CASE OF SELAHATTİN DEMİRTAŞ v. TÜRKİYE (No. 4) - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

SELAHATTİN DEMİRTAŞ / TÜRKİYE (NO. 4) DAVASI

(Başvuru No. 13609/20)

KARAR

STRAZBURG

8 Temmuz 2025

İşbu karar, Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.

Selahattin Demirtaş/Türkiye (No. 4) davasında,

Başkan

Arnfinn Bårdsen,

Hakimler

Saadet Yüksel,

Jovan Ilievski,

Oddný Mjöll Arnardóttir,

Gediminas Sagatys,

Stephane Pisani,

Juha Lavapuro,

ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Hasan Bakırcı’nın katılımıyla, Daire halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan ve Türk vatandaşı Selahattin Demirtaş’ın (“başvuran”) 2 Mart 2020 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış olduğu başvuruyu (no. 13609/20),

Sözleşme’nin 5. maddesinin 1, 3 ve 4. fıkraları ile 10 ve 18. maddelerine ilişkin şikâyetlerin Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğunun belirtilmesine ilişkin kararı,

Davalı Hükümet tarafından bildirilen görüşler ile başvuran tarafından bu görüşlere cevaben sunulan görüşleri,

Bölüm Başkanı’nın müdahil taraf olmalarına izin verdiği, Türkiye İnsan Hakları Davalarını Destekleme Projesi (“Turkey Human Rights Litigation Support Project”), İnsan Hakları İzleme Örgütü (“Human Rights Watch”), Uluslararası Hukukçular Komisyonu (“International Commission of Jurists”) ve İfade Özgürlüğü Derneği’nin (İFÖD) (bundan böyle “davaya müdahil olan sivil toplum kuruluşları” olarak anılacaktır) sunduğu görüşleri dikkate alarak,

17 Haziran 2025 tarihinde kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından,

Söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

GİRİŞ

olay ve olgular

“Gençleri, kadınları, 7’den 70’e herkesi Kobani’ye sahip çıkmaya, onurumuzu, namusumuzu korumaya, metropolleri işgal etmeye çağırıyoruz.”

“Halklarımıza acil çağrı! Şu anda toplantı halinde olan HDP Merkez Yürütme Kurulu’ndan halklarımıza acil çağrı! Kobani’de durum son derece kritiktir. IŞİD saldırılarını ve AKP iktidarının Kobani’ye ambargo tutumunu protesto etmek üzere halklarımızı sokağa çıkmaya ve sokağa çıkmış olanlara destek vermeye çağırıyoruz.”

“IŞİD saldırılarını ve AKP [Adalet ve Kalkınma Partisi] iktidarının Kobani’ye ambargo tutumunu protesto etmek üzere halklarımızı sokağa çıkmaya ve sokağa çıkmış olanlara destek vermeye çağırıyoruz. Kobani’de yaşanan katliam girişimine karşı 7’den 70’e bütün halklarımızı sokağa [inmeye], [alan] tutmaya ve harekete geçmeye çağırıyoruz. Uluslararası kuruluşlar, sivil toplum örgütleri, meslek ve emek örgütleri, kadın ve gençlik kolları ve tüm demokratik güçler, Kobani’de yaşanan vahşete karşı tepki göstermelidirler. Bundan böyle, her yer Kobani’dir. Kobani’deki kuşatma ve vahşi saldırganlık son bulana kadar süresiz direnişe çağırıyoruz.”

 “Kobani ile başlayan devrim dalgası, tüm Kürdistan’a yayılmalı ve bu temelde Kürt gençliğinin ayaklanması çağrısında bulunuyoruz (...) Bütün halkımız Suruç’a gidebilecekler hemen bir saniye zaman kaybetmeden gitmeli ve Kürdistan’ın her karış toprağı Kobani için ayağa kalkmalıdır (...) Tüm halkımızı yediden yetmişe [herkesi] bulunduğu her yerde yaşamı IŞİD ve işbirlikçisi AKP’ye dar etmeye ve isyanı [Kürtçe dilinde serhildan] en üst düzeyde geliştirerek, bu katliamcı çetelere karşı durmaya çağırıyoruz.”

“(...) DAEŞ, Amerika ve Rusya’nın teknolojik silahlarını ele geçirmiş ve hızla ilerlemektedir. Bu vahşetten kurtulmanın tek yolu, birlikte hareket etmektir. Bugün Kobani, tüm Türkiye’nin temel kaygısı olmalıdır. İki yıldan beri bir süreç [çözüm süreci, bk. yukarıda 5. paragraf] devam etmektedir ve şimdi bunun gereğini yapma zamanıdır. Somut tedbirler ve uygulamalar yalnızca bu çerçevede hayata geçirilmesi halinde bir anlam ifade etmektedir. Barış, ancak sahada mümkündür. Barış, bir masanın etrafında toplanarak değil, meydanlarda ve alanlarda el ele tutuşarak sağlanmaktadır. Gaz ve coplarla barış elde edilemez. Kobani sınırında barışı inşa etmek ve tarihi bir kırılmayı önlemek mümkündür. Çağrımızın iyi anlaşılmasını sağlayın. Bu, bir rica değildir. Tüm tarihi direnişleri bir araya getirelim ki, birlikte tarihi ittifakı yaratabilelim. Bu, tüm dünya halklarına ve uluslararası topluma yönelik çağrımızdır. Hümanist değerleri savunan bu insanları görmezden gelirseniz, onlara yardım etmeyi kendimize görev biliriz. Ancak ilkesiz davranışlarınız kaçınılmaz olarak eleştirilecektir. Uluslararası toplum Kobani konusunda sessiz kalmaya devam ederse, sorgulanacak olan biz olmayacağız. Sonuna kadar direneceğiz. Direnenleri desteklemeye devam edeceğiz. Umarız buradaki durum yakında değişir ve hem Rojava’da [Suriye’nin kuzey ve kuzeydoğusunda fiili özerk bir isyancı bölge] hem de ulusal düzeyde demokratik bir çözüm amacıyla güçlü adımlar atmamızı sağlayacak bir güven ortamı yaratmayı başarırız. Herkes üzerine düşen görevi yaparsa, sonuçlara ulaşmanın kolay olacağına inanıyorum.”

