar çështjen themelore se kur fillon “mbrojtja e jetës” sipas Konventës. Gjykata pra është shmangur nga marrja e ndonjë vendimi mbi statusin e embrionit të njeriut, si të tillë.

4. Ashtu siç konfirmon vendimi, kërkuesja, në të vërtetë, ka pretenduar të drejtën "për të përdorur embrionet" (shih § 149), ose, për ta thënë ndryshe, të drejtën "për të vendosur mbi fatin" e embrioneve (shih § 152) të cilat janë krijuar përmes fekondimit in vitro. Gjykata ka vendosur, për herë të parë, që çështje të tilla si "vendosja për fatin e” ose “përdorimi i” embrioneve njerëzore bien në kuadër të të drejtës së individit për respektimin e jetës private (shih § 152). Rrjedhimisht, ky vendimi shënon si një pikë kritike kthese në jurisprudencën e Gjykatës. Kjo shkakton një ndikim të gjerë dhe, në këndvështrimin tonë, një prononcim të papranueshëm për statusin e embrionit të njeriut.

5. Konstatimi i shumicës është shqetësues jo vetëm në terma të ngjyrimeve utilitare të përdorura kur bëhet fjalë për embrionet njerëzore, por edhe për shkak të arsyes shqetësuese që formon bazën e shpalljes së tij. Arsyeja e shumicës për të konstatuar se një zgjedhje në lidhje me “fatin e embrioneve” bie brenda objektit të jetës private të kërkueses është “lidhja që ekziston midis personit që i është nënshtruar fekondimit in vitro dhe embrioneve të konceptuara në këtë mënyrë’. Kjo lidhje, shumica pohon, është për shkak të faktit se "embrionet përmbajnë materialin gjenetik të personit në fjalë dhe rrjedhimisht përfaqësojnë një pjesë përbërëse të materialit gjenetik të personit dhe identitetit biologjik" (§ 158) (theksi i shtuar).

6. Për të konstatuar se embrioni është "pjesë përbërëse" e identitetit të kërkuese është një konstatim me një ndikim të gjerë. Ndryshe nga shumica, ne nuk e konsiderojmë se embrionet mund të reduktohen në pjesët përbërëse të identitetit biologjik të dikujt biologjik ose jo. Përderisa ndan përbërjen gjenetike të "prindërve" biologjike, një embrion është, në të njëjtën kohë, një entitet i ndarë dhe i dallueshëm edhe pse në fazat shumë të hershme të zhvillimit njerëzor. Në qoftë se një embrion i njeriut nuk është më shumë se një pjesë përbërëse e identitetit të një personi tjetër, atëherë pse kemi bollëk raportesh ndërkombëtare, rekomandimesh, konventash dhe protokollesh që kanë të bëjnë me mbrojtjen e tij? Këto instrumente pasqyrojnë pranim të gjerë të përgjithshëm brenda komunitetit njerëzor që embrionet janë më shumë se thjesht ‘gjëra’. Ata janë, siç ka konstatuar Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës, subjekte ‘që duhet të trajtohen në të gjitha rrethanat, me respekt për shkak të dinjitetit njerëzor "(§ 53).

7. Në adoptimin e qasjes që ka marrë në këtë rast, gjykata ka miratuar një pamje pozitiviste dhe reduksioniste të embrionit njerëzor. Ajo e ka klasifikuar atë si "pjesë përbërëse" të materialit gjenetik dhe identitetit biologjik të një personi tjetër dhe në këtë mënyrë ka vendosur që fati i tij dhe ‘përdorimi’ janë çështje që bien në kuadrin e të drejtës së në personi tjetër për respektimin e jetës private. Embrionet, si të gjitha subjektet e tjera njerëzore, në mënyrë të pashmangshme, ndajnë ADN e “prindërve: të tyre biologjike. Thjesht ndarja e materialit gjenetik është një bazë e pasigurt dhe arbitrare për përcaktimin se fati të një njësie të njeriut që bie në kuadër të së drejtës së një personi për vetëvendosje.

8. Për fat të keq, arsyetimi i ngatërruar i shumicës që është evident në çështjen e pranueshmërisë përsëritet kur bëhet fjalë për meritat (në §167). Në vlerësimin e proporcionalitetit të ndalimit në fjalë, Gjykata konsideron se ky mund të lidhet me qëllimin e mbrojtjes së "të drejtave dhe lirive e të tjerëve", por, shumica pohon, se nuk ka të bëjë me ndonjë vlerësim nëse fjala “të tjerë” shtrihet dhe për embrionet njerëzore!

9. Sipas mendimit tonë dhe në përputhje me jurisprudencën e Gjykatës deri më sot, do të kishte qenë e preferueshme për të konstatuar se duke qenë se të qenit prind i ardhshëm nuk është një problematikë në këtë rast, e drejta e kërkueses për "vetëvendosje" si një aspekt i jetës së saj private thjesht nuk ngrihet. Parashtrimet e saj se dhurimi i embrioneve do t’i japë asaj një "ndjenjë fisnike", natyrisht, ka të bëjë vetëm me mbrojtjen e të drejtave themelore të njeriut në dhe jo me nxitjen e ndjenjave të këtij lloji apo lloji tjetër. Pretendimi për të drejtën për të "përdorur embrionet” për kërkime shkencore nuk është një e drejtë që bie brenda fushëveprimit të nenit 8 të Konventës. Prandaj, sipas mendimit tonë, kjo pjesë e aplikimit duhet te refuzohet si e papajtueshme ratione materiae me dispozitat e Konventës, në përputhje me nenin 35 §§ 3 dhe 4 të saj.

MENDIMI I PAKICËS I GJYQTARIT NICOLAOU

1. Sipas mendimit tim, kërkimi duhej të ishte hedhur poshtë si i paraqitur jashtë afatit kohor.

2. Neni 35 § 1 parashikon që Gjykata mund të shqyrtojë një çështje në qoftë se është sjellë para saj brenda një periudhe prej gjashtë muajsh nga data në të cilën është marrë vendimi i formës së prerë. Megjithatë pika fillestare nuk është gjithmonë e qartë. Kjo mund të jetë sepse nuk është shënuar nga një vendim ose nga ana tjetër është e paqartë. Situatat e vazhdueshme në të cilat të drejtat e Konventës janë shkelur mund të paraqesin vështirësi të veçanta për faktin se kur afati fillon të ecë. Praktika jonë gjyqësore ofron udhëzime se duhet vepruar në raste të tilla. Në Varnava dhe të tjerët k. Turqisë ([GC], nr. 16064/90, 16065/90, 16066/90, 16068/90, 16069/90, 16070/90, 16071/90, 16072/90 dhe 16073/90, §§ 159 dhe 161), është konstatuar në terma të përgjithshëm se afati nuk do të zbatohet në situatat e vazhdueshme. Kjo nuk është shumë e saktë, pasi siç shpjegohet më pas në atë vendim, në situata të tilla shkelja e vazhdueshme thjesht do të thotë një rinovim të fillimit të afatit çdo ditë, kështu që afati në parim nuk zbatohet. Kur situata e vazhdueshme pushon, afati fillon të ecë në mënyrë të pandërprerë për të gjithë periudhën gjashtëmujore. Vështirësia në disa raste qëndron në përcaktimin e momentit ku situata ka përfunduar. Siç është theksuar në Varnava (cituar më lart, § 161), jo të gjitha situatat e vazhdueshme janë të njëjta duke qenë se natyra e situatës mund të jetë e tillë që kalimi i kohës ndikon në atë që është në rrezik. Pra mund që të jetë e nevojshme për të shqyrtuar se si një situatë është zhvilluar për të vlerësuar rëndësinë e ngjarjeve apo perspektivën e arritjes së një zgjidhje dhe për të gjykuar se çfarë do të ishte e arsyeshme si një pikë fillimi në rrethanat e veçanta të çështjes. Gjykata merr një pikëpamje të gjerë dhe praktike të çështjeve të tilla.

3. Shumica është e mendimit se çështja konkrete është një situatë e vazhdueshme me një kohëzgjatje të pakufizuar, gjithëpërfshirëse me ekzistencën e Ligjit nr. 40 të 19 shkurtit 2004, i cili hyri në fuqi më 10 mars 2004. Pikëpamja ime është se kërkuesja nuk kishte të drejtë të priste ad infinitum përpara se të kërkonte dëmshpërblim.

