© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Samtök Votta Jehóva o.fl. gegn Austurríki
Dómur frá 31. júlí 2008
Mál nr. 40825/98
6. gr. Réttur til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi
9. gr. Hugsana-, samvisku- og trúfrelsi
13. gr. Réttur til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns
14. gr. Bann við mismunun
Skráð trúfélög. Skilyrði skráningar. Málsmeðferð innan hæfilegs tíma.
1. Málsatvik
Kærendur eru Samtök Vottar Jehóva og fjórir austurrískir ríkisborgarar búsettir í Vín sem eru Vottar Jehóva. Málið fjallar um synjun austurrískra yfirvalda í nærfellt tuttugu ár á að viðurkenna samtök Votta Jehóva sem aðila að lögum.
Þann 25. september 1978 óskuðu fyrstnefndu kærendurnir eftir því að mennta- og menningarmálaráðuneytið viðurkenndi samtök Votta Jehóva sem trúfélag og sem aðila að lögum, þ.e. að þau fullnægðu skilyrðum til að teljast lögpersóna, samkvæmt lögum frá 1874 um lagalega viðurkenningu á trúfélögum. Ráðuneytið synjaði beiðni þeirra á þeim grundvelli að lögin frá 1874 veittu þeim engan rétt á að fá formlega ákvörðun þar um. Eftir málaferli þar sem dómstólar höfðu hafnað lögsögu í málinu komst stjórnlagadómstóll Austurríkis þeirri niðurstöðu, þann 4. október 1995, að kærendur ættu rétt á því að fá lögformlega ákvörðun um kröfu sína.
Þann 21. júlí 1997 synjaði mennta- og menningarmálaráðherra beiðni kærenda á þeim grundvelli að reglur um innra skipulag þeirra væru óskýrar og að þeir hefðu neikvæða afstöðu gagnvart ríkinu og stofnunum þess sem birtist einna helst í því að neita þátttöku í herþjónustu, þátttöku í staðbundnu samfélagi og kosningum eða neita að þiggja ákveðnar læknismeðferðir s.s. blóðgjöf. Stjórnlagadómstóllinn ógilti þessa ákvörðun á þeim grundvelli að hún hefði verið ómálaefnaleg og bryti gegn meginreglunni um jafnræði enda hefði ráðneytið hvorki fullnægt rannsóknarskyldu sinni né veitt kærendum viðandi andmælarétt.
Í janúar 1998 voru samþykkt ný lög um lagalega stöðu skráðra trúarsamtaka og í kjölfarið, 20. júlí 1998, var samtökum Votta Jehóva veitt rétthæfi sem lögpersónu. Með þessu öðluðust samtökin aðildarhæfi fyrir dómstólum varðandi réttindi sín og skyldur. Kærendur sóttu í kjölfarið um að samtök þeirra yrðu viðurkennd sem skráð trúfélag. Stjórnvöld synjuðu beiðni þeirra þann 1. desember 1998 með vísan til þess lögin frá 1998 settu skilyrði um að trúarsamtök hefðu verið til í tíu ár fyrir gildistöku laganna til þess að hægt væri að skrá þau sem trúfélög samkvæmt lögunum. Í málaferlum kærenda í kjölfarið komust austurrískir dómstólar að þeirri niðurstöðu að skilyrðið um tilvist trúarsamtaka í tíu ár sem skilyrði skráningar færi ekki í bága við stjórnarskrá.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kvörtun kærenda laut að því að austurrísk yfirvöld höfðu synjað að skrá samtök Votta Jehóva sem trúfélag og þó að samtökum þeirra síðar verið veitt rétthæfi sem lögpersónu nytu þeir lakari stöðu en skráð trúfélög í ýmsu tilliti. Kærendur studdust við 9. gr., sbr. 14. gr., sáttmálans. Auk þess kvörtuðu kærendur yfir því að meðferð máls þeirra fyrir dómstólum hefði tekið óhæfilega langan tíma og með því hefði verið brotið gegn réttindum þeirra samkvæmt 6. gr. sáttmálans.