 “DAEŞ örgütünün Mürşitpınar sınır kapısına dayandığını öğrendiğimiz için bahsi geçen çağrıları [HDP’nin Twitter hesabında yayımlanan tweetler] yaptık. İnsanlar sokağa çıktı ve hiçbir yerde şiddet kullanılmadı. Şiddet kullanılsın demedik. Siyasi mücadele amaçlı bir çağrı yaptık. Şiddeti büyüten HDP’nin çağrısı değil, halkın gösterileri değil. [Şiddet eylemlerini] tahrik edenleri bulmak Hükümetin görevidir. Şiddet eylemleri olmamalı. [Düzenlenen] Kobani’yi sahiplenme eylemlerine müdahale edilmemeli (...)”

“Bildiğiniz üzere, PKK terör örgütü yandaşları, Kobani’yi destekleme bahanesiyle, ülkemizi ateşe vermiş, yakıp yıkmış ve 35 vatandaşı katletmişlerdir. HDP yetkilileri ve özellikle bu olayları tetikleyen çağrıyı yapan HDP Başkanı Selahattin Demirtaş hakkında bir soruşturmanın açılmasını talep ediyorum.”

a)  6-8 Ekim 2014 olaylarına ilişkin olarak: Hâkimlik, 2014 yılının Ekim ayında Suriye’de DAEŞ ile PYD [Türk makamları tarafından PKK’nın Suriye kanadı olarak kabul edilen Demokratik Birlik Partisi] arasındaki çatışmaların şiddetlenmesi sırasında, PKK liderlerinin halkı sokağa çıkmaya davet eden birçok çağrı yayımladıklarını belirtmiştir. Hâkimlik, başvuranın üyesi ve eş başkanı olduğu HDP Merkez Yürütme Kurulu adına neredeyse aynı anda üç tweet yayımlandığını ve ayrıca bu tweetlerin halkı sokağa çıkmaya çağırdığını eklemiştir. Ayrıca Sulh Ceza Hâkimliği, 6-8 Ekim 2014 olayları sırasında PKK sempatizanlarının birçok suç işlediklerini ve bilhassa 50 kişinin ölümüne, diğer 678 kişinin yaralanmasına ve 1.113 binanın hasar görmesine neden olduklarını tespit etmiştir. Sulh Ceza Hâkimliği, HDP’nin Twitter hesabında yayımlanan tweetlerin, başvuran tarafından söz konusu siyasi partideki görevleri kapsamında halkı suç işlemeye tahrik etme suçunun işlendiği yönünde güçlü şüphelere yol açtığını ifade etmiştir;

b)  9 Ekim 2014, 13 Eylül ve 18 Aralık 2015 ve 26 Eylül 2016 tarihlerinde yapılan konuşmalar ve diğer ceza soruşturmaları hakkında: Cumhuriyet savcılığı özellikle, başvuran hakkında yürütülen birçok ceza soruşturmasının özellikle terörle ilgili suçlara ilişkin olarak devam ettiğini belirtmiştir. Cumhuriyet savcılığı, bu unsurların ilgilinin silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği yönünde güçlü şüphelerin oluşması için yeterli olduğu kanaatindedir;

c)  TCK’nın 314. maddesine ilişkin değerlendirmeler: Sulh Ceza Hâkimliği yine, silahlı terör örgütü kurma ve yönetme suçunun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (“CMK”) 100. maddesinin 3. fıkrasında sıralanan suçlar arasında yer aldığını kaydetmiştir.

Son olarak, davanın önemini ve söz konusu suçlar için kanunda öngörülen cezaların ağırlığını göz önünde bulunduran Hâkimlik, tutuklama tedbirinin gerekli ve orantılı olduğu ve tutuklamaya alternatif tedbirlerin yetersiz göründüğü kanısına varmıştır.

Cumhuriyet savcısı, böylelikle atfedilen eylemlerin yanı sıra, başvuranın konuşmaları ve açıklamalarıyla, 6 ile 8 Ekim 2014 tarihleri arasında meydana gelen şiddet eylemlerini kışkırttığını ileri sürmüştür (ayrıntılı bilgi için bk. yukarıda anılan Selahattin Demirtaş (no. 2) kararı, § 79, başlık vii).

Büyük Daire, 6-8 Ekim 2014 olaylarıyla ilgili olarak, bu eylemleri Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi kapsamındaki değerlendirmesi çerçevesinde incelemiştir. Mahkeme, başvuranın suç işlediğine dair hakkında şüphelenilmesini gerektiren inandırıcı sebeplerin bulunmadığı sonucuna varmadan önce (ibid., § 339), “(...) Diyarbakır 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin başvuranın tutuklanmasını başlangıçta HDP’nin twitter hesabında yayımlanan tweetlere dayanarak haklı gösterdiğini” tespit etmiştir. Mahkeme, bu tweetleri incelemesinin ardından özellikle şu sonuca varmıştır: “(...) Bu çağrılar, şiddete çağrı olarak yorumlanamayacak olması sebebiyle, siyasi söylemin sınırları içinde [kalmıştır]. 6 ve 8 Ekim 2014 tarihleri arasında meydana gelen şiddet eylemleri, her ne kadar üzücü olsa da söz konusu tweetlerin doğrudan bir sonucu olarak [yorumlanamaz] ve başvuranın söz konusu suçlardan dolayı tutuklanmasını haklı [gösteremez]” (ibid., § 327).

“440.  Mahkeme, başvuranın 20 Eylül 2019 tarihinde yeniden tutuklanmasıyla ilgili gelişmelere atıfta bulunmaktadır (...). Bu bağlamda Mahkeme daha önce, çeşitli olgusal unsurlar ve bunlar arasındaki yakın zamansal ve maddi bağlantılar bir bütün olarak ele alınarak, göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın ilk tutukluluğundan ve tutukluluk halinin devamından sorumlu olan makamlarının ilgilinin 2014 yılında işlendiği iddia edilen bir suça dâhil edildiği iddiasına ilişkin soruşturmayla özellikle ilgilenmediklerinin anlaşıldığını ifade etmiştir (...). Mahkemeye göre, adli makamlarının nihai amacı, Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin başvuranın serbest bırakılmasına hükmeden kararına rağmen, başvuranı özgürlüğünden yoksun bırakmaktır (...). Hükümet, başvuranın 20 Eylül 2019 tarihinde tutuklanmasına neden olan suçların (...) mevcut başvuruya konu edilen suçlarla aynı olmadığını, zira mevcut başvuruda belirtilen suçların hem 6 ve 8 Ekim 2014 tarihleri arasında meydana gelen olaylar, hem de diğer birçok fezlekede belirtilen “eylem ve olaylar” ile ilgili olduğunu ileri sürmüştür (...). Böylelikle Hükümetin ifadesine göre, 20 Eylül 2019 tarihli tutuklama kararı, başvuranın ilk defa tutuklanmasına yol açan suçlamalara kıyasla daha dar bir şekilde ifade edilmesine rağmen, 6 ve 8 Ekim 2014 tarihleri arasında meydana gelen olaylarla da ilgilidir. Hâlbuki daha önce tutuklamayı haklı göstermek için yetersiz olduğu kanısına varılan olay ve olgular hakkında, yeni bir hukuki nitelendirmeye başvurularak yeni bir ceza soruşturmasının açılması, yetkili makamların özgürlük hakkını ihlal etmesine yol açacak niteliktedir.

