© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA CZWARTA
SPRAWA SHER I INNI PRZECIWKO WIELKIEJ BRYTANII
(Skarga nr 5201/11)
WYROK
STRASBURG
20 października 2015 r.
OSTATECZNY
14/03/2016
Ten wyrok stał się ostateczny na warunkach określonych w art. 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Sher i Inni przeciwko Wielkiej Brytanii,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:
Guido Raimondi, Przewodniczący,
Päivi Hirvelä,
Ledi Bianku,
Nona Tsotsoria,
Paul Mahoney,
Faris Vehabović,
Yonko Grozev, sędziowie,
and Françoise Elens-Passos, Kanclerz Sekcji,
Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2015 r.,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 5201/11) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, wniesionej do Trybunału w dniu 17 stycznia 2011 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywateli Pakistanu, Pana Sultana Shera, Pana Mohammeda Rizwana Sharifa i Pana Mohammeda Umer Farooqa („skarżący”).
2. Skarżącym została przyznana pomoc prawna i byli oni reprezentowani przez adwokata wykonującego swój zawód w Bradfod, Pana A. Yousafa. Rząd Wielkiej Brytanii był reprezentowany przez swoją pełnomocnik, Panią M. Addis z Biura Spraw Wspólnotowych i Zagranicznych.
3. Skarżący twierdzili, w szczególności, że nie dano im adekwatnej informacji o postawionych im szczegółowych zarzutach zgodnie z wymogami art. 5 ust. 2 i 4 Konwencji; że procedura rozpatrywania wniosków o dalsze aresztowanie była niezgodna z art. 5 ust. 4 i 6 ust. 1; oraz, że przeszukania ich domów naruszyły ich prawo do poszanowania życia prywatnego i mieszkania oraz art. 1 Protokołu nr 1.
4. W dniu 2 października 2013 r. skarga została zakomunikowana Rządowi.
5. Skarżący i Rząd przedstawili obserwacje na piśmie (Reguła 54 § 2 lit. b). Oprócz obserwacji stron, obserwacje strony trzeciej dostarczyła organizacja Privacy International, która została dopuszczona przez Przewodniczącego Sekcji do interwencji w pisemnym postępowaniu (art. 36 ust. 2 Konwencji i Reguła 44 § 3 Regulaminu Trybunału).
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
6. W chwili zaistnienia przedstawionych poniżej faktów, skarżący zamieszkiwali w Wielkiej Brytanii na podstawie wiz studenckich. Ich szczegóły zostały przedstawione w załączniku.
A. Zatrzymanie skarżących i początkowe osadzenie
7. W dniu 8 kwietnia 2009 r. skarżący zostali zatrzymani, wraz innymi dziewięcioma osobami, na podstawie znowelizowanej ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. („ustawa z 2000 r.”), w różnych miejscach w północno-zachodniej Anglii. Zatrzymania nastąpiły w kontekście „Operation Pathway”.
1. Pan Sher
8. Pan Sher został zatrzymany o godzinie 6.35 w dniu 8 kwietnia na podstawie art. 41 ustawy z 2000 r. (patrz paragraf 91 poniżej) w wyniku podejrzenia o bycie zaangażowanym w popełnienie, przygotowanie i podżeganie do aktów terroryzmu. Zgodnie z protokołem zatrzymania, jego zatrzymanie zostało zatwierdzone z uwagi na potrzebę zabezpieczenia i zachowania dowodów, a także, by uzyskać dowody poprzez zadanie pytań.
9. Około godziny 10 została przeprowadzona kontrola zatrzymania przez starszego oficera policji. Pan Sher nie złożył żadnego oświadczenia. Kontynuacja jego zatrzymania została zatwierdzona ze względu na konieczność zabezpieczenia i zachowania dowodów, a także by uzyskać dowody poprzez przesłuchanie.
10. O godzinie 7.40 dnia 9 kwietnia została doręczona informacja („formularz TACT 5”) adwokatowi skarżącego, Panu Yousafowi. Informacja stanowiła, m. in. , inter alia, co następuje:
“Informujemy Pana, że
...
SULTAN SHER
został zatrzymany na podstawie przepisów art. 41 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. z uwagi na uzasadnione podejrzenie, że jest lub był zaangażowany w popełnienie, przygotowanie i podżeganie do aktów terroryzmu”.
11. Pan Yousaf potwierdził, że zgadza się na dalsze kontrole zatrzymania pod jego nieobecność oraz, że w tym czasie nie składa żadnych oświadczeń.
12. O godzinie 9.35 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Shera. Powiadomiono go, że kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną w celu uzyskania właściwych dowodów poprzez przesłuchanie; zabezpieczenia właściwych dowodów; oczekiwania na wyniki badania lub analizy właściwych dowodów; a także do zabezpieczenia wszelkiego badania/analizy w celu zgromadzenia dowodów.
13. Około godziny 16 dostarczono Panu Yousafowi kopię dokumentu informacyjnego przed-przesłuchaniowego („dokument informacyjny”). W trzecim paragrafie dokumentu informacyjnego napisano:
„Pański klient został zatrzymany w związku z podejrzeniem o bycie zaangażowanym w popełnienie, przygotowanie lub podżeganie do aktu terroryzmu sprzecznego z art. 41 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. Pański klient został poinformowany, że jego zatrzymanie było konieczne, aby pozwolić na szybkie i efektywne śledztwo w kwestii przestępstwa. Po ostrzeżeniu Pański klient nie dał żadnej odpowiedzi. Zatrzymanie nastąpiło po przeprowadzeniu akcji wywiadowczej przez Północno-Zachodnią Jednostkę Antyterrorystyczną”.
14. W dalszej części zamieszczono spis nazwisk dwunastu osób zatrzymanych w różnych lokalizacjach oraz podano, że ich domy i przynależne pomieszczenia były przedmiotem przeszukań, odnajdywania [dowodów] i analizy kryminalistycznej. Dziesięć nieruchomości stało się przedmiotem takich przeszukań, mimo że podano, iż ich liczba może wzrosnąć „kiedy dodatkowe informacje łączące osoby z różnymi miejscami zwrócą uwagę zespołu dochodzeniowego”. Dodano:
„Pański klient powinien zostać uświadomiony, że takie oględziny będą zawierać poszukiwania sprzętu służącego do konstruowania bomb, urządzeń, materiału kompozytowego, wybuchowego, instrukcji, dokumentacji dowodowej, komputerów i nośników pamięci, a także telefonów komórkowych ...”.
15. Podsumowano:
“Pańskiemu klientowi będą zadawane pytania odnoszące się do jego dostępu i związku z różnymi przedmiotami własności i osobami objętymi niniejszym śledztwem. Pański klient zostanie zapytany o użytkowanie komputera oraz metody komunikacji, lecz przede wszystkim będą mu zadawane pytania odnośnie do jego wiedzy lub jakiejkolwiek informacji, którą może mieć w związku z popełnieniem, przygotowaniem lub podżeganiem do aktów terroryzmu”.
16. Około godziny 17 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Shera. Kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
17. Krótko po godzinie 18 rozpoczęło się pierwsze przesłuchanie przez policję. Zadawano skarżącemu szczegółowe pytania na temat innych zatrzymanych osobach, przeszukanych pomieszczeniach oraz o jego wiedzy na temat sprzętu do konstruowania bomb. Nie udzielił wyjaśnień w odpowiedzi na te pytania. Przesłuchanie trwało w sumie półtorej godziny.
18. Krótko przed północą miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Shera. Kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
2. Pan Sharif
19. Pan Sharif został zatrzymany o godzinie 17.37 w dniu 8 kwietnia na podstawie art. 41 ustawy z 2000 r. w wyniku podejrzenia o bycie zaangażowanym w popełnienie, przygotowanie i podżeganie do aktów terroryzmu. Zgodnie z protokołem zatrzymania, jego zatrzymanie zostało zatwierdzone z uwagi na potrzebę zabezpieczenia i zachowania dowodów, a także, by uzyskać dowody poprzez zadawanie pytań, o czym skarżący został poinformowany.
20. O godzinie 23 została przeprowadzona kontrola zatrzymania skarżącego przez starszego oficera policji. Pan Sharif nie złożył żadnych oświadczeń. Kontynuacja jego zatrzymania została zatwierdzona ze względu na konieczność zabezpieczenia i zachowania dowodów oraz uzyskania ich w drodze przesłuchania.
