CASE OF ROHLENA v. THE CZECH REPUBLIC - [Albanian Translation] by the General State Advocature of Albania

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut

DHOMA E MADHE

ÇËSHTJA ROHLENA k. REPUBLIKËS ÇEKE

(Kërkesa nr.59552/08)

VENDIM

STRASBURG

27 janar 2015

Ky vendim është i formës së prerë. Atij mund t’i bëhen rishikime në redaktim.

Në çështjen Rohlenak. Republikës Çeke,

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, e mbledhur në një Dhomë të Madhe të përbërë nga:

DeanSpielmann,Kryetar,
JosepCasadevall,
GuidoRaimondi,
InetaZiemele,
IsabelleBerro,
ElisabethSteiner,
PäiviHirvelä,
MirjanaLazarovaTrajkovska,
IşılKarakaş,
KristinaPardalos,
Paulo Pinto de Albuquerque,
AlešPejchal,
ValeriuGriţco,
FarisVehabović,
DmitryDedov,
EgidijusKūris,
Robert Spano,gjyqtarë,
e nga MichaelO’Boyle, Zëvëndës Kancelar,

Pasi e diskutoi çështjen në dhomë këshillimi më 9 prill 2014 dhe më19 nëntor 2014,

Jep këtë vendim, të miratuar në këtë datë të fundit:

PROCEDURA

1. Në zanafillë të kësaj çështjeje ndodhet një kërkesëpadi (nr. 59552/08) e drejtuar kundër Republikës Çeke dhe me anë të së cilës një shtetas i këtij shteti, Z. PetrRohlena(“paditësi”), i është drejtuar Gjykatës më 4 dhjetor 2008 në bazë të nenit 34 të Konventës për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe të Lirive Themelore (“Konventa”).

2. Paditësi është përfaqësuar nga Z. J. Kružík, avokat në Bërno. Qeveria çeke (“Qeveria”) është përfaqësuar nga agjenti i saj, Z. V.A. Schorm, i Ministrisë së Drejtësisë.

3. Duke iu referuar nenit 7 të Konventës, paditësi mbronte në veçanti mendimin se, duke e dënuar për një vepër penale të vazhduar, juridiksionet e brendshme e kishin zbatuar ligjin penal në mënyrë prapavepruese, në dëm të tij.

4. Kërkesëpadia i është caktuar Seksionit të Pestë të Gjykatës (neni 52 § 1 i Rregullores). Më 14 nëntor 2011, kryetari i Seksionit të Pestë ka vendosur t’ia njoftojë atë Qeverisë. Më 18 prill 2013, një Dhomë e këtij Seksioni e përbërë nga MarkVilliger, kryetar, AngelikaNuβberger, GannaYudkivska, AndréPotocki, PaulLemmens, HelenaJäderblom, AlešPejchal, gjyqtarë, dhe ngaClaudiaWesterdiek, sekretare seksioni, ka dhënë vendimin e saj. Ajo dilte aty në përfundim, njëzëri, për pranueshmërinë e padisë së ngritur në fushën e nenit 7 të Konventës, për papranueshmërinëe kërkesëpadisë lidhur me çdo kërkesë tjetër shtesë dhe se nuk kishte pasur shkelje të nenit 7. Vendimit i ishte bashkëngjitur paraqitja e mendimit pajtues të gjyqtarit Lemmens.

5. Më 9 shtator 2013, duke i dhënë të drejtë kërkesës së paraqitur nga paditësi më11 korrik 2013, Kolegji i Dhomës së Madhe ka vendosur t’ia kalojë çështjen kësaj të fundit në zbatim të nenit 43 të Konventës.

6. Përbërja e Dhomës së Madhe është vendosur në përputhje me dispozitat e neneve 26 §§ 4 e 5 të Konventës dhe 24 të Rregullores.

7. Më 16 janar 2014, kryetari i Gjykatës ka vendosur të anulohet seanca e parashikuar për çështjen në fjalë dhe procedura të vijohet me shkrim.

8. Si paditësi ashtu edhe Qeveria kanë paraqitur vërejtje plotësuese me shkrim rreth themelit (neni 59 § 1 i Rregullores) dhe u janë përgjigjur pyetjeve specifike që u kishte drejtuar atyre Dhoma e Madhe.

FAKTET

I. RRETHANAT E ÇËSHTJES

9. Paditësi ka lindur më1966 dhe është me vendbanim në Bërno.

10. Më 29 maj 2006, ai u akuzua zyrtarisht nga prokurori bashkiak i Bërnos se, së paku gjatë periudhës që përfshihej midis vitit 2000 dhe 8 shkurtit 2006, e kishte keqtrajtuar bashkëshorten e tij në mënyrë të përsëritur fizikisht e psikologjikisht kur ishte në gjendje të dehur. Ai akuzohej se e kishte sulmuar atë me fjalë, se e kishte goditur në kokë me dorë e me grusht, se e kishte qëlluar me shuplakë, se e kishte kapur për fyti, se ishte përpjekur t’i zinte frymën, se e kishte përplasur ndaj orendive ose në dysheme, se e kishte shtyrë nëpër shkallë dhe se e kishte goditur me shkelma. Ai akuzohej gjithashtu se kishte rrahur fëmijët, se i kishte lënë të gjitha paratë e familjes nëpër lojëra fati dhe se kishte thyer enët. Ai i paskësh shkaktuar kështu të shoqes hematoma, kontuzione dhe një frakturë në hundë, çka e paskësh detyruar këtë të fundit të vizitohej te mjeku më 26 qershor 2000, më 18 korrik 2003 dhe më 8 shkurt 2006, pas sulmeve të pësuara përkatësisht më 24 qershor 2000, më 17 korrik 2003 dhe më 8 shkurt 2006. Ai qenkësh përpjekur ta dërrmonte të shoqen psikologjikisht me qëllimin për ta sunduar. Sipas prokurorit, paditësi ishte bërë kështu fajtor për veprën penale “të vazhdueshme” (trvajícítrestnýčin) të keqtrajtimit ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, nëkuptimin e nenit 215a §§ 1 et 2 b) të Kodit Penal çek “Kodi Penal”, ndërsa veprimet e tij të kryera përpara parashikimit të kësaj vepre penale më 1 qershor 2004 përbënin akte dhune ndaj një individi ose një grupi individësh, vepër e parashikuar nga neni 197a i Kodit Penal, si edhe për goditje e plagosje, vepër e parashikuar nga neni 221 i Kodit Penal.

11. Më 18 prill 2007, Gjykata Bashkiake e Bërnos (“Gjykata Bashkiake”) e gjykoi paditësin fajtor për keqtrajtim ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, shkelje të cilën ai e kishte kryer të paktën gjatë periudhës që përfshihej midis vitit 2000 dhe 8 shkurtit 2006 sipas mënyrës së vënë në dukje në aktakuzë, e cila saktësonte gjithashtu se keqtrajtimet ishin të përsëritura. Ajo e dënoi atë me dy vjet e gjysmë burgim me kusht, të shoqëruar me një afat vënieje në provë për pesë vjet, dhe e detyroi atë t’i nënshtrohej një mbikëqyrjeje dhe një mjekimi kundër alkoolit. Gjykata e mbështeti vendimin e saj mbi deponimet e paditësit, të viktimës (bashkëshortes së tij) dhe të disa dëshmitarëve, mes të cilëve fëmijët e çiftit, të cilët kishin treguar mes incidentesh të tjera dhjetë raste ku paditësi e kishte fyer me fjalë bashkëshorten e tij, katër raste ku ai e kishte kapur nga krahët përpara se të orvatej t’i zinte frymën si edhe sulme me fjalë dhe/ose fizike që ai i bënte asaj çdo muaj, dhe ajo mori në konsideratë dokumente të shkruara e ekspertiza. Ajo mori gjithashtu parasysh pohimet e paditësit, i cili e kishte njohur ekzistencën e grindjeve dhe dhunës fizike në marrëdhënien e tij me të shoqen dhe e kishte pranuar veçanërisht se e kishte goditur këtë të fundit me shuplaka e me grushte.

Duke përcaktuar cilësimin për keqtrajtim ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, në kuptimin e nenit 215a §§ 1 e 2 b) të Kodit Penal ashtu siç ishte ky në fuqi që prej 1 qershorit 2004, Gjykata çmoi se ky cilësim përfshinte gjithashtu edhe veprimet e kryera nga i interesuari përpara kësaj date, meqenëse në çastin e kryerjes së tyre ato përbënin të paktën veprën e akteve të dhunshme kundër një individi ose një grupi individësh, të parashikuar nga neni 197a i Kodit Penal. Ajo qe më së fundi e mendimit se, duke pasur parasysh kohëzgjatjen e veprimeve në fjalë, shkelja e kryer në këtë çështje ishte e një shkalle rrezikshmërie mjaft të lartë e cila e përligjte një dënim që shkonte nga dy deri në tetë vjet burgim në bazë tëparagrafit 2 të nenit215a të Kodit Penal. Duke marrë parasysh disa rrethana lehtësuese, sidomos pohimet e vetë paditësit dhe qenien e tij i padënuar më parë, ajo i dha atij një dënim me burgim të përafërt me afatin minimal, të shoqëruar me kusht.

12. Paditësi iu drejtua Gjykatës Rajonale të Bërnos me një apelim ku ai kundërshtonte atë përcaktim të fakteve që kishte kryer Gjykata Bashkiake si edhe atë vlerësim, sipas tij të njëanshëm, të provave të bërë prej saj. Më 6 shtator 2007, Gjykata e rrëzoi ankimin e tij. Ajo nuk vërejti asnjë të metë në procedurën e mëparshme dhe e çmoi si në përputhje me dispozitat e Kodit Penal cilësimin që u ishte dhënë veprimeve të të interesuarit.

13. Më 21 shkurt 2008, Gjykata e Lartë e rrëzoi si haptazi të pabazuar rekursin për prishje vendimi të paraqitur nga paditësi. Ky i fundit mbronte mendimin se gjyqtari i themelit e kishte shtrirë zbatimin e nenit 215a të Kodit Penal edhe te veprimet që ai kishte kryer përpara datës 1 qershor 2004, ndërkohë që vepra e keqtrajtimit nuk ekzistonte ende në të drejtën e brendshme. Rreth kësaj pike, duke iu referuar vendimit të saj nr. Tzn 12/93 të datës 8 dhjetor 1993, Gjykata e Lartë deklaroi se kur kishte, ashtu si në çështjen në fjalë, “vazhdim të veprës penale” (pokračování v trestnémčinu), dhe ky i fundit quhej se përbënte po të njëjtin veprim të vetëm, cilësimi penal duhej të vlerësohej sipas kutit të ligjit në fuqi në datën e shfaqjes së fundit të veprës penale. Ajo tha se ky ligj zbatohej pra edhe për veprimet e kryera para hyrjes së tij në fuqi, me kusht që ato të dënoheshin penalisht nga ligji i mëparshëm. Në rastin konkret, ajo qe e mendimit se veprimet që kishte kryer paditësi përpara ndryshimit të Kodit Penal të bërë më1 qershor 2004 përbënin të paktën një vepër penale të parashikuar nga nenet 197a ose 221 § 1 të Kodit Penal. Përveç kësaj, duke parë dosjen, ajo doli në përfundimin se veprimet e të akuzuarit, ashtu siç ishin parashtruar nëdispozitivin e vendimit të shkallës së parë, i mblidhnin të gjitha elementet ligjore të veprës penale të keqtrajtimit ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, në kuptimin e nenit 215a §§ 1 e 2 b) të Kodit Penal. Lidhur me pikën e vazhdimit të veprës penale, ajo vuri në dukje se keqtrajtimi përbënte në vetvete një keqtrajtim të karakterizuar nga njëfarë shtrirjeje në kohë. Ajo çmoi se, që të quhej se ishte shtrirë në kohë, kjo vepër penale duhej të ishte kryer gjatë një periudhe disamujore. Meqenëse paditësi e kishte kryer atë vepër të paktën gjatë periudhës që përfshihej ndërmjet vitit 2000 dhe 8 shkurtit 2006, domethënë për një periudhë disavjeçare, ajo gjykoi se veprimet e këtij të fundit e plotësonin haptazi elementin material të vazhdimit të veprës penale të keqtrajtimit, në kuptimin e nenit 215a § 2b) të Kodit Penal.

14. Më 10 qershor 2008, Gjykata Kushtetuese e rrëzoi si haptazi të pabazuar rekursin për kushtetutshmëri të paditësit, i cili ishte ankuar për një mungesë drejtësie të procedurës e për një zbatim prapaveprues të Kodit Penal në dëm të tij. Duke iu referuar vendimit të sulmuar të Gjykatës së Lartë si edhe jurisprudencës përkatëse të kësaj të fundit, ajo gjykoi se vendimet e dhëna nga gjykatat për çështjen në fjalë ishin të logjikshme e koherente dhe se ato nuk i kishin dhënë ligjit ndonjë zbatim prapaveprues të ndaluar nga Kushtetuta.

15. Meqenëse kishte kryer një vepër tjetër penale gjatë afatit të vënies në provë dhe nuk i ishte nënshtruar një trajtimi antialkoolik, paditësi u detyrua të zbatonte dënimin me burgim të dhënë nga vendimi i 18 prillit 2007. Ai filloi ta vuajë atë më 3 janar 2011. Sipas Qeverisë, ai përfitoi nga një lirim me kusht më 17 maj 2012.

II. E DREJTA DHE PRAKTIKA E BRENDSHME PËRKATËSE

A. Kodi Penal (Ligji nr. 140/1961, ashtu siç ka qenë në fuqi deri më 31 dhjetor 2009)

16. Në bazë të nenit 16 § 1, natyra penale e një veprimi vlerësohej sipas kutit të ligjit në fuqi në datën e kryerjes së tij. Zbatohej një ligj i mëvonshëm vetëm në qoftë se ai ishte më i favorshëm për autorin e veprës penale.

17. Neni 34k parashtronte se një gjykatë që jepte një dënim duhej ta konsideronte si rrethanë rënduese veçanërisht faktin se fajtori kishte kryer disa vepra penale.

18. Neni 35 § 1 përcaktonte se, kur një gjykatë e njihte një person fajtor për disa vepra penale, duhej të urdhërohej bashkimi i dënimeve (úhrnnýtrest) dhe të caktohej një dënim i vetëm mbi bazën e dispozitës ligjore që ndëshkonte më të rëndën prej atyre veprave penale. Në rast dallimesh për sa i takonte kohëzgjatjes së dënimeve minimale me burgim, për përcaktimin e kohëzgjatjes minimale të këtij dënimi të vetëm zgjidhej më i gjati prej këtyre të fundit.