441.  Dolayısıyla Mahkeme, mevcut davada ilgilinin, başvurusunda özellikle belirtilen ve 2 Eylül 2019 tarihinde sona eren özgürlükten yoksun bırakmayı haklı göstermek için ileri sürülen gerekçeler arasında yer alan 6-8 Ekim 2014 dönemine ilişkin “eylem ve olayların” yeni bir hukuki nitelendirmesine dayanılarak tutuklandığı hususunu göz ardı edemez. Mahkeme, özellikle 5. madde ile bağlantılı olarak 18. maddenin ihlal edildiği yönündeki tespiti dâhil olmak üzere, vardığı sonuçlar ışığında, davalı Devlet tarafından Bakanlar Komitesinin denetiminde, başvuranın durumuyla ilgili olarak hâlihazırda alınması gereken uygulama tedbirlerinin mevcut kararın sonuçları ve ruhuyla uyumlu olması gerektiğini vurgulamaktadır (...)”

“1 - Silahlı terör örgütü PKK’nın 5 Ekim 2014 tarihinde 6, 7 ve 8 Ekim 2014 olaylarına ilişkin bir açıklama yapıp yapmadığının veya bir gönderi paylaşıp paylaşmadığının; HDP Merkez Yürütme Kurulu ve eş başkanları, BTK, KCK, PKK ve KCK Terör Örgütü Kadın Kolları, PKK Gençlik Kolları, KCK terör örgütleri veya bir ya da birden fazla başka kişinin basın açıklaması yapıp yapmadığının veya sosyal ağlar üzerinden paylaşım yapıp yapmadığının; HDP Merkez Yürütme Kurulunun toplantı yapıp yapmadığının, bir toplantı tutanağının yayımlanıp yayımlanmadığının ve bir kararın verilip verilmediğinin; toplantıya kimlerin katıldığının; bir kararın alınıp alınmadığının ve kararı kimlerin imzaladığının belirlenmesi; her mesaj ve açıklamanın saat ve dakikası ifade edilerek tam kronolojinin belirtilmesi; yukarıda belirtilen mesaj ve basın bildirileri ile silahlı terör örgütü PKK arasındaki ilişki ve bağlantının tespit edilmesi talep edilmektedir.

2 - Ayrıca, 6-7-8 Ekim olayları kapsamında meydana gelen ölüm, yaralanma, maddi zararlar, patlamalar vb. gibi tüm olayların tespit edilmesi; ölümlere ilişkin otopsi raporları ve yaralanmalara ilişkin tıbbi muayene raporları, diğer yaralanmalara ilişkin adli tıp (...) raporları, maddi zararlara ilişkin olay yerinin harita ve krokileri, tanık ifadeleri ve olaylara ilişkin yürütülen soruşturmalar kapsamında elde edilen delilleri içeren bir listenin hazırlanması; ve ilgili emniyet birimleri ve diğer kurumlara başvurularak, derhal bilgilerin toplanması talep edilmektedir.”

- Muş Ağır Ceza Mahkemesinin H.Y.nin TCK’nın 220. maddesinin 6. fıkrasına (bir örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçunu cezalandıran madde) dayanılarak mahkûm edilmesine ilişkin 28 Nisan 2015 tarihli kararı. H.Y., 8 Ekim 2014 tarihinde düzenlenen bir gösteriye katılmak, güvenlik güçlerine taş atmak ve güvenlik güçlerinin emirlerine uymamakla suçlanmıştır. Sanık, HDP’nin çağrısı üzerine bu gösteriye katıldığını belirtmiştir.

- Aydın Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 6-8 Ekim 2014 olayları sırasında şiddet eylemleri gerçekleştirdiklerine dair haklarında şüphelenilen on altı kişi hakkında 25 Haziran 2015 tarihli iddianame; Cumhuriyet savcılığına göre, bu şüpheliler söz konusu eylemleri PKK’nın çağrısı üzerine gerçekleştirmişlerdir.

- Ağır Ceza Mahkemesinin 16 Nisan 2021 tarihli kararı. Bu karardan özellikle, 6-8 Ekim 2014 olaylarına katılan on altı kişinin suçlandığı ve bazı sanıkların PKK’nın çağrısı üzerine bu olaylara katıldıkları gerekçesiyle TCK’nın 220. maddesinin 6. fıkrasına dayanılarak mahkûm edildiği anlaşılmaktadır.

- Muş Ağır Ceza Mahkemesinin 26 Mayıs 2017 tarihli kararı. Bu karardan, sanık E.Ç.nin 8 Ekim 2014 tarihinde düzenlenen gösterilere sivil toplum kuruluşlarının çağrısı üzerine katıldıklarını belirttiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Ağır Ceza Mahkemesi, sanığın bu olaylara terör örgütlerinin çağrısı üzerine katıldığı ve bir siyasi partinin çağrıda bulunmasının bu türden gösterileri yasaya uygun bir hale getirmediği kanısına varmıştır. Böylelikle Ağır Ceza Mahkemesi, söz konusu sanığı TCK’nın 314. maddesinin 2. fıkrası anlamında terör örgütüne üye olma suçundan mahkûm etmiştir.

“Şüpheliler Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ [HDP’nin diğer eş başkanı] hakkında, savcılığımızın 2014/146757 sayılı soruşturma dosyası kapsamında, 6, 7 ve 8 Ekim olayları nedeniyle bir soruşturma yürütülmektedir;

Söz konusu soruşturma kapsamında, 6 Ekim 2014 ile 7, 8 ve 9 Ekim 2014 tarihlerinden itibaren, özellikle Doğu ve Güneydoğu bölgelerindeki şehirler (...) dâhil olmak üzere 32 şehirde, yolların barikatlar kurularak kapatıldığı, kamu binaları ve araçlarına, konutlara, iş yerlerine ve vatandaşların araçlarına uzun namlulu silahlar, molotof kokteylleri, havai fişekler, taş ve sopalarla saldırıların düzenlendiği, çok sayıda vatandaş ve güvenlik gücü mensubunun bu olaylar sırasında yaralandığı ve bazı illerde vatandaş ve yabancı uyruklu kişilerin hayatını kaybettiği tespit edilmiştir.”