21. O godzinie 7.40 w dniu 9 kwietnia Panu Yousafowi został doręczony formularz TACT 5 dotyczący Pana Sharifa na takich samych zasadach, jak doręczony formularz dotyczący Pana Shera (patrz paragraf 10 powyżej). Tu także Pan Yousaf potwierdził, że zgadza się na dalsze kontrole jego zatrzymania pod jego nieobecność.
22. O godzinie 9.50 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Sharifa. Powiadomiono go, że kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną w celu uzyskania właściwych dowodów poprzez przesłuchanie; zabezpieczenia właściwych dowodów; czekania na wyniki badania lub analizy właściwych dowodów; a także do zabezpieczenia wszelkiego badania/analizy w celu zgromadzenia dowodów.
23. O godzinie 16.50 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Sharifa. Kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
24. W którymś momencie popołudnia Pan Sharif otrzymał dokument informacyjny z prawie takimi samymi informacjami, jak otrzymane przez Pana Shera (patrz paragrafy 13-15 powyżej). Następnie był on przesłuchiwany przez około pół godziny i pytany w szczególności o inne zatrzymane osoby. Nie udzielił wyjaśnień.
25. O godzinie 23.45 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Sharifa. Kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
3. Pan Farooq
26. Pan Farooq został zatrzymany o godzinie 17.35 w dniu 8 kwietnia na podstawie art. 41 ustawy z 2000 r. w wyniku podejrzenia o bycie zaangażowanym w popełnienie, przygotowanie i podżeganie do aktów terroryzmu. Zgodnie z protokołem zatrzymania, zostały mu wyjaśnione powody jego zatrzymania.
27. Około godziny 21.45 została przeprowadzona kontrola zatrzymania skarżącego przez starszego oficera policji. Pan Farooq nie złożył żadnych oświadczeń. Kontynuacja jego zatrzymania została zatwierdzona ze względu na konieczność zabezpieczenia i zachowania dowodów oraz uzyskania ich w drodze przesłuchania.
28. W dniu 9 kwietnia Panu Yousafowi został doręczony formularz TACT 5 dotyczący Pana Farooqa na takich samych zasadach, jak doręczony formularz dotyczący Pana Shera (patrz paragraf 10 powyżej). Tu także Pan Yousaf potwierdził, że zgadza się na dalsze kontrole jego zatrzymania pod jego nieobecność.
29. O godzinie 9.15 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Farooq. Powiadomiono go, że kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną w celu uzyskania właściwych dowodów poprzez przesłuchanie; zabezpieczenia właściwych dowodów; czekania na wyniki badania lub analizy właściwych dowodów; a także zabezpieczenia wszelkiego badania/analizy w celu zgromadzenia dowodów.
30. O godzinie 17.40 miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Farooqa. Kontynuacja jego zatrzymania była uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
31. W którymś momencie popołudnia Pan Farooq otrzymał dokument informacyjny z prawie takimi samymi informacjami, jak otrzymane przez Pana Shera (patrz paragrafy 13-15 powyżej). Policyjne przesłuchanie, do którego doszło następnie, trwało około pół godziny, a Pan Farooq był pytany w szczególności o inne zatrzymane osoby. Nie złożył wyjaśnień.
32. Krótko przed północą miała miejsce kolejna kontrola zatrzymania Pana Farooqa. Kontynuacja jego zatrzymania została uznana za niezbędną z przedstawionych uprzednio powodów.
B. Nakazy przeszukania
33. W międzyczasie, w dniu 8 kwietnia 2009 r., policja wnioskowała do Sądu Pokoju w Manchesterze (Manchester Magistrates’ Court) o wydanie, a następnie otrzymała, nakazy przeszukania dotyczące licznych adresów związanych ze skarżącymi. Funkcjonariusz policji, sporządzający wniosek, wskazał, że ma odpowiednie podstawy, aby uznać, że materiał dowodowy [tam się znajdujący] ma prawdopodobnie istotną wartość dla śledztwa w sprawie terroryzmu i powinien zostać zajęty w celu uniemożliwienia ukrycia go, zgubienia, uszkodzenia, zmodyfikowania lub zniszczenia.
34. Właściwy materiał dowodowy został zdefiniowany jako:
„Korespondencja, ulotki, plakaty, gazety, formularze subskrypcji, dokumenty tożsamości, dokumenty podróży, paszporty, mapy, szkice, plany, zapisy telefoniczne, szczegóły zakwaterowania, literatura/książki, dokumenty pojazdu odnoszące się do użytkowania/kontroli, korespondencja w odniesieniu do innego mienia/schowków/garaży i kluczy do nich, paragony zakupionych towarów, dokumenty dotyczące wyznania religijnego/przekonań politycznych, notatki ręczne, rachunki, faktury, inne formularze, dokumenty dostarczenia, reklamy, informacje o podróżach lądowych, morskich i powietrznych. Komputery, sprzęt komputerowy, oprogramowanie, dyski twarde, pamięć przenośna, faksy, drukarki, skanery, kopiarki, papier do drukarki, płyty DVD, CD, CD-ROMy, kasety wideo/audio, karty pamięci, telefony komórkowe, karty sim, dowody zakupu telefonów komórkowych, rejestracja i bilingi, karty kredytowe, doładowania, gotówka, książeczki czekowe, dokumenty transferu pieniędzy, dokumenty finansowe, sprzęt wideo/kamery, fotografie/negatywy, środki łączności, materiały chemiczne lub materiały przygotowawcze, pamiątki/ozdoby/flagi, przedmioty służące do ukrywania lub przewożenia innych przedmiotów oraz każdy przedmiot, uznany za powiązany z terroryzmem. ...”.
35. Nakazy przeszukania zostały wydane na tych warunkach. Zawierały one następujące słowa:
„Niniejszym wydaje się upoważnienie każdemu posterunkowemu, w towarzystwie osób, które są niezbędne do celów przeszukania, na jednorazowe wejście do wymienionych pomieszczeń w ciągu miesiąca od daty wydania tego nakazu i do przeszukania pomieszczeń ...”.
36. Przeszukanie miejsca zamieszkania Pana Shera zostało przeprowadzone w dziesięciodniowym okresie pomiędzy 8 a 18 kwietnia. Przeszukanie jego miejsca pracy przeprowadzono pomiędzy 11 a 14 kwietnia.
37. Pan Sharif i Pan Farooq mieszkali pod tym samym adresem. Ich miejsce zamieszkania było obiektem przeszukania pomiędzy 8 a 19 kwietnia.
38. W odniesieniu do wszystkich przeszukanych nieruchomości – policja najpierw udawała się rano do posesji i pracowała tam zmianowo do godziny około 19. Następnie zamykała posesję i odgradzała ją. Policjanci podejmowali swą pracę na posesji kolejnego dnia rano i pracowali w ten sposób do czasu, aż przeszukanie zostało zakończone.
C. Dalszy areszt skarżących
1. Pierwszy wniosek o dalsze aresztowanie
39. W dniu 9 kwietnia skarżący zostali poinformowani, że zostanie złożony wniosek do Sądu Pokoju w Westminster (the City of Westminster Magistrates’ Court) o wydanie nakazu dalszego aresztowania na okres siedmiu dni, poczynając od dnia ich zatrzymania; oraz, że posiedzenie odbędzie się 10 kwietnia. Zawiadomienie o wniosku i przesłuchaniu wyjaśniało dalej:
„Zarówno Pan, jak i Pana przedstawiciel prawny możecie przedłożyć w formie pisemnej lub ustnej oświadczenia oraz uczestniczyć w posiedzeniu, z zastrzeżeniem art. 33 ust. 3 Załącznika 8 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r., który stanowi, że sąd może wykluczyć Pana lub Pana przedstawiciela prawnego z jakiejkolwiek części posiedzenia. Pański przedstawiciel prawny został poinformowany w drodze pisemnego zawiadomienia o jego i o Pana prawie do uczestnictwa w posiedzeniu, z zastrzeżeniem wymienionego wyżej przepisu. Policja stara się uzyskać Nakaz Dalszego Aresztowania na okres siedmiu dni, poczynając od dnia Pana zatrzymania, gdyż jest to konieczne w celu otrzymania lub zabezpieczenia odpowiednich dowodów lub uzyskania wyników badania czy analizy jakiegokolwiek odpowiedniego dowodu lub jakiejkolwiek rzeczy, której badanie lub analiza ma być lub jest przeprowadzana w celu uzyskania odpowiednich dowodów w związku z popełnieniem przestępstwa lub przestępstw na podstawie przepisów art. 40 ust. 1 lit. a lub tych, które wskazują, że jest Pan osobą, którą określają przepisy art. 40 ust. 1 lit. b ustawy antyterrorystycznej z 2000 r.”
