AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
ŞAMASAS VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE
(Başvuru No. 20371/19 ve diğer 10 başvuru – ekli listeye bakınız)
KARAR
STRAZBURG
11 Haziran 2024
İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.
Şamasas ve diğerleri / Türkiye davasında,
Başkan
Lorraine Schembri Orland,
Hâkimler
Frédéric Krenc,
Davor Derenčinović,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Başvuru yaptıkları tarihler ve diğer ilgili bilgilerle birlikte isimleri ekteki tabloda yer alan bu ülkenin 11 vatandaşı (“başvuranlar”) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış oldukları başvuruları göz önünde bulundurarak,
Başvuranların, yazışmalarının UYAP Bilişim Sistemine kaydedilmesiyle ilgili olarak Sözleşme’nin 8. maddesine ilişkin şikâyetin, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvuruların geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna ilişkin kararları,
Tarafların görüşlerini,
Hükümetin, başvuruların bir komite tarafından incelenmesine ilişkin itirazının Mahkeme tarafından reddedildiği kararı dikkate alarak,
21 Mayıs 2024 tarihinde kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından, söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVANIN kONUSU
1. Mevcut başvurular, başvuranların gözaltında tutuldukları sırada yaptıkları yazışmaların UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) sistemine kaydedilmesiyle ilgilidir.
2. Olayların meydana geldiği tarihte, başvuranlar Türkiye’deki farklı cezaevlerinde tutulmaktaydılar.
3. Başvuranlar, cezaevindeyken, yetkili adli makamlara (infaz hâkimliği ve ağır ceza mahkemesi) başvurarak göndermek istedikleri ve kendilerine gönderilen mektupların UYAP sistemine sistematik olarak kaydedilmesi uygulamasına son verilmesini talep etmişlerdir (bk. bu uygulama hakkında daha geniş çaplı bilgi edinmek için, Nuh Uzun ve diğerleri/Türkiye, no. 49341/18 ve diğer 13 başvuru, §§ 11-26, 29 Mart 2022).
4. İlgili ulusal mahkemeler başvuranların taleplerini reddetmişlerdir. Başvuranlar, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlar ve bu başvuruları reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, 36264/19 numaralı başvuruda başvuran tarafından yapılan bireysel başvuruya ilişkin kararında, hangileri olduğunu belirtmeksizin, başvuranın idari ve yargısal başvuru yollarını tüketmediğine kanaat getirmiş; diğer başvuranlara ilişkin olarak ise, bilhassa, özel hayatına ve/veya aile hayatına ve/veya haberleşmesine saygı gösterilmesi haklarının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetlerin açıkça dayanaktan yoksun olduğuna hükmetmiştir.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
Başvuruların birleştirilmesi5. Mahkeme, başvuruların konularının benzerliğini göz önünde bulundurarak, başvuruları tek bir karar altında birlikte incelemeyi uygun görmektedir.
SÖZLEŞMENİN 8. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA6. Başvuranlar, yazışmalarının UYAP Bilişim Sistemine kaydedilmesinin, Sözleşme’nin 8. maddesiyle güvence altına alınan haklarının ihlali olarak değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmektedirler.
7. Hükümet, daha önce Nuh Uzun ve diğerleri (yukarıda anılan, §§ 29-34) ve Dağlı ve Diğerleri/Türkiye ([Komite], no. 25820/18 ve diğer 89 başvuru, §§ 7-8, 26 Eylül 2023) davalarında olduğu gibi, aynı ilk itirazları ileri sürmektedir.
8. Hükümet ayrıca, başvuruların, Türkiye tarafından 21 Temmuz 2016 tarihinde Sözleşme’nin 15. maddesi uyarınca iletilen derogasyon (yükümlülüklerin askıya alınması) bildirimi dikkate alınarak incelenmesi gerektiğini belirtmektedir.