19. Neni 67 § 1 d) parashikonte që përgjegjësia penale për një vepër e cila ndëshkohej me një dënim me burgim për një kohëzgjatje maksimale më të ulët sesa tre vjet parashkruhej pas përfundimit të një afati prej tre vjetësh.Paragrafët 3 dhe 4 të po të njëjtit nen saktësonin se ky afat ishte i pandërprerë dhe rifillonte të llogaritej a) në rast marrjeje si të pandehur të autorit të veprës penale në fjalë apo marrjeje të çfarëdo mase për rrjedhojë të saj (për shembull, një aktakuze të lëshuar nga prokuroria, njëçuarjeje përpara drejtësisë, etj) për qëllim ndjekjeje penalekundër tij ose b) në rast kryerjeje nga i interesuari, gjatë këtij afati, të një vepre të re penale të ndëshkueshme me një dënim të njëjtë ose më të rëndë.

20. Në bazë të nenit 89 § 3, të përfshirë në Kodin Penal me anë të Ligjit nr. 290/1993, të hyrë në fuqi më 1 janar 1994, vazhdimi i një vepre penale (pokračování v trestnémčinu) nënkuptonte kryerjen e disa veprimeve më vete (jednotlivédílčíútoky) për të njëjtin qëllim, që i përmbushnin secili elementet e së njëjtës vepër penale dhe që paraqisnin një lidhje midis tyre ngaqë ishin ekzekutuar në një mënyrë të njëjtë ose të ngjashme, ishin të afërta në kohë dhe ndiqnin të njëjtin objekt.

21. Neni 197a § 1 e ndëshkonte me burgim deri në një vit ose me gjobë këdo që kanosej për të vrarë një person tjetër apo për t’i shkaktuar atij një dëmtim trupor a ndonjë dëm tjetër të rëndë, në një mënyrë për ta bërë këtë që të druhej me plot arsye.

22. Paragrafi 1 i nenit 215a, i shtuar më 1 qershor 2004, e ndëshkonte me burgim deri në tre vjet këdo që keqtrajtonte një pjesëtar të familjes së vet ose një person tjetër i cili jetonte nën të njëjtën strehë me të. Paragrafi 2 përcaktonte se autori i kësaj vepre penale dënohej me dy deri në tetë vjet burgim a) nëse veprimet e tij ishin veçanërisht të vrazhda a nëse vepra penale ishte kryer kundër disa personave apo b) nëse veprimet e tij shtriheshin në një kohë të gjatë.

Raporti shpjegues përkatës përcaktonte se përfshirja e dispozitës së mësipërme kishte për qëllim të plotësonte mungesën e legjislacionit të posaçëm në këtë fushë, meqenëse rregullat penale të zbatueshme të së drejtës së zakonshme lejonin të ndëshkoheshin vetëm aktet më të rënda të dhunës fizike në familje (për shembull, veprat penale të parashikuara nga nenet 197a ose 221, domethënë, sipas praktikës gjyqësore, ato që sillnin si pasojë një paaftësi për punë për një kohëzgjatje prej së paku shtatë ditësh, çka ishte e rrallë në rastet e dhunës në familje). Ai shtonte se dispozita e re nuk e vendoste si kusht ekzistencën e akteve të dhunës fizike ose të pasojave në shëndetin e viktimës, dhe se ajo synonte t’i sheshonte ato vështirësiqë paraqisnin për prokurorinë veçoritë e dhunës në familje.

Raporti vinte në dukje se nocioni i “keqtrajtimit” nuk ishte i ri, sepse ekzistonte tashmë një vepër penale keqtrajtimi ndaj personit në ngarkim. Sipas interpretimit që i ishte dhënë, kjo vepër e fundit penale analizohej si një trajtim i keq e i vazhduar, i karakterizuar nga një shkallë veçanërisht e lartë egërsie e pakujdesie, dhe i konsideruar prej viktimës si një dëm i rëndë. Nuk bëhej fjalë medoemos për një sjellje sistematike apo që shtrihej në një kohë të gjatë.

23. Neni 221 § 1 përcaktonte se vepra penale e goditjes e plagosjes së qëllimshme dënohej me burgim deri në dy vjet.Paragrafi 2 parashikonte një dënim me burgim nga një deri në pesë vjet sidomos kur autori i veprës penale i shkaktonte viktimës një dëmtim të rëndë trupor, kurse paragrafi 3 një dënim me burgim nga tre deri në tetë vjet kur veprimet e autorit të veprës penale sillnin si pasojë vdekjen.

B. Doktrina dhe jurisprudenca e Gjykatës së Lartë

24. Sipas doktrinës çeke, vazhdimi i një vepre penale, domethënë një vepër penale “e vazhduar” (pokračování v trestnémčinu), përbën po të njëjtin akt të vetëm;në qoftë se mungon njëri nga kushtet e vendosura në nenin 89 § 3 të Kodit Penal, vepra në fjalë quhet e përsëritur.

25. Sipas jurisprudencës sëmirëpërcaktuar të Gjykatës së Lartë (vendimet nr. 3 Tz 155/2000, 3 Tdo 1115/2003, 6 Tdo 1314/2003, 11 Tdo 272/2007, 6 Tdo 181/2012, 11 Tdo 258/2012 dhe 6 Tdo 1553/2012), një vepër penale e vazhduar quhet se ka përfunduar në datën e shfaqjes së saj të fundit. Qeveria citon gjithashtu edhe vendimet e botuara te Përmbledhja e vendimeve dhe mendimeve gjyqësore me nr. 103/1953, 44/1970, 7/1994, si edhe vendimin e Gjykatës së Lartë nr. 5 Tdo 593/2005. Nga kjo jurisprudencë rrjedh se, kur legjislacioni i zbatueshëm ndryshon gjatë një periudhe përgjatë së cilës shtrihet një vepër penale e vazhduar, kjo e fundit quhet se përcaktohet nga ligji i ri, me kusht që të paktën disa nga veprimet në fjalë të jenë kryer pas hyrjes në fuqi të këtij ligji dhe që, në datën e kryerjes së tyre, veprimet e kryera përpara hyrjes në fuqi të këtij ligji të përbëjnë një vepër penale (vendim nr. Tz 12/93 i Gjykatës së Lartë), qoftë edhe të ndëshkueshme me një dënim më pak të rëndë.

26. Me vendimin e saj nr. 11 Tdo 272/2007 të datës 27 gusht 2007 të marrë në një çështje të ngjashme nga pikëpamja e ngjarjeve, Gjykata e Lartë i shfuqizoi vendimet e dhëna nga juridiksionet më të ulëta të cilat e kishin njohur të akuzuarin fajtor për dy vepra penale (njëra për akte dhune ndaj një individi, në kuptimin e nenit 197a § 1 të Kodit Penal, e kryer përpara datës 1 qershor 2004, kurse tjetra për keqtrajtim ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, e kryer pas kësaj date) dhe e kishin dënuar atë me dy vjet e gjashtë muaj burgim, në bashkim të dënimeve. Ajo e gjykoi si të gabuar këtë interpretim të gjykatave të cilat i dallonin veprimet e kryera përpara nga ato të kryera pas hyrjes në fuqi të nenit 215a të Kodit Penal, meqenëse situata përbënte sipas saj një vepër penale të vazhduar. Ajo e la megjithatë në fuqi dënimin, duke deklaruar në veçanti:

“Pikëpyetja qëndron në faktin se a ka mundësi që një vepër penale e vazhduar, pa i shkelur dispozitat e nenit 16 § 1 të Kodit Penal, të përfshijë veprime disa prej të cilave janë kryer përpara e disa të tjera pas hyrjes në fuqi të rregullave të zbatueshme penale (...) Për sa i përket vazhdimit të një vepre penale e cila, nga një pikëpamje materiale, analizohet si i njëjti akt i vetëm (skutek), data e kryerjes së saj quhet se është ajo e më të fundmes nga shfaqjet e saj (e cila formon njëunitet me shfaqjet e mëparshme). Vazhdimi i një vepre penale vlerësohet pra me kutin e ligjit të ri, qoftë ky edhe më i rreptë, ashtu siç është në fuqi nëatë datë kur përfundon vepra penale, sado që disa nga shfaqjet e saj (cilado qoftë përmasa e tyre) t’i përkasin fushës së zbatimit kohor të rregullave penale të mëparshme më të favorshme për autorin e veprës penale.

Ky konkluzion shkon në drejtimin e jurisprudencës ekzistuese, sipas së cilës një vepër penale e vazhduar quhet se është kryer nën fuqinë e ligjit të ri (të mëvonshëm) me kusht që të paktën disa prej shfaqjeve të saj (domethënë të veprimeve më vete) të kenë ndodhur pas hyrjes në fuqi të këtij ligji. Kjo vepër penale quhet pra se është kryer në tërësinë e saj nën fuqinë e ligjit të ti, të mëvonshëm (...), me kusht që veprimet në fjalë të kenë qenë gjithashtu të dënueshme në bazë të ligjit të mëparshëm.”

27. Për sa i përket zbatimit të nenit 89 § 3 të Kodit Penal në rastin konkret të veprave që kanë të bëjnë me nenet 197a, 215a dhe 221 tëtë njëjtit kod apo të veprimeve të krahasueshme me to, Qeveria u referohet gjithashtu vendimeve të Gjykatës së Lartë nr. 3 Tdo 1431/2006 të 10 janarit 2007, 6 Tdo 548/2008 të 28 majit 2008 dhe 7 Tdo 415/2013 të 21 majit 2013. Gjykata e Lartë ka pohuar në këto vendime se nocioni i lidhjes së afërsisë kohore nuk ishte i përkufizuar me saktësi dhe se prandaj për çdo rast kërkohej një shqyrtim i përgjithshëm i të gjitha rrethanave të tij dhe i kritereve formale përkatëse të parashtruara në nenin 89 § 3. Ajo ka shtuar se elementet që përbëjnë një vepër penale mund të bashkoheshin në mënyra të ndryshme dhe se kështu nuk kishte se pse vepra penale të ekzekutohej në të njëjtën mënyrë, mjaftonte që veprimet të kishin cenuar të njëjtën pasuri juridike.

III. ELEMENTE PËRKATËSE TË DREJTE TË KRAHASUAR DHE TË DREJTE NDËRKOMBËTARE

A. Terminologji

28. Nga analiza e sistemeve juridike të shteteve kontraktuese del se duhet të bëhet dallim midis dy rastesh të mundshme, ndër të cilët i dyti është ai që duhet pasur parasysh në çështjen në fjalë:

a) një vepër penale “e vazhdueshme” (trvajícítrestnýčin, continuingoffence, Dauerdelikt, reato permanente), e cila përkufizohet si një veprim (apo një mosveprim) që shtrihet në njëfarë kohëzgjatjeje, për shembull dhënia ndihmë ose strehimi i pjesëtarëve të një organizate të paligjshme, një situatë kjo të cilën Gjykata e ka shqyrtuar tashmë si në çështjen Ecer eZeyrekk. Turqisë (nr. 29295/95 e nr. 29363/95, GjEDNj 2001‑II); dhe

b) një vepër penale “e vazhduar” (pokračujícítrestnýčin,continuousoffence, FortgesetzteHandlung, reatocontinuato), që nënkupton një veprim të përbërë nga disa ngjarje të cilat i bashkojnë të gjitha elementet e së njëjtës vepër penale (ose të një vepre të ngjashme penale) të kryer për njëfarë kohëzgjatjeje, për shembull fshehja e qëllimshme, e vazhdueshme dhe e konsiderueshme e të ardhurave të tatueshme për të cilat bëhej fjalë në çështjen Veeberk. Estonisë (nr. 2) (nr. 45771/99, GjEDNj 2003‑I).

29. Për më tepër, në rast shumësie veprash penale, Shtetet Kontraktuese parashikojnë disa lloje dënimi:

a) dënime të mbledhura ose të njëpasnjëshme (consecutive/cumulative sentence) kur jepet një dënim më vete për secilën vepër penale të kryer dhe të gjitha dënimet mblidhen ose shlyhen njëri pas tjetrit;

b) dënime të bashkuara ose dënime të njëkohshme (úhrnnýtrest, concurrent sentence) kur autorit të veprave penale i jepet dënimi më i rëndë në përputhje me dispozitën ligjore që ndëshkon veprën më të rëndë ose disa dënime që duhet të shlyhen njëkohësisht;

c) një dënim të përgjithshëm ose të përbashkët (souhrnnýtrest, aggregate/consolidated/overall sentence), të llogaritur sipas disa metodave që ndryshojnë sipas rastit kur ai jepet për vepra penale të kryera njëkohësisht ose njëra pas tjetrës apo kur ai përfshin edhe dënime të tjera të dhëna më parë; kohëzgjatja e tij luhatet në përgjithësi midis asaj të shumës së të gjitha dënimeve dhe asaj të dënimit më të rëndë.

B. E drejta e krahasuar

30. Nocioni i veprës penale të vazhduar, ashtu siç është kuptuar në këtë çështje, u fut në të drejtën evropiane në Mesjetë me qëllim të njëfarë zbutjeje të rregullit drakonian të së drejtës romake quodcriminaetotpoenae,që sanksiononte mbledhjen materiale të të gjitha dënimeve. Ai u kuptua në dy mënyra të ndryshme si nga autorët ashtu edhe nga ligjvënësit: sipas një konceptimi subjektiv ose sipas një konceptimi objektiv. Sipas konceptimit subjektiv, një shembull i të cilit gjendej në Itali (neni 81 i Kodit Penal italian të vitit 1930), një vepër penale e vazhduar ishte një grup ngjarjesh të bashkuara nga një qëllim i vetëm, nga një synim i vetëm kriminal. Sipas konceptimit objektiv, të shtjelluar kryesisht në Gjermani (shih, për shembull, nenin 110 të Kodit Penal bavarez të vitit 1813), vepra penale e vazhduar bazohej te qëllimi i përsëritur i autorit të saj për të sulmuar po të njëjtin objekt ose pasuri juridike (Rechtsgut) ose një objekt a pasuri juridike të ngjashme. Për më tepër, fakti që përsëritja e akteve kriminale dhe e qëllimit kriminal lehtësohej nga rrethanat materiale – ndër të tjera, autori i veprës penale, lidhja e afërsisë në kohë dhe natyra e pasurisë juridike të prekur – konsiderohej se e përligjte dhënien e një dënimi më të lehtë. Ky konceptim objektiv gjeti përkrahje në të katër anët e Evropës dhe disa vende evropiane e zbatuan atë në legjislacionin e tyre. Megjithatë, për të mos treguar tepër shpirtbutësi ndaj recidivistëve, disa ligjvënës e kufizuan zbatimin e këtij nocioni vetëm te disa kategori të caktuara veprash penale.