Cumhuriyet savcılığı, şüphelilerin atfedilen suçları işlediklerine dair kuvvetli şüphelerin mevcut olduğu sonucuna varmıştır.

“(...) isnat edilen suçların niteliği, şüphelilerin ihtilaf konusu suçları işlediklerine dair kuvvetli şüphelerin varlığını gösteren somut delillerin (müştekilerin, tanıkların ve şüphelilerin ifadeleri, olaylara ilişkin tutanak ve CD’ler ile diğer bilgi ve belgeler) varlığı ve ilgili suçlar için kanunda öngörülen cezaların ağırlığı göz önünde bulundurulduğunda, Anayasa’nın 19. maddesi ve Sözleşme’nin 5. maddesinde belirtilen tutukluluk koşullarının yerine getirilmiş olması ve tutuklamaya ilişkin alternatif tedbirlerin yetersiz görünmesi nedeniyle şüphelilerin tutuklanmasına karar verilmiştir.”

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığındaki ifadesinde K.G., 6-8 Ekim 2014 olaylarının PKK tarafından nihai hedefine, yani özerklik ilanına ulaşmak amacıyla hazırlandığını belirtmiştir. K.G. ayrıca, PKK silahlı terör örgütünün literatüründe “serhildan” (ayaklanma) kavramının ne anlama geldiğini açıklamış ve bir saldırının “serhildan” kavramına girmesi için eylem sırasında taş, Molotof kokteyli, mühimmat ve el yapımı patlayıcıların kullanılmasının ve polisle çatışmaya girilmesinin önemli olduğunu belirtmiştir. K.G., başvuranın siyasi bir heyetin üyesi olarak Kobani’ye gittiğini ve bu heyetin bir parçası olan K.Y.nin PKK yöneticilerinden biri tarafından PKK’nın talimatlarını başvurana iletmekle görevlendirildiğini eklemiştir. K.G. ayrıca, Türkiye’deki KCK sözcüleri, K.Y. ve başvuranın Kobani’de bir araya gelmelerinin ardından söz konusu çağrının yapıldığını iddia etmiştir. K.G. ayrıca, Türkiye’deki KCK sözcülerinin HDP yönetim toplantılarına katıldıklarını belirtmiştir. K.G. özellikle HDP ve DBP’nin (Kürt yanlısı eğilimleri olan Demokratik Bölgeler Partisi) merkez yürütme kurulları ile başvuranın ihtilaf konusu açıklamaları yapmamış olmaları halinde, 6-8 Ekim 2014 olayları sırasındaki şiddetin belki de daha az kapsamlı olacağını ve ölümlerin önlenebileceğini belirtmiştir.

- 6-8 Ekim 2014 tarihlerinde yapılan eylemler nedeniyle Muş Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 28 Nisan 2015 tarihinde hapis cezasına çarptırılan H.Y., soruşturma aşamasında şu ifadeyi vermiştir (yukarıda 47. paragraf):

“8 Ekim 2014 tarihinde Muş il merkezinde HDP tarafından düzenlenen bir gösteri ve basın toplantısına katıldım. Bu haberi HDP’nin resmi Facebook sayfasında okudum ve katılmaya karar verdim.”

-                 6-8 Ekim 2014 tarihlerinde yapılan eylemler nedeniyle 25 Haziran 2015 tarihinde Aydın Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hakkında ceza davası açılan ve 16 Nisan 2021 tarihinde Aydın Ağır Ceza Mahkemesi tarafından şiddet eylemleri nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen K.B., Cumhuriyet savcılığına aşağıdaki ifadeyi vermiştir:

“(...) 8 Ekim 2014 tarihinde, BDP’nin (Barış ve Demokrasi Partisi) Aydın il eş başkanıydım. Hâlihazırda, HDP’nin bir üyesiyim. Bu dönemde BDP ve HDP birlikte çalışıyordu. HDP’nin verdiği kararlar uyarınca, DAEŞ’ın Kobani’de gerçekleştirdiği katliamları protesto etmek amacıyla Türkiye genelinde gösteriler ve basın açıklamaları düzenlendi (...)”

Muş Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 26 Mayıs 2015 tarihinde, 6-8 Ekim 2014 gösterileri sırasında gerçekleştirdiği eylemler nedeniyle silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan hapis cezasına çarptırılan E.Ç., bu olaylara katılmasını şu şekilde ifade etmiştir (yukarıda 47. paragraf):

“(...) Gösteriye katıldım ve söz konusu basın açıklamasını okudum. Ancak, kimseden talimat almadım. HDP üyesi olduğum için basın açıklamasından (HDP) portalımızdan gönderilen bir mesajla haberdar oldum.”

“[Mevcut] dosya, sanıkların 6 ve 7 Ekim 2014 tarihlerinde meydana gelen olaylarla bağlantılı önceki faaliyetlerinin yanı sıra bu bağlamda yürüttükleri müteakip faaliyetlerle de ilgilidir. Örneğin, Selahattin Demirtaş’ın Ankara 19. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/189 sayılı dosyasında yer almayan (...) ve söz konusu Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilmiş bir tutuklama kararına konu olmayan eylem ve suçlardan yakalandığı tespit edilmiştir [Büyük Dairenin yukarıda anılan kararına konu olan ceza yargılamaları söz konusudur]. (...) Ankara 19. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/189 sayılı dosyasında, şüpheli Selahattin Demirtaş silahlı terör örgütü kurmak veya yönetmek, terör örgütü propagandası yapmak, suç işlemeye alenen tahrik, suçu ve suçluyu övmek, halkı kin ve düşmanlığa tahrik etmek, kanunlara itaatsizliğe teşvik etmek, yasa dışı toplantı ve gösteriler düzenlemek ve bunlara katılmak ve güvenlik güçleri tarafından, yapılan yasa dışı bir gösteriyi dağıtma çağrısına uymamakla suçlanmıştır. Mahkememiz öncelikle iki dosyadaki olayların ve tarafların aynı olmadığının ve yeni ve farklı bir dosyayla karşı karşıya olduğumuzun altını çizmektedir.