4. Faktet e paraqitura nga kërkuesja janë të paqarta. Ata janë si në vijim. Diku nga viti 2002 pesë embrione, të cilat janë marrë si rezultat i trajtimit të fekondimit in vitro të kërkueses me partnerin e saj, ishin ruajtur në ngrirje me qëllim për t’u implantuar në një periudhë në të ardhmen. Para përfundimit të vitit të ardhshëm partneri i kërkueses u vra në Irak gjatë raportimit në luftë. Pas kësaj, në një kohë të papërcaktuar, kërkuesja vendosi që t’i mos implantonte embrionet e saj. Më pas, ajo bëri një numër kërkesash të pasuksesshme që embrionet të liroheshin për përdorim në kërkime shkencore. Numri i kërkesave dhe koha në të cilën kërkesat janë bërë nuk është specifikuar. Mund të supozohet se kërkesat janë bërë të gjitha, pasi ligji i ri ka hyrë në fuqi, sepse më parë nuk ka pasur asnjë pengesë për të dhuruar embrionet, për çfarëdo qëllimi. Më tej, mbetet e pashpjeguar pse kërkuesja nuk e ka dërguar çështjen para gjykatës së Strasburgut më parë, pra, menjëherë pasi ligji ka hyrë në fuzi, dhe shpenzoi më shumë se shtatë vjet për ta bërë një gjë të tillë.

5. Duhet të kishte qenë e qartë për kërkuesen se sipas Ligjit të ri, kërkesa e saj nuk mund të garantohet. Ligji parashikon, për aq sa është e rëndësishme, si më poshtë:

Seksioni 13 – Eksperimentet mbi embrionet njerëzore

“1. Çdo eksperiment mbi embrionet njerëzore është i ndaluar.

2. Kërkimet klinike dhe eksperimentale mbi embrionet njerëzore do të autorizohen vetëm me kushtin që do të kryhen ekskluzivisht për qëllime terapeutike ose diagnostikuese me qëllimin e mbrojtjes së shëndetit dhe zhvillimit të embrioneve dhe kur nuk ekzistojnë metoda alternative.”

6. Sipas nenit 13 (5) të Ligjit, shkelja e ndalimit përfshin sanksione të rënda, duke përfshirë burgim deri në gjashtë vjet.

4. Natyrisht që ka instanca ku dispozitat ligjore me të vërtetë sjellin një ndërhyrje të vazhdueshme në ushtrimin e të drejtave të Konventës sipas nenit 8 apo14 të marrë së bashku me nenin 8, të një lloji që nuk është i vogël dhe nuk pushon me kalimin e kohës, përveç nëse shkaku hiqet. Shumica përmend çështjet Dudgeon k. Mbretërisë së Bashkuar, 22 tetor 1981, § 41, seria A nr. 45; Norris k. Irelandës, 26 tetor 1988 § 38, seria A nr. 142; Vallianatos dhe të tjerë k. Greqisë [GC], nr. 29381/09 dhe 32684/09, § 54, GJEDNJ 2013 (ekstrakte); dhe S.A.S. k .Francës [GC], nr. 43835/11, § 110, ECHR 2014 (ekstrakte), dhe këto nuk janë të vetmet çështje mbi këtë temë. Shumica pranon se në këto çështje efekti i legjislacionit të kundërshtuar në jetën e përditshme të kërkuesve "ishte më thelbësor dhe më i drejtpërdrejtë se sa në rastin në fjalë". Megjithatë ata nuk i japin rëndësi një ndryshimi te cilin, nga ana ime, e konsideroj mjaft të rëndësishëm. Në ato raste, dispozitat legjislative për të cilat është bërë ankim kishin, në një mënyrë apo një tjetër, një ndikim të madh praktik në jetën e përditshme të kërkuesve, me efekte vendimtare dhe ndikim të gjerë se si ata silleshin vete dhe organizonin punët e tyre. Nuk ka problemet të tilla në çështjen konkrete. Shumica mjaftohet thjesht me faktin se ka një "lidhje biologjike mes kërkueses dhe embrioneve të saj dhe planit për të krijuar një familje që ishte në origjinën e krijimit të tyre" (shih paragrafin 111 të vendimit), pavarësisht se, duke pasur parasysh propozimin e dytë, plani për të krijuar një familje duke përdorur embrionet ishte braktisur në fillim dhe nuk ka qenë një problemaktike konkrete në këtë çështje, dhe shumica arrin në përfundimin se ndalimi në fjalë "padyshim ka ndikim në jetën private të kërkueses "(ibid.).

8. Në vendimin e pranueshmërisë lidhur me afatin gjashtë mujor shumica nuk shkon më tej se çfarë kam deklaruar tashmë. Pranueshmëria bazohet në pikëpamjen, për të cilën unë nuk jam dakord, se Ligji i ri ka një ndikim të pafund në jetën e kërkueses. Megjithatë, më pas, në pjesën e vendimit lidhur me meritat, shumica shpjegon se çfarë sheh ajo si natyrë e veçantë, dhe në këtë mënyrë e përforcon, këtë ndikim. Paragrafi 158 dhe 159 parashikojnë si më poshtë:

“158. Në rastin konkret, Gjykata duhet të ketë parasysh lidhjen që ekzistonte midis personit që i ishte nënshtruar fertilizimit in vitro dhe në këtë mënyrë embrioneve të konceptuara, dhe që është rrjedhojë e faktit se embrionet përmbajnë materialin gjenetik të personit në fjalë dhe në përputhje me rrethanat përfaqësojnë një pjesë përbërëse të materialit gjenetik të personit dhe identitetit biologjik.

159. Gjykata arrin në përfundimin se aftësia e kërkueses për të ushtruar një zgjedhje të vetëdijshme dhe të konsiderueshme në lidhje me fatin e embrioneve të saj ka të bëjë me një aspekt intim të jetës së saj personale dhe në përputhje me rrethanat, ka të bëjë me të drejtën e saj për vetëvendosje. Neni 8 i Konventës, nga pikëpamja e të drejtës për respektimin e jetës private, për këtë arsye është i aplikueshëm në çështjen në fjalë.”

9. Unë e gjej veten ne një distance të konsiderueshme nga qëndrimi i shumicës, se çështja në fjalë lidhet me të drejtën e kërkueses për vetëvendosje. Në fakt, unë mendoj, me respekt shumë të madh, se së fundmi shumica gjithashtu e distancon veten nga qëndrimi fillestar. Është e rëndësishme që të theksohet, lidhur me këtë, se kur duhet përballur me specifikat e çështjes, shumica konstaton, në paragrafin 174 të vendimi, se:

“.... çështja aktuale nuk ka të bëjë me qenit prind në një kohë të ardhshme. Kështu, ndërsa është sigurisht e rëndësishme, e drejta e pretenduar nga kërkuesja për të dhuruar embrionet për kërkime shkencore nuk është një nga të drejtat themelore nën mbrojtjen e nenit 8 të Konventës duke qenë se nuk ka të bëjë me një aspekt veçanërisht të rëndësishëm të ekzistencës së kërkueses dhe identitetit.”

10. Unë bie dakord me këtë gjë. Më poshtë, në paragrafin 192, shumica vëren se:

“...ndërsa e drejta e pretenduar nga kërkuesja për të vendosur për fatin e embrioneve të saj lidhet me dëshirën e saj për të kontribuar në kërkimet shkencore, kjo nuk mund të shihet gjithsesi si një rrethanë që e ndikon në mënyrë të drejtpërdrejtë kërkuesen.”

11. Sërish unë jam dakord me një gjë të tillë. Ndryshe nga çështjet përkatëse të cituara më sipër, ku mbështetja ishte vendosur në faktin se kërkuesit janë të prekur drejtpërdrejt nga legjislacioni i kundërshtuar, në rastin konkret kërkuesja nuk është prekur në mënyrë të drejtpërdrejte. Ajo çfarë ajo parashikonte të bënte pra, duke dhuruar embrionet për kërkime shkencore nuk ndikonte drejtpërdrejt në jetën e saj private. Unë nuk e kuptoj pse shumica, duke i shqyrtuar argumentet e kërkueses në dritën e aspekteve të ndryshme të Ligjit të ri, nuk mund të kolaudonte që në fillim, siç bëri në paragrafin 195, se çfarëdo mospërputhje që gjendet ose nuk gjendet në Ligji i ri,

“....këto nuk janë në gjendje të ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë të drejtën e pretenduar nga ajo në çështjen konkrete.”

12. Ky konkluzion është tërësisht në linjë me atë çfarë unë kam shpjeguar si diferenca vendimtare mes çështjes konkrete dhe çështjeve të sipërcituara në Dudgeon, Norris, Vallianatos dhe S.A.S.

13. Mendimi im, se kërkimi duhej të ishte deklaruar si i papranueshëm pasi ka tejkaluar afatin kohor, është i bazuar në atë që unë e konsideroj të jetë natyra e parëndësishme e lidhjes midis kërkueses dhe embrioneve të ngrira. Më duket se edhe pse ekziston të vërtetë një lidhje domethënëse, duke qenë se embrionet rrjedhin nga materiali gjenetik i kërkueses dhe partnerit të saj, dhe kjo lidhje e sjell çështjen në kuadër të nenit 8, kjo gjë bëhet vetëm në periferi dhe përbën vetëm mundësinë, nga ana e kërkueses, për të shprehur një dëshirë në lidhje me fatin e tyre. Për të marrë një përgjigje negative, dhe duke qenë se nuk ekziston një mjet i përshtatshëm i brendshëm për t’u shteruar, afati i parashkrimit do të fillojnë të ecë në këtë pikë për qëllim që kufizimi përkatës legjislativ të shqyrtohet në bazë të Konventës.

