© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2013. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Daha fazla bilgi için, bu belgenin sonunda bulunan yazarın telif hakkı ile ilgili kısmı okuyabilirsiniz.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013. This translation was commissionned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court. For further information see the full copyright at the end of this document.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2013. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour. Pour plus de renseignements veuillez lire l’indication de copyright/droits d’auteur à la fin du présent document.
162 No’lu Mahkeme İçtihadına ilişkin Bilgi Notu
Nisan 2013
Savriddin Dzhurayev/Rusya - 71386/10
Karar 25.4.2013 [1. Daire]
Madde 34
Başvuru hakkının kullanımının engellenmesi
Kişinin gerçek bir kötü muamele riski altında zorla Tacikistan’a sevk edilmesi ve Mahkeme tarafından verilen ihtiyati tedbirlerin etrafından dolaşılarak engellenmesi: ihlal
Madde 46
Madde 46-2
Kararın uygulanması
Genel tedbirler
Savunmacı Devlet’in iade ve sınır dışı vakalarında Devlet’in işleminin hukuka uygunluğunu ve potansiyel mağdurların etkili biçimde korunmasını gecikmeksizin sağlaması gerekmekteydi
Kararın uygulanması
Bireyse tedbirler
Savunmacı Devlet’in başvurucuyu yabancı bir yargılama alanında yaşamına ve sağlığına yönelik var olan risklere karşı korumak için somut iyileştirici tedbirler alması gerekmekteydi
Olaylar – Başvurucu dini faaliyetleri sebebiyle zulüm korkusuyla ülkesi Tacikistan’dan kaçmıştır. Rusya’ya gitmiş ve sonrasında orada geçici sığınma elde etmiştir. Arada geçen süre içerisinde Tacik makamlar, gizli suç planı suçlamasıyla başvurucunun iadesini istemiştir. Rus yetkililer bu talebi kabul etmiş, ancak başvurucunun iadesi, Avrupa Mahkemesi tarafından Mahkeme İçtüzüğü’nün 39. maddesi kapsamında verilen bir ihtiyati tedbir uyarınca ertelenmiştir. Ancak 31 Ekim 2011 akşamı başvurucu Moskova’da kimliği belirsiz kişilerce kaçırılmış ve bir-iki gün alıkonulduktan sonra zorla havaalanına götürülerek Tacikistan’a giden bir uçağa bindirildikten sonra, Tacikistan’da derhal gözaltına alınmıştır.
Hukuk – 3. madde: Başvurucunun temsilcisi ve Rusya İnsan Hakları Komiseri, başvurucunun maruz kaldığı gerçek ve yakın işkence ve kötü muamele riskini yetkili makamlara bildirmişlerdir. Zaten başvurucunun kaçırıldığı koşullar ve kaçırılma olayının öncesinde yaşananlar, bu riskin varlığı hakkında hiçbir şüpheye yer bırakmamış ve yetkili makamlar başvurucuyu başka kişilerin hukuka aykırı eylemlerine karşı korumak amacıyla önleyici nitelikte eylemsel tedbirler almış olmalıydı. Ne var ki Hükümet, Mahkeme’ye, bu riski bertaraf etmek için vakitlice alınmış hiçbir önleyici tedbir bildirmiş değildir.
Başvurucunun başına neler geldiğine ilişkin iddiaları, Iskandarov ve Abdulkhakov/Rusya davalarında teyit edilmiş olan çürütülmemiş varsayımla büyük oranda desteklenmekteydi; bahsi geçen davalarda Mahkeme, bu davalardaki başvurucuların Tacikistan’a zorla sevkinin Rus makamlarının bilgisi ve pasif veya aktif dahli olmadan gerçekleşmiş olamayacağını tespit etmiş bulunmaktaydı. Rus Hükümeti somut davada bu varsayımı çürütecek hiçbir şey sunmamıştır. Öyle ki, yetkili makamlar ulusal seviyede etkili bir soruşturma yürüterek olayın koşullarını açığa kavuşturmak konusunda açıkça başarısız olmuştur. Dolayısıyla, savunmacı Devlet, başvurucunun Tacikistan’a zorla sevk edilmesi operasyonuna Devlet görevlilerinin dahli sebebiyle, bu olaydan ötürü Sözleşme kapsamında sorumluydu. Devlet görevlilerinin eylemleri açık bir keyfilik taşımakta ve hem başvurucuya Rusya’da geçici sığınma tanıyan hukuka uygun bir kararın, hem de Mahkeme tarafından alınan geçici tedbirler uyarınca başvurucunun iadesinin önlenmesi amacıyla Hükümet tarafından resmi olarak atılan adımların etrafından dolaşılarak engellenmesi amacı taşıyan bir yetki suiistimali oluşturmaktaydı. Söz konusu operasyon “olağan hukuk sisteminin dışında” gerçekleştirilmiş ve “hukuki süreci kasti olarak atlatarak, hukukun üstünlüğüne ve Sözleşme tarafından korunan değerlere çok ters düşmüştür”.