31. Hulumtimi i kryer nga Gjykata për sa u përket të gjitha 47 shteteve anëtare të Këshillit të Evropës e vërteton ekzistencën e një tradite evropiane e cila e sanksionon nocionin e veprës penale të vazhduar sipas konceptimit të tij objektiv. Shumica e gjerë e tyre e kanë futur faktikisht këtë nocion në rendet e tyre juridike, qoftë me anë dispozitash të posaçme ligjore, qoftë me anë të doktrinës dhe/ose të praktikës gjyqësore.

32. Mbi bazën e këtij studimi krahasues, shtetet kontraktuese ndahen në tre grupe të dallueshme:

a) tridhjetë shtete anëtare që e njohin në legjislacionin e tyre nocionin e veprës penale të vazhduar: Andorra (neni 59 i Kodit Penal), Armenia (neni 21 § 2 i Kodit Penal), Belgjika (neni 65 § 1 i Kodit Penal), Bosnjë-Hercegovina (neni 54 § 2 i Kodit Penal), Bullgaria (neni 26 i Kodit Penal), Gjeorgjia (neni 14 i Kodit Penal), Greqia (neni 98 § 1 i Kodit Penal), Hungaria (neni 6 § 2 i Kodit Penal), “ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë” (neni 45 i Kodit Penal), Italia (neni 81 § 2 i Kodit Penal, i cili parashikon një vepër penale të vazhduar strictosensu), Kroacia (neni 52 i Kodit Penal), Letonia (neni 23 i Kodit Penal), Mali i Zi (neni 49 i Kodit Penal), Malta (neni 18 dui Kodit Penal), Mbretëria e Bashkuar (neni 14.2(2) i Rregullave të Procedurës Penale të vitit 2013), Moldavia (neni 29 i Kodit Penal), Norvegjia (neni 219 i Kodit Penal, vetëm lidhur me dhunën në familje), Polonia (neni 12 i Kodit Penal), Portugalia (neni 30 § 2 i Kodit Penal), Republika Çeke (neni 89 § 3 i Kodit Penal), Rumania (neni 35 i Kodit të ri Penal), San-Marino (neni 50 i Kodit Penal), Serbia (neni 61 i Kodit Penal), Sllovakia (neni 122 § 10 i Kodit Penal), Sllovenia (neni 54 § 1 i Kodit Penal), Spanja (neni 74 i Kodit Penal), Suedia (neni 4a i kapitullit 4 të Kodit Penal), Turqia (neni 43 i Kodit Penal), Ukraina (neni 32 i Kodit Penal) dhe Vendet e Ulëta (neni 56 i Kodit Penal);

b) katërmbëdhjetë shtete anëtare që e njohin nocionin e veprës penale të vazhduar në teorinë e së drejtës dhe në praktikë: Austria, Azerbajxhani, Danimarka, Estonia, Franca, Gjermania, Islanda, Lihtenshtajni, Lituania, Luksemburgu, Monako, Rusia, Shqipëria dhe Zvicra; dhe

c) tri shtete anëtare ku ekzistenca e nocionit të veprës penale të vazhduar, ashtu siç kuptohet ai në çështjen në fjalë, nuk vihet në dukje as në legjislacion, as në teorinë e së drejtës: Finlanda, Irlanda dhe Qiproja.

33. Elementet e së drejtës së krahasuar që ka në dorë Gjykata lidhur me ekzistencën e një nocioni të veprës penale të vazhduar (shih paragrafët 31-32 të mësipërm) tregojnë një konvergjencë të fuqishme ndërmjet sistemeve juridike kombëtare të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës në këtë fushë të veçantë.Duket në fakt që ekziston një konsensus i gjerë i dalë nga një traditë e gjatë evropiane (shih paragrafin 30 të mësipërm) për sa u përket karakteristikave të mëposhtme të veprës penale të vazhduar, ku uniteti juridik i ngjarjeve në diskutim përcaktohet si nga elemente objektive (actusreus) ashtu edhe nga elemente subjektive (mensrea):

a) autori duhet të kryejë një numër të caktuar veprash kriminale identike, të ngjashme ose të ndryshme kundër së njëjtës pasuri juridike (legallyprotectedinterest, Rechtsgut, bene giuridico) dhe, shpeshherë, ai dhe viktima duhet që në secilin rast të jenë të njëjtët;

b) duhet të ketë së paku një ngjashmëri të mënyrave të veprimit në ngjarjet e ndryshme për të cilat bëhet fjalë (modus operandi) ose disa rrethana të tjera materiale duhet t’i bashkojnë këto të fundit si një e tërë (actusreus);

c) duhet të ekzistojë ndërmjet secilës nga ngjarjet një lidhje në kohë, ku kjo e fundit duhet të vlerësohet duke pasur parasysh rrethanat e secilit rast;

d) secila nga ngjarjet duhet të jetë kryer për të njëjtin qëllim ose të njëjtin synim kriminal të ripërsëritur në secilin rast (mensrea), sado që të mos duhet që të jenë projektuar të gjitha abinitio;

e) secila nga ngjarjet duhet të ketë, në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar, të gjitha elementet që përbëjnë veprën ose veprat penale në fjalë.

34. Ka gjithashtu një konvergjencë pikëpamjesh rreth parimit sipas të cilit ligji në fuqi në datën e përfundimit të veprimtarisë kriminale të vazhduar gjen zbatim për ngjarjet e ndodhura përpara këtij ligji, me kusht që këto të fundit t’i përmbushin kushtet e ligjit të ri, e nëshumicën e vendeve edhe ato të ligjit të mëparshëm. Në shumicën e gjerë të shteteve anëtare, kështu veprohet edhe kur ligji i ri është më i rreptë, meqenëse arsyetohet se duke këmbëngulur në veprimet e tij pas ndryshimit të ligjit, autori i veprës penale ka pranuar në mënyrë të heshtur që t’i jepet një dënim më i rëndë.

35. Madje, në të gjitha shtetet anëtare, autori i një vepre penale të vazhduar dënohet me një dënim të vetëm. Kur ngjarjet që e përbëjnë një vepër penale të vazhduar përcaktohen nga disa dispozita, atëherë zbatohet ajo që parashikon dënimin më të rëndë.

36. Së fundi, dënimi i dhënë për një vepër penale të vazhduar është përherë më i butë sesa dënimet e mbledhura, të njëpasnjëshme ose të njëkohshme të dhëna për veprat penale të shumëfishta.

37. Duke pasur parasysh çka paraprin, Gjykata vë re se nocioni i veprës penale të vazhduar është një zgjidhje legjislative dhe gjyqësore e gjithëpranuar, e cila jo vetëm që lejon të ndëshkohen disa veprime të veçanta, por synon pikërisht që të zbatohen rregulla më të buta për caktim të dënimeve (shih, për krahasim, vendiminMaktouf eDamjanovićk. Bosnjë-Hercegovinës[DhM], nr. 2312/08 e nr. 34179/08, § 70, GjEDNj 2013 (pjesë të zgjedhura)). Mund të thuhet në fakt se ky nocion paraqet dy përfitime për autorin e veprës penale:

a) atij i jepet një dënim i vetëm dhe jo disa dënime të mbledhura, të njëpasnjëshme ose të njëkohshme për disa vepra penale, dhe

b) në rast miratimi të një ligji të ri, duhet që elementet përbërëse të veprës penale ashtu siç përcaktohet ajo nga ligji i ri të jenë mbledhur bashkë që në fillimin e veprimeve, domethënë edhe për ngjarjet përpara hyrjes në fuqi të këtij ligji.

C. E drejta ndërkombëtare

1. Konventa e Këshillit të Evropës për parandalimin dhe luftën kundër dhunës ndaj grave dhe dhunës në familje, e miratuar nga Komiteti i Ministrave më 7 prill 2011 dhe e hyrë në fuqi më 1 gusht 2014

38. Kjo Konventë, të cilën Republika Çeke nuk e ka ratifikuar, i detyron shtetet që janë palë e saj të bëjnë gjithçka për të luftuar kundër akteve të dhunës së ushtruar ndaj grave si edhe të marrin masa për t’i parandaluar ato, për të mbrojtur viktimat e saj e për të ndjekur penalisht autorët. Ajo përcakton veçanërisht si më poshtë:

Neni 46 – Rrethanat rënduese

“Palët marrin ato masa legjislative ose të tjera që nevojiten me qëllim që rrethanat e mëposhtme, edhe në qoftë sekëto nuk u përkasin tashmë elementeve përbërëse të veprës penale, të jetë e mundur që, në përputhje me dispozitat përkatëse të së drejtës së tyre të brendshme, të merren parasysh si rrethana rënduese gjatë caktimit të dënimeve lidhur me veprat penale të përcaktuara sipas kësaj Konvente:

(...)

b vepra penale, ose veprat penale të ngjashme, janë kryer në mënyrë të përsëritur;

(...)”

39. Paragrafi 237 i raportit shpjegues të këtij traktati vë në dukje: “(...) rrethana rënduese e përmendur në pikën b [të nenit 46] zbatohet për veprat penale të kryera në mënyrë të përsëritur. Ajo i përfshin të gjitha veprat penale të përcaktuara nga kjo konventë, si edhe të gjitha veprat penale të bashkëlidhura të kryera nga i njëjti person më shumë se një herë gjatë njëfarë periudhe. Hartuesit kanë vendosur të nënvizojnë kështu efektin veçanërisht shkatërrimtar për viktimën që i nënshtrohet në mënyrë të përsëritur të njëjtit lloj aktesh kriminale. Meqenëse kjo rrethanë është e shpeshtë në situatat e dhunës në familje, hartuesit kanë besuar se është e arsyeshme të kërkohet që gjykatat të kenë mundësinë për të dhënë dënime më të rënda. Është e udhës të shënohet se ngjarjet e veprave penale me natyrë analoge të cilat kanë çuar në dënimin e të njëjtit autor nuk mund të konsiderohen si një akt i përsëritur në kuptimin e pikës b, por përbëjnë një rrethanë rënduese specifike në bazë të pikës i.”

2. Jurisprudenca e Gjykatës së Bashkimit Evropian

40. Në vendimin që ka dhënë në çështjen Trelleborg Industrie SAS eTrelleborg AB k. Komisionit Evropian (çështje të bashkuara T-147/09 e T‑148/09), Gjykata e Bashkimit Evropian ka trajtuar dallimin ndërmjet veprave penale “të vazhdueshme” dhe veprave penale “të përsëritura”.

LIGJI

RRETH SHKELJES SË PRETENDUAR TË NENIT 7 TË KONVENTËS

41. Paditësi e quan veten viktimë të një zbatimi prapaveprues të Kodit Penal, duke shpjeguar se ai është dënuar për një vepër penale të vazhduar keqtrajtimi ndaj një personi që banon nën të njëjtën strehë me të, e cila sipas gjykatave përfshinte edhe veprimet e tij përpara futjes së kësaj vepre penale në ligj. Ai çmon përveç kësaj se gjykatat nuk kanë hulumtuar ashtu siç duhet nëse veprimet e tij të mëparshme paskan përbërë ndonjë vepër penale në vështrim të ligjit të vjetër. Ai i referohet për këtë qëllim nenit 7 të Konventës, i cili është i formuluar kështu:

“Askush nuk mund të dënohet për një veprim ose një mosveprim që, në çastin kur është kryer, nuk përbënte vepër penale sipas së drejtës së brendshme ose ndërkombëtare. Po ashtu, nuk mund të jepet asnjë dënim më i rëndë sesa ai që ka qenë i zbatueshëm në çastin kur është kryer vepra.

2. Ky nen nuk do të cenojë gjykimin dhe dënimin e një personi fajtor për një veprim ose një mosveprim që, në çastin kur është kryer, quhej vepër penale sipas parimeve të përgjithshme të së drejtës të njohura nga kombet e qytetëruara.”

42. Qeveria nuk e pranon këtë tezë.

A. Vendimi i Dhomës

43. Në vendimin e saj të 18 prillit 2013, Dhoma ka dalë në përfundimin se nuk kishte shkelje të nenit 7 të Konventës. Ajo ka çmuar se, nga këndvështrimi i së drejtës çeke, shtrirja e zbatimit të Kodit Penal, në versionin e tij të pas 1 janarit 2004, edhe te vepra të kryera nga paditësi përpara kësaj date nuk përbënte ndonjë zbatim prapaveprues të ligjit penal. Ajo ka shënuar gjithashtu se interpretimi i nocionit të përgjithshëm të vazhdimit të të një vepre penale, të përkufizuar nga neni 89 § 3 i Kodit Penal, mbështetej mbi një jurisprudencë të qartë e të përhershme të Gjykatës së Lartë, të zhvilluar përpara datës në të cilën i interesuari ekishte goditur për herë të parë bashkëshorten e tij. Në lidhje me ankimin e bërë nga paditësi rreth interpretimit të zgjedhur nga gjykatat në çështjen në fjalë, i cili sipas tij kishte sjellë konkretisht si pasojë që ligjit t’i jepej një zbatim prapaveprues, Dhoma ka gjykuar se ky interpretim në vetvete nuk ishte i paarsyeshëm përderisa, si përkufizim, një vepër penale e vazhduar shtrihej në njëfarë periudhe dhe nuk ishte diçka arbitrare që të mendohej se ajo përfundonte në datën se shfaqjes së saj të fundit. Ajo ka shënuar për më tepër se, ashtu siç e kishin vënë në dukje autoritetet çeke, veprimet e paditësit kishin qenë në çdo çast të dënueshme penalisht. Në këto kushte, ajo ka gjykuar se dispozitat ligjore përkatëse, të bashkuara me jurisprudencën interpretuese, ishin të tilla që ia mundësonin paditësit parashikimin e pasojave të akteve të tij dhe ndreqjen e sjelljes së vet në mënyrë të përshtatshme.

B. Tezat e palëve përpara Dhomës së Madhe

1. Paditësi

44. Ndonëse duke e pranuar që interpretimi i nenit 89 § 3 të Kodit Penal nga juridiksionet e brendshme ishte i parashikueshëm dhe i pranuar në përgjithësi, paditësi çmon se kjo dispozitë nuk qenka dashur të zbatohej në rastin e tij sepse, sipas tij, nuk ishin mbledhur kushtet për zbatimin e saj. Ai mbron mendimin se autoritetet e brendshme nuk qenka dashur t’i cilësonin aktet e tij si vepër penale e vazhduar, meqenëse veprimet dhunuese të kryera prej tij nuk qenkan bërë me të njëjtin qëllim e nuk paskan qenë të afërta në kohë, përderisa paskan qenë të ndara nga një interval prej disa vitesh. Përveç kësaj, gjatë procesit në shkallë të parë, dy nga këto vepra paskan qenë të parashkruara tashmë dhe nuk mund të shkaktonin kështu ndjekje penale.

