© Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, www.gov.pl/web/mswia-en. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of the Interior and Administration for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
© Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, www.gov.pl/web/mswia. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA PIERWSZA
SPRAWA R.M. I INNI przeciwko POLSCE
(Skarga nr 11247/18)
WYROK
STRASBURG
9 lutego 2023 r.
Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie R.M. i inni przeciwko Polsce,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Komitet w składzie:
Lətif Hüseynov, Przewodniczący,
Krzysztof Wojtyczek,
Erik Wennerström, sędziowie,
oraz Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji,
mając na uwadze:
skargę (nr 11247/18) wniesioną do Trybunału w dniu 26 lutego 2018 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez czterech obywateli Rosji (lista skarżących i odpowiednie szczegóły zostały przedstawione w załączonej tabeli) („skarżący”),
decyzję o zakomunikowaniu Rządowi RP („Rząd”), reprezentowanemu przez swojego pełnomocnika, pana J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zarzutów dotyczących art. 3, 5 ust. 1 lit. f i ust. 4 oraz art. 8 Konwencji, jak również o uznaniu skargi za niedopuszczalną w pozostałym zakresie,
decyzję Trybunału o oddaleniu sprzeciwu Rządu wobec rozpatrywania skargi przez Komitet,
decyzję o nieujawnianiu tożsamości skarżących,
uwagi stron,
uwagi przedstawione przez Węgierski Komitet Helsiński („strona trzecia”), którego interwencja strony trzeciej została zatwierdzona przez Przewodniczącego Sekcji,
po obradach na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2023 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
PRZEDMIOT SPRAWY
1. Sprawa dotyczy umieszczenia i przetrzymywania pierwszej skarżącej oraz jej trojga małoletnich dzieci przez okres około siedmiu miesięcy w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców w oczekiwaniu na ich deportację do Rosji.
2. W dniu 5 września 2017 r. skarżący zostali przekazani organom polskim przez niemieckie odpowiedniki w trybie przewidzianym w tzw. rozporządzeniu Dublin III (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r.). Tego samego dnia organy wszczęły przeciwko nim postępowanie w związku z ich wyjazdem z Polski.
3. W dniu 6 września 2017 r. Sąd Rejonowy w S. zarządził osadzenie skarżących w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców w Kętrzynie. W dniu 23 października 2017 r. Komendant Główny Straży Granicznej w S. nakazał skarżącym opuszczenie terytorium Polski. W dniu 26 stycznia 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców potwierdził tę decyzję. W międzyczasie, w dniu 19 października 2017 r., Sąd Okręgowy w S. oddalił odwołanie skarżących od decyzji o umieszczeniu ich w areszcie.
4. W dniach 27 października 2017 r. i 28 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w S. przedłużył skarżącym pobyt w strzeżonym ośrodku. Odwołania złożone przez skarżących od decyzji o przedłużeniu pobytu w strzeżonym ośrodku zostały oddalone, podobnie jak ich wniosek o zwolnienie. W odpowiednich decyzjach sądy krajowe stwierdziły między innymi, że opieka medyczna i psychologiczna, którą drugi skarżący otrzymywał w strzeżonym ośrodku, były odpowiednie do jego stanu psychosomatycznego.
5. W dniu 17 kwietnia 2018 r. właściwy komendant Straży Granicznej nakazał zwolnienie skarżących ze strzeżonego ośrodka. W dniu 25 października 2018 r. Sąd Administracyjny uchylił decyzję z dnia 26 stycznia 2018 r. wydaną przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W lutym 2021 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców udzielił skarżącym zezwolenia na pobyt.
6. Decyzja o umieszczeniu skarżących została podjęta na podstawie kolejnych wniosków straży granicznej bez poinformowania ich o tych wnioskach. Pracownik strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców poinformował ustnie skarżącego o dwóch z przedmiotowych wniosków.
7. Ośrodek dla cudzoziemców, w którym przebywali skarżący, jest uprawniony do przyjmowania rodzin z małymi dziećmi. Materialne warunki przyjęcia w przedmiotowym ośrodku zostały opisane w wyroku w sprawie Bistieva przeciwko Polsce (nr 75157/14, §§ 11-16 i 84, 10 kwietnia 2018 r.). Dzieci skarżących uczestniczyły w zajęciach sportowych i rekreacyjnych oferowanych przez strzeżony ośrodek dla cudzoziemców, a drugi skarżący uczęszczał na zajęcia na poziomie odpowiadającym klasom szkoły podstawowej.