40. Wniosek do Sądu Pokoju w Westminster zawierał w punkcie 9 – „Dalsze czynności dochodzeniowe do wykonania” – długi opis operacji policyjnej i obecną sytuację trwającego śledztwa. Materiały z punktu 9 nie zostały przedstawione skarżącym ani Panu Yousafowi.
41. Posiedzenie zostało wyznaczone na dzień 10 kwietnia o godzinie 9.30. Część posiedzenia była zamknięta, aby umożliwić Sędziemu Rejonowemu (District Judge) dokładne przeanalizowanie materiału w punkcie 9 oraz zadanie pytań na jego temat. Dlatego też skarżący i Pan Yousaf byli wykluczeni z tej części posiedzenia. Nie złożyli żadnej skargi na postępowanie w tym czasie.
42. Podczas otwartej części posiedzenia starszy oficer policji złożył ustny wniosek o dalsze aresztowanie, który został zredagowany w formie pisemnej, której kopia została dostarczona skarżącym i Panu Yousafowi. Pisemna notatka wyjaśniała, dlaczego punkt 9 materiału został zatajony i dostarczała pewnych szczegółów na temat operacji policyjnej. Zawierała też szczegóły na temat zajętego do tej pory mienia oraz wyjaśniała, że w śledztwie zebrano:
„dane wywiadowcze oraz dowody potwierdzające przesłankę, że [skarżący] wspólnie i w porozumieniu z innymi zatrzymanymi osobami spiskował w celu zaplanowania ataku terrorystycznego w graniach Wielkiej Brytanii”.
43. Pan Yousaf podczas posiedzenia zadawał pytania oficerowi policji
i nie kwestionował zatrzymania skarżących, ani nie sugerował, że nie powinni być oni dalej aresztowani.
44. O godzinie 13.20 Sędzia Rejonowy wydał nakazy dalszego aresztowania do dnia 15 kwietnia. Oficjalne zawiadomienie o decyzji wyjaśniało:
„Na wniosek funkcjonariusza policji o stopniu co najmniej komisarza, po rozważeniu oświadczeń wyżej wymienionej osoby lub złożonych w jej imieniu, dotyczących przesłanek, ze względu na które dochodzi się dalszego aresztowania, uznaję, że zgodnie z art. 30 i 32 Załącznika 8 do ustawy antyterrorystycznej z 2000 r.:
...
(ii) śledztwo, w związku z którym osoba jest zatrzymana, jest prowadzone starannie i szybko;
(iii) istnieją uzasadnione podstawy, aby uznać, że dalsze aresztowanie wyżej wymienionej osoby jest konieczne do uzyskania odpowiednich dowodów poprzez jej przesłuchanie lub w inny sposób, lub do zabezpieczenia odpowiednich dowodów, lub w oczekiwaniu na wyniki badania lub analizy, które są w toku lub zostaną wykonane w celu otrzymania odpowiednich dowodów...”.
2. Aresztowanie od 10 kwietnia do 15 kwietnia
(a) Pan Sher
45. W dniu 10 kwietnia 2009 r. Panu Sherowi doręczono drugi dokument informacyjny. Wskazywał on, że jeden z innych zatrzymanych podejrzanych powiedział, że mieszkał on z Panem Sherem pod dwoma adresami oraz, że posiada on wiedzę o innych zatrzymanych podejrzanych. Dokument ten dał podstawę do przesłuchania Pana Shera, które rozpoczęło się krótko po godzinie 18 i zakończyło półtorej godziny później. Podczas przesłuchania Pan Sher był pytany o znajomości z niektórymi innymi zatrzymanymi podejrzanymi oraz o jego znajomość niektórych poszukiwanych pomieszczeń. Nie odpowiedział na zadane pytania.
46. Podczas weekendu Wielkanocnego, w dniach 11 i 12 kwietnia, nie miały miejsca żadne przesłuchania.
47. W dniu 13 kwietnia Pan Sher otrzymał trzeci dokument informacyjny, który zawierał szczegóły na temat rzeczy znalezionych na różnych posesjach, które rzekomo mogły być z nim powiązane. Dokument informacyjny stanowił podstawę do kolejnej serii przesłuchań, która rozpoczęła się około godziny 13 i trwała w sumie około czterech godzin. Ponownie Pan Sher nie odpowiedział na postawione pytania.
48. W dniu 14 kwietnia 2009 r. Pan Sher i jego adwokat otrzymali czwarty dokument informacyjny. Zidentyfikowano w nim liczne przedmioty, co do których stwierdzono, że są w „kręgu zainteresowania” śledztwa, w tym: wiadomości tekstowe pomiędzy aresztowanymi; mapy, na których zaznaczono obszary zainteresowania, gdzie należałoby się spodziewać, że odwiedzi je znacząca liczba ludzi; szczegółowy dokument spisany ręcznie opisujący strefę wojskową za granicą, dostęp do branży bezpieczeństwa i ruch wokół niej, w tym dostęp do lotnisk; użytkowanie telefonów komórkowych; podróże międzynarodowe, w tym wizyty w Pakistanie, oraz cel podróży; podejrzany rekonesans miejsc publicznych; znaczące spotkania oraz transfery pieniędzy za granicę. Dalej w dokumencie stwierdzono:
„Istnieją dowody wiążące Pańskiego klienta z osobami będącymi obecnie w areszcie. Istnieje bezpośredni dowód spotkania się aresztowanych podczas licznych okazji, zarówno w Liverpoolu, jak i w Manchesterze. Istnieją zdjęcia z telefonów komórkowych ilustrujące dalsze związki pomiędzy tymi osobami aresztowanymi podczas tej operacji.
Celem tego dokumentu informacyjnego jest szerokie zarysowanie śledztwa policji oraz jej silnego przekonania, że miały miejsce przygotowania do planu ataku. Znacząca liczba dowodów rzeczowych jest wciąż oceniana i może stać się częścią kolejnego dokumentu informacyjnego przed-przesłuchaniowego”.
49. Tu także dokument stanowił podstawę do przesłuchania Pana Shera, które rozpoczęło się krótko po godzinie 13 i trwało około godziny i dwudziestu minut. Pan Sher odmówił odpowiedzi.
(b) Pan Sharif
50. W dniu 10 kwietnia 2009 r. Panu Sharifowi doręczono drugi dokument informacyjny. Został on oparty na informacji dostarczonej przez niektórych innych aresztowanych i dotyczył jego znajomości z nimi. Dał ono podstawę do przesłuchania Pana Sharifa, które rozpoczęło się około godziny 16, a zakończyło półtorej godziny później. Podczas przesłuchania Pan Sharif był pytany o znajomość z niektórymi z zatrzymanych podejrzanych i nie odpowiedział na zadane pytania.
51. Tu także nie były przeprowadzane żadne przesłuchania podczas weekendu Wielkanocnego w dniach 11 i 12 kwietnia.
52. W dniu 13 kwietnia Pan Sharif otrzymał trzeci dokument informacyjny. Zawierał ono szczegóły na temat rzeczy znalezionych w jego miejscu zamieszkania. Dokument stanowił podstawę do dalszej serii przesłuchań, które rozpoczęły się około 13.30 i trwały w sumie około trzech godzin. Pan Sharif nie odpowiedział zadane pytania.
53. W dniu 14 kwietnia 2009 r. Panu Sharifowi doręczono czwarty dokument informacyjny. Zawierał ono szczegóły informacji dostarczonych przez innych aresztowanych, a poza tym powielał treść czwartego dokumentu informacyjnego przekazanego Panu Sherowi (patrz paragraf 48 powyżej). Stanowił podstawę do przesłuchania Pana Sharifa, które trwało w sumie około trzech godzin. Pan Sharif odmówił odpowiedzi.
(c) Pan Farooq
54. W dniu 10 kwietnia 2009 r. Pan Farooq otrzymał drugi dokument informacyjny. Został on oparty na informacji dostarczonej przez niektórych innych aresztowanych i dotyczył jego znajomości z nimi. Stanowił on podstawę do przesłuchania Pana Farooqa, które rozpoczęło się około godziny 16, a zakończyło godzinę później. Podczas przesłuchania Pan Farooq był pytany o znajomość z niektórymi innymi zatrzymanymi podejrzanymi i nie odpowiedział na zadane pytania.