14. Duke pasur parasysh qëndrimin e përcaktuar më sipër, nuk mund të thuhet se ky aspekt i nenit 8 i jep kërkueses një të drejtë e cila zgjat për një periudhë të pacaktuar kohe. Ligji i ri hyri në fuqi rreth katër muaj pasi rrethanat e saj kishin ndryshuar në mënyrë të ndjeshme dhe, në qoftë se afati gjashtë mujor shtohet mbi këtë, dikush do të mendonte se ka pasur kohë të mjaftueshme që të vendoste nëse ajo dëshironte që të mbante një qëndrim mbi këtë çështje. Është gjithashtu e mundur, megjithatë, që çështja të përafrohet më gjerësisht, dhe, në bazë të një situate të vazhdueshme të krijuar me Ligjin e ri, të shqyrtohet se çfarë është një kornizë e arsyeshme kohore brenda të cilës një person në pozicionin e kërkuese, në rrethanat e trishtuara në të cilën ajo e gjeti veten, mund të kishte reflektuar dhe vepruar në mënyrë të mjaftueshme. Ajo që unë me siguri nuk mund të pranoj është se kërkuesja kishte të drejtë që në një kohë të pakufizuar të vinte në lëvizje mekanizmin e Strasburgut për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.

MENDIMI I PAKICËS I GJYQTARIT SAJO

Me keqardhje, unë nuk ndaj të njëjtat pikëpamje të shprehura nga shumica. Në këtë mënyrë, unë nuk jam dakord për arsyet e shpjeguara më poshtë.

Aplikueshmëria e Nenit 8 të Konventës në çështjen konkrete

1. Në rastin konkret, Gjykata arrin në përfundimin se "aftësia e kërkueses për të ushtruar një zgjedhje të vetëdijshme dhe të menduar në lidhje me fatin e embrioneve të saj ka të bëjë me një aspekt intim të jetës së saj personale dhe në përputhje me rrethanat, ka të bëjë me të drejtën e saj për vetëvendosje" (shih paragrafin 159). Unë nuk mund të pajtohem më shumë, përveç për të thënë se kjo jo vetëm që "lidhet" me të drejtën e vetëvendosjes, por është një ushtrim i kësaj të drejte, e cila është thelbi i së drejtës për jetë private. E drejta e kërkueses për vetëvendosje reflekton të drejtën e saj për autonomi personale dhe lirinë e zgjedhjes (shih S.H dhe të tjerët kundër Austrisë [GC], nr. 57813/00, § 80, ECHR 2011;... McDonald kundër Mbretërisë së Bashkuar, nr. 4241/12, §§ 46-47, 20 maj 2014;.. dhe Pretty kundër Mbretërisë së Bashkuar, nr. 2346/02, § 61, ECHR 2002-III). Këtu, zgjedhja e kërkueses (një e drejtë) ishte për të dhuruar embrionet e saj për avancimin e shkencës në vend që të lejonte që embrionet të humbisnin qëndrueshmërinë me kalimin e kohës.[42] Natyra e së drejtës në rrezik në këtë rast është liria e zgjedhjes së kërkueses. Ky rast nuk ka të bëjë me të drejtat e të qenit prind apo edhe të drejtat e mundshme të një fetusi; e drejta e kërkueses këtu është të veprojë si një individ i lirë dhe i pavarur në lidhje me gjurmët e saj gjenetike.

2. Sipas jurisprudencës së kësaj Gjykate, "Detyra e Gjykatës nuk është rishikimi i ligjit përkatës dhe praktikës in abstracto, por për përcaktimi nëse mënyra në të cilën ligji e prek kërkuesen sjell një shkelje të Konventës" (shih NC k. Italisë [GC], nr. 24952/94, § 56, 18 dhjetor 2002) çështja nuk është përdorimi i embrioneve për kërkime siç është rregulluar nga ligji Italian, por mënyra me të cilën, masa e përgjithshme që prek embrionet që janë krijuar dhe ruajtur në ngrirje para çdo kufizimi, ishte në fuqi. Ky rast ka të bëjë me një situatë shumë të veçantë: çfarë ndodh kur legjislacioni ndërhyn dhe pengon ushtrimin e kësaj të drejte para ekzistuese në lidhje me embrionet para ekzistuese? Embrioni do të kishte potencialin për t’u zhvilluar në një qenie njerëzore, por kjo mbetet thjesht një mundësi pasi nuk mund të ndodhë pa pëlqimin e dhuruesit, siç është diskutuar në Evans k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 6339/05, ECHR 2007- I.

Kërkuesja ka vendosur të mos japë pëlqimin e saj. Sigurisht, një ligj që i kërkon kërkueses për të përdorur embrionet vetë, do të shkelte të drejtën e saj për të përcaktuar nëse do të bëhet apo jo një prind. Një ligj i cili i kërkon kërkueses që të lejojë embrionet e saj që të “adoptohen” nga një palë e tretë po ashtu cënon të drejtat e të saj themelore për të mos qenë e detyruar për t’u bërë prind.[43] Ekziston vetëm një mundësi e mbetur sipas ligjit italian: Ruajtja në ngrirje e embrioneve të paimplantuara.[44]

3. Unë nuk e konsideroj se e drejta kërkueses " për të zgjedhur" (si një çështje e vetëvendosjes) është "një aspekt veçanërisht i rëndësishëm për ekzistencën apo identitetin e një individi." Ndërsa çështja është e diskutueshme, e pranoj se nuk ka një konsensus[45] Evropian lidhur fati i embrioneve cryopreserved dhe nuk do të diskutojnë nëse përvoja e shtatë apo katër vendeve është e mjaftueshme për të nxjerrë këtë përfundim (edhe pse të dhënat krahasuese të ofruara nga ana e Gjykatës nuk pasqyrojnë praktikën e vendeve në lidhje me embrionet që ishin krijuar për riprodhim qëllimet para vendosjes së një ndalimi për hulumtim, dhe vetëm disa vende të ndalojnë çdo kërkim mbi qelizat embrionale). Ajo vijon se shteti ka një hapësirë të gjerë vlerësimi për të kufizuar të drejtën.

Nëse ka pasur “ndërhyrje” “në përputhje me ligjin”

4. Gjykata pranon se ka pasur një ndërhyrje në të drejtën e kërkuese për jetën private sipas Nenit 8. Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se në kohën që kërkuesja zgjodhi për të kryer fekondimin in vitro, nuk kishte asnjë ligj në fuqi në Itali në lidhje me fatin i embrioneve të tepërta. Siç Dhoma e Madhe ka deklaruar tashmë, fraza "në përputhje me ligjin" kërkon që "legjislacioni i brendshëm duhet të jetë mjaft i parashikueshëm në kushtet e tij për t’u dhënë individëve një tregues të përshtatshëm si për rrethanat dhe kushtet në të cilat autoritetet kanë të drejtë të përdorin masa që prekin të drejtat e tyre sipas Konventës".

(Shih Fernández Martínez k. Spanjës [GC], nr. 56030/07, § 117, GJEDNJ 2014 (ekstrakte)). Kërkuesja po përballej me një situatë në të cilën ajo nuk kishte zgjedhje reale, por duhet të shihte sesi embrionet e saj do të ruheshin në ngrirje për një kohë të pacaktuar nga shteti. Kjo nuk kishte qenë e parashikueshme kur ajo zgjodhi t’i nënshtrohej trajtimit IVF. Ajo ndoshta nuk mund të dinte se ajo do të kishte vetëm katër muaj, pas vdekjes së partnerit të saj, për të vendosur se çfarë do të bënte me embrionet, para se vendimi të hiqej nga kontrolli i saj nga ana e legjislacionit të ri. Vlen të përmendet se ligji nuk përmban ndonjë rregull të veçantë për fatin e embrioneve të cilat janë duke u ruajtur në ngrirje para hyrjes në fuqi të këtij ligji.

Legjitimiteti i qëllimit të ndjekur

5. Në rastin konkret Qeveria nuk ka dhënë ndonjë arsye të qarta për qëllimet e ndërhyrjes. Këto qëllime janë rindërtuar (me disa përpjekje), nga ana e Gjykatës dhe më pas janë pranuar nga ajo. Në mungesë të ndonjë arsyetimi nga ana e Qeverisë për qëllimet e ndërhyrjes, shumica jep dy justifikime të mundshme: mbrojtja e moralit dhe mbrojtja e të drejtave të të tjerëve. Sa i përket mbrojtjes së moralit, Gjykata nuk jep informacion në lidhje me moralin publik në Itali, ku praktika e kundërshtuar ishte e ligjshme për shumë vite.[46] Qeveria nuk i referohet mbrojtjes së moralit dhe Gjykata nuk shpjegon ku shtrihen interesat morale; as nuk merr në konsideratë ndonjë interes të veçantë moral në analizën e proporcionalitetit.

