© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 210
sierpień-wrzesień 2017 r.
Regner p. Republice Czeskiej [Wielka Izba] – skarga nr 35289/11
Wyrok z 19.09.2017 r. [Wielka Izba]
Art. 6
Postępowanie administracyjne
Art. 6 ust. 1
Sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy
Kontradyktoryjny proces
Równość broni
Brak dostępu do informacji niejawnych będących decydującymi dowodami w postępowaniu prowadzonym w ramach kontroli sądowej: zastosowalność art. 6, brak naruszenia
Fakty – We wrześniu 2006 r. Agencja Bezpieczeństwa Narodowego wydała decyzję o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa skarżącego, umożliwiającego mu sprawowanie funkcji zastępcy pierwszego wiceministra obrony, na tej podstawie, że stwarzał on zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Decyzja ta nie wskazywała jednak informacji niejawnych, na których się opierała, gdyż były one opatrzone klauzulą „zastrzeżone” i zgodnie z prawem nie mogły być ujawnione skarżącemu.
Po wniesieniu odwołania przez skarżącego dyrektor Agencji potwierdził istnienie takiego zagrożenia. Wniosek skarżącego o dokonanie sądowej kontroli tej decyzji został następnie oddalony przez Sąd Miejski, któremu Agencja przekazała przedmiotowe dokumenty. Skarżącemu i jego adwokatowi nie zezwolono na zapoznanie się z nimi. Kolejne odwołania skarżącego zakończyły się niepowodzeniem.
Na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] skarżący zarzucał, że postępowanie administracyjne było nierzetelne, gdyż nie mógł on uzyskać wglądu w decydujące dowody, sklasyfikowane jako informacje niejawne, a które zostały udostępnione sądom przez pozwany organ.
W wyroku z dnia 26 listopada 2015 r. Izba Trybunału jednomyślnie orzekła, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, stwierdzając, że proces decyzyjny w możliwym zakresie spełniał wymogi kontradyktoryjności i równości broni oraz uwzględniał odpowiednie gwarancje ochrony interesów skarżącego.
W dniu 2 maja 2016 r. sprawa została, na wniosek skarżącego, przekazana do Wielkiej Izby.
Prawo – art. 6 ust. 1
(a) Zastosowalność – Możliwość wypełniania obowiązków przez skarżącego była uzależniona od posiadania upoważnienia do dostępu do informacji niejawnych. Cofnięcie jego poświadczenia bezpieczeństwa uniemożliwiało mu zatem pełne wykonywanie swych obowiązków i miało niekorzystny wpływ na jego zdolność otrzymania nowego stanowiska w służbie cywilnej. W tych okolicznościach związek między decyzją o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa skarżącego a utratą jego zatrudnienia i obowiązków nie był wątpliwy bądź odległy. A zatem może on powoływać się na prawo do kwestionowania przed sądami zgodności z prawem cofnięcia jego poświadczenia.
Stosunek pracy między skarżącym a Ministerstwem Obrony opierał się na postanowieniach Kodeksu Pracy, które nie zawierały żadnych szczególnych postanowień mających zastosowanie do funkcji sprawowanych w ramach administracji państwowej, a więc w przedmiotowym czasie nie było służby cywilnej, w tradycyjnym rozumieniu tego terminu, nakładającej na urzędników publicznych obowiązki i przywileje wychodzące poza zakres zwykłych ustaw. Ponieważ spory dotyczące zatrudnienia dotyczyły praw o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, decyzja o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa skarżącego oraz prowadzone następnie postępowania miały wpływ na jego prawa o charakterze cywilnym.
W tej sytuacji, przyjmując nawet, że skarżącego należało uważać za urzędnika służby cywilnej, miał on możliwość wystąpienia do sądów administracyjnych o kontrolę sądową decyzji Agencji. W konsekwencji art. 6 ma zastosowanie w niniejszej sprawie w swym aspekcie cywilnym.
A zatem skarżący może powoływać się na status ofiary na potrzeby art. 34 Konwencji.
Rozstrzygnięcie: zastrzeżenia wstępne oddalone (piętnastoma głosami do dwóch).
(b) Przedmiot sprawy – Zgodnie z wymogami prawa czeskiego dotyczącego postępowania w sprawie kwestionowania decyzji o odmowie wydania lub cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa, postępowanie wszczęte przez skarżącego podlegało dwojakim ograniczeniom w porównaniu do zasad zwykłego ustawodawstwa gwarantującego rzetelny proces: po pierwsze, dokumenty i informacje niejawne nie były dostępne ani dla niego, ani dla jego adwokata; po drugie, w zakresie, w jakim decyzja o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa opierała się na tych dokumentach, podstawy tej decyzji nie były mu ujawnione.