8. Skarżący zarzucili, że przetrzymywanie dzieci skarżących było sprzeczne z art. 3 Konwencji, biorąc pod uwagę czas jego trwania, młody wiek dzieci skarżących, występowanie pewnych czynników, które uznali za wywołujące lęk (takich jak nadzór ze strony umundurowanego personelu, ograniczenia swobody poruszania się i narażenie na hałas spowodowany pracami remontowymi trwającymi wówczas w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców) oraz objawy psychosomatyczne, na które cierpiał drugi skarżący. Powołując się na art. 5 ust. 1 lit. f i ust. 4 Konwencji, zarzucili, że: a) przetrzymywanie skarżących dzieci było arbitralne i niekonieczne oraz że to samo dotyczyło przetrzymywania pierwszego skarżącego po 4 października 2017 r.; b) kolejne wnioski straży granicznej o umieszczenie i przetrzymywanie ich w areszcie nie były im przekazywane. Wreszcie skarżący zarzucili, że ich umieszczenie i przetrzymywanie w ośrodku detencyjnym było sprzeczne z art. 8 Konwencji.
OCENA TRYBUNAŁU
I. SKREŚLENIE Z LISTY SPRAW CZĘŚCI SKARGI DOTYCZĄCEJ ZARZUTU Z ART. 8 KONWENCJI
9. Rząd skierował do Trybunału w dniu 25 września 2019 r. pismo zawierające propozycję rozwiązania kwestii poruszonych w części skargi dotyczącej art. 8 Konwencji i zwrócił się do Trybunału o skreślenie skargi na podstawie art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji. Uznając naruszenie praw skarżących wynikających z art. 8 Konwencji, Rząd zobowiązał się do wypłacenia im łącznie kwoty 10.000 euro (EUR). Oświadczył, że wspomniana kwota, przeznaczona na pokrycie wszelkich szkód materialnych i niematerialnych, jak również kosztów i wydatków, będzie zwolniona z wszelkich obowiązujących podatków i zostanie wypłacona w ciągu trzech miesięcy od daty powiadomienia o decyzji Trybunału. W przypadku braku zapłaty w tym terminie, Rząd zobowiązał się do zapłaty, począwszy od upływu tego terminu do chwili rzeczywistej zapłaty przedmiotowej kwoty, odsetek zwykłych według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.
10. Skarżący poinformowali Trybunał, że akceptują warunki zawarte w deklaracji Rządu.
11. Trybunał uważa, że w świetle wyraźnej aprobaty skarżących dla warunków deklaracji Rządu, należy uznać, że między stronami doszło do polubownego załatwienia sprawy. Zauważa, że ugoda została zawarta w odniesieniu do wyżej wymienionego zarzutu skargi i uznaje, że była ona oparta na poszanowaniu praw człowieka uznanych w Konwencji i jej Protokołach. Trybunał nie widzi również powodu, aby dalej badać tę część skargi.
12. Należy zatem skreślić ją z listy spraw na podstawie art. 39 Konwencji w zakresie, w jakim odnosi się do wyżej wymienionego zarzutu skargi.
II. zarzucane NARUSZENIe ART. 3 KONWENCJI
13. Rząd utrzymuje, że krajowe środki odwoławcze nie zostały wyczerpane, ponieważ skarżący nie wnieśli powództwa o odszkodowanie zgodnie z artykułami 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Uznał, że nie doszło do naruszenia art. 3 Konwencji, ponieważ leczenie medyczne i psychologiczne w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców drugiego skarżącego było odpowiednie, a on sam został zwolniony bezzwłocznie po otrzymaniu przez właściwe organy wyników badań medycznych w tym zakresie. Twierdzi on, że objawy psychosomatyczne pogarszające stan drugiego skarżącego podczas jego pobytu w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców były związane z próbami opuszczenia tego ośrodka przez rodziców skarżącego.
14. Skarżący podnoszą po pierwsze, że środek odwoławczy proponowany przez Rząd był nieskuteczny, a po drugie, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w odniesieniu do dzieci skarżących.
