© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA PIERWSZA
SPRAWA ROMANOWSKI PRZECIWKO POLSCE
(Skarga nr 55297/16)
WYROK
STRASBURG
12 stycznia 2023 r.
Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Romanowski przeciwko Polsce
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Komitet w składzie:
Lətif Hüseynov, Przewodniczący,
Lorraine Schembri Orland,
Erik Wennerström, Sędziowie,
i Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji,
mając na uwadze:
skargę (nr 55297/16) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) w dniu 15 września 2016 r. przez obywatela polskiego Marcina Romanowskiego, urodzonego w 1976 r. i zamieszkałego w Warszawie („skarżący”), reprezentowanego przez M. Zaborowskiego, prawnika praktykującego w Warszawie;
decyzję o zakomunikowaniu sprawy rządowi polskiemu („Rząd”), reprezentowanemu przez pełnomocnika J. Sobczaka;
uwagi przedstawione przez strony;
decyzję o oddaleniu zastrzeżenia Rządu w sprawie rozpatrzenia skargi przez Komitet,
obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2022 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
PRZEDMIOT SPRAWY
1. Niniejsza sprawa w zakresie ochrony dobrego imienia dotyczy rozstrzygnięcia powództwa krajowego, które wytoczono w związku z wypowiedziami o nieprawdziwej i zniesławiającej treści, jakoby skarżący – pracownik ministerstwa – dopuścił się niewłaściwego wykorzystania sprzętu finansowanego ze środków publicznych.
2. Skarżący, który pracował jako jeden z kilku asystentów i doradców ustępującego ministra sprawiedliwości, wniósł pozew o naruszenie dóbr osobistych przeciwko nowemu ministrowi w związku z jego wypowiedziami, iż służbowe laptopy wykorzystywane przez ustępującego ministra i skarżącego zostały zniszczone oraz że zniszczenie nie było przypadkowe i mogło stanowić przestępstwo. Zaskarżone wypowiedzi padły na konferencji prasowej, podczas której minister nie wymienił skarżącego z nazwiska, ale określił go jako asystenta byłego ministra, jak też zostały zawarte w komunikacie prasowym opublikowanym na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości dzień przed konferencją, gdzie podano imię i nazwisko skarżącego.
3. Skarżącego wymieniano z nazwiska również w przekazach medialnych na podstawie komunikatu i informacji przedstawionych podczas konferencji prasowej. Wspomniane przekazy medialne dotyczyły przede wszystkim ustępującego ministra i w związku z tym także skarżącego.
4. Po tych zdarzeniach skarżący, który jest pracownikiem naukowym, musiał rzekomo mierzyć się z kwestionowaniem jego działań przez bliskie otoczenie i krytyką ze strony studentów.
5. Skarżący wystąpił z powództwem o naruszenie dóbr osobistych przeciwko danemu ministrowi.
6. W dniu 18 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, a w dniu 24 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie orzekły na korzyść skarżącego.
7. Sądy zauważyły, że pozwany nie miał podstaw do przypisania skarżącemu zniszczenia laptopa, ponieważ w dniu konferencji prasowej posiadał informacje tylko o zakresie uszkodzenia tego sprzętu, ale nie o przyczynie tego zniszczenia. Zgodnie z treścią sprawozdań, które uzyskano w późniejszym czasie, laptop skarżącego był uszkodzony w niewielkim stopniu, w przeciwieństwie do komputera byłego ministra. Uszkodzenie to mogło wynikać z regularnego użytkowania, a nie celowego działania. Stan laptopa skarżącego można było łatwo ocenić wizualnie bez potrzeby dysponowania specjalistyczną wiedzą. Z tego powodu sądy uznały, że pozwany nie powinien był wnioskować, iż przedmiotowy komputer został zniszczony specjalnie, i nie powinien był podawać takich nieprawdziwych informacji do wiadomości publicznej. Zamiast tego pozwany powinien był co najwyżej publicznie odnieść się do znaczącego, nietypowego i widocznie mechanicznego uszkodzenia komputera, z którego korzystał były minister.