Bunlardan dolayıdır ki, yetkili makamların başvurucuyu, gerçek ve yakın bir işkence ve kötü muamele riskiyle karşı karşıya kalacağı Tacikistan’a zorla sevk edilmeye karşı koruyamaması, olaya ilişkin etkili bir soruşturma yürütülmemesi ve Devlet görevlilerinin bu operasyona pasif veya aktif biçimde dahli sebebiyle Sözleşme’nin 3. maddesi ihlal edilmiştir.
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle).
34. madde: Mahkeme tarafından talep edilen ihtiyati tedbir halen yürürlükte iken, başvurucu Devlet görevlilerinin dahil olduğu tespit edilen özel bir operasyon çerçevesinde uçakla zorla Tacikistan’a sevk edilmiş bulunmaktadır. Başvurucunun varış ülkesine gönderilmesi için başka bir ulusal prosedür kullanılmak suretiyle veya, daha da korkutucusu, başvurucunun söz konusu ülkeye açıkça hukuka aykırı bir biçimde keyfi olarak gönderilmesine göz yumulması suretiyle, yetkili makamların somut davadakine benzer bir ihtiyati tedbirin etrafından dolaşmasına mahal verilebilmesi düşünülemez. Sonuç olarak, başvurucu Tacikistan’da gerçek bir kötü muamele riski ile karşı karşıya kalmıştır ve Mahkeme’nin başvurucuyu Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamındaki hakkından fiilen ve etkili bir şekilde yararlanmasını sağlaması engellenmiştir.
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle).
Mahkeme ayrıca, 2010 yılında kendisi hakkında verilmiş iki tutuklama emrine karşı itirazda bulunan başvurucunun bu itirazlarının incelenmesinde yaşanan uzun gecikmeler sebebiyle 5 § 4. maddeye yönelik bir ihlal de tespit etmiştir.
41. madde: Manevi zararlara ilişkin olarak 30.000 Euro.
46. madde: Savunmacı Devlet’in, geçici sığınma tanımış olduğu başvurucuyu yabancı bir yargılama alanında yaşamına ve sağlığına yönelik var olan risklere karşı korumak amacıyla somut iyileştirici tedbirler alması gerekmekteydi. Savunmacı Devlet’in ayrıca, söz konusu olaya yönelik etkili bir soruşturma yürütmesi de gerekmekteydi. Bunların yanı sıra, ileride benzeri ihlaller yaşanmasını önlemek için genel tedbirler alınması gerekmekteydi. Mahkeme Iskandarov kararından beri bu türden mükerrer olaylarla karşılaşmış bulunmaktadır. Bu tür olaylar hukukun üstünlüğü ilkesine karşı açık bir saygısızlık teşkil etmekte ve birtakım Devlet yetkililerinin Rus hukuku ve Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerine aykırı bir uygulama geliştirmiş olduğu izlenimi uyandırmaktadır. İade ve sınır dışı olaylarında iç hukuk yollarının iyileştirilmesi, bu konuda her türlü Devlet işleminin hukuka uygunluğunun sağlanması, potansiyel mağdurlara Mahkeme tarafından alınan ihtiyati tedbirler uyarınca etkili koruma sağlanması ve bu tedbirlere yönelik her türlü ihlale veya benzeri hukuka aykırı işleme karşı etkili soruşturma yürütülmesini de içeren belirleyici nitelikteki genel tedbirler halen ilgili Devlet yetkilileri tarafından alınmamıştır. Devlet’in somut karar kapsamındaki yükümlülükleri, bu mükerrer sorunun gecikmeksizin çözülmesini gerektirmektedir.
(Bkz. Iskandarov/Rusya, no. 17185/05, 23 Eylül 2010, 133 No’lu Bilgi Notu; ve Abdulkhakov/Rusya, no. 14743/11, 2 Ekim 2012, 156 No’lu Bilgi Notu)
© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Kayıt Müdürlüğü’nün bu özeti Mahkeme’yi bağlamaz.
İçtihat Bilgi Notları İçin Tıklayınız
© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2013.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin resmi dilleri Fransızca ve İngilizce’dir. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır ve Mahkeme, kalitesi konusunda herhangi bir sorumluluk kabul etmemektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının veritabanı olan HUDOC üzerinden () veya HUDOC’un bildirdiği başka veritabanları üzerinden yüklenebilir. Davanın isminin tamamen yazılması, yukarıdaki telif hakkıyla ilgili ifadeler kullanılması ve insan haklarına destek Fonu’na referans yapılması şartıyla ticari olmayan amaçlarla kullanılabilir. Bu çevirinin tamamını veya bir kısmını ticari amaçlarla kullanmak isteyen herkesin, bu durumu belirtilen adrese bildirmesi rica olunur: publishing@.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013.
The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case-law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non-commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2013.
Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund) Elle ne lie pas la Cour, et celle-ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci-dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante : publishing@.
Full & Egal Universal Law Academy