15. Trybunał nie uważa za konieczne orzekanie w sprawie zastrzeżenia przedstawionego przez Rząd, biorąc pod uwagę, że zarzut skargi jest w każdym razie niedopuszczalny z powodów przedstawionych poniżej.
16. Zasady mające zastosowanie do traktowania osób w areszcie imigracyjnym zostały szczegółowo zaprezentowane w sprawie Khlaifia i Inni przeciwko Włochom ([WI], nr 16483/12, §§ 158-167, 2016), a zasady dotyczące przetrzymywania nieletnich zostały określone w sprawie R.R. i Inni przeciwko Węgrom (nr 36037/17, § 49, 2 marca 2021).).
17. Trybunał zauważa, że skarżący w niniejszej sprawie nie tylko nie skarżyli się na swoje materialne warunki przyjęcia w strzeżonym ośrodku, ale również twierdzili, że ich warunki były odpowiednie do przyjęcia rodzin. Warunki bytowe w strzeżonym ośrodku w Kętrzynie zostały ponadto pozytywnie ocenione przez jedną z głównych polskich organizacji pozarządowych (zob. Bistieva, cyt. powyżej, § 84). Zarzut ten, w zakresie w jakim dotyczy wieku dzieci skarżących, długości pobytu w strzeżonym ośrodku oraz dodatkowych czynników, o których mowa w paragrafie 8 powyżej – które to czynniki są nieodłącznie związane z pobytem w strukturach podobnych do strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców – jest zbieżny z zarzutem, w sprawie którego Rząd uznał naruszenie art. 8 Konwencji i który był przedmiotem ugody między stronami (zob. paragrafy 9-11 powyżej). W związku z tym nie ma potrzeby dodatkowego badania tych zarzutów skargi na podstawie art. 3. Zarzuty skarżących dotyczące hałasu spowodowanego pracami remontowymi prowadzonymi w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców nie zostały przez nich uzasadnione.
18. Zgodność stanu zdrowia drugiego skarżącego z jego dalszym pobytem w strzeżonym ośrodku była badana w regularnych odstępach czasu przez sądy krajowe, które orzekały na podstawie informacji zawartych w jego dokumentacji medycznej. Jak wynika z uzasadnień podanych przez sądy, sytuacja drugiego skarżącego podczas pierwszych czterech miesięcy jego pobytu w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców nie budziła szczególnego niepokoju w oczach właściwych organów, z wyjątkiem pewnych objawów nocnego moczenia, na które cierpiał skarżący, a które były monitorowane przez psychologa spoza strzeżonego ośrodka. W rozpatrywanym okresie skarżący uczestniczył w zajęciach edukacyjnych i rekreacyjnych oferowanych przez strzeżony ośrodek i nie wykazywał szczególnych problemów z integracją szkolną czy społeczną. Stan psychosomatyczny drugiego skarżącego pogorszył się następnie z przyczyn, które nie dały się w pełni wyjaśnić. To pogorszenie stanu psychosomatycznego skarżącego nastąpiło wkrótce po nieuwzględnieniu wniosku o azyl złożonego przez małżonka pierwszej skarżącej i ojca jej dzieci i przejawiało się jego apatycznym stanem i brakiem zainteresowania interakcjami społecznymi. Właściwe organy nie pozostały bezczynne wobec tej sytuacji, lecz stosując odpowiednie zalecenia lekarskie, zdecydowały o kontynuowaniu obserwacji i psychoterapii drugiego skarżącego oraz o podawaniu mu leków. Wobec braku oczekiwanej poprawy stanu zdrowia skarżącego i w następstwie zgłoszeń przez zaangażowanych specjalistów o rzekomym braku zaangażowania rodziców skarżącego w opiekę nad nim, drugi skarżący został zwolniony ze strzeżonego ośrodka kilka dni po otrzymaniu przez właściwe organy zaleceń lekarskich w tym zakresie. Opieka medyczna i obserwacja psychologiczna w strzeżonym ośrodku drugiego skarżącego zostały pozytywnie ocenione przez sądy krajowe, które zauważyły między innymi, że skarżący wielokrotnie spotykał się z psychologami i psychiatrą dziecięcym oraz otrzymał opiekę wymaganą ze względu na jego stan zdrowia.