45. Paditësi vë në dukje përveç kësaj se juridiksionet e brendshme nuk kanë vërtetuar asnjëherë që ishin mbledhur të gjitha elementet përbërëse të veprave penale të përcaktuara nga Kodi Penal ashtu siç ishte ai në fuqi deri më1 qershor 2004 (akte dhune kundër një individi ose një grupi individësh, në kuptimin e nenit 197a, ose goditje dhe plagosje, në kuptimin e nenit 221). Ai është i mendimit se veprimet e tij ishin të dënueshme jo si vepra penale, por si kundërvajtje të thjeshta. Ai qenka gjetur kështu fajtor, në shkelje të nenit 7 të Konventës, për veprime që nuk përbënin një vepër penale sipas së drejtës së brendshme ose ndërkombëtare në fuqi në momentin e kryerjes së tyre.

46. Paditësi mbron së fundmi mendimin se ai nuk gëzonte garanci të mjaftueshme kundër caktimit të një dënimi më të rreptë sesa ai që ishte i zbatueshëm në momentin e kryerjes së veprës. Ai çmon përkundrazi se do të kishte qenë e pamundur që atij t’i jepej një dënim aq i rreptë sikur secila nga veprat e goditjes të ishte gjykuar veçmas.

2. Qeveria

47. Qeveria vë në dukje se nenet 89 § 3 dhe 215a të Kodit Penal janë futur që të dy në rendin juridik çek shumë kohë më parë sesa paditësi t’u jepte fund veprimeve të tij në shkurt 2006. Ajo shton se në kohën e ngjarjeve ekzistonte gjithashtu edhe një jurisprudencë shumë e pasur lidhur me veprat penale të vazhduara dhe me interpretimin e nenit 89 § 3 të Kodit Penal, i cili i përgjigjej sipas saj një logjike të njëjtë me atë të ndjekur në çështjen në fjalë. Qenka pra e vërtetuar se veprimet në fjalë duhej të shiheshin si një vepër e vetme penale e përcaktuar nga ligji në fuqi në datën e përfundimit të tyre. Për më tepër, futja e nenit 215a të Kodit Penal, më1 qershor 2004, e paska bërë edhe më të qartë e më të parashikueshme mundësinë e ngarkimit të paditësit me përgjegjësi penale. Në fakt, neni i ri 215a i Kodit Penal e paska përkufizuar sjelljen e dënueshme të parashikuar me më shumë hollësi sesa nenet 197a dhe 221 të të njëjtit kod. Meqenëse paditësi i ka vazhduar prapësitë e tij pas datës 1 qershor 2004, Qeveria çmon se ai kishte mundësi dhe duhej ta priste që të ngarkohej me përgjegjësi penale mbi bazën e nenit 215a të Kodit Penal për të gjitha veprimet e tij, duke përfshirë edhe ato përpara ndryshimit të ligjit.

48. Qeveria shton se, në kundërshtim me mendimin që mbron paditësi, kushti i ekzistencës së një lidhjeje afërsie në kohë ndërmjet veprimeve dhunuese që e përbëjnë veprën penale të vazhduar përmbushej plotësisht në çështjen në fjalë. Ajo e pranon se afërsia në kohë, ashtu siç përkufizohet ajo në praktikën e brendshme gjyqësore, vlerësohet në përgjithësi me ditë, me javë ose me muaj. Megjithatë, nuk qenka caktuar asnjë kufi maksimal dhe ky nocion paska lejuar kështu patjetër njëfarë lirie vlerësimi sipas natyrës së veprës penale për të cilën bëhet fjalë. Nga elementet e dosjes dhe nga arsyetimi i juridiksioneve të brendshme dalka që tre incidentet e datave 24 qershor 2000, 17 korrik 2003 e 8 shkurt 2006 janë përcaktuar si më të dhunshmet. Gjykatat paskan thënë përherë se veprimet e paditësit ishin shtrirë në një periudhë disavjeçare, se ato kishin pasur shkallë të ndryshme serioziteti e kishin qenë me karakter të përsëritur, ku disa kishin ndodhur në një interval prej disa javësh pas të tjerave. Përveç kësaj, aktakuza si edhe vendimet e brendshme gjyqësore paskan vënë qartazi në dukje se paditësi gjykohej për veprimet e tij si përpara ashtu edhe pas hyrjes në fuqi të nenit 215a, të cilat nuk paska pasur sesi të ndaheshin nga njëri-tjetri. Duke pasur parasysh këtë koherencë në vlerësimin e fakteve nga prokuroria dhe nga gjyqtarët, qenka respektuar kështu haptazi kërkesa për siguri juridike (Qeveria citon a contrariovendiminEcer eZeyrekk. Turqisë, nr. 29295/95 e nr. 29363/95, §§ 33-35, GjEDNj 2001‑II). Nga vetë dënimi dalka në mënyrë të qartë që gjykatat kanë çmuar gjithashtu se veprimet e paditësit, të marra si një e tërë, i mblidhnin elementet e veprës penale të përcaktuar nga neni 215a i Kodit Penal.

49. Prandaj, Qeveria del në përfundimin se ishte përmbushur kërkesa e një baze ligjore mjaft të qartë e të parashikueshme, se ligji penal nuk ishte zbatuar në mënyrë prapavepruese dhe se paditësit nuk i ishte dhënë ndonjë dënim më i rëndë sesa në bazë të ligjit të vjetër. Në lidhje me këtë, ajo është e mendimit se, sikur në interpretimin që jepnin për këtë gjykatat çeke të ishte dashur të hiqej dorë nga nocioni i veprës penale të vazhduar dhe të shqyrtoheshin veç e veç veprimet e paditësit përpara datës 1 qershor 2004 dhe ato pas kësaj date, atëherë masa e dënimit që ishte rrezik t’i jepej këtij të fundit do të kishte qenë ose e njëjtë me atë të dhënëefektivisht, ose më e rëndë. Qeveria shpjegon se, sikur të kishte ndodhur ashtu, paditësi do të ishte gjykuar për disa vepra penale të cilat kërkonin, në bazë të bashkimit të dënimeve, një dënim të vetëm që do të ishte caktuar në përputhje me atë rregull që përcakton veprën më të rëndë penale, në këtë rast nenin215a të Kodit Penal. Për më tepër, sipas saj, ekzistenca e disa veprave penale dhe kohëzgjatja e veprimeve në fjalë do të kishin përbërë rrethana rënduese.

C. Vlerësimi i Gjykatës

1. Parime të përgjithshme

50. Gjykata rikujton se, në vendimin e saj Del Rio Pradak. Spanjës[DhM] (nr. 42750/09, GjEDNj 2013), i cili është vendimi më i fundit i Dhomës së Madhe lidhur me nenin 7 të Konventës, ajo ka parashtruar parimet e përgjithshme të mëposhtme, që janë me rëndësi në çështjen në fjalë:

“a) Nullumcrimen, nulla poenasine lege

77. Garancia që sanksionon neni 7, element thelbësor i mbisundimit të së drejtës, zë një vend parësor në sistemin mbrojtës të Konventës, siç e dëshmon fakti se neni 15 nuk lejon asnjë shmangie nga detyrimi, qoftë edhe në kohë lufte apo rreziku tjetër publik që i kanoset jetës së kombit. Ashtu siç rrjedh edhe prej objektit e qëllimit të tij, ai duhet të interpretohet e zbatohet në mënyrë që të sigurojë një mbrojtje efektive kundër ndjekjeve, dënimeve dhe sanksioneve arbitrare (S.W. k. Mbretërisë së BashkuardheC.R. k. Mbretërisë së Bashkuar, 22 nëntor 1995, përkatësisht § 34, seria A nr. 335-B, e § 32, seria A nr. 335-C, dheKafkaris, i cituar më lart, § 137).

78. Neni 7 i Konventës nuk kufizohet vetëm me ndalimin e zbatimit prapaveprues të së drejtës penale në dëm të të akuzuarit (shih, për sa i përket zbatimit prapaveprues të një dënimi, Welchk. Mbretërisë së Bashkuar, 9 shkurt 1995, § 36, seria A nr. 307‑A, Jamilk. Francës, 8 qershor 1995, § 35, seria A nr. 317‑B, Ecer eZeyrekk. Turqisë, nr. 29295/95 e nr. 29363/95, § 36, GjEDNj2001‑II, dheMihaiTomak. Rumanisë, nr. 1051/06, §§ 26-31, 24 janar 2012). Ai sanksionon gjithashtu, në mënyrë më të përgjithshme, parimin e ligjshmërisë së krimeve dhe të dënimeve – “nullumcrimen, nulla poenasine lege” – (Kokkinakisk. Greqisë, 25 mai 1993, § 52, seria A nr. 260‑A). Ai e ndalon në veçanti që të shtrihet fusha e zbatimit të veprave penale ekzistuese edhe për veprime që, më parë, nuk përbënin vepra penale dhe, përveç kësaj, urdhëron që ligji penal të mos zbatohet në mënyrë ekstensive në dëm tëtë akuzuarit, për shembull për analogji (Coëmeme të tjerë k. Belgjikës, nr. 32492/96, 32547/96, 32548/96, 33209/96 e 33210/96, § 145, GjEDNj2000-VII; si shembull zbatimi për analogji të një dënimi, shih vendimin Başkaya eOkçuoğluk. Turqisë [DhM], nr. 23536/94 e nr. 24408/94, §§ 42-43, GjEDNj1999‑IV).

79. Për rrjedhojë, ligji duhet t’i përkufizojë në mënyrë të qartë veprat penale dhe dënimet që i ndëshkojnë ato. Ky kusht quhet i përmbushur atëherë kur çdo subjekt që mund t’i nënshtrohet gjykimit e ka mundësinë që ta dijë, duke u nisur nga formulimi i dispozitës përkatëse dhe, në rast nevoje, me ndihmën e interpretimit që i jepet asaj nga gjykatat ose pasi të jetë drejtuar për këshillimet e duhura ligjore, se cilat veprime e mosveprime e ngarkojnë atë me përgjegjësi ligjore dhe se çfarë dënimi rrezikon t’i jepet për atë akuzë (Cantonik. Francës, 15 nëntor 1996, § 29, Përmbledhje e vendimeve 1996‑V, dheKafkaris, i cituar më lart, § 140).

80. Detyra që i bie Gjykatës është pra, konkretisht, që të sigurohet se, në çastin kur një i akuzuar e ka kryer aktin që ka çuar te ndjekja penale dhe dënimi, ekzistonte një dispozitë ligjore që e bënte atë akt të dënueshëm dhe se dënimi i dhënë nuk i ka tejkaluar kufijtë e caktuar nga ajo dispozitë (Coëmeme të tjerë, i cituar më lart, § 145, dheAchourk. Francës [DhM], nr. 67335/01, § 43, GjEDNj2006‑IV).

b) Nocioni “dënim” dhe masa e dënimit

(...)

c) Parashikueshmëria e ligjit penal

91. Nocioni “e drejtë” (angl. “law”, fr. “droit”) i përdorur në nenin 7 përkon me atë “ligj” që figuron në nene të tjera të Konventës; ai përfshin të drejtën me prejardhje qoftë nga legjislacioni, qoftë nga jurisprudenca, dhenënkupton disa kushte cilësore, ndër të tjera ato të mundësisë së qasjes dhe tëparashikueshmërisë(Kokkinakis, i cituar më lart, §§ 40-41, Cantoni, i cituar më lart, § 29, Coëmeme të tjerë, i cituar më lart, § 145, dheE.K. k. Turqisë, nr. 28496/95, § 51, 7 shkurt 2002). Këto kushte cilësore duhet të përmbushen si për përkufizimin e një vepre penale ashtu edhe për dënimin që nënkupton kjo e fundit.

92. Për vetë arsyen e karakterit të përgjithshëm të ligjeve, formulimi i këtyre të fundit nuk mund të paraqesë një përpikëri absolute. Një nga teknikattipe të përcaktimit të rregullave është që të përdoren më shumë kategori të përgjithshme sesa lista shteruese. Prandaj shumë ligje detyrohen të përdorin formulime pak a shumë të vagullta, interpretimi dhe zbatimi i të cilave varen nga praktika (Kokkinakis, i cituar më lart, § 40, dheCantoni, i cituar më lart, § 31). Për këtë arsye, në cilindo sistem juridik, sado i qartë që të jetë formulimi i një dispozite ligjore, duke përfshirë edhe një dispozitë të së drejtës penale, përherë ka në mënyrë të pashmangshme një element interpretimi gjyqësor. Gjithmonë do të duhet të sqarohen pikat e dyshimta e të bëhet një përshtatje me ndryshimet e situatës. Përveç kësaj, siguria, ndonëse fort e dëshiruar, shoqërohet ngandonjëherë me një ngurtësi të tepruar; mirëpo, e drejta duhet të dijë t’u përshtatet ndryshimeve të situatës (Kafkaris, i cituar më lart, § 141).

93. Funksioni vendimmarrës që u besohet juridiksioneve shërben pikërisht për të davaritur ato dyshime që mund të mbeten për sa i përket interpretimit të normave (po aty). Madje, në traditën juridike të shteteve palë të Konventës ka hedhur tashmë rrënjë të thella mendimi se jurisprudenca, si burim i së drejtës, jep doemos ndihmesë për zhvillimin progresiv të së drejtës penale (Kruslink. Francës, 24 prill 1990, § 29, seria A nr. 176‑A). Neni 7 i Konventës nuk mund të interpretohet sikur e përjashton sqarimin shkallë-shkallë të rregullave të përgjegjësisë penale përmes interpretimit gjyqësor nga njëra çështje në tjetrën, me kusht që rezultati të jetë koherent me thelbin e veprës penale dhe i parashikueshëm në mënyrë të arsyeshme(S.W. e C.R. k. Mbretërisë së Bashkuar, të cituar më lart, përkatësisht § 36 e § 34, Streletz, Kessler eKrenz, i cituar më lart, § 50, K.-H.W. k. Gjermanisë [DhM], nr. 37201/97, § 85, GjEDNj2001‑II, Korbelyk. Hungarisë [DhM], nr. 9174/02, § 71, GjEDNj2008, dheKononovk. Letonisë [DhM], nr. 36376/04, § 185, GjEDNj2010). Mungesa e një interpretimi jurisprudence me mundësi qasjeje dhe të parashikueshëm në mënyrë të arsyeshme mund të çojë madje në një konstatim shkeljeje të nenit 7 ndaj një të akuzuari (shih, për sa u përket elementeve përbërëse të veprës penale, Pessinok. Francës, nr. 40403/02, §§ 35-36, 10 tetor 2006, dheDragotoniu eMilitaru-Pidhornik. Rumanisë, nr. 77193/01 enr. 77196/01, §§ 43-44, 24 maj 2007; shih, për sa i përket dënimit, Alimuçajk. Shqipërisë, nr. 20134/05, §§ 154‑162, 7 shkurt 2012). Përndryshe, objekti dhe qëllimi i kësaj dispozite – e cila kërkon që askush të mos u nënshtrohet ndjekjeve, dënimeve ose sanksioneve arbitrare – as që do të përfilleshin fare.”