6. Sa i përket të drejtave të të tjerëve, "Gjykata pranon se “mbrojtja e jetës potenciale të embrionit" mund të lidhet me qëllimin e mbrojtjes së moralit dhe të të drejtave dhe lirive të të tjerëve" (shih paragrafin 167).[47] Kush janë këta të tjerët? A është embrioni "tjetër", pra, një person? Nuk ka përgjigje, përveç se embrioni është përshkruar në Ligjin e vitit 2004 si një "subjekt" që ka të drejta. Që embrionet nuk bien në kategorinë e pasurisë nuk i transformon embrionet në qenie njerëzore, ose në mbajtës të drejtash.[48] Fakti që ka një interes të Shtetit në mbrojtjen e jetës potenciale nuk mund të barazohet me të drejtën e një personi.

7. Gjykata konstaton se një e drejtë e të tjerëve është e pranishme për shkak se "potenciali për jetën", mund të lidhet me këtë të drejtë të pretenduar. Unë shpresoj se unë jam i gabuar, por kam frikë se ne përballemi me një rrezik të humbjes së standardeve të zbatueshme në listën e qëllimeve të lejuara për kufizimin e të drejtave. Deri tani, Gjykata është shprehur vazhdimisht se lista e përjashtimeve të të drejtave të Konventës është e plotë dhe se përcaktimi i tyre është i kufizuar (shih, midis çështjeve të tjera, Svyato-Mykhaylivska Parafiya k. Ukrainës, nr. 77703/01, § 132, 14 qershor 2007, dhe Nolan dhe K. k. Rusisë, nr. 2512/04, § 73, 12 shkurt 2009). Kjo është thelbësore për çdo mbrojtje serioze të të drejtave. Për fat të keq, në S.A.S. k. Francës [GC], nr. 43835/11, § 113, ECHR 2014 (ekstrakte) gjykata u shpreh se "për të qenë në përputhje me Konventën, një kufizim të kësaj lirie duhet, në mënyrë të veçantë, të ndjekë një qëllim që mund të jetë i lidhur me një qëllimet e listuara në [nenin 9 § 2]. E njëjta metodë aplikohet në lidhje me nenin 8 të Konventës. "Nga pozicioni që “mund të jetë një lidhje” të këtyre përjashtimeve të listuara në mënyrë shteruese, ne tani zhvendosemi në qëndrimin ku mund të ekzistojë një lidhje nëse kjo nuk është përjashtuar si spekulative në mënyrë të paarsyeshme (“mund të jetë", në vend të “ekziston” një lidhje).

Mungesa e ndërmarrjes së një shqyrtimi për qëllimin e supozuar të një Shteti në imponimin e një kufizimi, do të minonte potencialin dhe të drejtat mbrojtëse të çdo analize proporcionalitetit. Shqyrtimi i synimit të një masë është pjesë e rolit mbikëqyrës të Gjykatës (shih Handyside k. Mbretërisë së Bashkuar, 7 dhjetor 1976, § 49, seria A nr. 24.) Nëse dëshirojmë të aplikojmë doktrinën e hapësirës së vlerësimit, mund të themi se në çështjet e politikës ekonomike ka pak hapësirë ​​për një analizë të tillë, duke pasur parasysh përparësinë njohëse që legjislacioni kombëtar ose autoritetet kombëtare gëzojnë, ose "për shkak të njohurive të tyre të drejtpërdrejta të shoqërisë së tyre dhe nevojave e saj, autoritetet kombëtare janë në parim më mirë të vendosura se gjyqtari ndërkombëtar për të vlerësuar se çfarë është "në interes të publikut" "(shih James dhe të tjerë k. Mbretërisë së Bashkuar, nr. 9793/79, § 46, 21 shkurt 1986). Ky arsyetim nuk mund të zbatohet pa arsye të tjera shtesë dhe bindëse në zonat ku çështja nuk është në "interes publik" të përgjithshëm në politikat ekonomike apo sociale, por moralin, politikën shëndetësore apo shkencën. [49]

8. Vendimi pranon, pa reflektim të mëtejshëm, fuqinë e interesit të shtetit në ndalimin e të gjithë përdorueseve të embrioneve IVF, përveç implantimit.

Megjithatë, në S.A.S. është vërejtur se "praktika e Gjykatës është mjaft e ngjeshur kur vërteton ekzistencën e një qëllimi legjitim në kuptimin e paragrafit të dytë të neneve 8 deri në 11 të Konventës" (ibid.). Sidoqoftë, Dhoma e Madhe shpjegon në S.A.S (ibid.) se, veçanërisht kur objektivat e Qeverisë janë subjekt i kundërshtimit, (siç është rasti në kontekstin e tanishëm, shih paragrafët 135-37 të vendimit), Gjykata do të ndërmarrë një shqyrtim të plotë të lidhjes midis masës dhe objektivit. Në rastin konkret, lidhja është marrë si e mirëqenë, pa asnjë hetim të bërë, apo justifikim të kërkuar nga, Qeveria.

E nevojshme në një shoqëri demokratike.

9. Kjo Gjykatë ka pohuar se, edhe ku ka një hapësirë të gjerë vlerësimi në bazë të nenit 8, Qeveria sërish duhet të sjellë "arsyet e rëndësishme dhe të mjaftueshme" që justifikojnë ndërhyrjen (shih Zaieţ k. Rumanisë, nr. 44958/05, § 50, 24 March 2015;. Hanzelkovi kundër Republikës Çeke, nr 43643/10, § 72, 11 dhjetor 2014;.. Winterstein dhe të tjerë kundër Francës, nr. 27013/07, §§ 75-76, 17 tetor 2013;. dhe S. dhe .. Marper kundër Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 30562/04 dhe 30566/04, § 101, ECHR 2008).[50] Lidhur me masat e përgjithshme që ndërhyjnë me të drejtën sipas nenit 8, Gjykata ka mbajtur qëndrimin si më poshtë: "Së pari, Gjykata mund të vlerësojë meritat thelbësore të vendimit të Qeverisë, për të siguruar se vendimi është në përputhje me nenin 8. Së dyti, mund të shqyrtojë procesin e vendimmarrjes për të siguruar që pesha e duhur i është akorduar interesave të individit (shih Hatton dhe Të tjerë k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 36022/97, § 99, ECHR 2003-të VIII).

10. Një masë ndërhyrje që i shërben qëllimit të mësipërm është e përgjithshme. Gjykata ka konstatuar se "për të përcaktuar proporcionalitetin e masës së përgjithshme, Gjykata duhet të vlerësojë kryesisht zgjedhjet legjislative në themel të saj" (shih James dhe të tjerë, cituar më lart, § 36). Cilësia e shqyrtimit parlamentar dhe gjyqësor e domosdoshmërinë së masës është i një rëndësie të veçantë në këtë drejtim, duke përfshirë funksionimin e hapësirës përkatëse të vlerësimit (shih Animal Defenders International k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 48876 / 08, § 108, ECHR 2013 (ekstrakte)).

11. Historia legjislative e ligjit të vitit 2004 tregon se për dekada të tëra çështja nuk është rregulluar në Itali për shkak të mosmarrëveshjeve të vazhdueshme në shoqëri dhe në mesin e ekspertëve profesionalë. Ndarjet kanë vazhduar për vite të tëra të debatit parlamentar. Kundërshtarët e ndalimit[51] të propozuar pohonin se pasqyronte një bindje të caktuar ideologjike, ndërsa mbështetësit e saj pohonin se ajo i shërbente mbrojtjes së jetës dhe familjes, dhe ishte një zgjidhje sipas ligjit natyror, që nuk ishte diktuar nga feja Katolike. Ndarjet vazhduan deri në debatin final.[52]

12. Qeveria nuk siguroi prova të një diskutimi tërësor parlamentar mbi fatin e embrioneve që ishin tashmë të ruajtura në ngrirje në kohën e hyrjes në fuqi të ligjit të ri. [53]

Për më tepër, ligji u miratua me shumicë votash, në mes mosmarrëveshjesh të mëdha.[54] Debati parlamentar italian, në këtë mënyrë ndryshonte nga ai mbrojtjes së kafshëve, cituar më lart, ku, ndër të tjera, ka pasur mbështetje ndërpartiake në Parlament. As nuk ka prova që të drejtat e kërkueses apo gjendja personale janë marrë parasysh; ligji përmban një ndalim tërësor që e ndalon kërkuesen nga e drejta e saj për lirinë e zgjedhjes. Në kundërshtim me situatën në Animal Defenders International, cituar më sipër, nuk mund të bëhet një analizë e brendshme proporcionaliteti në rastin e saj. Jo vetëm që e bën këtë ndalim të përgjithshëm sikur shpërfill të drejtën e kërkueses për vetëvendosje në lidhje me një vendim të rëndësishëm privat, por e bën këtë në mënyrë absolute dhe të paparashikueshme. Ligji nuk përmban rregulla kalimtare që do të kishin mundësuar autoritetin e duhur për të marrë në konsideratë situatën e veçantë të kërkueses, embrionet e të cilës të marra nga trajtimi IVF po ruhen në ngrirje nga viti 002 dhe bashkëshorti i të cilës ndërroi jetë në vitin 2003, tre muaj para se ligji të hynte në fuqi.