8. Sądy uznały również, że chociaż sam pozwany nie wymienił skarżącego z imienia i nazwiska, to informacje, które upublicznił, pozwoliły na zidentyfikowanie go przez osoby, które zapoznały się z komunikatem prasowym ministerstwa lub przekazami medialnymi. Ponadto pozwany nie odwodził swoich pracowników, którzy kontaktowali się z dziennikarzami, od ujawniania imienia i nazwiska skarżącego. Pozwany powinien był wiedzieć, że imię i nazwisko skarżącego zostały podane na stronie internetowej ministerstwa. Ogólnie rzecz biorąc, jako prawnika z wykształcenia i ministra sprawiedliwości, pozwanego obowiązywały wyższe standardy postępowania.
9. W dniu 23 lipca 2015 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z następującymi uwagami. Skarżącego należało uznać za osobę publiczną. Uwagi pozwanego leżały w interesie publicznym i, choć okazały się nieprawdziwe, stanowiły część procesu politycznego związanego ze zmianą kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości i z tego tytułu podlegały ochronie na mocy art. 10 Konwencji.
10. W dniu 6 października 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił powództwo skarżącego, uznając, że sąd ten jest związany wykładnią prawa Sądu Najwyższego. Zasądził od skarżącego koszty postępowania i opłaty sądowe, łącznie w wysokości 9834 polskich złotych.
11. Skarżący postanowił nie wnosić kolejnej skargi kasacyjnej, gdyż w jego ocenie nie miałaby ona szans powodzenia.
12. Powołując się na art. 8 i 10 Konwencji, skarżący zarzucił przed Trybunałem naruszenie jego prawa do poszanowania życia prywatnego i ochrony dobrego imienia.
OCENA TRYBUNAŁU
13. Trybunał – jako że na nim spoczywa dokonanie subsumpcji w sprawie (zob. wyrok w sprawie Radomilja i Inni przeciwko Chorwacji [WI], skargi nr 37685/10 i 22768/12, § 124, 20 marca 2018 r.) – uznaje, że skarga skarżącego podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 8 Konwencji.
14. Nie można zgodzić się z zastrzeżeniem Rządu, że skarżący nie wyczerpał krajowych środków odwoławczych. Gdy jego sprawa była rozpatrywana za pierwszym razem, skarżący skorzystał ze wszystkich środków odwoławczych. W świetle wyroku Sądu Najwyższego wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku sądu apelacyjnego z dnia 6 października 2015 r. nie miałoby szans powodzenia.
15. Nie można również zgodzić się z zastrzeżeniem Rządu, że skarżący nie wniósł skargi z zachowaniem terminu sześciu miesięcy. Wbrew temu, co twierdził Rząd, przedmiotowy termin biegł nie od daty ustnego przedstawienia sentencji orzeczenia kończącego sprawę, ale od doręczenia wyroku z pełnym uzasadnieniem, ponieważ dopiero wtedy skarżący zyskał wystarczającą wiedzę o wyroku (zob. mutatis mutandis, Hürmüz Koç i Kıymet Tosun przeciwko Turcji (dec.), skarga nr 23852/04, 13 listopada 2008 r.). Na skutek formalnego wniosku pełnomocnika skarżącego sąd apelacyjny sporządził uzasadnienie zaskarżonego wyroku i doręczył je skarżącemu w dniu 16 marca 2016 r. Uzyskanie wyroku z uzasadnieniem było konieczne, gdyż umożliwiło skarżącemu podjęcie świadomej decyzji co do ewentualnej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej i sporządzenia skargi do Trybunału.
16. Trybunał oddala zatem zastrzeżenia wstępne Rządu. Trybunał zauważa ponadto, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji ani nie jest niedopuszczalna na jakiejkolwiek innej podstawie. Należy ją zatem uznać za dopuszczalną.