Bu açıklamalardan sonra Mahkememiz, sanıklara isnat edilen suçları ve dosyasındaki delilleri CMK’nın 100. maddesi, Anayasa’nın 19. maddesi ve Sözleşme’nin 5. maddesi ışığında incelemiştir.

(...)

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Selahattin Demirtaş/Türkiye kararının 63. paragrafında, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının Selahattin Demirtaş hakkındaki otuz dokuz ayrı ceza soruşturmasını tek bir dosyada topladığını, başvuran hakkında ulusal mahkemeler önünde yedi ayrı ceza davasının derdest olduğunu, bu soruşturma ve yargılamaların bu davadaki başvurunun konusu olmadığını ve verilecek kararın Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturmayla bağlantılı olacağını belirtmiştir.

Aynı kararda Mahkeme, sanığın 4 Kasım 2016 tarihinden sonra 12 HDP milletvekiline yönelik yürütülen operasyonun ardından yakalandığını, Diyarbakır 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararıyla tutuklandığını ve itirazın Diyarbakır 3. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedildiğini belirtmiştir.

Başvuranın tutukluluğuna ilişkin yukarıda belirtilen kararın ardından, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuranın 20 Eylül 2019 tarihinde karar verilen ve halen devam etmekte olan ikinci tutukluluğunun, 4 Kasım - 7 Aralık 2018 tarihleri arasında gerçekleşen ilk tutuklulukla ilgili olan kararının konusu olmadığına hükmetmiştir.  [Öte yandan] [ikinci] tutukluluğa ilişkin bireysel başvuru Anayasa Mahkemesi önünde halen derdesttir. Dolayısıyla, [ikinci] tutukluluğa herhangi bir inceleme yapılmadığı (...) ve bu durumun Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından doğrulandığı göz önüne alındığında, yukarıda anılan bu karar Mahkememiz için bağlayıcı değildir.”

-                 7 Ekim 2014 tarihinde HDPGENELMERKEZI (HDP Genel Merkezi) Twitter’da: “Halkımız hiçbir yerde geri adım atmadan direnmeye devam ederse ablukanın kırılacağına inanıyoruz. ”;

-                 7 Ekim 2014 tarihinde HDPGENELMERKEZI (HDP Genel Merkezi) Twitter’da: “Kobani’deki katliam girişimine karşı 7’den 70’e tüm halklarımızı sokağa çıkmaya, alan tutmaya ve harekete geçmeye çağırıyoruz. Tüm uluslararası kurumlar, demokratik kitle örgütleri, sendikalar ve meslek örgütleri, kadın ve gençlik kolları ve demokratik güçler Kobani’deki vahşete karşı harekete geçmelidir. Şu andan itibaren, Kobani her yerde. Kobani’deki kuşatma ve acımasız saldırı sona erene kadar direniş çağrısında bulunuyoruz. HDP”

Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca, başvurana ait olduğu iddia edilen bir hesap aracılığıyla 7 Ekim 2014 tarihinde Twitter’da paylaşılan bazı mesajlara da atıf yapmıştır: “AKP’nin Rojava’da halkımızın elde ettiği kazanımları yok etme girişimleri, halkımızın sokaktaki direnişi sayesinde boşa çıkarılmıştır (...) Direniş özgürlüktür. “AKP ve DAEŞ çetelerinin oynadığı kirli oyun, halkımızın sokaklardaki direnişi sayesinde bozuldu (...) ”. “Halkımızı Kobani’de AKP ambargosunu protesto etmek için sokaklara dökülenlere destek olmaya çağırıyoruz" dedi.

Öte yandan, Ağır Ceza Mahkemesi HDP milletvekillerinden ve Kobani’yi ziyaret eden HDP heyetinin bir üyesi olan I.B.nin ifadelerini belirtmiştir (yukarıda 70. paragraf). Aynı şekilde, Ağır Ceza Mahkemesi HDP milletvekilleri A.T. ve A.B.nin ifadelerindeki bazı bölümlerini belirtmiştir: Özellikle A.T., 6 Ekim 2014 tarihinde yapılan HDP Merkez Yürütme Kurulu toplantısında bulunmadığını ve partinin uygulamasına aykırı olarak benzer bir tweetin yayınlanmasına ilişkin herhangi bir kararın toplantı tutanaklarında yer almadığını belirtmiştir.

“Öcalan’ın posterini asamazsınız diyorlar, bakın bunu diyenlere sesleniyorum, Kürtlerin katili Kenan Evren’in [12 Eylül 1980 darbesini yöneten ve Türkiye Cumhuriyeti’nin yedinci cumhurbaşkanı olan general] heykelini asabiliyorlar da Kürt halkının liderinin posterini neden asamıyorlar? Bu halk, halkı için 14 yıldır İmralı’da bir beton hendekte direnen Kürt halk önderinin posterini Kürdistan’da sergileyemeyecekse nerede sergileyecek? Buna alışsanız iyi olur, çünkü Başkan Apo’nun heykelini bile dikeceğiz.”

Ağır Ceza Mahkemesine göre, diğer HDP yöneticileri tarafından yapılan diğer konuşmalarla birlikte okunduğunda bu konuşma, HDP sorumlularının PKK ile organik bağları olduğunu ve bu terör örgütünden aldıkları talimatları uyguladıklarını göstermiştir.

Tanığın sorgusu sırasında başvuran, ayrıca Kobani kuşatması sırasında bir konferans için Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunduğunu ve dönemin Başbakanı A.D.nin görüşme talebi üzerine Türkiye’ye gittiğini ve bir hafta sonra Başbakan’a danıştıktan sonra söz konusu dönemde Ankara’da bulunan K.Y. ile birlikte Kobani’ye gittiğini belirtmiştir.