Trybunał odnotował uprawnienia przyznane sądom krajowym. Sądy miały nieograniczony dostęp do wszystkich dokumentów niejawnych, na których oparła się Agencja w celu uzasadnienia swej decyzji; były uprawnione do przeprowadzenia szczegółowego badania uzasadnienia podanego przez Agencję na rzecz nieujawniania dokumentów niejawnych; mogły także postanowić o ujawnieniu tych dokumentów, co do których uznały, że brak jest potrzeby klasyfikowania ich jako niejawnych. Mogły również ocenić co do istoty decyzję Agencji ws. cofnięcia poświadczenia bezpieczeństwa i tam, gdzie to stosowne, uchylić arbitralną decyzję. Ich jurysdykcja obejmowała wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i nie była ograniczona do badania jedynie podstaw, na których opierał się skarżący, przy czym został on przesłuchany przez sędziów i miał możliwość przedkładania swych oświadczeń również na piśmie.
Sądy krajowe należycie wykonały uprawnienia kontrolne przysługujące im w tego typu postępowaniach, zarówno w odniesieniu do [oceny] potrzeby zachowania poufności dokumentów niejawnych, jak też w odniesieniu do [oceny] uzasadnienia decyzji ws. cofnięcia poświadczenie bezpieczeństwa skarżącego, uzasadniając swe orzeczenia z uwzględnieniem konkretnych okoliczności przedmiotowej sprawy.
I tak, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ujawnienie dokumentów niejawnych mogło skutkować ujawnieniem metod pracy służby wywiadowczej, ujawniając jej źródła informacji lub prowadząc do prób wpływania na potencjalnych świadków. Wyjaśnił, że z prawnego punktu widzenia nie było możliwe wskazanie, gdzie dokładnie występuje zagrożenie bezpieczeństwa, lub precyzyjne wskazanie względów leżących u podstaw decyzji Agencji wynikającej wyłącznie z informacji niejawnej. Stosownie do tego nic nie wskazuje, by decyzja o opatrzeniu klauzulą przedmiotowych dokumentów była podjęta w sposób arbitralny lub służyła innym celom niż wskazany uprawniony interes, do którego realizacji dążono.
W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego z niejawnych dokumentów w sposób jednoznaczny wynikało, że skarżący nie spełniał już wymogów ustawowych, by powierzano mu tajemnice państwowe. Jego postępowanie narażało bezpieczeństwo narodowe na zagrożenie. W tym względzie, w marcu 2011 r. wobec skarżącego prowadzone było dochodzenie dotyczące udziału w przestępczości zorganizowanej, pomocnictwa i podżegania do nadużycia władzy publicznej; współudziału w nielegalnym wpływaniu na procedury przetargów i zamówień publicznych, a także podżegania i pomocnictwa w naruszaniu obowiązujących regulacji dotyczących relacji gospodarczych. Zrozumiałe było, że w sytuacji, gdy istniały takie podejrzenia, władze uznały za konieczne podjąć szybkie działania bez oczekiwania na wynik postępowania karnego, jednocześnie uniemożliwiając ujawnienie na tym wczesnym etapie podejrzeń dotyczących osób zainteresowanych, co wiązałoby się z ryzykiem utrudnienia śledztwa.
Tym niemniej, byłoby pożądane – w zakresie zgodnym z zachowaniem poufności i skuteczności dochodzeń w sprawie skarżącego – by władze krajowe, a przynajmniej Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniły, choćby skrótowo, zakres przeprowadzonej przez nie kontroli i zarzutów wobec skarżącego. W tym względzie Trybunał z zadowoleniem odnotował najnowszy, pozytywny rozwój orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Mając na względzie postępowanie jako całość, charakter sporu oraz margines oceny przysługujący władzom krajowym, ograniczenia zmniejszające korzystanie przez skarżącego z praw przyznanych mu zgodnie z zasadami kontradyktoryjności i równości broni w postępowaniu zostały zrekompensowane w taki sposób, że nie wpłynęły one na słuszną równowagę między stronami w stopniu podważającym samą istotę prawa skarżącego do rzetelnego procesu sądowego.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (dziesięcioma głosami do siedmiu).
(Zobacz Fitt p. Zjednoczonemu Królestwu [Wielka Brytania], skarga nr 29777/96, 16 lutego 2000 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 15; Ternovskis p. Łotwie, skarga nr 33637/02, 29 kwietnia 2014 r.; Schatschaschwili p. Niemcom [Wielka Izba], skarga nr 9154/10, 15 grudnia 2015 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 191[1]; a także Miryana Petrova p. Bułgarii, skarga nr 57148/08, 21 lipca 2016 r.)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Zobacz również tłumaczenie na język polski wyroku ws. Schatschaschwili p. Niemcom [przyp. tłum.].
Full & Egal Universal Law Academy