51. Gjykata rikujton përveç kësaj se ajo nuk ka për detyrë që t’u zërë vendin juridiksioneve të brendshme në vlerësimin e cilësimin juridik të ngjarjeve, mjafton që këta të fundit të mbështeten te një analizë e arsyeshme e elementeve të dosjes (shih, mutatismutandis, FlorinIonescuk. Rumanisë, nr. 24916/05, § 59, 24 maj 2011). Më në përgjithësi, Gjykata rikujton se u takon në radhë të parë autoriteteve kombëtare, sidomos gjykatave, që ta interpretojnë legjislacionin e brendshëm. Roli i saj kufizohet pra vetëm te verifikimi i pajtueshmërisë së efekteve të një interpretimi të tillë me Konventën(Waite eKennedyk. Gjermanisë [DhM], nr. 26083/94, § 54, GjEDNj1999-I, Korbelyk. Hungarisë, [DhM], nr. 9174/02, §§ 72-73, GjEDNj2008, dheKononovk. Letonisë [DhM], nr. 36376/04, § 197, GjEDNj2010).

52. Sidoqoftë, Gjykata duhet të gëzojë një fuqi kontrolli më të gjerë sa herë që e drejta e mbrojtur nga një dispozitë e Konventës, në rastin konkret neni 7, kërkon ekzistencën e një baze ligjore për dhënien e në dënimi ose të një mase ndëshkimore. Neni 7 i kërkon Gjykatës që ajo të hulumtojë nëse dënimi i paditësit mbështetej në atë kohë në një bazë ligjore. Në veçanti, ajo duhet të sigurohet që rezultati ku kanë dalë juridiksionet e brendshme kompetente ishte në përputhje me nenin 7 të Konventës. Neni 7 do të bëhej pa objekt në qoftë se Gjykatës i jepet një fuqi më pak e gjerë kontrolli (shih Kononov, i cituar më lart, § 198).

53. Me një fjalë, Gjykata duhet të hulumtojë nëse dënimi i paditësit mbështetej mbi një bazë me qartësi të mjaftueshme(shihKononov, i cituar më lart, § 199).

2. Zbatimi i parimeve të sipërpërmendura në çështjen në fjalë

54. Gjykata vë re se teza e paditësit qëndron në thelb te mbrojtja e mendimit se, së pari, veprimet e tij para 1 qershorit2004 nuk ishin tëdënueshme në bazë të ligjit penal të zbatueshëm në datën e kryerjes së tyre meqenëse, sipas tij, ato nuk i mblidhnin elementet përbërëse të veprave penale të përmendura nga autoritetet, konkretisht ato të parashikuara nga nenet 197a dhe/ose 221 të Kodit Penal, e mund të përbënin vetëm kundërvajtje, dhe, së dyti, veprimet e ndryshme dhunuese të kryera prej tij nuk mund të cilësoheshin si vepër penale e vazhduar sepse, sipas tij, asgjë nuk e provonte realisht që ato të ishin kryer për të njëjtin qëllim apo të kishin qenë të afërta në kohë.

55. Mirëpo, nga kufizimet e rikujtuara në paragrafët 51-52 të mësipërm rrjedh se Gjykata nuk ka përse të shprehet rreth përgjegjësisë penale individuale të paditësit, pikë kjo që u përkiste në radhë të parë juridiksioneve të brendshme. Në fakt, u takonte këtyre të fundit që të bënin konstatimet e fakteve dhe të vlerësonin qëllimin e paditësit mbi bazën e elementeve të dosjes përpara se të vendosnin, në bazë të së drejtës së brendshme ashtu siç interpretohet ajo nga praktika gjyqësore , nëse kishte pasur vend për t’i cilësuar veprimet e të interesuarit si vepër penale të vazhduar, si vepër penale të vazhdueshme apo si bashkim a përsëritje veprash penale. Kështu që Gjykata nuk ka përse të thotë nëse veprimet e kryera nga paditësi përpara 1 qershorit2004 i mblidhnin elementet përbërës të veprave penale të përcaktuara nga dispozitat e lartpërmendura (shih, mutatismutandis, Lehideux eIsornik. Francës, 23 shtator 1998, § 50, Përmbledhje e vendimeve 1998‑VII) as nëse veprimet në fjalë duhej të cilësoheshin si vepër penale e vazhduar në vështrim të së drejtës së brendshme.

56. Në të vërtetë, në vështrim të nenit 7 § 1, Gjykata ka një funksion të dyfishtë në çështjen në fjalë. Së pari, ajo duhet të hulumtojë nëse, në datën kur janë kryer, veprimet e paditësit, duke përfshirë edhe ato përpara datës së hyrjes në fuqi të nenit 215a të Kodit Penal më 1 qershor 2004, përbënin ndonjë vepër penale të përcaktuar në mënyrë mjaft të parashikueshme nga e drejta e brendshme (Streletz, Kessler eKrenzk. Gjermanisë[DhM], nr. 34044/96, 35532/97 e 44801/98, § 51, GjEDNj2001‑II, Veeberk. Estonisë (nr. 2),i cituar më lart, § 33, dheKorbely, i cituar më lart, §§ 72-73), meqenëse këtu nuk shtrohet pika lidhur me mundësinë e qasjes. Së dyti, ajo duhet të thotë nëse zbatimi që i është bërë kësaj dispozite nga juridiksionet kombëtare, për rrjedhojë të të cilit janë përfshirë edhe veprimet e kryera nga paditësi përpara datës 1 qershor 2004, sillte si pasojë për këtë të fundit një mundësi reale që atij t’i jepej, në shkelje të nenit 7 të Konventës, një dënim më i rreptë (shih, mutatismutandis, Maktouf eDamjanović, të cituar më lart, § 70).

a) A ishte e përkufizuar vepra penale në mënyrë mjaft të parashikueshme?

57. Gjykatës i është kërkuar tashmë që të shqyrtojë në themel dy çështje ku paditësi ishte dënuar për një vepër penale të vazhduar ose të vazhdueshme, mirëpo pa u bërë dallim ndërmjet këtyre dy veprave (shih Ecer eZeyrek, dheVeeber (nr. 2), që të dyja të cituara në paragrafin 28 të mësipërm). Në vendimet e saj rreth çështjeve të sipërpërmendura, ajo ka vërejtur se, si përkufizim, vepra të tilla penale kanë të bëjnë me veprime që shtrihen në njëfarë periudhe (shihVeeber (nr. 2), të cituar më lart, § 35). Ajo ka shtuar se, kur një person akuzohet për një vepër penale “të vazhdueshme”, parimi i sigurisë juridike kërkon që në aktakuzë të përmenden në mënyrë të qartë ato veprime që epërbëjnë veprën dhe të cilat e ngarkojnë me përgjegjësi penale të interesuarin. Përveç kësaj, edhe vendimi i dhënë nga juridiksioni i brendshëm duhet ta saktësojë mirë se njohja përfundimtare e fajësisë si edhe masa ndëshkimore mbështeten në konstatimin se akuza e ka vërtetuar ekzistencën e elementeve përbërëse të një vepre penale “të vazhduar” (shihEcer eZeyrek, të cituar më lart, § 33).

58. Gjykata rikujton gjithashtu se, në çdo sistem juridik, u takon gjykatave të brendshme që t’i interpretojnë rregullat e së drejtës penale materiale në mënyrë të tillë që të përcaktojnë, në lidhje me rrjedhën e secilës vepër penale, datën se kur, nëse janë mbledhur elementet e saj përbërëse, ka pasur kryerje të një veprimi të dënueshëm. Këtu është fjala për një element interpretimi gjyqësor të cilit Konventa nuk ka sesi t’i nxjerrë pengesë, mjafton që rezultatet ku mbërrijnë juridiksionet e brendshme të jenë të parashikueshme në mënyrë të arsyeshme në kuptimin e jurisprudencës së Gjykatës (shihPrevitik. Italisë (vend. pran.), nr. 45291/06, § 283, 8 dhjetor 2009).

59. Duke u kthyer te rrethanat e veçanta të kësaj çështjeje, Gjykata vë në dukje që në fillim se paditësi është njohur fajtor për veprimet që i viheshin në ngarkim, domethënë se, të paktën gjatë periudhës së përfshirë midis vitit 2000 dhe 8 shkurtit 2006, e ka keqtrajtuar bashkëshorten e tij fizikisht e psikologjikisht, në mënyrë të përsëritur, kur ishte në gjendje të dehur (për më shumë hollësi, shih paragrafin 10 të mësipërm), duke i shkaktuar asaj disa plagë të rënda dhe duke e detyruar këtë të fundit të kërkonte mjekime më 26 qershor 2000, më 18 korrik 2003 dhe më 8 shkurt 2006 (shih paragrafin 10 të mësipërm). Në vendimin e saj të datës 21 shkurt 2008, Gjykata e Lartë e la në fuqi cilësimin juridik të zgjedhur nga juridiksionet e brendshme për keqtrajtim ndaj një personi që banonte nën të njëjtën strehë, në kuptimin e nenit215a të Kodit Penal, ashtu siç ishte ky në fuqi duke nisur nga 1 qershori2004, dhe ajo e zbatoi këtë dispozitë edhe për dhunimet e ushtruara nga paditësi ndaj bashkëshortes së tij përpara kësaj date. Për këtë qëllim, ajo iu referua vendimit të saj nr. Tzn 12/93 të 8 dhjetorit 1993, i cili e analizonte një vepër penale të vazhduar si një akt të vetëm dhe saktësonte se cilësimi i saj penal duhej të vlerësohej me kutin e ligjit në fuqi në datën e shfaqjes së saj të fundit. Ajo çmoi kështu se neni 215a zbatohej edhe për veprimet e mëparshme dhunuese, mjafton që këto të dënoheshin penalisht nga ligji i mëparshëm, dhe gjykoi se veprimet që kishte kryer paditësi përpara ndryshimit të bërë më 1 qershor 2004 përbënin të paktën një vepër penale të parashikuar nga nenet 197a ose 221 § 1 të Kodit Penal.Ajo, duke pasur parasysh dosjen, doli gjithashtu në përfundimin se veprimet e të akuzuarit i bashkonin të gjitha elementet ligjore të veprës penale të keqtrajtimit ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë në kuptimin e nenit 215a §§ 1 e 2 b) të Kodit Penal. Meqenëse vepra penale në fjalë ishte kryer së paku gjatë periudhës së përfshirë ndërmjet vitit 2000 dhe 8 shkurtit 2006, Gjykata e Lartë shtoi se përmbusheshin kushtet materiale të përcaktuara në paragrafin 2b) të nenit 215a, të cilat jepnin mundësi për ta cilësuar atë me rrethana rënduese (shih paragrafin 13 të mësipërm).

60. Gjykata shënon nga ana tjetër se nga arsyetimi i Gjykatës së Lartë i paraqitur më sipër, i cili i referohej vendimit të datës 8 dhjetor 1993, del në mënyrë të nënkuptuar se interpretimi i bërë prej këtij juridiksioni i merrte mirë parasysh rregullat e veçanta të përcaktuara në nenin 89 § 3, i cili e kishte futur nocionin e vazhdimit të një vepre penale, me prejardhje nga jurisprudenca, në Kodin Penal më 1994 (shih paragrafët 20 e 24 të mësipërm), pra përpara veprimit të parë dhunues të kryer nga paditësi kundër bashkëshortes së tij dhe për të cilin ai u njoh fajtor (shih, anasjelltas, vendimin Veeber (nr. 2), të cituar më lart, § 37). Madje, siç e pohon në vërejtjet e tij përpara Gjykatës, paditësi nuk e kundërshton parashikueshmërinë e zbatimit që juridiksionet kombëtare u kanë bërë në rastin e tij rregullave të përcaktuara në nenin 89 § 3.

61. Në bazë të kësaj dispozite, vazhdimi i një vepre penale kuptohej se kishte të bënte me veprime të veçanta të kryera me të njëjtin qëllim, duke përbërë secili prej tyre të njëjtën vepër penale dhe duke paraqitur një lidhje mes tyre sepse ishin ekzekutuar në një mënyrë të njëjtë ose të ngjashme, ishin të afërta në kohë dhe ndiqnin të njëjtin objekt. Nga jurisprudenca e qartë dhe e përhershme e Gjykatës së Lartë (shih paragrafët 25 deri 27 të mësipërm) dhe nga pikëpamjet e shprehura prej doktrinës (shih paragrafin 24 të mësipërm) del senjë vepër penale “e vazhduar” përbën një akt të vetëm, cilësimi i të cilit në të drejtën penale çeke vlerësohet me kutin e rregullave në fuqi në atë datë kur përfundon shfaqja e tij e fundit, mjafton që veprimet e kryera në kohën kur sundonin dispozitat e mëparshme juridike të jenë gjithashtu të dënueshme në bazë të këtyre të fundit.

62. Meqenëse veprimet e paditësit përpara datës 1 qershor 2004 përbënin vepra penale që ishin të dënueshme në bazë të neneve 197a ose 221 § 1 të Kodit Penal dhe i bashkonin elementet përbërëse të veprës penale të parashikuar në nenin 215a, Gjykata e pranon se shpallja fajtor e të interesuarit nga juridiksionet e brendshme mbi bazën e kësaj dispozite të fundit edhe për veprimet e kryera përpara kësaj date nuk përbënte një zbatim prapaveprues të ligjit penal në dëm të paditësit, të ndaluar nga Konventa. Përveç kësaj, në vendimin e saj të datës 10 qershor 2008, Gjykata Kushtetuese ka gjykuar se vendimet e dhëna nga gjykatat kombëtare në çështjen në fjalë ishin logjike dhe koherente dhe se ato nuk kishin sjellë asnjë efekt prapaveprues të ndaluar nga Kushtetuta.Gjykata nuk dallon asgjë që të jetë me natyrë të tillë që ta shtyjë atë për të qenë e mendimit se ky vlerësim kishte të metën e ndonjëpaparishikueshmërie të ndaluar nga neni 7 i Konventës.