- Özellikle TCK’nın 38, 214. maddesinin 3. fıkrası ve 220. maddesinin 5. fıkrasıyla birlikte okunduğunda, Türk Ceza Kanunu’nun 302. maddesine dayanan suçlarla ilgili olarak, başvuran suçlu bulunmuş ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiştir; ardından eylemlerinin, bir suçun işlenmesine yardım olarak yorumlanması gerektiğini değerlendirilerek, Türk Ceza Kanunu’nun bir suçun işlenmesine yardım etmeyi cezalandıran 37. maddesinin 2. fıkrasının b) ve c) bentleri uyarınca cezası yirmi yıl hapis cezasına indirilmiştir; buna karşın başvuran, 6-8 Ekim 2014 olayları sırasında işlenen şiddet eylemlerine bağlı diğer suçlardan (yukarıda 49 ve 66. paragraflar) ve bu suçların başvuran tarafından bizzat işlenmediği gerekçesiyle beraat etmiştir;

- Başvuran, 11 Ocak 2017 tarihli iddianamede belirtilen suçlamalarla, Türk Ceza Kanunu’nun 214. maddesinin 1. fıkrası, 215 ve 217. maddesinin 1. fıkrası, Terörle Mücadele Kanunu’nun 7. maddesinin 1. ve 2. fıkraları ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 28. maddesinin 1. fıkrası uyarınca suçlu bulunmuş ve hapis cezasına mahkûm edilmiştir (bk. 11 Ocak 2017 tarihli iddianame – yukarıda anılan Selahattin Demirtaş (No. 2), §§ 78, 272-273, 326);

- Başvuran, 16 Kasım 2018 tarihli iddianamede [yukarıda anılan Büyük Daire kararının veya mevcut davanın kapsamına girmeyen başka bir iddianame] belirtilen suçlardan Terörle Mücadele Kanunu’nun 7. maddesinin 1. ve 2. fıkraları uyarınca suçlu bulunmuş ve hapis cezasına çarptırılmıştır.

Öte yandan Ağır Ceza Mahkemesi, başvuranın diğer otuz bir suçlamadan beraat etmesine ve üç diğer suçlamayla ilgili olarak, bu olayların başvuranın yasama dokunulmazlığı kapsamına girdiği gerekçesiyle, ceza verilmemesine karar vermiştir.

“Yargının işine müdahale etmek benim haddime değil. Selahattin Demirtaş gibi teröristin, bu noktada varsa, sözde hakkını koruyacak değiliz. Ben inanıyorum ki bizim yargımız Selahattin Demirtaş gibi bir teröriste böyle bir imkân hazırlamaz. Kaldı ki Kobani’nin, Diyarbakır’ın, Yasin Börü’nün faili odur [yukarıda 51. paragraf]. Bunları görmezden mi geleceğiz? Yargımız bunları görmezden mi gelecek? Böyle bir teröristin asla önünün açılmasına yol vermeyiz.”

“Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye’de terör konusunda verilen tüm kararları onaylar. Mahkemelerimizin hâlâ vermesi gereken bir karar var. [Mahkeme], iç hukuk yolları tüketilmeden karar verir. Türkiye aleyhine faaliyetler yürütülür. 50 kişinin ölümüne sebep olan bir kişi nasıl olur da serbest bırakılır? Kendi gibilerini savunurlar. Bizim kanaatimize göre, bu karar hükümsüzdür.”

“PKK’yı eleştirin denmesine rağmen bir kez bile PKK ile açıklama yapmayan, tam tersine onlara destek veren, iştahlandıran Selahattin Demirtaş teröristtir. Demirtaş teröristtir. AİHM’nin, hangi sebeple olursa olsun aldığı karar boşlukta bir karardır. Hiçbir anlamı yoktur. Çok net ve açıktır.”

İLGİLİ HUKUKİ ÇERÇEVE VE UYGULAMASI

“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”

“Azmettirme

 MADDE 38 - (1) Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.”

“Suç İşlemeye Tahrik Suçu

(1) Suç işlemek için alenen tahrikte bulunan kişi, altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

(2) Halkın bir kısmını diğer bir kısmına karşı silahlandırarak, birbirini öldürmeye tahrik eden kişi, onbeş yıldan yirmidört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) Tahrik konusu suçların işlenmesi halinde, tahrik eden kişi, bu suçlara azmettiren sıfatıyla cezalandırılır.”

“Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozmak Suçu

(1) Devlet topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymaya veya Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.”

“99.  HDP’nin sosyal medya hesabından halkın sokağa çıkması ve direnişe katılması yönünde MYK adına çağrı yapıldığı ve bu sırada başvuranın Partinin Batman milletvekili olduğu hususlarında kuşku bulunmamaktadır. Başvuran, söz konusu çağrıyı sahiplenecek şekilde 6/10/2014 tarihinde sosyal medya paylaşımı yapmıştır

HDP MYK adına yapılan çağrı, Suriye’de yaşanan iç savaşın Türkiye’nin ulusal güvenliği üzerinde tehdit oluşturacak boyuta geldiği bir dönemde ve -PKK’nın Suriye’deki uzantısı olan- PYD ile DAEŞ arasında Kobani’de çıkan çatışmalar üzerine yapılmıştır. Ayrıca bu çağrının çatışmaların tarafı olan PKK terör örgütünün liderlerinden birinin Kobani’de yaşanan olayları bahane ederek, Türkiye’deki metropolleri işgal etmeye yönelik çağrısının hemen ertesi gününde yapıldığı vurgulanmalıdır. Söz konusu çağrının yapıldığı günde PKK güdümünde yayın yaptığı belirtilen bir internet haber sitesinde yer alan duyuruda da ayrımcı ifadeler kullanılarak ve bir siyasi parti hedef gösterilerek “yaşam şansı tanımama” ifadesine yer verilmek suretiyle ayaklanmanın en üst düzeyde genişletilmesi (...).

101.  Başvuran; Suriye’de yaşanan iç savaşın Türkiye’nin ulusal güvenliği üzerinde tehdit oluşturduğunu, özellikle Kobani’de iki örgüt arasında yaşanan çatışmalar gerekçe gösterilerek HDP’nin (...) adına yapılan ve bölgedeki halk kitleleri üzerinde ciddi ölçüde etki doğuracağı (...) ayaklanma çağrısının ülkede yaygın şiddet eylemlerine neden olabileceğini ve kamu düzenini bozabileceğini konumu itibarıyla öngörebilecek durumdadır. Şiddet eylemleri de bu çağrıların yapıldığı gün başlamış ve giderek yaygınlaşmış, çok sayıda kişinin hayatını kaybetmesi ve yaralanmasıyla sonuçlanacak şekilde ağırlaşmış, kamu düzeni bozulmuştur (...).

102.  Dolayısıyla başvuranın HDP MYK adına yapılan çağrıyla aynı içerikteki sosyal medya paylaşımının – milletvekili statüsüne bağlı olarak – bölgedeki halk kitleleri üzerinde ciddi ölçüde etkili olacağı ve bu çağrılarla/açıklamalarla PKK/KCK tarafından yapılan çağrılar (...) ve söz konusu şiddet olayları arasında illiyet bağı bulunduğu yönündeki tespitin olgusal ve hukuki temelleri bulunmaktadır. Nitekim 6-7 Ekim olaylarına katılan ve olaylar sırasında işledikleri iddia olunan farklı suçlara bağlı olarak haklarında soruşturma/kovuşturma yürütülen kişilerin ve diğer tanıkların – gizli tanık Mahir, tanık K.G, ve İ.B. – bu tespitle (...) de mevcuttur.