55. Tu także nie były przeprowadzane żadne przesłuchania podczas weekendu Wielkanocnego w dniach 11 i 12 kwietnia.
56. W dniu 13 kwietnia Panu Farooqowi doręczono trzeci dokument informacyjny, który zawierał szczegóły na temat dowodów rzeczowych odkrytych na powiązanych z nim posesjach. Dokument ten stanowił podstawę do kolejnej serii przesłuchań, która trwała nieco ponad dwie godziny. Ponownie Pan Farooq nie odpowiedział na zadane pytania.
57. W dniu 14 kwietnia 2009 r. Pan Farooq otrzymał czwarty dokument informacyjny, w treści prawie identyczny do tego doręczonego Panu Sharifowi (patrz paragraf 48 powyżej). Stanowił on podstawę do przesłuchania Pana Farooqa, które trwało ponad godzinę. Pan Farooq odmówił odpowiedzi.
3. Drugi wniosek o dalsze aresztowanie
58. W dniu 14 kwietnia 2009 r. skarżący i Pan Yousaf zostali poinformowani, że został złożony wniosek do Sądu Pokoju w Westminster o przedłużenie nakazów dalszego aresztowania na kolejne siedem dni. Zawiadomienie o tym wniosku zawierało podobne sformułowania, co poprzednie. Punkt 9 wniosku, który został zatajony przed skarżącymi, zawierał szczegółowe informacje na temat tła śledztwa, powiązań skarżących, miejsc, które były przeszukiwane, analizy kryminalistycznej, a także telefonów komórkowych, komputerów, DVD i znalezionych dokumentów. W punkcie 10 była lista głównych argumentów, pod tytułem „Powody, dla których aresztowanie jest konieczne podczas dalszych badań”, która obejmowała potrzebę oczekiwania na zakończenie poszukiwań kryminalistycznych oraz badań, a także wyników zamówionych analiz i potrzebę przesłuchania skarżących co do przedmiotów znalezionych na ich posesjach lub w pomieszczeniach powiązanych z nimi.
59. Wniosek został rozpoznany w dniu 15 kwietnia około godziny 9.30, a skarżący uczestniczyli poprzez połączenie wideo. Posiedzenie było w pełni otwarte. Starszy oficer policji złożył ustny wniosek, który także został zredagowany na piśmie oraz doręczony skarżącym i Panu Yousaf. [Funkcjonariusz policji] powiedział, że przedmiotowa operacja policyjna była najbardziej znaczącym śledztwem antyterrorystycznym od spisku z 2006 r., który miał spowodować eksplozje w samolotach za pomocą użycia płynnych bomb; oraz że Północno-Zachodnia Jednostka Antyterrorystyczna nigdy nie podjęła śledztwa o takim rozmiarze. Wyjaśnił, że przeszukania miały miejsce na różnych posesjach oraz, że przeszukiwanie tylko jednego miejsca zostało zakończone i zostało ono zwolnione. Trzy inne czekały na wyniki kryminalistyczne, a siedem miejsc wciąż było przeszukiwanych. Odnaleziono w sumie 3 887 dowodów rzeczowych do tego dnia. Pierwszeństwo dawano takim dowodom rzeczowym, jak dokumenty, komputery, telefony komórkowe, karty sim, dane z pamięci przenośnych. Przeszukiwane były liczne komputery, jak również płyty DVD i CD. Odnaleziono i poddawano badaniom kryminalistycznym 127 kart sim, niektóre o dużej pamięci. W konkluzji wniosku domagano się przedłużenia nakazu na tej podstawie, że było to koniecznie do uzyskania właściwych dowodów poprzez przesłuchanie, zabezpieczanie właściwych dowodów oraz w oczekiwaniu na wyniki lub analizy ewentualnych kolejnych dowodów.
60. Około godziny 10.15 Starszy Sędzia Rejonowy (Senior District Judge) wydał żądane przedłużenia. Formalne zawiadomienie wobec każdego ze skarżących potwierdzało na piśmie, że sędzia stwierdził, iż śledztwo jest prowadzone starannie i szybko, a także, że istnieją uzasadnione podstawy, aby uznać, że dalsze aresztowanie skarżących jest konieczne do uzyskania właściwych dowodów. Nakazy zostały przedłużone o siedem dni, do dnia 22 kwietnia 2009 r.
4. Aresztowanie od 15 do 21 kwietnia
(a) Pan Sher
61. Pan Sher nie był przesłuchiwany w dniach 15, 16, 17 czy 18 kwietnia, jednakże w dniu 18 kwietnia zostały doręczone kolejne dokumenty informacyjne. Dokumenty odnosiły się do jego zatrzymania w dniu 8 kwietnia z powodu podejrzenia o popełnienie, przygotowanie i podżeganie do terroryzmu; stwierdzały również:
„... Z całego procesu przesłuchiwania, w tym przeprowadzonego wywiadu bezpieczeństwa ... oraz wniosków o nakaz aresztowania, wynika, że mamy silne przekonanie, że Pana klient był zaangażowany w plan ataku”.
62. Jeden z dokumentów odnosił się w szczególności do dokumentu wordpad odzyskanego z pendrive’a („e-mail Buddy”), który wydawał się być prywatnym e-mailem omawiającym temat pogody i planów islamskiego wesela „po 15tym a przed 20tym tego miesiąca”. Policja uważała to za kod i uznała to za sugestię nieuchronnego ataku. Dokument wskazywał dalej:
„W szczególności przypuszczamy, że Pański klient pozostaje w konspiracji z innymi obecnie aresztowanymi dotyczącej zabójstwa przy użyciu materiałów wybuchowych. Jest też podejrzany o posiadanie artykułów uważanych za użyteczne w działalności terrorystycznej”.
63. Dokument identyfikował różne znalezione mapy z wyróżnionymi miejscami i fotografiami miejsc publicznych w północno-zachodniej Anglii. Było także odniesienie do telefonu komórkowego, należącego do innego podejrzanego, w którym znaleziono numer telefonu Pana Shera.
64. Ten dokument informacyjny stanowił podstawę serii przesłuchań w dniu 19 kwietnia, na których zadano konkretne pytania dotyczące wiedzy Pana Shera o tych dokumentach i innych materiałach. Nie padła żadna odpowiedź. Całkowity czas trwania przesłuchań wynosił około czterech i pół godziny.
65. W dniu 20 kwietnia przygotowano ostatnią serię dokumentów informacyjnych, raz jeszcze odnoszących się do e-maili i komunikacji komputerowej, w szczególności z wykorzystaniem konkretnej i zidentyfikowanej nazwy użytkownika należącej do Pana Shera. Podczas dokonanego następnie przesłuchania trwającego około godziny i piętnastu minut, Pan Sher nie udzielił wyjaśnień.
(b) Pan Sharif i Pan Farooq
66. Zarówno Pan Sharif, jak i Pan Farooq nie byli przesłuchiwani 15, 16, czy 17 kwietnia. Kolejny dokument informacyjny został doręczony każdemu z nich w dniu 18 kwietnia. Dokument podsumowywał informacje dostarczone przez niektórych innych aresztowanych; przedstawiał szczegóły znaczących wiadomości tekstowych otrzymanych i wysyłanych z telefonów komórkowych, które znajdowały się w posiadaniu skarżących w momencie ich zatrzymania, lub też zostały odkryte podczas przeszukania miejsca zamieszkania; podawał też szczegóły innych dokumentów znalezionych podczas przeszukań, w tym mapy Manchesteru z wyróżnionymi miejscami. Dokument informacyjny stanowił podstawę przesłuchań Pana Sharifa i Pana Farooqa w dniu 18 kwietnia, które trwało w sumie odpowiednio prawie trzy godziny oraz półtorej godziny. Na początku przesłuchań powiedziano Panu Sharifowi i Panu Farooq, iż policja sądzi, że wraz z innymi konspirowali, aby spowodować eksplozje. Podczas przesłuchania nie padły żadne odpowiedzi.
67. W dniu 19 kwietnia skarżący oraz ich adwokat otrzymali ostateczny dokument informacyjny o podobnej treści w każdym przypadku. Dokument ten odnosił się do ich zatrzymania w dniu 8 kwietnia z powodu podejrzenia o popełnienie, przygotowanie i podżeganie do terroryzmu, wskazując dalej:
„...Z całego procesu przesłuchiwania, w tym przeprowadzonego wywiadu bezpieczeństwa ... oraz wniosków o nakaz aresztowania wynika, że mamy silne przekonanie, że Pana klient był zaangażowany w plan ataku”.