19. Trybunał, mając na uwadze wszystkie posiadane dowody oraz szczególne okoliczności niniejszej sprawy, uważa, że przetrzymywanie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców drugiego skarżącego, któremu w okresie zatrzymania towarzyszyła rodzina i którego stan zdrowia był ściśle monitorowany przez wykwalifikowanych pracowników medycznych, nie było sprzeczne z art. 3 Konwencji. W związku z tym Trybunał stwierdza, że zarzut ten jest w sposób oczywisty nieuzasadniony i oddala go na podstawie art. 35 ust. 3 lit. a i ust. 4 Konwencji.
III. zarzucane NARUSZENIe ART. 5 ust. 1 lit. F I ust. 4 KONWENCJI
20. Skarżący podnieśli zarzuty na podstawie art. 5 ust. 1 lit. f i ust. 4 Konwencji (zob. paragraf 8 powyżej), które również dotyczą pewnych kwestii na gruncie Konwencji, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału.
21. Rząd twierdzi, że skarżący nie wyczerpali krajowych środków odwoławczych, ponieważ nie wnieśli powództwa o odszkodowanie na podstawie art. 407 ustawy o cudzoziemcach.
22. W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 5 ust. 1 lit. f Konwencji w odniesieniu do pierwszej skarżącej, Trybunał nie uważa za konieczne orzekać w przedmiocie zastrzeżenia podniesionego przez Rząd, biorąc pod uwagę, że zarzut ten jest w każdym razie niedopuszczalny z następującego powodu. Trybunał przypomina, że art. 5 ust. 1 lit. f Konwencji nie wymaga, aby pozbawienie wolności osoby, przeciwko której toczy się postępowanie o wydalenie, zostało uznane za rozsądnie konieczne (zob. mutatis mutandis, Popov przeciwko Francji, nr 39472/07 i 39474/07, § 120, 19 kwietnia 2012 r.). Trybunał uznaje zatem, że zarzut ten jest oczywiście nieuzasadniony i oddala go na podstawie art. 35 ust. 3 lit. a i ust. 4 Konwencji.
23. W zakresie dotyczącym tego samego zarzutu odnośnie do dzieci skarżących oraz zarzutu naruszenia art. 5 ust. 4 w odniesieniu do wszystkich skarżących, Trybunał przypomina, że oddalił już takie zastrzeżenie (Bilalova i Inni przeciwko Polsce, nr 23685/14, § 64, 26 marca 2020 r.). Ponadto zarzut naruszenia art. 5 ust. 4 Konwencji został podniesiony przez skarżących przed sądami krajowymi. Zastrzeżenie Rządu w zakresie, w jakim odnosi się do wyżej wymienionych zarzutów, zostaje zatem oddalone.
24. Uznając, że powyższe zarzuty nie są w sposób oczywisty nieuzasadnione lub niedopuszczalne z jakiegokolwiek innego powodu na podstawie art. 35 Konwencji, Trybunał uznaje je za dopuszczalne.
25. Dzieci skarżące twierdzą, że ich przetrzymywanie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców było sprzeczne z art. 5 ust. 1 lit. f Konwencji. Ponadto, wszyscy skarżący zarzucają, że niemożność ustosunkowania się do wniosków straży granicznej, o których mowa w paragrafie 6 powyżej, naruszyła wymóg rzetelności postępowania dotyczącego ich umieszczenia i przetrzymywania w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców.
26. Nie odnosząc się do zarzutu z art. 5 ust. 1 lit. f Konwencji, Rząd twierdzi, że ustawodawstwo krajowe nie wymaga, aby wniosek o umieszczenie i/lub przetrzymywanie w strzeżonym ośrodku cudzoziemca oczekującego na wydalenie był przekazywany osobie zainteresowanej.
27. Strona trzecia składająca interwencję twierdzi, że zasada najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka wymaga rezygnacji z pozbawiania wolności małoletnich w kontekście migracji.
28. Trybunał zauważa, że chociaż warunki materialne zapewnione skarżącym dzieciom w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców były prawidłowe, to jednak ośrodek ten był niewątpliwie miejscem zamkniętym. Trybunał uważa, że nie posiada wystarczających danych, aby upewnić się, że władze krajowe rzeczywiście rozważały, czy pozbawienie wolności skarżących dzieci na okres około siedmiu miesięcy było rozwiązaniem ostatecznym, którego nie można było zastąpić żadnym innym środkiem, lub że podjęły niezbędne kroki w celu ograniczenia czasu trwania umieszczenia skarżących dzieci w ośrodku zamkniętym do ścisłego minimum.