(...)

117.  Görüldüğü üzere başvuran hakkında Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan birinci soruşturmada 6-7 Ekim olaylarıyla ilgili olarak başvurana herhangi bir suçlama yöneltilmemiştir. Bu soruşturma kapsamında başvuran hakkında 30/10/2016 tarihinde uygulanan tutuklama tedbirinde 6-7 Ekim olayları sırasında işlenen kasten öldürme, yağma gibi suçlara ilişkin tanık/şüpheli/sanık beyanlarına, başvuranın 6/10/2014 tarihli sosyal medya paylaşımına, araştırma/tespit tutanaklarına ve diğer bilgi belgelere dayanılmamıştır. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının başvuran hakkında başlattığı ikinci soruşturmada ise başvuranın PKK/KCK terör örgütünün talimatları doğrultusunda hareket ettiği ve bu şekilde 6-7 Ekim olaylarının başlamasında sorumluluğu bulunduğu iddiası esas alınmakta ve başvurana devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçu ile 6-7 Ekim olayları sırasında işlenen farklı suçlara azmettirme suçları isnat edilmektedir. İkinci soruşturma kapsamında 2/10/2020 tarihinde uygulanan ve somut başvuruya konu olan tutuklama tedbirinde -30/10/2016 tarihinde uygulanan tutuklama tedbirinden farklı olarak- haklarında 6-7 Ekim olayları sırasında işledikleri iddia olunan suçlara bağlı soruşturma/kovuşturma yürütülen kişiler ile müşteki ve diğer tanıkların beyanlarına, başvuranın 6/10/2014 tarihli sosyal medya paylaşımına, araştırma/tespit tutanaklarına ve diğer bilgi/belgelere dayanılmıştır. Soruşturmanın devamında 4/12/2019 tarihinde ifadesi alınan gizli tanık Mahir ile 7/1/2020 tarihinde ifadesi alınan tanık K.G.nin beyanlarının da tutuklama kararına esas tutulan olguları doğrulayıcı mahiyette olduğu söylenebilecektir.

118.  Başka bir deyişle (...) başvuranın PKK/KCK terör örgütünün talimatları doğrultusunda hareket ettiği, bu şekilde 6-7 Ekim (...) olaylar sırasında işlenen suçlardan sorumlu olduğuna ilişkin iddianın odak alındığı ikinci soruşturmanın ve bu soruşturmada verilen tutuklama kararının ilk soruşturma ile o soruşturmada uygulanan muhakeme işlemlerine nazaran farklı nitelikteki suçlamalara ve olgulara dayandığı değerlendirilmektedir (...).”

« V.  Sonuçlar

(...)

128.  Bir başkanlık rejiminde yasamayla yürütme arasındaki ihtilafların çözülmesi için güçlü ve bağımsız bir yargı olmazsa olmaz bir şarttır. Ancak teklif edilen değişiklikler Türk yargı gücünü güçlendirmek yerine zayıflatmaktadır. Mevcut oluşumu uluslararası standartlarına büyük oranda uyum gösteren Hâkimler ve Savcılar Kurulu, on üç üyesinden altısının artık nötr bir güç olmaktan çıkacak olan Cumhurbaşkanı tarafından atanacağı, yedi üyesinin de Cumhurbaşkanının kontrolü altında olacak ve seçimlerin eş zamanlı olmasından sebep de büyük ihtimalle Cumhurbaşkanıyla aynı siyasal erkleri temsil edecek olan Büyük Millet Meclisi tarafından atanacak şekilde derhal düzenlenecektir. Kurulun hiçbir üyesi artık görevdeş hâkimler tarafından seçilmeyecektir. Kurulun, hâkim ve Cumhuriyet savcılarının atanması, terfi etmesi, tayini, cezalandırılması ve görevden alınması gibi önemli işlevleri denetlediği nazarı itibara alındığında Cumhurbaşkanının bu Kurulu kontrolü altında tutması yargıya da etki edecektir. Hâkimler ve Savcılar Kurulunun kontrol altında tutulması, Cumhurbaşkanının Anayasa Mahkemesi üzerindeki etkisini de dolaylı yollardan artıracaktır

129.  Bu değişikliklerle birlikte yürütmenin, yargı teşkilatı ve savcılar üzerinde artacak olan kontrolü, Türk yargı sisteminin bağımsızlıktan yoksun olmasıyla ilgili uzun zamandır süregelen endişeler bağlamında çok daha büyük bir sorun yaratacaktır. Söz konusu değişiklikler, yürütmenin üzerinde zaten yetersiz olan yargı denetim sistemini iyice zayıflatacaktır.

130.  Venedik Komisyonu, yukarıda belirtilenler ışığında, teklif edilen Anayasa değişikliklerinin Türkiye’ye, dikta rejimine dönüşmesinin engellenmesi için gereken denge ve denetleme mekanizmalarından yoksun bir başkanlık rejimi getirdiğini tespit etmektedir. (...)”

hukuki değerlendirme

Bu nedenle, Hükümet tarafından ileri sürülen, iç hukuk yollarının tüketilmemesine ilişkin bu itirazın da reddedilmesi gerekmektedir.

“Yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve, eğer tutulma yasaya aykırı ise, serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahiptir.”

Dolayısıyla, Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrasının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

Başvuran ayrıca, tutuklanmasına ve tutukluluk halinin devamına karar verilen mahkeme kararlarının yeterince gerekçelendirilmediğini ileri sürmektedir. Başvuran iç hukuk mahkemelerini, kendi durumunu bireysel olarak değerlendirmeden, soyut, tekrarlanan ve basmakalıp ifadeler kullanarak, sadece tutukluluğun yasal gerekçelerini tekrarlamakla yetindikleri için eleştirmektedir.

Başvuran, bu durumun, Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi ve 3. fıkrasının ihlaline yol açtığını düşünmektedir. Bu maddenin mevcut davaya ile ilgili kısımları aşağıdaki gibidir:

 “1.  Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:

(...)

c) Kişinin bir suç işlediğinden şüphelenmek için inandırıcı sebeplerin bulunduğu veya suç işlemesine ya da suçu işledikten sonra kaçmasına engel olma zorunluluğu kanaatini doğuran makul gerekçelerin varlığı halinde, yetkili adli merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulması;

(...)