13. Në kontrast me interesin moral të artikuluar qartë të paraqitur nga kërkuesja, si dhe interesin e fortë social në kërkimin shkencor në fjalë, e cila jep peshë të konsiderueshme të "të drejtës jo veçanërisht të rëndësishme" të kërkuese, shumica thjesht vëren se kuvendi Italian ka kryer një ekzaminim të plotë të kësaj çështjeje para hartimit të Ligjit të 2004 (shih paragrafin 184). Siç u përmend më lart, kushtet e kërkuara në këtë drejtim nga Hatton dhe të tjerët dhe Animal Defenders International(të dyja të cituara më lart), nuk janë përmbushur.

Në mungesë të arsyeve të qarta që nuk dalin nga debati parlamentar, vetëm kur qeveria ofron qartësi të mjaftueshme Gjykata duhet të hetojë se pse ndalimi tërësor mbi dhurimin është i nevojshëm kur peshohet kundër zgjedhjes personale të kërkueses. Citimi i Gjykatës nga puna përgatitore nuk shpjegon se pse ndalimi i dhurimit është i nevojshëm për preferencat e supozuara morale të Italisë në favor të embrioneve në rrethanat e çështjes në fjalë. Duke qenë se Qeveria nuk mund të detyrojë një person për të përdorur embrionet e saj për të krijuar një qenie njerëzore, pa pëlqimin e saj, një ndalim tërësor për të gjithë përdorimet e tjera të jetës (si kërkimet mjekësore) nuk është vetëm tepër kufizues i lirisë individuale për vetëvendosje, por gjithashtu diskrediton vlerat individuale të pranuara në Nenin 33 të Kushtetutës Italiane [55] dhe sistemit të vlerave të Konventës, i cili njeh interesin e nenit 10 në kërkimin shkencor (shih Musafi Endogam dhe të tjerë k. Turqisë, nr. 346/04 dhe 39779/04, §§ 40-41, 27 maj 2014). Më e rëndësishmja, mbrojtja e jetës nuk mund të mbështetet, jo vetëm sepse kuptimi dhe pesha e atij argumenti mbeten të kontestuara në lidhje me embrionet e kërkuese, por edhe për shkak se ato embrione, pavarësisht potencialit të tyre për jetën, nuk kanë asnjë shans për t’u bërë qenie njerëzore. Sa i përket embrioneve në përgjithësi në Itali, detyra për të mbrojtur potencialin e embrionit nuk mund të ekzistojë në formë absolute në ligjin italian duke marrë parasysh se edhe një fetus të shëndetshëm mund të jetë abortohet[56].

14. Kërkuesja në këtë çështje përballej me një zgjedhje të pamundur dhe të paparashikueshme. Në rastin më të mirë, zgjedhjet për të ishin ose përdorimi i embrioneve vetë, ose lejimi i një çifti tjetër që t’i përdorte, ose të lejonte materialin e saj biologjik të vuante për një kohë të pacaktuar deri sa (për një kohë të panjohur dhe të paqartë) embrionet e saj të humbnin qëndrueshmërinë ose të mund të përdoreshin për qëllime riprodhuese në kundërshtim me dëshirat e saj të shprehura në mënyrë të qartë.

15. Duke pasur parasysh moshën e kërkueses, nuk do të ishte e mundur për të që t’i përdortë të pesë embrione vete. Përveç kësaj, në bazë të dëshmisë së ekspertëve të paraqitura në seancën dëgjimore para Gjykatës dhe të pa kontestuara nga ana e Qeverisë, në praktikë embrionet e saj nuk mund tani të përdoreshin nga një tjetër çift, për shkak të moshës së embrioneve dhe për shkak se ata nuk i ishin nënshtruar testeve të duhura që nga koha e krijimit të tyre. Prandaj, këto embrione nuk do mund që në fakt të përdoreshin për të krijuar një jetë njerëzore, sepse ata kurrë nuk do të mund të implantoheshin në mitër.[57] Ky realitet mjekësor nuk është kontestuar nga Qeveria.

16. Më e rëndësishmja, kërkuesja ka bërë një zgjedhje të qartë për të mos lejuar që embrionet e të përdoren për riprodhim.

17. Interesi i kërkuese në dhurimin e embrioneve të saj për kërkime shkencor, në vend që të lejojë që ata të mbeten të papërdorura, është një vendim shumë personal dhe moral. Kjo zgjedhje është e shtyrë nga dëshira e saj për të nderuar partnerin e saj në fund dhe për kërkime të mëtejshme mjekësore me potencial për të shpëtuar jetë.[58]

Sipas dëshmisë së ekspertit të prezantuar në seancë (dhe në shumë burime të tjera ndërkombëtarë mjekësore dhe shkencore), kërkimet që vijnë nga qelizat embrionale po përdoren tashmë në është duke u përdorur në provat klinike për lëndime të shtyllës kurrizore, për sëmundjen e Parkinsonit dhe sëmundje të tjera që janë aktualisht të pashërueshme apo të vështira për të kuruar. Vendet të cilat lejojnë kërkime të tilla kanë zhvilluar forma të sofistikuara të pëlqimit të informuar dhe kontrolle për të siguruar se embrionet janë përdorur në mënyrë etike.[59] Kërkime të tilla përdorin qelizat pluripotente (të pa diferencuara) të krijuara përmes procedurës IVF për të zhvilluar një kuptim më të madh të zhvillimit njerëzor dhe për të zbuluar mënyra të reja të trajtimit të sëmundjeve që kanë qenë shkatërruese dhe të pashërueshme për shumë njerëz rreth botës.[60] Qelizat e krijuara përmes trajtimit IVF janë materiale unike dhe të vlefshme biologjike, të cilat kërkuesja dëshiron të vërë në përdorim, në vend që të lihen për të humbur qëndrueshmërinë duke qenë se mbeten të ngrira për një kohë të pacaktuar.

18. Nëse dëshira e qeverisë për të mbrojtur potencialin për jetë, e tejkalon interesin e kërkueses në përdorimin e materialit të saj gjenetik për të kontribuar në shkencë për të shpëtuar jetë, është një pyetje që nuk mund të anashkalohet. Vendimi në këtë rast nuk ka bërë asnjë lloj analize proporcionaliteti; as nuk e konsideron interesin e rëndësishme të palëve të treta në përfitimet shëndetësore që dalin nga zbulimi shkencor. Thjesht duke deklaruar se nuk ka konsensus evropian nëse embrionet e tepërta nga procedurat IVF duhet të përdoren në kërkime shkencor, Gjykata niset nga standardet e saj të mire krijuara. Sigurisht që ekziston një hapësirë vlerësimi në lidhje me këtë çështje, por kjo nuk do të thotë se ligji mund të veprojë në çfarëdo mënyrë që Qeveria e sheh se duhet. Masa duhet gjithsesi të jetë proporcionale me ndërhyrjen në të drejtat e kërkueses.

19. Në mënyrë që një ndërhyrje të jetë në proporcion, Qeveria duhet të japë arsye legjitime (të rëndësishme dhe të mjaftueshme). Edhe duke supozuar, në funksion të çështjes Evans (cituar më lart, § 81), se ka një hapësirë ​​të gjerë vlerësimi në rastet IVF, “duke qenë se përdorimi i trajtimit IVF krijon çështje të ndjeshme morale dhe etike kundër një sfondi në lëvizje të shpjete të zhvillimeve shkencore dhe mjekësore, ndërhyrja megjithatë, nuk mund të jetë arbitrare. Në Itali aborti dhe kërkimet mbi linjat e qelizave burimore të huaja janë të lejuara. Ligji merr parasysh interesin në parandalimin e vuajtjeve reale njerëzore me anë të kërkimit shkencor në emër të mbrojtjes së një potenciali për jetë i cili, për më tepër, nuk mund që të materializohet në rrethanat e rastit. Unë nuk e kuptoj pse pesha mbizotëruese është e lidhur me potencialin për jetën, kur ligji italian ndalon abortin e një fetusi të shëndetshëm, dhe në rrethana të veçanta të çështjes në fjalë kur, në mungesë të pëlqimit të kërkueses, ky potencial nuk mund të materializohet. Ky qëndrim dhe shpjegimi i lidhur, jo vetëm janë të papajtueshëm, por janë irracionale dhe si të tillë nuk mund të jenë justifikim i mjaftueshëm për proporcionalitetin e masës.