9. Mahkeme, Hükümetin ileri sürdüğü ilk itirazlarla ile ilgili olarak, Nuh Uzun ve diğerleri (yukarıda anılan, §§ 40-44 ve 82) ile Dağlı ve diğerleri (yukarıda anılan, §§ 10-13 ve burada atıf yapılan davalar) davalarında, benzer itirazları reddettiğini hatırlatmaktadır. Mahkeme, özellikle 36264/19 numaralı başvuru yani başvuranın Anayasa Mahkemesine yaptığı bireysel başvurusunu, Anayasa Mahkemesinin başvuranın mevcut hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle reddettiği başvuru ile ilgili olarak diğer başvuranlar gibi başvuranın da ulusal mahkemelere ve nihayetinde Anayasa Mahkemesine iddia edilen ihlali giderme fırsatı sunduğunu kaydetmektedir (yukarıdaki 3 ve 4. paragraflar; ayrıca bk. yukarıda anılan Nuh Uzun ve diğerleri, §§ 5-7 ve 41). Bu koşullar altında, Mahkeme yukarıda belirtilen davalarda vardığı sonuçlardan ayrılmak için bir neden görmemektedir. Dolayısıyla Mahkeme, Hükümetin ilk itirazlarını reddetmektedir.
10. Mahkeme diğer taraftan, başvuruların açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve Sözleşme’nin 35. maddesinde belirtilen başka bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını tespit ederek, kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir.
11. Mahkeme, şikâyetlerin esasına ilişkin olarak daha önce, tutukluların yazışmalarının UYAP Bilişim Sistemine kaydedilmesinin, Sözleşme’nin 8. maddesi anlamında “kanunla öngörülmüş” bir uygulama olduğunun değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle (yukarıda anılan Nuh Uzun ve diğerleri, §§ 79-99), söz konusu 8. maddenin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır. Mahkeme, kendi değerlendirmesine sunulan bütün unsurları inceledikten sonra, somut olayda farklı bir sonuca ulaşmak için herhangi bir sebep görmemektedir. Son olarak, Hükümet tarafından, Sözleşme’nin 15. maddesi uyarınca yapılan derogasyon bildirimi bağlamındaki argümanıyla ilgili olarak Mahkeme, “yasayla öngörülmemiş” olan ihtilaf konusu tedbirin, olağanüstü halin özel koşulları bakımından haklı olmadığı kanaatine varmaktadır (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde (mutatis mutandis), Baş/Türkiye, no. 66448/17, § 161, 3 Mart 2020 ve Pişkin/Türkiye, no. 33399/18, § 229, 15 Aralık 2020).
12. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 8. maddesi ihlal edilmiştir.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
13. Altı başvuran (20371/19, 36264/19, 55501/19, 29219/20, 51407/20 ve 27159/21 numaralı başvuruların sahipleri), uğradıklarını düşündükleri maddi ve/veya manevi zararlar ve ulusal mahkemeler ve/veya Mahkeme önünde yaptıklarını söyledikleri masraf ve giderler bağlamında çeşitli meblağlar talep etmektedirler. Başvuranlar Nihat Şamasas, Zekeriye Karaduman ve Cumali Saz (başvuru no. 20371/19, 55501/19 ve 29219/20), her biri kendi temsilcileriyle imzaladıkları bir sözleşme sunmuşlardır; başvuran Çetin Doğan (başvuru no. 27159/21), özellikle temsilcisiyle imzaladığı sözleşmenin bir kopyasını içeren önceki yazışmalarına atıfta bulunmaktadır; başvuran Mehmet Ali Demirci (başvuru no. 51407/20), sadece posta masrafları için 165,94 Türk lirası (ilgili tarihte yaklaşık 8 avro) ödendiğini gösteren bir belge sunmaktadır; başvuran Hasan Basri Boran ise (başvuru no. 36264/19), temsilcisine verdiği vekâletnamenin bir nüshasını ve Türkiye Barolar Birliğinin avukatlık ücret tarifesini sunmaktadır.
14. Diğer başvuranlar, esasa ilişkin görüşlerini sunmaları için kendilerine tanınan süre içerisinde adil tazmin talebinde bulunmamışlardır.
15. Hükümet, yukarıda belirtilen altı başvuranın iddialarına karşı çıkmaktadır.
16. Mahkeme, tespit edilen ihlal ile olası bir maddi zarar arasında herhangi bir illiyet bağı görmemektedir. Dolayısıyla, Mahkeme, başvuran Çetin Doğan’ın bu bağlamda yaptığı talebi reddetmektedir. Geri kalan talepler için Mahkeme, mevcut kararda vardığı ihlal tespitinin yukarıda belirtilen altı başvuranın uğradığı manevi zarar için tek başına, yeterli bir adil tazmin sağladığı kanaatindedir (bk. yukarıda anılan Nuh Uzun ve diğerleri, § 111).