3.  İşbu maddenin 1. fıkrasının c) bendinde öngörülen koşullar uyarınca yakalanan veya tutulan herkesin derhal bir yargıç veya yasayla adli görev yapmaya yetkili kılınmış sair bir kamu görevlisinin önüne çıkarılması zorunlu olup, bu kişi makul bir süre içinde yargılanma ya da yargılama süresince serbest bırakılma hakkına sahiptir. (...)”

a)             Başvuran

b)             Hükümet

c)             Müdahil STK’lar

a)             İlgili İlkeler

b)             Bu İlkelerin Uygulanması

α)              Başvuranın tutuklanmasından önce elde edilen ve Büyük Daire kararında incelenen deliller

“(...) Söz konusu üç tweette, HDP, o sırada silahlı terör örgütü DAEŞ mensupları tarafından başlatılan silahlı saldırıyla karşı karşıya olan Kobani halkıyla dayanışma çağrısında bulunmuştur. Mahkeme, özellikle Suriye’deki krizin ardından, terör saldırılarının oluşturduğu tehdit nedeniyle Türkiye’nin karşılaştığı zorlukları dikkate almaya hazırdır. 2014 yılının Ekim ayında, Suriye’deki iç çatışma Türkiye’deki ulusal güvenliğe yönelik bir tehdit oluşturmuştur. HDP’nin halkı sokağa çıkmaya çağıran söz konusu tweetleri atması, bu hassas arka plana aykırılık teşkil etmiştir. Kuşkusuz bu tür çağrılar, özellikle Türkiye’nin güneydoğusunda zor bir durum yaratmıştır. Aslında, bu çağrılar yapıldıktan sonra son derece şiddetli olaylar meydana gelmiştir (...). Bununla birlikte, Mahkeme, söz konusu çağrıların bir şiddet çağrısı olarak yorumlanamayacağı için siyasi söylem sınırları içerisinde kaldığı kanaatindedir. 6-8 Ekim 2014 tarihleri arasında meydana gelen şiddet eylemleri, her ne kadar üzücü de olsa, söz konusu tweetlerin doğrudan bir sonucu olarak görülemez ve söz konusu suçlara istinaden başvuranın tutukluluğunu haklı gösteremez.”

b) Başvuranın tutuklanmasından önce elde edilen ve Büyük Daire kararında belirtilmeyen deliller

c) Başvuranın tutuklanmasından sonra elde edilen deliller

Dolayısıyla Mahkeme, somut olayda, başvuranın söz konusu dönemde bir suç işlediğinden şüphelenilmesi için inandırıcı sebeplerin bulunmaması nedeniyle, Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının c) bendinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

a)             Başvuran

b)             Hükümet

“4.  Yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve eğer tutulma yasaya aykırı ise, serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahiptir. ”

18. madde aşağıdaki şekildedir:

 “(...) hak ve özgürlüklere bu Sözleşme hükümleri ile izin verilen kısıtlamalar öngörüldükleri amaç dışında uygulanamaz.”

“ Eğer Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.”

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME,

a)            Davalı Devletin başvurana, Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki geçerli döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere:

b)            Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu meblağlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları gereğince 8 Temmuz 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Hasan Bakırcı Arnfinn Bårdsen
   Yazı İşleri Müdürü                             Başkan

Bu kararın ekinde, Sözleşme’nin 45. maddesinin 2. fıkrası ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 74. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, Hâkim S. Yüksel’in sunmuş olduğu ayrık görüş yer almaktadır.

HÂKİM YÜKSEL’İN KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

1.  Anayasa Mahkemesi önünde kısa sürede yargısal denetim yapılmaması nedeniyle Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrasının ihlal edildiği tespitine katılmakla birlikte, bu kararın esas olarak dayandığı Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) ([BD] no. 14305/17) ve Yüksekdağ Şenoğlu ve diğerleri/Türkiye (no. 14332/17 ve diğer 12 başvuru, 8 Kasım 2022) kararlarına ekli muhalefet şerhlerimde ifade ettiğim hukuki görüşleri savunmaya devam ediyor ve meslektaşlarıma tüm saygımla, bu davada Sözleşme’nin 5. maddesinin 1, 3 ve 4. fıkraları (soruşturma dosyasına erişememe) ve 5. maddenin 1. fıkrası ile bağlantılı olarak 18. maddelerinin ihlal edildiği tespitine katılmıyorum.

2.  Mahkeme, 22 Aralık 2020 tarihli Büyük Daire kararında, başvuranın tutuklanmasına ve tutukluluk halinin devamına ilişkin kararların (Kasım 2016), ilgilinin eylemleri - yani özellikle siyasi konuşmaları ve bazı yasal toplantılara katılımı - ile tutuklanmasına neden olan suçlar arasında açık bir bağlantı kurabilecek delil unsurları içermediği değerlendirmesinde bulunmuştur (Büyük Daire kararının 327 ve 338. paragrafları). Mevcut davanın konusu, başvuranın 20 Eylül 2019 tarihinde, esasen, diğerlerinin yanı sıra, HDP Merkez Yürütme Kurulu tarafından ve başvuranın konuşmalarında yapılan çağrılar sonrasında yaşanan (bk. kararın 216. paragrafı) 6-8 Ekim 2014 olaylarına ve bu olaylar sırasında işlenen şiddet eylemlerine ilişkin delil unsurlarına dayanan suçlar (Türk Ceza Kanunu’nun 302. maddesi ve 214. maddesinin 3. fıkrası) şüphesiyle tutuklanmasıdır. Bundan dolayı, Büyük Dairenin değerlendirmesine sunulan 6-8 Ekim olaylarıyla bağlantılı faaliyetler, şimdi mevcut davanın değerlendirilmesi için temel olgusal zemini oluşturmaktadır. Bu örtüşmenin mevcut kararın kendisinde de bulunduğu kabul edilmektedir (bk. kararın 229. paragrafı).

3.  Demirtaş/Türkiye (no. 2) davasındaki muhalefet şerhimde belirtmiş olduğum argümanlara ek olarak, Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan davayla ilgili olarak, Sözleşme’nin 5. maddesiyle bağlantılı olarak 18. madde uyarınca, alınan tedbirlerin gizli bir amaç güttüğüne dair yargıyı kabul etmenin sorunlu olduğunu düşündüğümü vurgulamalıyım. Davanın halen ulusal mahkemeler önünde derdest olması sebebiyle, ikincillik ilkesi uyarınca bu mahkemelerin yetkisine başvurmak ihtiyatlı bir tutum olabilir.