29. Trybunał zauważa, że żaden z kolejnych wniosków straży granicznej o umieszczenie i przetrzymywanie skarżących w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców nie został przekazany skarżącym. Chociaż jeden z pracowników strzeżonego ośrodka poinformował skarżącego o dwóch przedmiotowych wnioskach, Trybunał nie jest przekonany, że informacje przekazane zainteresowanej stronie zawierały wyjaśnienie podstawy prawnej oraz prawnych i faktycznych powodów pozbawienia skarżących wolności w sposób dający im rzetelną możliwość zakwestionowania legalności przedmiotowego środka przed sądem.
30. Po przeanalizowaniu całego posiadanego materiału Trybunał stwierdza, że powyższe zarzuty ujawniają naruszenie art. 5 ust. 1 lit. f w odniesieniu do dzieci skarżących oraz naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących, mając na uwadze swoje ustalenia w wyrokach w sprawach Bilalova i Inni (cytowany powyżej, §§ 77-82) oraz Osváth przeciwko Węgrom (nr 20723/02, § 18, 5 lipca 2005 r.).
ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
31. Skarżący domagają się 14 000 euro tytułem szkody niemajątkowej, którą ich zdaniem ponieśli w wyniku naruszenia art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji. Domagają się również 360 EUR i 3.480 EUR z tytułu kosztów, które według nich zostały poniesione odpowiednio w postępowaniu krajowym i w postępowaniu przed Trybunałem.
32. Rząd kwestionuje te roszczenia.
33. Biorąc pod uwagę kwotę zaproponowaną przez Rząd w deklaracji jednostronnej oraz uwzględniając materiał dowodowy, Trybunał przyznaje skarżącym łącznie 10 000 euro tytułem szkody niemajątkowej oraz 850 euro tytułem kosztów poniesionych w postępowaniu przed Trybunałem, plus wszelkie kwoty, jakie mogą być należne z tytułu podatku od tych sum.
Z TYCH POWODÓW TRYBUNAŁ, JEDNOgłoŚNIE,
Postanawia skreślić skargę na podstawie art. 39 Konwencji w zakresie, w jakim dotyczy ona zarzutu opartego na art. 8 Konwencji;Uznaje za dopuszczalne zarzuty oparte na art. 5 ust. 1 lit. f i ust. 4 Konwencji w zakresie, w jakim zarzuty te dotyczą odpowiednio dzieci skarżących i wszystkich skarżących, w pozostałej zaś części uznaje skargę za niedopuszczalną;Stwierdza, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 1 lit. f Konwencji w odniesieniu do skarżących dzieci;Stwierdza, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących;Orzeka,a) że pozwane Państwo powinno zapłacić skarżącym łącznie, w terminie trzech miesięcy, następujące kwoty przeliczone na walutę pozwanego Państwa według kursu obowiązującego w dniu rozliczenia:
10 000 EUR (dziesięć tysięcy euro), plus wszelkie kwoty, jakie mogą być należne jako podatek od tej sumy, tytułem szkody niemajątkowej;850 EUR (osiemset pięćdziesiąt euro), plus wszelkie kwoty, jakie mogą być należne od skarżących, tytułem podatku od tej sumy, z tytułu poniesionych kosztów;b) że po upływie powyższego terminu do momentu zapłaty, od powyższych kwot płatne będą odsetki zwykłe naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;
Oddala roszczenie skarżącego o słuszne zadośćuczynienie w pozostałej części.Sporządzono w języku francuskim i obwieszczono pisemnie dnia
9 lutego 2023 r., na podstawie Reguły 77 §§ 2 i 3 Regulaminu.
Liv Tigerstedt Lətif Hüseynov
Zastępca Kanclerza Przewodniczący
ZAŁĄCZNIK
Nr
Imię NAZWISKO
Rok urodzenia
Obywatelstwo
Miejsce pobytu
1.
R. M.
1987
rosyjskie
Kętrzyn
2.
M. T.
2006
rosyjskie
Kętrzyn
3.
D. T.
2014
rosyjskie
Kętrzyn
4.
I. T.
2014
rosyjskie
Kętrzyn