63. Duke pasur parasysh rrethanat si edhe qartësinë e formulimit të rregullave kombëtare përkatëse, të saktësuara edhe më tej nga interpretimi i juridiksioneve kombëtare, Gjykata çmon se duke mos hequr dorë nga veprimet e tij pas 1 qershorit2004, datë e futjes në Kodin Penal të veprës së keqtrajtimit ndaj një personi që jeton nën të njëjtën strehë, paditësi mundte dhe duhej ta priste, në rast nevoje pasi të kishte marrë këshilla të përshtatshme juridike, që të gjykohej për një vepër penale të vazhduar, të vlerësuar sipas dispozitës ligjore në fuqi në datën e shfaqjes së saj të fundit, konkretisht nenit 215a të Kodit Penal. Ajo nuk sheh asnjë arsye për ta vënë në dyshim që paditësi ishte në gjendje të parashikonte, për sa i përket jo vetëm periudhës pas hyrjes në fuqi të kësaj dispozite më 1 qershor 2004 por edhe periudhës që shkonte nga viti 2000 deri në këtë datë të fundit, se ai mund të ngarkohej me përgjegjësi penale për veprën e vazhduar të sipërpërmendur, dhe ta ndreqte sjelljen e tij duke i marrë parasysh pasojat (shih, mutatismutandis, Streletz, Kessler eKrenz, të cituar më lart, § 82, dheAchourk. Francës [DhM], nr. 67335/01, §§ 52-53, GjEDNj2006‑IV).

64. Në këto kushte, Gjykata është e bindur jo vetëm se vepra penale për të cilën paditësi është njohur fajtor kishte një bazë “në çastin kur ajo është kryer (...) sipas së drejtës kombëtare” përkatëse, por edhe se kjo e drejtë e përkufizonte këtë vepër penale me qartësi të mjaftueshme për ta përmbushur kërkesën cilësore të parashikueshmërisë e cila rrjedh nga kuptimi autonom që merr nocioni “e drejtë” që figuron në nenin 7 të Konventës.

b) A ishte më i rreptë dënimi i dhënë ndaj paditësit mbi bazën e nenit 215a?

65. Nga ana tjetër, Gjykata nuk ka sesi ta pranojë tezën e paditësit se dhënia nga juridiksionet kombëtare e një dënimi të mbështetur në nenin 215a edhe për arsye të veprimeve të kryera përpara 1 qershorit2004 ka çuar në rëndimin e dënimit që do të ishte dhënë përndryshe.

66. Ashtu siç është vënë tashmë në dukje më sipër, duke pasur parasysh arsyetimin e ndjekur nga juridiksionet e brendshme, e veçanërisht atë të përqafuar nga Gjykata e Lartë në vendimin e saj të datës 21 shkurt 2008, mund të dilet në përfundimin se të gjitha elementet përbërëse të veprës së parashikuar në nenin 215a §§ 1 e 2b) të Kodit Penal ishin mbledhur edhe në lidhje me veprimet e kryera nga paditësi përpara hyrjes në fuqi të kësaj dispozite më 1 qershor 2004. Për më tepër, gjykatat e kanë thënë shprehimisht se këto veprime do të kishin qenë të dënueshme në bazë të ligjit të mëparshëm.

67. Asgjë nuk tregon që arsyetimi i sipërpërmendur i gjykatave të brendshme të ketë pasur si pasojë tëdisfavorshme për paditësin që ta ketë rënduar dënimin e tij(shih, anasjelltas, Veeber (nr. 2), të cituar më lart, § 36). Përkundrazi, sikur veprimet e kryera prej tij përpara 1 qershorit2004 dhe ato pas kësaj date të ishin vlerësuar veç e veç, rregulli përkatës i caktimit të dënimeve i parashtruar në nenin 35 § 1 të Kodit Penal do të kishte sjellë një përcaktim të dënimit mbi bazën e dispozitës ligjore që parashikonte më të rëndën nga këto vepra penale, konkretisht të nenit 215a të Kodit Penal. Siç e vë në dukje Qeveria, paditësit do t’i ishte dhënë atëherë një dënim i cili nuk mund të ishte më i vogël sesa ai i dhënë të realitet e që mund të kishte qenë madje më i rëndë, meqenëse ekzistenca e një shumësie veprash penale do të ishte quajtur sipas gjithë gjasave si një rrethanë rënduese në bazë të nenit 34k të Kodit Penal.

68. Gjykata nuk bindet as nga teza e paditësit se sikur veprimet dhunuese të kryera prej tij të ishin vlerësuar veç e veç, dy prej tyre (sipas të gjitha gjasave, ato të kryera më 24 qershor 2000 dhe më 17 korrik 2003) do të ishin parashkruar. Neni 67 § 1 d) i Kodit Penal parashikonte një afat parashkrimi prej tre vjetësh për çdo vepër penale të dënueshme me burgim për më pak se tre vjet në maksimum. Për këtë arsye, edhe sikur paditësi të ishte ndjekur penalisht vetëm për tre ngjarjet e vëna në dukje nga juridiksionet kombëtare, ai mund të ishte gjykuar gjithsesi të paktën për dhunimin e kryer më17 korrik 2003, i cili i nënshtrohej ligjit të vjetër, dhe për atë të kryer më 8 shkurt 2006, që i takonte ligjit të ri.

69. Duke pasur parasysh çka paraprin më lart, Gjykata është e bindur se vlerësimi në këndvështrimin e ligjit të ri i veprimeve të kryera përpara hyrjes në fuqi të këtij të fundit nuk ka sjellë caktim të ndonjë ndëshkimi të disfavorshëm për paditësin. Në fakt, këtij të fundit i është dhënë vetëm një dënim i cili mund t’i jepej atij gjithsesi për arsye të veprimeve të kryera prej tij pas hyrjes në fuqi të ligjit të ri (shih paragrafin 37 të mësipërm dhe, a contrario, Maktouf eDamjanović, të cituar më lart, § 70).

c) Përfundim

70. Elementet e mësipërme i mjaftojnë Gjykatës për të dalë në përfundimin se dënimi që i është dhënë paditësit, të njohur fajtor për veprën penale të vazhduar të keqtrajtimit ndaj një personi që jetonte nën të njëjtën strehë me të, ishte i zbatueshëm në datën kur kjo vepër quhej se kishte përfunduar, në përputhje me një “të drejtë” e cila ishte e parashikueshme për sa u takon efekteve të saj. Ligji penal nuk është zbatuar në mënyrë prapavepruese dhe paditësi nuk u është nënshtruar rregullave për caktim dënimesh më të ashpra sesa ato që do të kishin qenë të zbatueshme në qoftë se ai do të ishte gjykuar për disa vepra penale veç e veç.

71. Gjykata është e mendimit se arsyetimi i ndjekur nga juridiksionet çeke në çështjen në fjalë është në përputhje me objektin e me qëllimin e nenit 7 të Konventës, i cili është që të kujdeset që askush të mos bëhet objekt ndjekjesh, dënimesh apo masash ndëshkimore arbitrare (shih paragrafin 50 të mësipërm). Përveç kësaj, duke e përforcuar mekanizmin juridik kombëtar për mbrojtje kundër akteve të dhunës në familje – ku ato të kryera ndaj grave mbeten veçanërisht shqetësuese në shoqëritë e sotme evropiane (shih paragrafin 38 të mësipërm dheOpuzk. Turqisë, nr.33401/02, GjEDNj2009) –, ky arsyetim përputhet gjithashtu edhe me objektivat themelorë të Konventës, vetë thelbi i të cilëve është respektimi i dinjitetit dhe i lirisë së njerëzve(shih, mutatismutandis, C.R. k. Mbretërisë së Bashkuar, 22 nëntor 1995, § 42, seria A nr. 335‑C).

72. Për të mbërritur në përfundimet e mësipërme, Gjykata e ka shqyrtuar në këndvështrimin e nenit 7 të Konventës zbatimin, në rastin e paditësit, të nocionit të vazhdimit të veprës penale të keqtrajtimit ndaj një personi që jeton nën të njëjtën strehë, ashtu siç sanksionohet ai nga e drejta çeke. Për krahasim, është me vend që të shënohet në këtë kontekst se nocioni i veprës penale të vazhduar, ashtu siç përcaktohet ai nga e drejta çeke, përputhet me traditën evropiane që pasqyrohet në legjislacionet kombëtare të shumicës së gjerë të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës (shih paragrafët 31 e 33 të mësipërm) dhe se, për këtë arsye, situata lidhur me pikën e parashikueshmërisë që është shtruar në këtë çështje nuk duket fort e ndryshme nga ajo që ka të bëjë me veprat penale tëtë njëjtit lloj të parashikuara në sistemet juridike kombëtare të shteteve të tjera palë në Konventë. Siç del nga përshkrimi i veprimeve të paditësit që kanë dhënë autoritetet e brendshme, ato drejtoheshin kundër një viktime të caktuar, konkretisht bashkëshortes së tij, dhe në veçanti kundër atyre pasurive juridike që përbënin për të tërësia e saj fizike dhe mendore, si edhe nderi i saj. Është gjithashtu e qartë se mënyra e veprimit ishte po e njëjta: dhunimet kryheshin nën të njëjtën strehë, kishte një lidhje afërsie në kohë ndërmjet ngjarjeve të ndryshme, të cilat janë shtrirë në një periudhë disavjeçare, ku secili nga veprimet e kryera gjatë kësaj periudhe bëhej për të njëjtin qëllim kriminal dhe secili prej tyre ishte në kundërshtim me të drejtën penale. Me fjalë të tjera, vepra penale për të cilën është njohur fajtor paditësi ka disa karakteristika të përbashkëta me vepra të tjera penale të këtij lloji që ekzistojnë në gjirin e rrethit të Shteteve Kontraktuese, ashtu sikurse edhe zgjidhja e sistemit gjyqësor penal çek që, në raste si ai i çështjes në fjalë, jep dënim vetëm për një vepër penale, është përqafuar gjithashtu në Shtete të tjera Kontraktuese (shih paragrafët 33 deri 37 të mësipërm).

73. Me një fjalë, nuk ka pasur shkelje të nenit 7 të Konventës.

PËR KËTO ARSYE, GJYKATA, NJËZËRI,

Thotë se nuk ka pasur shkelje të nenit 7 të Konventës.

I hartuar në frëngjisht dhe në anglisht, pastaj i shpallur me shkrim më 27 janar 2015.

MichaelO’BoyleDeanSpielmann
              Zëvendës KancelarKryetar

Këtij vendimi i bashkëngjitet, në përputhje me nenet 45 § 2 të Konventës dhe 74 § 2 të Rregullores, paraqitja e mendimeve më vete të mëposhtme:

– mendim pajtues i gjyqtares Ziemele;

– mendim pajtues i gjyqtarit Pinto de Albuquerque.

D.S.
M.O’B.

OPINION PAJTUES I GJYQTARIT ZIEMELE

1. Unë jam plotësisht dakord me rezultatin, e rastit në fjalë. Megjithatë, unë besoj se lexuesit, kur studiojnë arsyetimin e Gjykatës dhe informacionin që Gjykata konsideroi të rëndësishëm për qëllimet e këtij rasti, do të bëjnë pyetjen nëse ekziston një konsensui evropian në lidhje me nocionin e veprës penale vazhduese e cila ishte e nevojshme në këtë rast. Ata mund të pyesin: nëse vetëm Republika Çeke e njeh këtë nocion, apo Gjykata e kanë gjetur atë problematike në dritën e parimeve të aplikueshme të nenit 7?

2. Ky është një rast në të cilin gjykata është tunduar që të angazhohet në një diskutim mbi ekzistencën e një konsensusi evropian. Nocioni mbetet i diskutueshëm, dhe polemika nuk është e kufizuar për termin "konsensus" vetë, e cila do të, së paku në kuptimin e zakonshëm, që kërkon marrëveshje (shih L. Wildhaber, A. Hjartarson dhe S. Donnelly "Nuk ka konsensus për konsensus", Human Rights Journal, 2013, f. 248-263, dhe S. Besson dhe A.-L. Graf-Brugère, "Le droit de votojnë desexpatriés, le konsensus européen et la Marge d’vlerësimin desEtats", Revuetrimestrielledesdroits de l’homme, 2014, f. 942 et seq). Është vënë në dukje se në vende të tjera një mënyrë më ortodokse Gjykata do të vazhdonte të mbështete mjetet që e drejta ndërkombëtare ofron (shih I. Ziemele", drejta zakonore ndërkombëtare në rregillat Gjyqësore të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut", Të gjyqtarit Ndërkombëtar dhe i (Këshillit të Evropës, 2012)). Sipas mendimit tim, kjo do të thotë se Gjykata, kur shqyrton ligjet e brendshme dhe praktikat dhe qëndrimet të cilat Shtetet e Europës mund të jenë shprehur në lidhje me çështjen në fjalë, në forume të tjera ndërkombëtare, vjen nga fakti se kanë kërkuar për një praktikë të veçantë rajonale që Shtetet e konsiderojnë të nevojshme për tu ndjekur, me fjalë të tjera, zakone rajonale. (Nocioni i zakonit ka evoluar edhe në të drejtën ndërkombëtare dhe ka më shumë gjasa nuk është më aq i ngurtë sa mund të ketë qenë rasti disa kohë më parë.) Nëse Gjykata përcakton ekzistencën e një praktikë të cilën e ndjekin Shtetet e Europës (për shembull, me porosi të butë), nuk ka dyshim, por se ai ka nevojë për të mbajtur atë praktikë të një shteti gjatë interpretimit të Konventës në dritën e zhvillimeve të ditëve të sotme. Megjithatë, nuk ka asgjë të re në lidhje me zbatimin e ligjit me kalimin e kohës dhe për të vlerësuar zbatueshmërinë e së drejtës në këtë çështje atëherë dhe tani. Gjykata lidhur përdorimin e konsensusit dhe jetojnë doktrinat e instrument e koncepteve analoge në të drejtën ndërkombëtare, mund të ketë qenë më pak terren për diskutim mbi interpretimin shtrirë të Konventës së Gjykatës.

3. Ka, megjithatë, raste në të cilat nuk ka nevojë për të kërkuar për ekzistencën e një praktikë të detyrueshme rajonale. Sipas mendimit tim, rasti në fjalë është një rast i tillë. Për qëllimet e çështjes në fjalë që është e dobishme të theksohet se nocioni i veprës penale vazhduese ka qenë prej kohësh i njohur në sistemet penale ligjore evropiane. Ka ndoshta shumë qasje të përbashkëta ndaj këtij nocioni në të drejtën e brendshme penale (shih paragrafin 33 të vendimit). Megjithatë, sigurisht që ka edhe dallime. Nuk është e nevojshme në pjesën krahasuese të vendimit për të bërë një deklaratë në lidhje me ekzistencën e një konsensusi të gjerë në mesin e shteteve. Duke marrë në konsideratë përdorimin specifik të nocionit të konsensusit në jurisprudencën e aplikuar zakonisht në rastet në të cilat Shtetet gëzojnë një liri vlerësimi, mund të pyes veten se çfarë është qëllimi i deklaratës në paragrafin 33 është në një rast Neni 7.

Unë do të paraqes se deklarata në këtë paragraf nuk është që të barazohet me përpjekjet e Gjykatës për të krijuar ekzistencën ose ndryshe nga një konsensus me qëllim identifikimin e kufijve të lirisë së vlerësimit në disa rrethana të reja shoqërore. Unë do të kisha preferuar që Gjykata të mos shpallë në ekzistencën e një konsensusi të gjerë në këtë pjesë të gjykimit.