Niðurstaða
Um 9. gr.: Dómstóllinn tók fram að all langur tími hafði liðið frá því að kærendur lögðu fyrst fram beiðni um að þeim yrði veitt rétthæfi sem lögpersónu og þar til fallist var á þá kröfu eða í kringum tuttugu ár. Á þeim tíma hefðu samtök Votta Jehóva ekki talist aðili að lögum í Austurríki. Í þessu fælist takmörkun á trúfrelsi sem stuðst hefði við lög frá 1874. Því hefði verið mælt fyrir um takmörkun í lögum sem stefndi að því lögmæta markmiði að vernda allsherjarreglu og öryggi. Dómstóllinn minnti á að réttur trúarsamtaka til að vera viðurkennd sem aðili að lögum væri nauðsynlegur fyrir fjölbreytni í lýðræðislegu þjóðfélagi. Það að búa til viðbótar trúfélögum stöðu trúarsamtaka sem teldust lögpersónur bætti ekki fyrir þá aðstöðu að yfirvöld hefðu brugðist óskum þeirra um að öðlast slíka stöðu í langan tíma. Þar sem austurríska ríkið hefði ekki sýnt fram á neinar viðeigandi eða viðunandi ástæður sem réttlættu það að veita samtökunum ekki slíka stöðu komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að takmörkun á trúfrelsi þeirra, samkvæmt 9. gr. sáttmálans, hefði ekki verið nauðsynleg samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sáttmálans og því hefði verið brotið gegn 9. gr.
Einn dómari skilaði séráliti.
Um 14. gr., sbr. 9. gr.: Dómstóllinn leit til þess að skráð trúfélög nytu ákveðinna fríðinda samkvæmt austurrískum lögum, einkum á sviði skatta. Í ljósi þessara fríðinda bæri stjórnvöldum að sýna hlutleysi og gefa öllum trúarsamtökum sanngjarnt tækifæri til að öðlast slíka lagalega stöðu á grundvelli viðmiða sem lægju fyrir og fælu ekki í sér mismunun. Dómstóllinn féllst á að í algerum undantekningartilvikum gæti tíu ára biðtími til þess að geta öðlast stöðu trúfélags verið nauðsynlegur. Þetta ætti einkum við um nýstofnuð trúarsamtök eða óþekkta trúarhópa. Þetta virtist þó ekki eiga við í tilviki kærenda þar sem samtök Votta Jehóva ættu sér langa sögu og djúpar rætur bæði í Austurríki og á alþjóðlega vísu og ættu að vera yfirvöldum kunn. Þegar slíkir trúarhópar kæmu til skoðunar ættu yfirvöld að þurfa styttri tíma til að meta hvort skilyrðum viðkomandi löggjafar væri fullnægt. Þessu til stuðnings vísaði dómstóllinn í dæmi sem kærendur höfðu lagt fram gögn um fyrir dómstólnum um trúarhóp sem hafði verið við lýði í Austurríki frá því 1976, fengið rétthæfi sem trúarsamtök árið 1998 og skráningu sem trúfélag árið 2003. Þetta dæmi sýndi að austurríska ríkið teldi það ekki nauðsynlegt fyrir stefnu sína á þessu sviði að láta sama tíu ára skilyrðið ná til allra. Dómstóllinn komst því að þeirri niðurstöðu að mismunandi meðferð hefði ekki byggst á hlutlægum og málefnalegum ástæðum og að brotið hefði verið gegn 14. gr., sbr. 9. gr., sáttmálans.
Einn dómari skilaði séráliti.
Um 6. gr.: Dómstóllinn skipti meðferð málsins upp í tvö tímabil. Fyrra tímabilið hefði náð frá 4. október 1995 þegar stjórnlagadómstóllinn hafði komist að þeirri niðurstöðu að kærendur ættu rétt á að fá leyst úr kröfu sinni. Meðferð þess þáttar málsins lauk 29. júlí 1998 þegar samtökum Votta Jehóva var veitt rétthæfi sem lögpersónu. Dómstóllinn taldi að meðferð þess máls hefði verið flókin og að yfirvöld hefðu þurft að taka ákvörðun í máli kærenda á grundvelli breytinga í dómaframkvæmd stjórnlagadómstólsins og nýrrar löggjafar. Dómstóllinn taldi því að sá tími sem hefði liðið, um tvö ár og tíu mánuðir, væri ekki óhóflega langur og hefði ekki brotið gegn 1. mgr. 6. gr. sáttmálans á því tímabili. Seinna tímabilið hefðu hins vegar varað í hartnær fimm ár og ellefu mánuði og þar hefði ekkert verið aðhafst af hálfu í málinu á tveimur tímabilum. Annað af þeim tímabilum hefði austurríska ríkið ekki fært fram neinar skýringar á. Dómstóllinn komst einróma að þeirri niðurstöðu að réttindi kærenda samkvæmt 1. mgr. 6. gr. hefðu verið brotin á síðara tímabilinu.
Um 13. gr.: Dómstóllinn leit til þess að kærendur höfðu getað nýtt sér úrræði landsréttar og m.a. fengið umfjöllun á máli sínu fyrir stjórnlagadómstólnum. Dómstóllinn komst því einróma að þeirri niðurstöðu að 13. gr. sáttmálans hefði ekki verið brotin.
Kærendum var í samræmi við 41. gr. sáttmálans dæmdar 10.000 evrur í miskabætur og 42.000 evrur í málskostnað.
Full & Egal Universal Law Academy