17. Öte yandan, elindeki belgeleri göz önünde bulunduran Mahkeme, masraf ve giderler bağlamında, belirlenen miktar üzerinden vergi olarak doğabilecek her türlü miktar hariç olmak üzere, başvuranlar Nihat Şamasas, Zekeriye Karaduman, Cumali Saz ve Çetin Doğan’ın (başvuru numaraları 20371/19, 55501/19, 29219/20 ve 27159/21) her birine, bütün masraf ve giderleri için toplam 500 avro (EUR) ödenmesinin makul olduğuna hükmetmektedir (bk. yukarıda anılan Nuh Uzun ve diğerleri, § 114). Ayrıca, başvuran Mehmet Ali Demirci’ye 8 avro ödenmesine hükmetmektedir. (başvuru no. 51407/20). Mahkeme, başvuran Hasan Basri Boran’ın (başvuru no. 36264/19) masraf ve giderler bağlamında yaptığı taleple ilgili olarak, ilgili kanıtlayıcı belgelerin bulunmaması sebebiyle, bu talebi reddetmektedir.
18. Son olarak, adil tazmin talebinde bulunmayan başvuranlarla ilgili olarak Mahkeme, kendilerine bu bağlamda herhangi bir meblağın ödenmesine gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabul edilebilir olduğuna;
3. Sözleşme’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;
4. İhlal tespitinin, manevi zarar bağlamında talepte bulunan altı başvuranın uğradığı zarar için tek başına yeterli bir adil tazmin oluşturduğuna;
5.
a) Davalı Devlet tarafından, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki geçerli döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere, masraf ve giderler için, ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, başvuranlar Nihat Şamasas, Zekeriye Karaduman, Cumali Saz ve Çetin Doğan’ın her birine 500 avro (beş yüz avro) (başvuru no. 20371/19, 55501/19, 29219/20 ve 27159/21) ödemesine ve başvuran Mehmet Ali Demirci’ye (başvuru no. 51407/20) 8 avro (sekiz avro) ödenmesine;
b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, yukarıda bahsedilen miktarlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oranda basit faiz uygulanmasına;
6. Yukarıda belirtilen altı başvuran tarafından adil tazmine ilişkin yapılan kalan taleplerin reddedilmesine; karar vermiştir.
İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca, 11 Haziran 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Dorothee von Arnim Lorraine Schembri Orland
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
EK
Başvuruların listesi
No.
Başvuru No.
Davanı Adı
Başvuru Tarihi
Başvuran
Doğum Yılı
İkamet Yeri
Temsilcisi
1.
20371/19
Şamasas/Türkiye
12/03/2019
Nihat ŞAMASAS
1971
Adana
K. ÖZTÜRK
2.
36264/19
Boran/Türkiye
10/06/2019
Hasan Basri BORAN
1973
Adana
S. TUMLUKOLÇU
3.
55501/19
Karaduman/Türkiye
01/10/2019
Zekeriye KARADUMAN
1972
Osmaniye
H. AÇIKGÖZ
4.
55934/19
Alışık/Türkiye
14/10/2019
Hamza ALIŞIK
1988
Malatya
H. BAYRI
5.
63888/19
Dilevci/Türkiye
22/11/2019
Gündüz DİLEVCİ
1977
Mersin
M. F. ARSLAN
6.
23818/20
Cinoğlu/Türkiye
22/05/2020
Şaban CİNOĞLU
1978
Gaziantep
7.
29219/20
Saz/Türkiye
26/06/2020
Cumali SAZ
1986
Hatay
K. ÖZTÜRK
8.
51407/20
Demirci/Türkiye
06/10/2020
Mehmet Ali DEMİRCİ
1991
Kahramamaraş
T. YILMAZ
9.
4830/21
Çevik/Türkiye
31/12/2020
Abdülvahap Yusuf ÇEVİK
1987
Balıkesir
M. TUNA
10.
13469/21
Gözütok/Türkiye
15/12/2020
Mevlüt GÖZÜTOK
1981
Yalova
11.
27159/21
Doğan/Türkiye
22/04/2021
Çetin DOĞAN
1984
Osmaniye
H. EMREM