4. Rasti ka të bëjë me parashikueshmërinë e ligjit penal të brendshëm dhe potencialin për një dënim më i rëndë për t’u imponuar. Në dritën e nenit 7 të jurisprudencës detyra e Gjykatës është përcaktuar shumë qartë në paragrafin 55, pikërisht për të vërtetuar nëse para 1 qershor 2004 Ligjit të brendshëm i është dhënë për dënimin e veprave të kryera nga kërkuesi. Gjykata shqyrton legjislacionin e brendshëm dhe praktikën e gjykatave vendase dhe në këtë rast nuk do të gjejnë në praktikën e brendshme, e cila ka qenë objekt i thelluar dhe arsyetuar nga gjykatat e brendshme, arbitrare apo me të vërtetë të paligjshme për qëllimet e nenit 7. Fakti që në vende të tjera fakte të tilla mund të ketë marrë trajtim të ngjashëm në të drejtën penale është interesante, por jo të vërtetë me vend për llojin e vlerësimit për të cilat neni 7 ofron. Me pak fjalë, unë kam të vështirë duke parë se si një konsensus evropian mund të jenë i rëndësishëm për vlerësimin e tipareve individuale të nocioneve të caktuara në ligjin penal të brendshëm. Ka me siguri ngjashmëri të rrënjosura në historinë e Evropës, por nuk duhet të ketë dallime lidhur me zgjedhjet e legjislaturave përkatëse.

5. Nocioni i konsensusit evropian ka nevojë për reflektim të kujdesshëm dhe evidentim në praktikën e ardhshme të gjykatës. Unë do të doja të shpresoja se kjo do të bëhet duke mbajtur në mendje elementet përkatëse të së drejtës ndërkombëtare. Përdorimi i këtij nocioni nuk duhet të jenë më i paparashikueshëm.

OPINION PAJTUES I GJYQTARIT PINTO DE ALBUQUERQUE

1. Mbështes plotësisht vendimin e Dhomës së Madhe në rastin në fjalë dhe metodologjinë e tij. Në fakt, kjo është hera e parë që Gjykata ka trajtuar në një gjykim professo saktësinë e terminologjisë së përdorur në lidhje me një koncept të rëndësishëm të ligjit penal, sfondin historik për këtë koncept dhe rregullimin aktual të tij në 47 sistemet ligjore të Këshillit të Evropës. Një studim gjuhësor, historik dhe krahasues dhe ligjor i përmasave të tilla nuk është kryer më parë dhe është mëse i mirëpritur. Megjithatë, pikërisht në funksion të historisë së pasur të këtij koncepti dhe variacioneve të tij të shumta në sistemet ligjore kombëtare të anketuara, ndjehem i detyruar të bëj disa vërejtje të tjera që kanë për qëllim sqarimin e parimit të vendosur nga Dhoma e Madhe dhe ndikimi i saj praktik në përcaktimin e politikave penale dhe ligjeve të Shteteve anëtare.

Sipas Dhomës së Madhe, ekziston një konsensus i gjerë që lind nga një traditë e gjatë evropiane në lidhje me tiparet e veçanta të një vepre të vazhdueshme. Gjykata konsideron se zbatimi i dispozitave të brendshme që merren me veprat penale të këtij lloji nuk ka, pasi në parim, shkelin nenin 7 të Konventës, për aq kohë sa veprimet individuale në fjalë janë të drejtuara kundër të njëjtit interes të mbrojtur me ligj, ka të paktën një ngjashmëri në mënyrën e ekzekutimit, një lidhje e përkohshme ekziston në mes të akteve të ndryshme, të njëjta, qëllimi i përsëritur qëndron në themel të gjitha akteve dhe veprimeve individuale që përbëjnë, direkt ose indirekt, elementet përbërëse të veprave penale. Opinioni i pranishëm do të kërkojë për të sqaruar qëllimin thelbësor të këtij parimi dhe pasojat e tij praktikë, në dritën e gjendjes së kaluar dhe të tashme të konceptit të një vepre penale vazhduese në të drejtën europiane.

Historia e veprës së vazhdueshme

2. Ligji Roman nuk e njeh konceptin e një vepre të vazhdueshme. Ndodhi vetëm gjatë Mesjetës kur dijetarët si Bartolus de Saxoferrato, Baldus de Ubaldis dhe Prosperus Farinacius futën konceptin me qëllim zbutjen e sundimit vështirë dënimit të akumulimit të rreptë dënimeve të njëpasnjëshme (quod criminae tot poenae) sipas ligjit romak. Sipas këtyre dijetarëve, kanë qenë dy kritere kryesore për dënimin e një sërë veprave penale të veçanta si një vepër e vazhdueshme: një periudhë e shkurtër kohore në mes të veprave të ndryshme individuale penale të kryera nga ana e autorit (intervallo cum temporis, siç ka theksuar Baldus) dhe ekzistenca e një qëllimi të vetëm ose qëllimin të posaçëm të akteve individuale (ad eundem finem, siç ka theksuar Bartolus). Në fakt, lidhja ngushtë e përkohshme ndërmjet akteve individuale është konsideruar si provë e të njëjtit qëllim. Një vepër e vazhdueshme ishte një grup i akteve individuale të bashkuara nga i njëjti qëllim kriminal, dhe të kryera brenda një periudhe të shkurtër kohe, të cilat janë të dënueshme me një dënim me burg të vetëm.

3. Koncepti i një vepre të vazhdueshme u sanksionua në statut për herë të parë në Toskana, me Ligjin e 30 gushtit 1795. Ky ligj dënon si vepër të vazhdueshme të gjitha vjedhjet e kryera në dëm të një apo më shumë personave për aq kohë sa ata kishin kryer brenda një periudhe 24 orëshe. Neni 80 i Kodit Penal të 1853 të Toskanës përfshinte një dispozitë të përgjithshme që parashikon këtë koncept për krime të tjera përveç vjedhjes. Kjo dispozitë u miratua, me ndryshime të vogla, në nenin 79 të kodit të parë të unifikuar penal të Mbretërisë së Italisë, Kodi Penal i 1889, i njohur si Codice Zanardelli.

Në programin e mirënjohur del corso di diritto penale, Francesco Carrara paraqet si kusht përfundimtar për formulimin e konceptit të një vepre të vazhdueshme, ato që do të përfshihen në nenin 81 të Kodit Penal të vitit 1930, i njohur si Codice Rocco. Siç kishte propozuar edhe Carrara, neni 81 i referohet "qëllimit të vetëm kriminal" (mismo disegno criminoso). Sipas Carrara, nuk ishte element vullnetar i dolus i unifikuar i veprave të ndryshme penale të kryerësit, por element intelektuale i saj, që do të thotë, ekzistencën e të njëjtën ide të urryer në themel të gjitha veprimet e tij ose të saj. Manzini foli për të njëjtin projekt kriminal, Carnelutti për të njëjtin interes dhe Leone për të njëjtën dëshirë, këto formulime të ndryshme nuk qenë asgjë më shumë se variacionet e doktrinës subjektive të Carrara. Shihet si një rregull i thjeshtë i dënimit të shpallur nga parimi i drejtësisë, gjerësia e kësaj doktrine subjektive do të lejojë, për shembull, bashkimin e akteve të ndryshme të kryera kundër jetës dhe pjesëve të subjekteve të ndryshëm.

4. Në Francë, neni 365 i Kodit Penal të Hetimeve ka parashikuar një zgjidhje të përgjithshme në rastet kur veprat e ndryshme penale janë kryer nga i njëjti subjekt: duhet të zbatohet gjithmonë dënimi më i rëndë, pavarësisht se sa akte janë kryer ose marrëdhënia që ekziston mes tyre (delictum majus absorvet minus). Në funksion të parimit të përthithjes, dënimi i një vepre të vazhdueshme ishte më pak problematike. Diskutimi i problemit u transferua në fushën e procedurës penale. Kur ballafaqohen me problemin e veprave penale të njëpasnjëshme të kryera me të njëjtin qëllim, doktrina franceze, drejtohet nga prokurori i përgjithshëm në Gjykatën e Kasacionit, Faustin Hélie, përsëriti pikëpamjen e dijetarëve italianë. Risia e qasjes Hélie të vërë në konkluzion procedural u tërhoq nga doktrina italiane: kur shkelësi është ngarkuar me një apo më shumë akte individuale që përbëjnë veprën të vazhdueshme, ai ose ajo nuk mund të jetë i ngarkuar për herë të dytë me qëllim që të gjykohet për aktet e tjera individuale që përbëjnë veprën të vazhdueshme të cilat nuk ishin marrë në konsideratë në gjykimin e parë. Parimi i non bis in idem ka vepruar si një barë për një gjykim të dytë.

5. Diskutimet doktrinare morën një kthesë dramatike në Gjermani, për shkak të përpjekjeve të disa dijetarëve të ndriçuar dhe legjislaturave mendjehapura. Paragrafi 110 i 1813 i Kodit Penal Bavarez, paragrafi 106 i Kodit Penal të Hanoverit i 1840, paragrafi 56 i Kodit Penal Braunschweig, Neni 112 i Kodit Penal të Hessen të 1841, neni 180 i Kodit Penal të Baden të 1845, dhe të tjerë, futën një koncept të ri që do të përhapet ngadalë në të gjithë Evropën.

Kodi Penal Bavarez, nën ndikimin e Feuerbach, bëri një dallim midis wiederholtes Verbrechen, "një krim i përsëritur" dënohet me disa ndëshkime kur veprimet e autorit kanë të bëjnë me objekte të ndryshme, dhe fortgesetztes Verbrechen, "një krim i vazhdueshëm", dënohet me një dënim të vetëm, kur aktet e autorit, në lidhje me një objekt të vetëm (Gegenstande demselben oder und einer derselben person). Kritika e famshme e kushteve të këtij dallimi Mittermaier kishte vlerën të madhe për të hapur një diskutim teorik mbi kuptimin e konceptit "të njëjtin objekt", një diskutim i cili ende nuk është mbyllur. Ajo nuk ishte, siç pretendoi Feuerbach, fakti i vetëm se objekti i veprës ishte i njëjtë, as, si mësojnët dijetarët italiane, elementin intelektual vetëm që të unifikohen aktet e ndryshme individuale të kryera nga autori i veprës penale, por më tepër unitetin e vendosmërisë së përgjithshme të veprës për të kryer krimin, homogjenitetin e veprimeve të ndryshme individuale dhe shkeljen e të njëjtit interes të mbrojtur me ligj (Rechtsgut). Mittermaier ishte i saktë në gjykimin e tij se vendosja e një dënimi më të lehtë për një vepër të vazhdueshme u justifikua me faktin se përsëritja e veprave penale individuale dhe qëllimi kriminal rinovohet dhe shkelësi u "lehtësua" nga rrethanat që përfshijnë: ato janë situata e jashtme e favorshme që rrethon shkelësin e cila e çon atë për të shkelë interesat e njëjtë ose të ngjashme dy ose më shumë herë brenda një periudhe të shkurtër kohe. Arsyetimi për vendosjen e një dënimi më të butë qëndron pikërisht në fajin më të vogël të autorit të veprës, i cili është drejtuar nga rrethana të favorshme të jashtme për të përsëritur krimin. Kjo perspektivë e fituar në mbështetje të Gjykatës Perandorake Gjermane, i cili pranoi konceptin e një vepre të vazhdueshme, pavarësisht nga heshtja e Kodit Penal Perandorak të 1871 dhe heqjes së pjesshme të sundimit dhe mbledhjes së rreptë të dënimeve. Më pas, koncepti u përhap në të gjithë Evropën, në disa vende edhe duke u konvertuar në ligje e statute. Kuptohet si një rast i unitetit ligjor të sjelljes së autorit (Juristische Handlungseinheit) në teorinë e përgjegjësisë penale, shkelja e vazhdueshme është e bazuar në qëllimin e përsëritur të kryerësit që të përfitojë nga një sërë rrethanash të jashtme të vazhdueshme të favorshme për të sulm të njëjtë ose interes të ngjashëm ligjor dhe jo domosdoshmërisht e njëjta dispozitë penale.

6. Vlen të përmendet se Gjermania, vendlindja e këtij koncepti të ri, të përzier një vepre materiale të vazhdueshme, kurrë nuk bëri ndryshime në atë statut penal dhe pothuajse braktisi konceptin deri në një udhëzim të lëshuar nga Gjykata e Lartë Federale në vitin 1994, e cila rezervoi zbatimin e veprës penale vazhduese për raste të veçanta. Arsyet e politikave kriminale shpjegojnë këtë veprim. Kritika të shpeshta që janë dëgjuar në arenën politike është se koncepti i një vepre të vazhdueshme ka favorizuar recidivizmin dhe ka dobësuar forcën ligjore të rregullave sociale, pasi ajo i trajton shkelësit të cilët kanë kryer akte të ndryshme kriminale brenda një periudhe të shkurtër kohe në një mënyrë tepër të butë. Në përputhje me këtë kritikë, një politikë e ashpër penale ka mbizotëruar në kundërshtim me arsyetimet liberale prapa konceptit të një vepre penale vazhduese.

Kjo nuk është një arritje e vogël e këtij vendimi të Dhomës së Madhe për të provuar se kjo retorikë nuk është dëgjuar në shumicën e vendeve evropiane, të cilat e kanë mbajtur legjislacionin e tyre siç ishte para vendimit gjerman të vitit 1994 dhe madje edhe të krijojnë konceptin e një vepre të vazhdueshme në kodet të cilat janë miratuar dhe kanë hyrë në fuqi pas këtij vendimi.

Veprat e vazhdueshme në ditët e sotme

7. Në traditën juridike Evropiane, rregullat për concursus delictorum janë rreptësisht të varura nga (1) parimi i ligjshmërisë, si në crimen nullum praevia sine lege dhe nulla poena sine lege praevia komponente, e cila kërkon që prokurori ta ngarkojë kundërvajtësin me të vepër të saktë të kryer sipas ligjit në fuqi në atë kohë, dhe, një herë elementet e saj përbërëse janë bërë jashtë, i kërkon gjykatës për të dënuar kryerësit e kësaj vepre dhe të dënojë atë për dëmtimet përkatëse të përcaktuara në ligjin në fuqi në atë kohë, dhe në këtë mënyrë parandalon, në parim, alternativën, akuza kumulative ose të shumëfishta dhe dënime për të njëjtën shkelje të interesit të mbrojtur në mënyrë të ligjshme dhe të paparashikueshme, dënimin papërcaktuar; (2) qëllimet e dënimeve penale, dhe në veçanti qëllimi i risocializimit, deri më tani, burgime pa afat, dënime të hapura me afat të caktuar që tejkalojnë një hapësirë ​​normale të jetës apo dënime jashtëzakonisht të gjata të caktuara janë në kundërshtim me këtë qëllim dhe prandaj, kufizimi i akumulimit të rreptë të gjobave justifikohet prej saj; dhe (3) parimi i non bis in idem, e cila pengon shkelësin nga të qenit i nënshtruar ndjekjeve të shumta apo dënimeve për të njëjtën vepër penale dhe në këtë mënyrë zbatohet për dënimet e përsëritura në të njëjtën vepër penale, në rrjedhën e një ose të njëpasnjëshme të gjykimeve. Vepra e vazhdueshme është një rast i delictorum concursus dhe për këtë arsye rregullat që rregullojnë veprat penale të vazhdueshme duhet të shtyjnë për parimet e përmendura më sipër.