68. Dokument odnosił się też do e-maila Buddy (patrz paragraf 62 powyżej) i stwierdzał:
„W szczególności wierzymy, że Pański klient pozostaje w konspiracji z innymi osobami obecnie aresztowanymi mającej na celu zabójstwo przy użyciu materiałów wybuchowych. Jest też podejrzany o posiadanie artykułów uważanych za użyteczne w działalności terrorystycznej”.
69. W toku przeprowadzonych następnie przesłuchań każdego ze skarżących, które trwały około godziny i piętnastu minut, żaden z nich nie udzielił wyjaśnień.
70. Żadne przesłuchanie nie miało miejsca w dniu 20 kwietnia.
D. Zwolnienie skarżących
71. W dniu 21 kwietnia 2009 r. skarżący zostali zwolnieni bez postawienia zarzutów i doręczono im nakazy deportacji. Następnie zostali zatrzymani na podstawie ustawodawstwa imigracyjnego i w dniu 22 kwietnia 2009 r. zostali przeniesieni do aresztu służby imigracyjnej w oczekiwaniu na deportację.
E. Sądowe postępowania odwoławcze
72. W dniu 26 czerwca 2009 r. skarżący wszczęli dwa sądowe postępowania odwoławcze. W jednym z nich („pierwszy wniosek”) dążyli do zakwestionowania nakazów deportacji. Wniosek ten nie stanowi podstawy ich skargi do Trybunału. Kolejny („drugi wniosek”) został wniesiony przeciwko pięciu pozwanym: (1) policja w Greater Manchester (“GMP”); (2) policja w West Yorkshire (“WYP”); (3) Sąd Pokoju w Westmister; (4) Sąd Pokoju w Manchesterze; oraz (5) Minister Spraw Wewnętrznych. W formularzu ich wniosku skarżący dążyli do zakwestionowania legalności ich traktowania między 8 a 21 kwietnia. W szczególności twierdzili, że zostały naruszone ich prawa na podstawie art. 5 ust. 2 i 4 i art. 6 ust. 1 Konwencji, gdyż nie dostarczono im wystarczającej informacji podczas zatrzymania lub aresztu co do charakteru zarzutów przeciwko nim; a także z powodu zamkniętego charakteru procedury rozpatrywania nakazów dalszego aresztowania. Argumentowali dalej, że przeszukania w ich domach były bezprawne, gdyż nakazy przeszukania zostały wydane na warunkach określonych zbyt szeroko; gdyż warunki nakazów zostały naruszone, ponieważ – chociaż policja miała zgodę na podjęcie przeszukiwań jednorazowo – w rzeczywistości korzystała z tej zgody przez wiele dni; oraz z powodu samych zajęć [rzeczy].
73. W dniu 21 lipca 2009 r. Sąd Okręgowy (Divisional Court) odmówił skarżącym zgody na ubieganie się o sądowe postępowanie odwoławcze co do drugiego wniosku. Sędzia podsumował żądane środki odwoławcze:
“3. Żądane przez skarżących środki odwoławcze są obszerne. Zostały przedstawione w sekcji 6 formularza wniosku w takich warunkach:
‘(1) Oświadczenie, że zatrzymanie wszystkich trzech skarżących, złożone przez pierwszego pozwanego, było bezprawne.
(2) Oświadczenie, że aresztowanie wszystkich trzech skarżących, zatwierdzone przez drugiego pozwanego, było bezprawne.
(3) Oświadczenie, że aresztowanie wszystkich trzech skarżących zatwierdzone przez nakazy dalszego aresztowania, a także przedłużenie tych nakazów, wydane przez trzeciego pozwanego, było bezprawne.
(4) Oświadczenie, że procedura przewidziana na podstawie Załącznika 8 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. w sprawie rozpatrywania wniosków o dalsze aresztowanie jest niezgodna z art. 5 ust. 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
(5) Nakaz unieważnienia nakazów przeszukania miejsc zamieszkania skarżących.
(6) Oświadczenie, że ... wydanie ... [nakazów przeszukania miejsc zamieszkania skarżących] przez czwartego pozwanego było bezprawne.
(7) Oświadczenie, że wejście w celu przeszukania i zajęcie [rzeczy] w miejscach zamieszkania skarżących, były bezprawne.
(8) Obowiązkowy nakaz niezwłocznego zwrotu wszystkich rzeczy zajętych podczas realizacji sądowego nakazu przeszukania wraz ze wszystkimi kopiami, jakkolwiek sporządzonymi czy też przetrzymywanymi przez pozwanych lub ich przedstawicieli, a także nieużywanie wiedzy uzyskanej w wyniku badań czy też materiałów bezprawnie zajętych.
(9) Każde inne zadośćuczynienie, które sąd uzna za właściwe.
(10) Odszkodowanie.
(11) Koszty.’”
1. Skargi dotyczące dostarczenia informacji
74. W odniesieniu do zarzutów skarżących dotyczących przekazywania informacji przez policję o powodach ich zatrzymania i aresztu, policja argumentowała, że dla skarżących był dostępny środek odwoławczy prawa prywatnego za bezprawny areszt i bezprawne pozbawienie wolności i powinien zostać wykorzystany. Skarżący twierdzili, że sądowe postępowania odwoławcze jest właściwym środkiem odnośnie do ich zarzutów.
75. Sędzia uznał, że sądowe postępowanie odwoławcze nie jest właściwym forum. Problemy wynikające z kwestii faktycznych nie były właściwe do sądowego postępowania odwoławczego. Sędzia wyjaśnił:
“79. Po pierwsze, dla skarżących dostępny jest przeciwko GMP i WYP istniejący dotychczas środek prawa prywatnego. Nie jest to sprawa, w której skarżący, jeśliby nie byli uprawnieni do skorzystania z sądowego postępowania odwoławczego, zostaliby bez żadnego innego środka. Nie może być mowy o niesprawiedliwości, jeśli postępowanie to zostanie przeniesione do osądzenia przez Wydział Ławy Królewskiej; w istocie, tylko w wypadku takiego transferu pozwani mogą skorzystać z prawa do rozprawy przed ławą przysięgłych.
80. Po drugie, wnioski te obejmują potencjalne skomplikowane kwestie sporne co do faktów ... Takie delikatne kwestie dotyczące faktów są całkowicie niewłaściwe dla sądowego postępowania odwoławczego.
81. Po trzecie, wnioski sporządzone przez skarżących są historyczne... Tym samym nie istnieje żaden powód, aby postępowania te zajmowały Sąd Administracyjny, który zajmuje się każdego tygodnia licznymi naglącymi sądowymi postępowaniami odwoławczymi Wysokiego Trybunału. I pomimo że twierdzi się, iż kwestie te mają znaczenie publiczne, nie jest to samo w sobie powodem do utrzymywania w Sądzie Administracyjnym sporów co do faktów, w sytuacji gdy istnieją oczywiste środki alternatywne.
82. Nie uważam, że zarzut skarżących, iż pojawią się trudności w finansowaniu ze środków publicznych, jeśli sprawa trafi do Wydziału Ławy Królewskiej, lub że wobec skarżących może wówczas zostać skierowany wniosek o zabezpieczenie kosztów, może mieć znaczenie dla kwestii właściwego forum dla takich skarg. Sądowe postępowanie odwoławcze nie istnieje po to, aby skarżący obchodzili zwykłe przepisy dotyczące postępowania cywilnego oraz jego finansowania i kosztów. Byłoby to całkowicie niewłaściwe, gdyby dopuścić, by sądowe postępowanie odwoławcze stało się pewnego rodzaju „bezpłatną” jurysdykcją cywilną, która daje skarżącym ten sam rezultat, co środki prawa prywatnego (nie zważając na charakter podstawy sporu), lecz bez zwykłego ryzyka poniesienia kosztów. Odnotowuję też, że skarżący twierdzą, iż finansowanie ze środków publicznych nie jest łatwo dostępne także dla tych postępowań, dlatego też w żadnym razie nie wydaje się to istotną kwestią. Skarżący nie musieliby wracać do Wielkiej Brytanii, aby złożyć zeznania w ich postępowaniu prywatnoprawnym, które mogłoby być dokonane poprzez połączenie wideo”.