[1]. Andorrë, Armeni, Austri, Azerbajxhan, Belgjikë, Bosnjë-Hercegovinë, Bullgari, Kroaci, Republika Çeke, Estoni, Finlandë, Francë, Gjeorgji, Gjermani, Greqi, Hungari, Irlandë, Letoni, Lihtenshtajn, Lituani, Luksemburg, “ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë”, Maltë, Republika e Moldavisë, Monako, Vendet e Ulëta, Poloni, Portugali, Rumani, Rusi, San-Marino, Serbi, Sllovaki, Slloveni, Spanjë, Suedi, Zvicër, Turqi, Mbretëria e Bashkuar dhe Ukrainë.

[2]. Bullgari, Republika Çeke, Estoni, Finlandë, “ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë”, Francë, Greqi, Hungari, Vendet e Ulëta, Portugali, Serbi, Slloveni, Spanjë dhe Zvicër.

[3] Qeliza embrionale ende të pa diferencuara, secila nga të cilat, e veçuar, është e aftë të zhvillohet si një organizëm i plotë (Fjalori mjekësor Larousse).

[4]. Sipas mendimit tim, mungesa e shterrimit të mjeteve juridike të brendshme është e vetmja çështje problematike, por ky kundërshtim u hodh poshtë, si duhet në funksion të pozicionit të qartë të Gjykatës Kushtetuese italiane, e cila e ka shtyre shqyrtimin e një çështje të duke ngritur të njëjtën pyetje juridike, në pritje të vendimit të Dhomës së Madhe në çështjen në fjalë (paragrafi 53 i vendimit);

[5]. Konferenca e Përgjithshme e UNESCO-s 29 C/ Rezoluta 17, UNESCO GC, Sesioni 29 (11 nëntor 1997), miratuar në mënyrë unanime dhe me brohoritje. Shih gjithashtu Udhëzimet për zbatimin e Deklaratës Universale mbi Gjenomit Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut bashkëlidhur C/Rezolutës 2330 (16 nëntor 1999). Këto Rezoluta tashmë ishin parashikuar nga Deklarata e Shoqatës Botërore Mjekësore mbi Parimet etike për Kërkime Mjekësore perfshihen subjektet humane, të cilat do të trajtohen më vonë në këtë mendim.

[6]. Asambljea e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara A/RES/53/152,  9 Dhjetor 1998, miratuar pa votim;

[7]. Këshilli për Organizatat Ndërkombëtare i Shkencave të Mjekësore (CIOMS) është një organizatë ndërkombëtare, jo-qeveritare, jo-fitimprurëse e themeluar bashkërisht nga OBSH dhe UNESCO në vitin 1949. Ashtu si ato të vitit 1982 dhe 1993, Udhëzimet e CIOMS 2002 janë të dizejnuara që të jenë të nevojshme për shtetet për përcaktimin e politikave kombëtare mbi etikën e hulumtimit biomjekësor ku perfshihen subjektet humane;

[8]. Shih edhe botimin e OBSH "Standardet dhe udhëzime operative për Rishikimin Etik lidhur me kërkimin shëndetësor me Pjesëmarrësit Njerëzorë", 2011. Në vitin 2003 OBSH ka miratuar tashmë Udhëzimin për marrjen e pëlqimit të informuar për Prokurimin dhe përdorimin e indeve të njeriut, qelizave dhe lëngjeve në hulumtim, për të ndihmuar kërkuesit për t’u marrë me çështjet etike që kanë të bëjnë me faktin se si duhet të merret materiale kërkimore klinike, përdorur dhe asgjesuar përfundimisht, si dhe pëlqimi i informuar. Udhëzimi aplikohet gjithashtu edhe për materialet biologjike njerëzore të mbledhura më parë dhe të ruajtura në depo. Ajo parashikon se pagesat monetare apo nxitjet për dhurimin e indeve embrionale për hulumtime janë të ndaluara shprehimisht.

[9]. Rezoluta e Konferencës së përgjithshme të Unesco-s 32 C/15, Unesco GC, 32nd session (2003);

[10]. Rezoluta e 280 e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, seanca e pesëdhjetë e nëntë (23 mars, 2005), UN Doc A/RES/59/280. Deklarata u miratua me 84 vende të cilat votuan në favor të saj, 34 vende votuan kundër saj, dhe 37 vende abstenuan;

[11]. Konferenca e Përgjithshme e Unesco-s, sesioni i 33-të, (2005);

[12]. Komiteti Ndërkombëtar i Unesco-s lidhur me Bioetikën, “Përdorimi i Qelizave Embionale në Kërkimet Terapeutikë: Raport i IBC në Aspektet Etike të Kërkimit lidhur me Qelizat Embrionale:, BIO 7/00 / GT-1/2 (Rev.3), 6 prill 2001. IBC është një organ, i krijuar në vitin 1993 dhe përbëhet nga 36 ekspertë të pavarur, që ndjek progresin në jetën shkencore;

[13]. Komiteti Ndërkombëtar i Unesco-s lidhur me Bioetikën, Raporti i IBC në diagnozën gjenetike paratransplantuese dhe ndërhyrjen embrionale, SHS-EST / 02 / CIB-9/2 (Rev.3), 24 prill 2003;

[14]. Komiteti Ndërkombëtar i Unesco-s për Bioetikën, Raport i IBC mbi Klonimin Njerëzor dhe Menaxhimin Ndërkombëtare, SHS/EST/CIB-16/09/CONF.503/2 Rev.2, Qershor 2009;

[15]. Komiteti Ndërkombëtar i Unesco-s për Bioetikën, Këshilla nga IBC për Patentueshmërinë e Genomit Njerëzor, Sesioni i tetë i UNESCO (IBC), Paris, 12-14 Shtator 2011;

[16]. Rezoluta Nr. 23/81, OEA/Sev. L/V/VII, 54, Doc.9 rev.1.para. 18 (b) (6 Mars 1981);

[17].  Baby Boy v. United States, IACHR case 2141/1981, 6 Mars 1981;

[18]. IACHR, çështja e ARTAVIA Murillo et al. (fekondimi in vitro) v. Costa Rica. Kundërshtimet paraprake, Meritat, Riparime dhe Shpenzimet, Vendimi i 28 nëntor 2012 Seria C Nr 257, paragrafët 315-17;

[19]. Draft Karta Afrikane për të Drejtat e Njeriut dhe të Popujve, Nenet. 17, O.A.U.Doc.CAB/LEG/67/1 (1979);

[20]. Komentari i Kartës, realizuar nga Rrjeti i Ekspertëve të Pavarur të BE lidhur me të Drejtat Themelore, parashikon që Neni 3 (paragrafi 2) është hartuar me qëllimin e kufizimit të disa praktikave në fushën e mjekësisë dhe biologjisë. Për më tepër, ajo deklaron se katër parimet e garantuara atje nuk janë shterruese dhe ato duhen lexuar në një linjë me dispozitat e Konventës së Oviedos;

[21]. Shih gjithashtu regullat te Bashikimit Europian në financimin e kërkimeve dhe zhvillimeve teknologjike të cituara në paragrafin 62 dhe 64 të vendimit. Praktika ka qënë se projektet të cilat përfshijnë aktivitete që shkatërrojnë embrionet njerëzore, duke përfshirë prokurimin e linjave qelizore janë të përjashtuara;

[22]. Opinioni i EGE, nr. 12, Aspektet Etike të Kërkimeve që Përshijnë Përdorimin e Embrioneve Njerëzore në Kontekstin e Programit të pestë Kuadër, 23 Nëntor 1998. EGE është një organi i pavarur që këshillon Komisionin Europian mbi çështjet etike në shkencë dhe teknologjitë e reja në lidhje me legjislacionin dhe politikat;

[23]. Opinioni nr. 15, Aspektet Etike të Kërkimeve Qelizore Njerëozre dhe Përdorimi, 14 Nëntor 2000;

[24]. Opinioni i EGE nr. 16, Opinion mbi aspektet etike të patentimit të shpikjeve që përfshijnë qelizat njerëzore, 7 Maj 2002;

[25]. Opinioni i EGE, nr. 22, Rekomandimet mbi rishikimin etik të HESC FP7 projektet kërkimore, 20 Qershor 2007;

[26]. Pika ku ndahet Asambleja ishte se “nga momenti i fekondimit të vezës, jeta njerëoze zhvillohet një mënyrë të vazhdueshme, dhe nuk është e mundur që të bëhet një dallim i qartë gjatë fazave të para (embrionale) për zhvillimin e tij”. Në rekomandimin nr. 874 (1979) të Kartës Europiane për të Drejtat e Fëmijëve, Asambleja kishte përcaktuar tashmë “të drejtat e çdo fëmije për të jetuar nga momenti i konceptimit”;