8. Duke pasur këto parime parasysh, tiparet që karakterizojnë konceptin e një vepre të vazhdueshme, siç është vendosur nga Dhoma e Madhe, janë të sqaruara më tej.

Kemi të bëjmë me një vepër të vazhdueshme kur kryerësi kryen një numër të veprave identike ose të ngjashme penale kundër të njëjtit interes të mbrojtur me ligj (Rechtsgut, bien juridique, bene giuridico, bem juridiko) dhe jo domosdoshmërisht kundër të njëjtës dispozitë të ligjit penal. Për këtë arsye, sipas arsyetimit të Dhomës së Madhe, një vepër e vazhdueshme mund të përfshijë veprën penale themelore, format më të vogla dhe të rënda të të njëjtës vepre ose vepra të ngjashme kundër të njëjtit interes juridik. Në të kundërt, një varg i veprave penale dhe akteve jo-penale që prekin interesat administrative (të tilla si Ordnungswidrigkeiten) nuk mund të jenë të bashkuara, dhe të dënohen, si vepër e vazhdueshme. Në rastin e interesave shumë personale të mbrojtura me ligj (höchtspersönlicher Rechtsgut), aktet individuale duhet të shkelin të njëjtin interes të mbrojtur me ligj, duke përjashtuar dënimin si një vepër të vazhdueshme në rastet që përfshijnë, për shembull, me vrasjen e disa personave apo sulmit seksual ndaj viktimave të ndryshme.

Për më tepër, duhet të ketë të paktën një ngjashmëri në mënyrën e ekzekutimit të akteve individuale, ose rrethanave të tjera materiale lidhëse me ato që të përbëjnë një tërësi. Kjo kërkesë objektive, ka të bëjë me actus reus në formulimin e Dhomës së Madhe, përjashton dënimin si një vepër e vazhdueshme të veprimeve të njëpasnjëshme penale dhe mosveprimeve me të njëjtën vepër, ose të një sërë akteve të kryera si kryerësit kryesore, iniciues ose një bashkëpunëtor, që nga mënyra e ekzekutimit të veprave është krejtësisht e ndryshme, por nuk e përjashton dënimin si një vepër e vazhdueshme të një sërë veprave penale të realizuara dhe të mbetura në tentativë.

Për më tepër, aktet individuale duhet të jetë nxitur nga i njëjti qëllim, kriminal, në kuptimin që përsëritja e qëllimit kriminal duhet të përcaktohet nga rrethanat e jashtme që favorizojnë kryerjen e veprës. Këtu, Dhoma e Madhe prek thelbin konceptit të subjektive, dhe nga kjo rrjedhin dy konkluzione kryesore subjektive. Së pari, nuk është e nevojshme për të gjitha aktet individuale të bëhen pjesë e një plani fillestar apo "qëllimi të përgjithshëm" (Gesamtvorsatz). Mjafton për secilin akt individual të ri që duhet të kuptohet si një vazhdim i qëllimshëm i mëparshëm (Fortsetztungsvorsatz ose erweiterter Gesamtvorsatz). Si parim, autori gjakftohtë i cili planifikon kryerjen e një sërë aktesh kriminale paraprakisht nuk meriton të trajtohen mirë, në aspektin e plotësimit të përgjegjësisë penale dhe dënimin, se sa kundërvajtësit të cilët nuk planifikojnë të kryejnë veprat penale të njëpasnjëshme, por nuk mund të rezistojnë tundimit të kryerjes së tyre në të njëjtin kontekst të favorshëm. Siç Dhoma e Madhe ka theksuar në mënyrë të qartë, "aktet individuale nuk duhet të jenë të planifikuara ab initio", që do të thotë se përgjithshisht aktet e ndryshme individuale nuk duhet të jetë të pranishme në kryerjen e aktit të parë individual ose edhe kur njëri akt individual që janë pjesë e sjelljes me ligj të unifikuar është e angazhuar dhe nuk mund të lindin, derisa akti final individual të jetë kryer.

Së dyti, veprat penale të kryera nga pakujdesia nuk ka perse të janë të përjashtuara nga dënimi, si një vepër penale e vazhdueshme. Nuk mund të jetë një vepër e vazhdueshme e përbërë nga akte individuale të pakujdesisë, si dhe një vepër e vazhdueshme që përbëhet nga akte individuale të qëllimshme dhe pakujdesia, në funksion të gjerësisë subjektive të erweiterter Gesamtvorsatz.

Nevoja për një lidhje të përkohshme mes veprimeve individuale gjithashtu u pohua nga Dhoma e Madhe. Ky element sigurisht që shqyrtohet në rrethanat e secilit rast, pa ndonjë kufi të paracaktuar kohe. Megjithatë, sipas logjikës së vet të Dhomës së Madhe, afati natyrshëm duhet të nxirret nga fakti se veprimet individuale duhet të jenë të ndërlidhura në një shkallë të tillë që ato të zbulojë ekzistencën e vazhdueshme në njëjtin kontekst të jashtëm të favorshëm për kryerjen e veprave penale me qëllimin e përgjithshëm kriminal, dhe njëkohësisht në një shkallë homogjene, më të vogël të fajit nga ana e autorit të veprës. Në çdo rast, sa më e gjatë të jetë hapësira kohore mes veprimeve individuale, lirshëm marrëdhënia psikologjike ndërmjet tyre, faji më i madh shkelësi dhe për këtë arsye më pak të ngjarë se aktet do të trajtohen si një shkelje e vazhdueshme.

Së fundmi, sipas vendimit të Dhomës së Madhe, në mënyrë që të trajtojnë disa akte të njëpasnjëshme penale si vepër e vazhdueshme, aktet individuale duhet të përmbushin, direkt ose indirekt, elementet objektive dhe subjektive të veprës penale. Për të vënë atë negativisht, aktet për të cilat ka arsye për përjashtimin e përgjegjësisë penale, të tilla si sëmundje mendore, dehje, vetëmbrojtje, domosdoshmëri, detyrim apo një konflikt të detyrave, nuk mund të jetë pjesë e një vepre të vazhdueshme, por veorimet e kryera si rezultat i një gabimi të vërtetë ose të ligjit mund të jetë pjesë e tij, kur gabimi i ngarkohet dhe mund të fajësohet kundërvajtësi.

9. Ndër të tjera, katër pasoja të mëdha praktike ndjekur nga trajtimi i unifikuar i akteve individuale të një vepre të vazhdueshme. Në varësi të ekzistencës së një situatë të jashtme që lehtëson përsëritjen e shkeljes të së njëjtit interes të mbrojtur me ligj dhe kështu zvogëlon fajin kryerësit, kjo është një kërkesë e parimit të drejtësisë se aktet e njëpasnjëshme individuale të shihet në aspektin ligjor si unifikim dhe sanksionohet me një fjali të vetme në vend të një dënimi kumulativ. Kjo është pasoja e madhe praktike e bashkimit ligjor. Nëse veprimet e ndryshme penale të shkallëve të ndryshme të rëndësisë janë përfshirë, kundërvajtësi mund të dënohet, nga gjykata me dënim duke marrë parasysh sjelljen ligjore në tërësi.

Pasoja e dytë praktike është se ligji në fuqi në kohën e ndërprerjes së veprës së vazhdueshme është i zbatueshëm për aktet individuale të cilat kanë ndodhur para hyrjes së saj në fuqi, me kusht që këto akte të plotësojnë kushtet e ligjit të ri. Nuk është kërkesë që elementet përbërëse të veprës penale të përcaktuar me ligjin e ri të plotësohen nga fillimi i sjelljes kriminale, që është për të thënë, edhe në lidhje me aktet që kanë ndodhur para hyrjes në fuqi të ligjit të ri. Duhet të shtohet një paralajmërim: duhet sjellja e vazhdueshme në fjalë të mos jetë subjekt i sanksioneve penale sipas ligjit të mëparshëm, por vetëm aktet e kryera pas hyrjes në fuqi të ligjit që kriminalizojnë sjelljen do të merren parasysh dhe do të dënohen.

Pasoja e tretë është se shkelja se vazhdueshme fillon me veprimin e parë individual, por konsiderohet e përfunduar vetëm atëherë kur veprimi i fundit individual është pjesë e veprës së kryer. Nga kjo rrjedhin dy pasoja logjike. Së pari, për çdo periudhë përkatëse, kufizimi do të fillojë drejtimin vetëm pasi vepra është e përfunduar, që është, pasi akti i fundit individual është kryer, dhe, së dyti, veprimet individuale të parashkruara nuk janë të përjashtuara nga dënimi, si pjesë e veprës penale vazhduese.

Pasoja e katërt, është e një natyre proceduriale, është se non bis idem e një vendimi në lidhje me një vepër të vazhdueshme parandalon një gjykim të ri për akuza në lidhje me ndonjë akt të ri të veçantë të përfshirë në pasimin e veprave penale. Të nënshtrohet shkelësi i dënuar në një gjykim të ri do të ishte njëlloj me ekspozimin e tij apo të saj për rrezikun e duke u ndëshkuar dy herë për të njëjtën vepër me ligj të unifikuar. Kjo është e vërtetë jo vetëm për akte të veçanta të kryera para aktit të formuar në pjesën e fundit të veprës vazhduese që tashmë është provuar, por edhe për vepra të veçanta që ndodhin pas tij.

Në dritën e parimeve të përcaktuara më sipër, gjykatat vendase do të interpretojnë dhe zbatojnë këto rregulla për fakte të veçanta të një çështjeje. Megjithatë, shtetet anëtare kanë obligim sipas nenit 7 të Konventës për të mos siguruar dënime arbitrare apo të pasigurta. Dënimi i concursus delictorum duhet pra të ndodhi brenda kufijve të përshkruara më lart.

Rasti i pranishëm në dritën e konceptit evropian të një vepre të vazhdueshme

10. Faktet dhe kuadri ligjor kombëtar i këtij rasti janë të qarta. Të paktën mes vitit 2000 dhe shkurt 2006, aplikanti fizikisht dhe mentalisht ka abuzuar me gruan e tij në raste të ndryshme, ndërsa ka qënë i dehur. Si rezultat i kësaj, gruaja e tij kishte hematoma të qëndrueshme, bruising dhe një hundë të thyer dhe u detyrua të kërkojë ndihmë mjekësore në qershor 2000, korrik të vitit 2003 dhe shkurt 2006. Aplikanti u gjet fajtor për veprën penale vazhdueshme të abuzuar me një person që jeton nën të njëjtën çati, të kryera mes viteve 2000 dhe 8 shkurt 2006, në bazë të një dispozite, neni 215A, i cili ishte futur në Kodin Penal më 1 qershor 2004. Sipas ligjit çek, një vepër penale e vazhdueshme konsiderohet se përbën një akt të vetëm kriminal dhe klasifikimi sipas ligjit penal do të vlerësohet në bazë të ligjit në fuqi në përfundimin e veprës (sulmi i fundit). Në rastin konkret ankuesi ishte i mendimit se dënimi i tij dhe dënimi në bazë të një dispozite penale që kishte hyrë në fuqi më 1 qershor 2004 kishte përfshirë zbatimin retroaktiv të Kodit Penal dhe ka vepruar në dëm të tij, në shkelje të nenit 7 § 1 të Konventës. Ai argumentoi se gjykatat e brendshme nuk kishin shqyrtuar nëse ai në fakt kishte kryer veprat e dënueshme para kësaj date sipas neneve 197a dhe 221 § 1 të Kodit Penal.

11. Kështu, detyra e Dhomës së Madhe në këtë rast ishte kryesisht për të përcaktuar nëse vendimi i gjykatave vendase për të zbatuar Nenin 215A të Kodit Penal, i cili kishte hyrë në fuqi më 1 qershor 2004, vlente edhe për veprimet e kërkuesit të kryera para kësaj date a ka shkaktuar pasoja negative për të, për shembull për sa i përket dënimit të tij. Në dritën e vëzhgimeve të Qeverisë dhe rregullave të dënimeve të përcaktuara me ligjin çek, qasja e gjykatave të brendshme nuk mund, dhe nuk, ka ndonjë efekt të dëmshëm mbi ashpërsinë e dënimit të ankuesit. Megjithëse menjëherë, gjykatat e brendshme e konsiderojnë, të saktë, se të gjithë përbërësit ligjore të veprës penale të përcaktuar në Nenin 215A §§ 1 dhe 2 (b) të Kodit Penal u përmbushën edhe në lidhje me sulmin e kryer para hyrjes në fuqi të kësaj dispozite.

Përfundime

Koncepti i një vepre të vazhdueshme nuk është i mbaruar. Në të kundërt, kjo është një politike liberale e ligjit penal dhe është ende në zemër të ligjit Evropian për concursus delictorum, nëse jo e një sistemi universal të së drejtës penale, një "gramatikë e ligjit penal", si George Fletcher ( Verbrechenslehre, Théorie des elementeve de l’shkelje, Teoria del reato, Teoria del Delito). Legjislativi dhe gjykatat mund të përdorin atë si një instrument për të zbutur ashpërsinë e dënimit në rastet kur shkelësi është shtyrë për të kryer veprime të njëpasnjëshme penale nga rrethana të favorshme të jashtme dhe për këtë arsye faji i tij ose i saj është zvogëluar në mënyrë të konsiderueshme. Ky instrument mund të aplikohet edhe në ato sisteme kombëtare ku sundimi i mbledhjes së rreptë të gjobave ose dënimeve të njëpasnjëshme mungon, por është ruajtur në veçanti në ato sisteme kombëtare ku ekziston një rregull të tillë. Qëllimi i risocializimit të dënimeve penale dhe parimet e ligjshmërisë non bis in idem favorizohen nga përdorimi i tij. Ligjet e njëpasnjëshme penale janë miratuar, kundërvajtësi mund të dënohet sipas ligjit të ri, kur kushtet e përcaktuara në të përmbushen edhe nga aktet e kryera para hyrjes në fuqi të këtij ligji.

 

Full & Egal Universal Law Academy