76. Zakończył, że podniesione kwestie powinny zostać rozpatrzone w toku zwykłego postępowania prywatnoprawnego, w którym ewentualne skomplikowane spory faktyczne mogłyby zostać właściwie rozstrzygnięte. Jednakże dodatkowo zastrzegł:
“84. Jasno precyzuję, że ta konkluzja podlega jednemu zastrzeżeniu. Jeśli skarżący byliby w stanie wykazać, że istnieją inne części ich zarzutów, które dają się uzasadnić (arguable) i wobec których sądowe postępowanie odwoławcze jest jedynym środkiem odwoławczym, to wówczas, w okolicznościach, w których podstawowa kwestia byłaby ta sama – a mianowicie to, czy skarżącym udzielono wystarczających informacji – pragmatycznym i elastycznym rozwiązaniem dla wszystkich takich kwestii może być rozpatrywanie ich łącznie w jednym sądowym postępowaniu odwoławczym. Z tego powodu należy rozpoznać w pozostałych sekcjach tego wyroku, czy istnieją takie inne dające się uzasadnić zarzuty z zakresu sądowego postępowania odwoławczego”.
77. Przeszedł następnie do rozważenia, czy zarzuty przeciwko policji dawały się uzasadnić, na wypadek gdyby mylił się co do swojej właściwości. Jak stwierdził, w niniejszej sprawie problem stanowi kwestia, czy, w materiale złożonym przed sądem, zgoda na ubieganie się o sądowe postępowanie odwoławcze powinna zostać przyznana na podstawie tego, że nikt, kto stosowałby właściwie odpowiednie przepisy, nie mógłby w uzasadniony sposób podjąć decyzji o zatrzymaniu i aresztowaniu skarżących (nazwał to typowym argumentem Wednesbury).
78. Sędzia odniósł się, między innymi, do wyroku Trybunału w sprawie Fox, Campbell i Hartley przeciwko Wielkiej Brytanii, 30 sierpnia 1990, Seria A nr 182. Zbadał zgodność z prawem decyzji o zatrzymaniu i skomentował ją w następujący sposób:
“91. Każdemu ze skarżących powiedziano, że zostaje zatrzymany na podstawie art. 41 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r., gdyż zatrzymujący go funkcjonariusz w uzasadniony sposób podejrzewa, że jest on terrorystą. W mojej ocenie nic więcej nie było w tym momencie wymagane. Jak jasno wskazuje się w decyzji w Fox i Inni, ogólne twierdzenie tego typu nie będzie zwykle równoznaczne z naruszeniem art. 5 ust. 2, pod warunkiem, oczywiście, że później zostaną bezzwłocznie podane podejrzanemu dalsze informacje, jak i dlaczego były takie podejrzenia. Z powodów podanych w kolejnej sekcji tego wyroku nie mam żadnych wątpliwości, na podstawie materiału dostępnego dla sądu, że dalsze takie informacje zostały bezzwłocznie podane skarżącym.”.
79. W opinii sędziego skarżący mogli zakwestionować zgodność z prawem swojego zatrzymania poprzez sądowe postępowanie odwoławcze tylko, jeśliby w ich sprawie zatrzymujący ich policjanci nie podejrzewali ich szczerze o bycie terrorystami lub, gdyby przekonanie takie było niedorzeczne. Skoro skarżący nie zarzucili braku uzasadnionego podejrzenia, zgodność z prawem zatrzymań nie może być zakwestionowana, a wniosek o sądowe postępowanie odwoławcze od decyzji o ich zatrzymaniu „jest skazany na niepowodzenie”.
80. Odnośnie do zgodności z prawem decyzji o aresztowaniu skarżących na pierwsze czterdzieści osiem godzin, sędzia powiedział:
“94. Dzienniki aresztu wykazują, że podczas pierwszych trzydziestu ośmiu godzin osadzenia skarżących, kontrole miały miejsce w dwunastogodzinnych odstępach oraz, że uwzględniono wszystkie odpowiednie i właściwe informacje. Zapisy także pokazują, że ani skarżący, ani ich adwokat, nie zgłosili zastrzeżeń co do kontynuacji ich osadzenia podczas tego okresu mniej więcej trzydziestu ośmiu godzin. Po zapoznaniu się z dokumentami uważam zatem za niemożliwe stwierdzenie, iż w ogóle pojawia się jakakolwiek rzeczywista kwestia co do braku informacji w świetle sprawy Wednesbury.
95. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w dokumentach dostarczonych skarżącym podczas tego wczesnego okresu ... [W] dniu 9 kwietnia 2009 skarżącym dano [pierwszy dokument informacyjny] i, po uzyskaniu możliwości rozważenia, co zawierał ten materiał, byli oni długo przesłuchiwani odnośnie do niego. Na podstawie tych informacji skarżący nie powinni mieć wątpliwości, że zostali zatrzymani na podstawie podejrzenia o zaangażowanie, wraz z innymi wymienionymi konspiratorami, w planowanie terrorystycznego ataku bombowego. W tych okolicznościach wydaje mi się, że była to wystarczająca informacja, aby spełnić wymogi art. 5 ust. 2. i art. 5 ust. 4., co najmniej na tym wczesnym etapie”.
81. W odpowiedzi na zarzut skarżących, że ich areszt po 10 kwietnia był niezgodny z prawem, gdyż opierał się na informacji uzyskanej wyłącznie z posiedzeń zamkniętych, sędzia podkreślił, że tylko część posiedzenia w dniu 10 kwietnia była zamknięta oraz, że posiedzenie w dniu 15 kwietnia było całkowicie otwarte. Uznał, że skarżącym udzielono wystarczających informacji podczas tego okresu, uzasadniających kontynuację ich aresztu. W związku z tym uznał część wniosku o sądowe postępowanie odwoławcze za „zasadniczo błędną”. Odnotował, że pełnomocnik powodów wielokrotnie podkreślał, iż skarżącym nigdy nie zostały wyjaśnione podstawy ich aresztowania, nie podejmując jednak żadnej próby odniesienia się do lub zbadania treści różnych dokumentów, które zostały im dostarczone. Sędzia stwierdzał dalej:
“98. ... [J]asno wynika ze wszystkich materiałów, że stawiane zarzuty i zadawane pytania, wraz z upływem dni, stawały się coraz bardziej szczegółowe, oraz że do końca trzynastego dnia aresztowania, każdy ze skarżących był świadomy, iż jest aresztowany z powodu podejrzenia o zaangażowanie, wraz z innymi wymienionymi konspiratorami, w spowodowanie nieuchronnej eksplozji bomb w pewnych określonych miejscach w północno-zachodniej Anglii.
99. [Pełnomocnik skarżących] twierdził, że skarżący powinni byli otrzymać bardziej szczegółowe informacje na początku swego osadzenia, o tym stopniu szczegółowości, który jest zbliżony do informacji zawartej w akcie oskarżenia ... Uważam, że to stanowisko jest błędne z zasady. Cały sens tych części ... (ustawy z 2000 r.) polega na tym, że dozwolone jest aresztowanie podejrzanych po ich zatrzymaniu bez stawiania zarzutów, gdyż podczas ich zatrzymania, a możliwe też, że wiele dni po nim, może nie być możliwe sformułowanie zarzutów przeciwko nim tak szczegółowo, jak może je zawierać akt oskarżenia. Właśnie dlatego Parlament stwierdził, że podejrzani mogą być aresztowani bez postawienia zarzutu do 28 dni w celu umożliwienia uzyskania dalszych informacji co do projektowanych zarzutów. Pod warunkiem, że osobom aresztowanym na podstawie [ustawy z 2000 r.] udzielona zostanie wystarczająca informacja, umożliwiająca im kwestionowanie zgodności z prawem ich aresztowania, jeśli tego chcą, jest to wystarczające do spełnienia warunków zarówno z art. 5 ust. 2., jak i art. 5 ust. 4.
100. Oczywiście ... zawsze nadejdzie czas, gdy osobom aresztowanym będą musiały być przekazane bardziej konkretne szczegóły w sprawie podejrzewanych przestępstw. W niniejszej sprawie, z podanych już przeze mnie powodów, uważam, że skarżącym została udzielona wystarczająca informacja, pozwalająca im wiedzieć, dlaczego zostali aresztowani, oraz kwestionować zgodność z prawem decyzji o ich aresztowaniu. Wiedzieli, kim byli inni domniemani konspiratorzy, jakie było podejrzewane przestępstwo (planowanie eksplozji w poszczególnych miejscach publicznych w północno-zachodniej Anglii), a także, jaka była przynajmniej część dowodów ... które bezpośrednio łączyły ich z tymi zarzutami”.