[27]. Shih gjithashtu Rezolutën 1934 (2013) mbi Etikën në shkencë dhe teknologji;

[28]. Konventa (ETS nr. 164) u miratua në 4 Prill 1997 në Oviedo, Spanjë dhe hyri në fuqi në 1 Dhjetor 1999. Deri tani, është ratifikuar nga 29 Shtete. Protokolli shtesë mbi ndalimin e klonimit njerëzor (ETS nr. 168) u miratua në 12 Janar 1998 dhe hyri në fuqi në 1 Mars 2001. Protokollit shtesë lidhur me kërkimin biomjekësor (ETS nr. 195), i cili u adoptua në 25 Janar 2002 dhe hyri në fuqi në 1 Shtator 2007, mbulon rangun e plotë të aktivitetive kërkimore në fushën shëndetësore duke përfshirën ndërhyrjet te qëniet njerëzore, duke përfshirë fetuset dhe embrionet in vivo’

[29]. Duhet theksuar se Neni 14 është një nga dispozitat absolute të Konventës së Oviedos, siç mund të shihet nga Neni 26 (2);

[30]. Shih paragrafin 8-20 dhe 165 të Raportit Shpjegues të Konventës së Oviedos;

[31]. Në këtë pikë unë pajtohem plotësisht me konkluzionin e Dhomës së Madhe se Konventa e Oviedos është një shenjë e ngushtimit të marzhit të vlerësimit të shteteve anëtare të Këshillit të Europës, (shih paragrafin 182 të vendimit). Në Evans v. the United Kingdom ([GC], no. 6339/05, ECHR 2007‑I), vendim i cili ka të bëjë gjithashtu me embrionet njerëzore të ngrira, palët dhe Gjykata ranë dakort se Neni 8 ishte i aplikueshëm dhe çështja kishte të bënte me të drejta të kërkuesit për respektimin e jetës së saj private. Sipas vendimit të përbashkët të pakicës së Gjyqtarëve Türmen, Tsatsa Nikolovska, Spielmann and Ziemele, “një çështje e ndjeshme si kjo nuk mund të vendoset ndërmjet një baze të thjeshte mekanike, dmth, se nuk ka konsensur në Europë, në këtë mënyrë Qeveria ka një hapësirë të gjërë vlerësimi; legjislacioni bie brenda kësaj hapësire vlerësimi....kjo hapësirë vlerësimi nuk do të ndalojë Gjykatën nga ushtrimi i kontrollit të saj, në veçanti lidhur me pyetjen nëse një balancë e drejtë mes të gjithë interesave konkurrues është vendosur në nivel kombëtar. Gjykata nuk duhet të përdorë parimin e hapësirës së vlerësimit si një zëvendësuese thjest pragamtike për një qasje të mirë menduar të problemit të qëllimit të duhur të rishikimit”. Një koment identik mund të bëhet dhe në çështjen Parillo;

[32]. Shih paragrafin 161 dhe 162 të Raportit Shpjegues të Konventës së Oviedos. Në Rastin e një konflikti midis lirisë së kërkimit dhe mbrojtjes për shkak të embrioneve, Shtetet palë mund të shkojnë përtej mbrojtes së detyrueshme “të përshtatshme” për shkak të kësaj të fundit, dhe të miratojnë politika më ndaluese;

[33]. Është e vlefshme të përmendet se Rekomandimi i PACE 934 (1982) mbi inxhinierinë gjenetike u kishte bërë  tashmë thirrje shteteve "për të siguruar njohje eksplicite në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut të së drejtës për trashëgimi gjenetike e cila nuk bie ndesh artificialisht me të, me përjashtim kur është në përputhje me parime të caktuara të cilat janë të njohura si plotësisht në përputhje me respektimin  të drejtave të njeriut (si, për shembull, në fushën e aplikimeve terapeutike)". Në fakt, Konventa nuk është indiferente ndaj krijimit dhe instrumentalizimit të embrioneve për eksperimentim shkencor, krijimit të hibrideve apo klonimit të njeriut. Këto janë pyetje thelbësore që kanë të bëjnë me mbrojtjen e asaj që ontologjikisht mund të përkufizohet si një formë e jetës njerëzore, dhe sigurisht brenda kompetencave të Konventës. Unë nuk shoh se si ne mund të pranojmë një hapësirë ​​të gjerë vlerësimi në bazë të Konventës, nëse një Palë Kontraktuese do, për shembull, të ndjekë një politikë eugjenike ose raciste para lindjes;

[34]. Qëndrimi i kërkueses në fakt është kontradiktor sepse ajo pretendon gjithashtu se ajo ka të drejta pronësi mbi embrionet e saj. Është e papranueshme për të pretenduar në të njëjtën kohë një të drejtë pronësie dhe një të drejtë për jetë private lidhur me embrionet njerëzore “që ka në pronësi”. Vetëm nëse implikimi ku përdorimi dhe disponimi i qënieve njerëzore në çështjen konkrete embrionet njerëzore do të ishte një formë e ruajtes së një marrëdhënieje me ta;

[35]. Kjo nuk është një deklaratë e re e këtij parimi nga Gjykata, siç mund të shihet nga paragrafi 59 i Costa dhe Pavan k. Italisë. Në rrethana shumë të jashtëzakonshme njerëzore të këtë çështje, kam votuar për konkludimit e Costa dhe Pavan dhe natyrisht unë pajtohem me parimin e përmendur në paragrafin 59. Por unë duhet të sqaroj gjithashtu, se nuk ishte qëllimi i Dhomës së dytë krijimi një të drejte të re të Konventës për t'u bërë prind i një fëmije të shëndetshëm dhe për këtë arsye një të "drejtë për vetëvendosje", negative të papenguar  që konsiston në asgjësimin e embrioneve të paimplantuara. Kjo e drejtë nuk është vendosur, as në mënyrë eksplicite as implicite në atë vendim. Vendimi u përcaktua nga parimi i nevojës, për aq sa testi i masave më pak ndërhyrëse parashikon dëmtim minimal të interesave konkurruese duke pyetur nëse ekzistojnë mjete po aq efektive, por më pak ndërhyrëse në dispozicion për të çuar përpara të njëjtën nevojë sociale. Duke vepruar kështu, Gjykata gjithashtu pranoi rëndësinë e parimit parandalues në vlerësimin e ndërhyrjeve në fushën mjekësore, i cili synon shmangien e ndërhyrjeve më të rënda në favor të atyre më pak të rënda në të gjitha fazat e jetës së njeriut (mbi parimin parandalues ​​në rendin juridik italian, shih Mendimin e Comitato Nazionale per la Bioetica që titullohet "Parimi Parandalues: aspektet bioetike filozofike dhe ligjore", 8 qershor 2004). Edhe pse paragrafi 65 i Costa dhe Pavan përdor fjalën "e drejtë", kjo maladresse de plume nuk duhet të merret fjalë për fjalë, duke qënë se i njëjti vendim gjithashtu referon, në paragrafin 57, në “dëshirën” e prindërve për të pasur një fëmijë të shendetshëm. Rrethanat e  Costa dhe Pavan nuk janë në asnjë mënyrë të ngjashme me çështjen konkrete, dhe nuk mund të përdoret përdoret për të bazur një të drejtë të “papenguar” për të vendosur mbi fatin e embrioneve të paimplantuara;

[36] Shih arsyetimin e qartë të vendimeve nr. 27 të 18 Shkurtit 1975 (Ritiene la Corte che la tutela del concepito - che già viene in rilievo nel diritto civile (artt. 320, 339, 687 c.c.) - abbia fondamento costituzionale. L'art. 31, secondo comma, della Costituzione impone espressamente la "protezione della maternità" e, più in generale, l'art. 2 Cost. riconosce e garantisce i diritti inviolabili dell'uomo, fra i quali non può non collocarsi, sia pure con le particolari caratteristiche sue proprie, la situazione giuridica del concepito) dhe nr. 35 e 30 janrit 1997 (il diritto alla vita, inteso nella sua estensione più lata, sia da iscriversi tra i diritti inviolabili, e cioè tra quei diritti che occupano nell'ordinamento una posizione, per dir così, privilegiata, in quanto appartengono - per usare l'espressione della sentenza n. 1146 del 1988 - "all'essenza dei valori supremi sui quali si fonda la Costituzione italiana".), dhe mendimet e Comitato Nazionale per la Bioetica (Komiteti Kombëtar Italian i Bioetikës) i 22 qershorit 1996 (Identiteti dhe statusi i embrioneve njerëzore), 27 tetor 2000 (përdorimi terapeutik i qelizave), 11 prill 2003 (kërkimet që përdorin embrionet njerëzore dhe qelizat), 16 Korrik 2005 ((Konsiderata bioetike në lidhje me të ashtuquajturën "ootide")), 18 nëntor 2005 (Miratimi për lindjen e embrioneve të ruajtura në ngrijre që rrjedhin nga riprodhimi i asistuar mjekësor (MAP)), 26 tetor 2007, (Fati i embrioneve që rezultojnë nga riprodhimi i asistuar mjekësor (MAP) dhe nuk i përmbushin kushtet e implantimit) dhe 26 qershor 2009 (Chimeras dhe hibridet, me vëmëndje të veçantë ndaj hibrideve citoplazmike);