17. Zasady ogólne dotyczące konfliktu pomiędzy czyimś prawem do ochrony dobrego imienia a korzystaniem przez osobę trzecią z prawa do wolności wyrażania opinii podsumowano w wyrokach w sprawach Axel Springer AG przeciwko Niemcom ([WI], skarga nr 39954/08, §§ 82–95, 7 lutego 2012 r.), Węgrzynowski i Smolczewski przeciwko Polsce (skarga nr 33846/07, §§ 53–57, 16 lipca 2013 r.) oraz Polanco Torres i Movilla Polanco przeciwko Hiszpanii (skarga nr 34147/06, §§ 40–43, 21 września 2010 r.).
18. Trybunał zauważa, że zniesławiające wypowiedzi na temat skarżącego były związane z próbą wkładu w debatę polityczną wokół zmiany kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości i wykorzystania środków publicznych. W ocenie Trybunału skarżący nie był jednak osobą publiczną. W tym czasie był jednym z kilku asystentów i doradców pracujących w gabinecie ministra. Skarżący podniósł, że był mało znanym urzędnikiem i że jego imię i nazwisko po raz pierwszy podano do wiadomości publicznej w związku ze skandalem dotyczącym laptopa. Zdaniem Trybunału sąd krajowy nie uwzględnił w wystarczającym stopniu argumentów skarżącego, że nie był on osobą publiczną, i nietrafnie połączył jego sytuację z sytuacją byłego ministra.
19. Trybunał podkreśla również, że nawet jeżeli kwestionowane wypowiedzi nie były skandaliczne, szokujące lub oszczercze, to były nieprawdziwe i miały na celu zaszkodzenie dobremu imieniu skarżącego.
20. Trybunał przyznaje, że w niniejszej sprawie skarżący miał dostęp do skutecznego systemu prawnego umożliwiającego ochronę praw wchodzących w zakres prawa do „życia prywatnego” i w pełni z niego skorzystał. Trybunał uważa jednak, że w wyroku kończącym zaskarżone postępowanie nie zawarto istotnego i wystarczającego uzasadnienia i nie zachowano sprawiedliwej równowagi między prawami skarżącego zagwarantowanymi w art. 8, z jednej strony, a prawami pozwanego wynikającymi z art. 10 Konwencji, z drugiej strony. Ograniczenie wolności wyrażania opinii w celu ochrony dobrego imienia skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy nie byłoby nieproporcjonalne w świetle art. 10 Konwencji (por. mutatis mutandis, wyrok w sprawie Węgrzynowski i Smolczewski, cyt. powyżej, § 68, oraz Karakó przeciwko Węgrom, skarga nr 39311/05, § 28, 28 kwietnia 2009 r.).
21. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.
ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
22. Skarżący domagał się kwoty 8122 euro (EUR) tytułem szkody niemajątkowej oraz 9410 EUR tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi i Trybunałem. Na tę drugą kwotę składa się 8717 polskich złotych (PLN) tytułem kosztów, którymi skarżący został obciążony w wyroku kończącym sprawę, 1117 PLN tytułem opłat sądowych i skarbowych oraz 30 750 PLN tytułem kosztów zastępstwa procesowego przed Trybunałem.
23. Rząd podniósł, że wszystkie żądane kwoty są wygórowane. Ponadto Rząd podniósł, że roszczenie w zakresie kosztów zastępstwa procesowego przed Trybunałem jest nieuzasadnione co do wysokości.
24. Trybunał przyznaje skarżącemu kwotę 8000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, powiększoną o wszelkie należne podatki.
25. Mając na uwadze posiadane dokumenty, Trybunał uznaje za uzasadnione przyznanie kwoty 2290 EUR tytułem kosztów i wydatków w postępowaniu krajowym oraz kwoty 4000 EUR za postępowanie przed Trybunałem, którą uznaje za uzasadnioną co do wysokości, powiększone o wszelkie należne od skarżącego podatki.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
uznaje skargę za dopuszczalną;orzeka, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji;orzeka,(a) że pozwane Państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty, przeliczone na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności:
(i) 8000 EUR (osiem tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;
(ii) 6290 EUR (sześć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków;
(b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;
oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 12 stycznia 2023 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Liv Tigerstedt Lətif Hüseynov
Zastępca Kanclerza Przewodniczący