82. Odnośnie do udzielania informacji sędzia stwierdził, że nawet jeśli sądowe postępowanie odwoławcze przeciwko policji byłoby, wbrew jego opinii, właściwe, odmówiłby zgody na nie, gdyż wniosek nie dawał się uzasadnić na podstawie dostarczonego materiału. Przyznał, że kwestia, czy decyzje Sądu Pokoju w Westminster o wydaniu nakazów dalszego aresztowania były niezgodne z prawem z tego względu, że skarżącym została udzielona nieodpowiednia informacja o powodach ich dalszego aresztowania, stanowiła potencjalnie zagadnienie prawa publicznego. Jednakże stwierdził, że wniosek był „dziwaczny” i nie dawał się uzasadnić, ponieważ w dokumentach i na posiedzeniach, w których uczestniczyli, skarżącym została przekazana wystarczająca informacja o tym, dlaczego są aresztowani.
2. Skargi dotyczące przeszukań
(a) Sposób wykonywania przeszukań
83. Odnośnie do zarzutów, że policja przekroczyła warunki nakazu przeszukania, wykonując go przez wiele dni, oraz do skarg na same zajęcia [rzeczy], policja raz jeszcze argumentowała, że sądowe postępowanie odwoławcze nie jest właściwe oraz, że skarżący powinni wszcząć postępowanie prywatnoprawne. Sędzia uznał to stanowisko za bezsprzecznie prawidłowe.
84. W każdym przypadku sędzia stwierdził, że nawet, jeśli zarzuty te podlegałyby sądowemu postępowaniu odwoławczemu, nie było podstaw do stwierdzenia, że wniosek skarżących daje się uzasadnić. Uznał, że słowa „jednorazowo” w zatwierdzonym nakazie upoważniały policję do udania się do tej posesji, przeszukania jej, i, po zakończeniu, zwrócenia posiadłości posiadaczom. To jest dokładnie to, co się wydarzyło. Fakt, że „jednorazowo” trwało dłużej niż jeden dzień kalendarzowy, był bez znaczenia, ponieważ nic czasowego nie jest zawarte w słowach „jednorazowo”. Ponadto, skarga, że niektóre zajęte przedmioty nie zostały zwrócone, mogła być i zostałaby wyjaśniona, gdyby skarżący skorzystali z protokołu przedprocesowej kontroli sądowej. Raz jeszcze sędzia stwierdził, że jeśli, wbrew jego opinii, sądowe postępowanie odwoławcze byłoby właściwe, odmówiłby wydania zgody, gdyż ich wniosek był „skazany na niepowodzenie”.
(b) Zakres nakazów przeszukań
85. Co do zarzutu, że nakazy były zbyt szerokie – zarzutu, który sędzia uznał za podlegający sądowemu rozpatrzeniu – zauważył on, że krytyka skarżących zdawała się dotyczyć tego, że nakazy zawierały długą listę powszechnie użytkowanych przedmiotów domowych, a taka lista musi być, sama z siebie, zbyt obszerna lub uciążliwa. Odrzucił ten zarzut z trzech powodów. Po pierwsze, uznał taki zarzut za zbyt ogólny, gdyż lista, która była zbyt uciążliwa w jednej sprawie, może być właściwa w innej. Dalej sędzia stwierdzał:
„109. Po drugie, w takiej sytuacji, wątpliwe jest, aby policja wiedziała dokładnie, czego szuka. Dlatego też będzie ustalać rodzaje przedmiotów, które w przeszłości były właściwe w takich przeszukaniach jak to. Dlatego są dokładne nawiązania do dokumentów podróżnych, komputerów, książek, płyt DVD itp. Lecz byłoby to teraz nierealne dla sądu, aby stwierdzić, ponad rok później, że jeden czy dwa z tych przedmiotów były, z perspektywy czasu, nieracjonalnie włączone na listę stworzoną w wyniku znaczącego śledztwa dotyczącego terroryzmu.
110. Po trzecie, sąd musi wziąć pod uwagę, że przy podejmowaniu tego typu naglących czynności dochodzeniowych policja nie powinna być ograniczona przez sztucznie zawężoną listę przedmiotów, które może badać lub zajmować. Byłoby to sprzeczne z interesem publicznym, jeśli podczas przeszukania pomieszczeń w kontekście bieżącego i naglącego śledztwa dotyczącego terroryzmu policja byłaby skrępowania, gdyż przedmiot A był na liście, lecz przedmiot B już nie. Istnieje wyraźny interes publiczny w zapewnieniu, w odpowiednio określonych granicach, by lista nie była ograniczona”.
86. Stwierdził, że w sprawach takich jak ta, „nieuchronne” było to, iż nakazy mają relatywnie szeroki zakres, wyjaśniając, że wymagała tego potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa publicznego na podstawie ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. W związku z tym odrzucił zarzut, że nakazy miały zbyt szeroki zakres lub że zachodziła dająca się uzasadnić kwestia, iż decyzja o wydaniu nakazów na tych warunkach była niezgodna z prawem czy też nieracjonalna.
3. Skargi dotyczące procedury wydawania nakazu dalszego aresztowania
87. Ostatecznie, sędzia zajął się zarzutem, iż procedura rozpoznania wniosków o nakazy dalszego aresztowania na podstawie ustawy z 2000 r. była niezgodna z art. 5 ust. 4 Konwencji, gdyż pomimo, że pozwalała na procedurę o charakterze zamkniętym, nie istniał system specjalnych adwokatów. Stwierdził, że jest to kwestia, która mogłaby uzasadniać sądowe postępowanie odwoławcze, jeśli byłoby właściwe wydanie zgody.
88. Jednakże stwierdził, że zarzut nie daje się uzasadnić (unarguable). Odniósł się do wyroku Izby Lordów w sprawie Ward (patrz paragrafy 104-105 poniżej), który wyjaśnił, że procedura o charakterze zamkniętym była zgodna z Konwencją. Dlatego też odrzucił zarzut, że zapewnienie specjalnego adwokata było niezbędne do zapewnienia rzetelności postępowania. Odnotował dalej, że skarżący nie wyjaśnili, dlaczego brak bezpośredniego przepisu o specjalnym adwokacie w ustawie z 2000 r., prowadził nieuchronnie do konkluzji, że system był niezgodny z art. 5 ust. 4, ponieważ sędzia rejonowy mógł przeprowadzić konieczną krytyczną kontrolę w interesie osoby, której dotyczyło postępowanie. Stwierdził, że w każdym razie taki adwokat mógł zostać wyznaczony przez sędziego rejonowego, o ile uznane zostałoby to za konieczne dla interesu wymiaru sprawiedliwości. Odnotował, że skarżący nie wnioskowali o wyznaczenie specjalnego adwokata na żadnym z posiedzeń. Ostatecznie sędzia uznał sprawę skarżących za błędnie ukazującą fakty, ponieważ nakazy dalszego aresztowania nie zostały wydane w całości na podstawie niejawnej informacji: tylko część posiedzenia w dniu 10 kwietnia była zamknięta, natomiast posiedzenie w dniu 15 kwietnia było całkowicie otwarte. Wniosek o zgodę był więc niezasadny zarówno co do zasady, jak i z powodu faktów.
F. Powrót skarżących do Pakistanu
89. We wrześniu 2009 r. wszyscy trzej skarżący dobrowolnie wrócili do Pakistanu.
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA
A. Zatrzymanie i aresztowanie na podstawie ustawy antyterrorystycznej z 2000 r.
90. Ustawa antyterrorystyczna z 2000 r. pozwala na zatrzymanie i aresztowanie podejrzanych o terroryzm bez postawienia zarzutów na maksymalnie dwadzieścia osiem dni. Odpowiednie przepisy zostały przedstawione poniżej, wraz ze szczegółami.
1. Uprawnienie do zatrzymania
91. Art. 41 ust. 1 ustawy z 2000 r. pozwala posterunkowemu na zatrzymanie bez nakazu osoby, którą w uzasadniony sposób podejrzewa o bycie terrorystą. ustawa z 2000 r. definiuje terrorystę jako kogoś, kto popełnił przestępstwo z niektórych przepisów ustawy z 2000 r. (art. 40 ust. 1 lit. a), lub kogoś, kto „jest lub był zaangażowany w popełnienie, przygotowanie lub podżeganie do aktów terroryzmu” (art. 40 ust. 1 lit. b).