[37]. Kështu unë nuk mund të pranoj arsyetimin në paragrafin 176 dhe 180, i cili, ndërsa referon në Evans, S.H. and Others and Knecht, konkludon se “çështjet etike dhe morale të qenësishme në konceptin e fillimit të jetës njerëzore” janë tregues i “hapësirës së gjetë të vlerësimit”;

[38]. I njëjti konkluzion mund të arrihet në S.H dhe të tjerë kundër Austrisë (GC), Nr. 57813/00, § 82, 3 November 2011;

[39]. Neni 16 i Draft Përgjegjësisë se Shteteve për Aktet Ndërkombëtarisht të Padrejta mund të shqyrtohet në këtë rast;

[40]. Shih, për shembull, Vo v. France [GC], nr. 53924/00, § 75 dhe 80, ECHR 2004- VIII; Evans v. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 6339/05, ECHR 2007- I; Dickson k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 44362/04, ECHR 2007- V; Bruggemann dhe Scheuten v. Germany, nr. 6959/75, Raporti i Komisionit i datës 12 korrik 1977, vendimet dhe raportet (DR) 10, f. 100; H. v. Norvegjia, nr. 17004/90, vendim i Komisionit i datës 19 maj 1992 DR 73, p. 155;

[41]. Shih, për shembull, Dickson, cituar më lart, Evans, cituar më lart, S.H. dhe të tjerët kundër. Austrisë [GC], nr. 57813/00, ECHR 2011;

[42]. Kjo nuk nënkupton se qelizat në fjalë janë pjesë e “identitetit të saj biologjik” siç i përshkruan vendimi, por që kërkuesi ka një të drejtë kontrolli primar mbi gjurmët e saj gjenetike.

[43]. Shih Evans, cituar më lart. Sigurisht  çështa Evans është vetëm pjesërisht e rëndësishme për këtë rast, duke qënë se të drejtat e kërkueses në rastin konkret nuk përfshijnë të qënit prind.

[44]. Edhe pse kërkuesja nuk është duke paguar për ruajtjen e këtyre embrioneve, sipas saj, nuk ka asnjë dispozitë ligjore e cila do të parandalojë shërbim e ruajtjes mjekësore për ta faturuar atë. Qeveria nuk e kundërshtoi këtë parashtrim.

[45]. Do të mbetet një mister për mua pse mungesa e një konsensusi Evropian për ekzistencën e një të drejte është interpretuar shpesh kundër ekzistencës së një të drejte, ku një e drejtë e tillë mund të konkludohet nga koncepti autonom i një të drejte të Konventës, për shembull edhe në dritën e zhvillimeve ligjore ndërkombëtare dhe realitetet sociale. Nëse ushtrimi i një lirie është gjetur se është i lejueshëm në të paktën disa vende, atëherë kjo duhet të krijonte një supozim në favor të kësaj të drejte të Konventës nëse kjo është nga ana tjetër në përputhje me një interpretim të arsyeshëm të kuptimit dhe qëllimit të së drejtës. Kjo  sigurisht që nuk përjashton mundësinë se mund të ketë arsye të mira në shtete të tjera për kufizimin e kësaj të drejte. Apo jemi duke thënë se njohja e një fushe më të gjerë të një të drejte në disa vende është arbitrare dhe e parëndësishme? Me doktrinen e diskutueshme të hapësirës së vlerësimit, siç kuptohet nga Gjykata, shteti është i liruar nga detyrimi për të dhënë një justifikim thelbësor për ekzistencën e një nevojë imperative për të ndërhyrë. Referenca të mungesës së konsensusit evropian si një tregues vendimtar i mungesës së një kuptimi të caktuar apo fushëveprimi të një të drejte të Konventës shpërfill Preambulën e Konventës, e cila referon në "realizimin e mëtejshëm të të drejtave të njeriut", si një nga metodat për të ndjekur qëllimin e Konventës.

[46]. Sigurisht kjo nuk është detyrë e Gjykatës.Është qeveria që duhet të dijë dhe të shpjegojë se cili është qëllimi i legjislacionit. Të paktën gjatë fazës së fundit të debatit propozuesit e ligjit mohuan shprehimisht se ligji i shërbente një lloj qëllimi moral. Giuseppe Fioroni, MP, deklaroi se ligji nuk i shërbente moralit katolik, por ligji natyror. (19 janar 2004).

[47]. Gjykata bazohet në parashtrimet me shkrim të Qeverisë në bazë të nenit 1 të protokollit nr.1, zbatueshmëria e të cilit në këtë rast është hedhur poshtë. Vetëm në adresimet me gojë ishte bërë një parashtrim që ligji i shërben mbrojtes së "jetës potenciale të embrionit", por kjo nuk është bërë në kuadër të nenit 8, paragrafi 2.

[48]. Organet, për shembull, nuk trajtohen si prone e pastër, por kjo nuk u jep atyre statusin e "qenieve njerëzore". Statusi ligjor i materialit biologjik nuk është i qartë dhe duhet të sqarohet para se të bëhen supozime për të drejtat.Në teorinë juridike italiane një "subjekt" është një pikë referimi për marrëdhëniet juridike, jo një person. Të gjithë personat janë subjekte, por jo të gjitha subjektet janë persona ("Ogni persona è soggetto, jo ogni soggetto è persona") Cass., 24 Korrik 1989 nr. 3498, në Foro atë., 1990, I, c. 1617.

[49]. James dhe të tjerë (ibid.) akordoi vetëm një "hapësirë të caktuar vlerësimi", e cila me kalimin e viteve është "zhvilluar" në një diferencë të "gjerë" vlerësimi;

[50]. Shih gjithashtu praktikën gjyqësore në paragrafin 167 të vendimit actual;

[51]. Dispozitat kryesore të ligjit tashmë ishte konstatuar si antikushtuese ose në shkelje të Konventës (shih paragrafët 27-39 të këtij vendimi, dhe Costa dhe Pavan v. Italisë (nr. 54270/10, 28 gusht 2012));

[52] “Tutti (sia il rapporto Ëarnock sia gli scienziati che hanno partecipato alle varie audizioni di Camera e Senato) hanno dichiarato: sì, è vita, però...” Të gjitha (si raporti Warnock dhe shkencëtarët që kanë marrë pjesë në seancat e ndryshme të Dhomës dhe Senatit) kanë deklaruar: po, jeta, por ... "Zëvendës Maria Burani Procaccini, në mbrojtje të Draftit (19 janar 2004);

[53] Ligji nuk parashikonte në asnjë mënyrë se çfarë do të ndodhte me embrione para-ekzistuese të tepërta. Ishte vetëm Komiteti Kombëtar i Bioetikës që vendosi ex post facto (18 nëntor 2005), në baza të pasigurta ligjore, se adoptimi për lindje ishte i lejueshëm (shih paragrafët 19-20 të këtij vendimi);

[54]. 25 për qind e elektoratit ka marrë pjesë në referendumin e pavlefshëm mbi ligjin në vitin 2005, me 88 për qind në favor të një shfuqizimi të pjesshëm;

[55]. Republika garanton lirinë e arteve dhe shkencave, të cilat mund të mësohen lirisht. "Qeveria nuk ka siguruar dëshmi se vlerat kushtetuese të shkencës janë vënë në ekuilibër në Parlament, dhe ka bërë vetëm parashtrime në lidhje me përdorimin e qelizave pluripotente në kërkime;

[56]. Komentuesit ishin të shpejtë për të theksuar papajtueshmëritë e brendshme në Ligj. Shih Carlo Casonato, Legge 40 e principio di non contraddizione: una valutazione d’impatto normativo. Collana Quaderni del Dipartimento di Scienze Giuridiche dell'Università di Trento, vol. no. 47, Università di Trento, 2005;

[57]. Ndoshta atëherë, Qeveria do të pranojë se njerëzimi do të zhvillojë aftësinë shkencore për të rritur një qënie njerëzore nga një embrion in vitro pa përdorimin e një mitre?

[58]. Një zgjedhje që është në fund të fundit e lidhur me ruajtjen dhe mbrojtjen e jetës si në legjislacionin actual;

[59] Shih the Stanford Medical School report:

.

[60] Shih, për shembull, Dëshminë e Profesor de Luca; Patient Handbook on Stem Cell Therapies  botuar nga Shoqata Ndërkombëtare e kërkimeve qelizore:

Institutet Kombëtare të Shëndetësisë:

Full & Egal Universal Law Academy