92. Sam terroryzm jest zdefiniowany w art. 1 ustawy w następujący sposób:
“(1) ... działanie lub groźba działania, gdy:
(a) Działanie podpada pod definicję z ust. 2,
(b) Działanie lub groźba działania ma wywrzeć wpływ na rząd lub międzynarodową organizację rządową lub zastraszyć społeczeństwo albo jego część, oraz
(c) Działanie lub groźba działania są dokonywane z powodów politycznych, religijnych, rasowych lub ideologicznych.”.
93. Art. 1 ust. 2 wymienia działanie, które:
“(a) obejmuje poważną przemoc przeciwko osobie,
(b) obejmuje poważne zniszczenia mienia,
(c) naraża życie osoby innej niż podejmująca działanie,
(d) stwarza poważne ryzyko dla zdrowia lub bezpieczeństwa społeczeństwa albo jego części, lub
(e) ma spowodować poważną ingerencję albo poważnie zakłócić system elektroniczny”.
94. Zgodnie z art. 1 ust. 3, działanie lub groźba działania, które obejmuje użycie broni palnej lub materiałów wybuchowych, jest terroryzmem, niezależnie od tego, czy spełnione są wymagania art. 1 ust. 1 lit. b.
95. Art. 41 ust. 3 przewiduje, w zakresie właściwym w niniejszej sprawie, że osoba zatrzymana na podstawie art. 41 powinna, z zastrzeżeniem innych przepisów tego artykułu oraz jeśli nie jest aresztowana na innej podstawie, być zwolniona nie później niż po upływie czterdziestu ośmiu godzin, poczynając od momentu zatrzymania na podstawie tego artykułu.
2. Cykliczne kontrole
96. Część II Załącznika 8 ustawy z 2000 r. zawiera szczegółowe przepisy regulujące osadzenie osoby zatrzymanej na podstawie ustawy.
97. Zgodnie z art. 21, zatrzymanie osoby powinno być okresowo kontrolowane przez funkcjonariusza policji ds. kontrolowania [aresztu policyjnego]. Pierwsza kontrola powinna mieć miejsce tak szybko, jak jest to rozsądnie wykonalne po zatrzymaniu osoby. Kolejne kontrole, za wyjątkiem poszczególnych spraw, powinny być przeprowadzane w odstępach nie dłuższych niż dwanaście godzin. Nie trzeba przeprowadzać kontroli po tym, jak zostanie wydany nakaz przedłużający aresztowanie przez sąd (patrz paragraf 100 poniżej).
98. Art. 23 uprawnia funkcjonariusza policji ds. kontroli do zatwierdzenia dalszego zatrzymania osoby, tylko jeśli zyska pewność, że jest to konieczne: (a) do uzyskania właściwych dowodów poprzez jej przesłuchanie lub w inny sposób; (b) do zabezpieczenia właściwych dowodów; (c) do czasu uzyskania wyników badań lub analizy właściwych dowodów. Dalsze zatrzymanie może zostać zatwierdzone na podstawie lit. a lub b, tylko wtedy, gdy funkcjonariusz policji ds. kontroli zyska pewność, że śledztwo jest prowadzone starannie i szybko. „Właściwy dowód” to taki dowód, który odnosi się do popełnienia przez zatrzymaną osobę przestępstwa wymienionego w ustawie lub też wskazuje, że osoba zatrzymana była zaangażowana w popełnienie, przygotowanie czy też podżeganie do aktów terroryzmu.
99. Zgodnie z art. 26, przed ustaleniem, czy zatwierdzić dalsze zatrzymanie osoby, kontrolujący policjant musi dać osobie zatrzymanej lub jej adwokatowi szansę na przedstawienie ustnego lub pisemnego oświadczenia o zatrzymaniu.
3. Nakazy dalszego aresztowania wydane przez władze sądowe
100. Art. 29 Załącznika 8 upoważnia prokuratora koronnego lub starszego oficera policji do złożenia wniosku do sądu o wydanie nakazu dalszego aresztowania. Zgodnie z art. 36, jeśli wniosek dotyczy przedłużenia okresu aresztowania maksymalnie do czternastu dni od daty zatrzymania, może być złożony do sędziego rejonowego. Wnioski o dalsze aresztowanie, przekraczające czternaście dni, muszą być przedłożone sędziemu Wysokiego Trybunału, który może zatwierdzić aresztowanie do maksymalnie w sumie dwudziestu ośmiu dni od daty zatrzymania. Art. 41 ust. 7 ustawy stanowi, że w przypadku, gdy wniosek na podstawie art. 29 i 36 Załącznika 8 jest wydany w odniesieniu do aresztowania osoby, może być ona aresztowana w okresie wyszczególnionym w nakazie.
101. Zgodnie z art. 31 Załącznika 8, zatrzymana osoba musi być powiadomiona o wniosku o nakaz dalszego aresztowania oraz podstawach, na których opiera się żądanie dalszego aresztowania. Art. 33 daje zatrzymanej osobie możliwość przedstawienia pisemnych lub ustnych oświadczeń dotyczących wniosku o nakaz dalszego aresztowania i wprowadza ogólne upoważnienie do reprezentacji prawnej podczas posiedzenia. Zgodnie z art. 33 ust. 3 sąd może wyłączyć zatrzymaną osobę oraz jej adwokata z jakiejkolwiek części posiedzenia.
102. Art. 34 stanowi, że osoba, która złożyła wniosek o nakaz dalszego aresztowania, może wnioskować o wydanie postanowienia, aby poszczególne informacje, na których się on opiera, zostały zatajone przed zatrzymaną osobą i jej adwokatem. Sąd może wydać takie postanowienie, tylko jeśli jest przekonany, iż istnieją uzasadnione powody, aby przypuszczać, że jeśli informacja zostanie ujawniona, dowody zostaną zakłócone lub naruszone; aresztowanie, oskarżenie czy też skazanie podejrzanego o terroryzm będzie trudniejsze, gdyż osoba ta będzie ostrzeżona; zapobieganie aktowi terroryzmu będzie trudniejsze, gdyż dana osoba będzie ostrzeżona; zgromadzenie informacji na temat popełnienia, przygotowania czy też podżegania do aktu terroryzmu zostanie zakłócone; lub nastąpi wpływ na osobę albo jej fizyczne okaleczenie.
103. Art. 32 ust. 1 stanowi, że nakaz dalszego aresztowania może być wydany tylko wtedy, gdy istnieją rozsądne podstawy, aby przypuszczać, że dalsze aresztowanie osoby jest konieczne oraz że śledztwo jest prowadzone starannie i szybko. Zgodnie z art. 32 ust. 1A, dalsze aresztowanie osoby jest „konieczne”, jeśli jest konieczne dla uzyskania właściwych dowodów poprzez jej przesłuchanie, czy też w inny sposób; aby zabezpieczyć właściwe dowody; w oczekiwaniu na wyniki badań lub analizę jakiegokolwiek właściwego dowodu. „Właściwy dowód” to taki dowód, który odnosi się do popełnienia przez zatrzymaną osobę przestępstwa wymienionego w ustawie z 2000 r. lub taki, który wskazuje, że zatrzymana osoba była zaangażowana w popełnienie, przygotowanie czy też podżeganie do aktów terroryzmu.
104. W sprawie Ward przeciwko Policji w Irlandii Północnej [2007] UKHL 50, Izba Lordów zbadała prawidłowość przepisów Załącznika 8 w sprawie, w której sędzia wykluczył skarżącego i jego adwokata z posiedzenia dotyczącego wniosku o przedłużenie aresztowania na około dziesięć minut celem rozpatrzenia niejawnych informacji. Skarżący ubiegał się o sądową kontrolę decyzji dotyczącej wydania nakazu dalszego aresztowania, a jego skarga została oddalona. Następnie została oddalona jego apelacja do Izby Lordów. Komitet wyjaśnił na wstępie:
„11. Art. 41 ustawy ... upoważnia posterunkowego do zatrzymania bez nakazu osoby, którą w uzasadniony sposób podejrzewa o bycie terrorystą. Długość aresztowania, które może nastąpić po takim zatrzymaniu, jest przedmiotem starannie skonstruowanego kalendarium, które z kolei podlega serii starannie skonstruowanych gwarancji proceduralnych. Prawo do wolności osoby aresztowanej wymaga, aby poświęcić szczególną uwagę tym gwarancjom”.
105. Po dokładnym rozważeniu przepisów ustawy z 2000 r. pozwalających na wykluczenie osoby aresztowanej i jej reprezentanta z części posiedzenia, Komitet stwierdził:
„27. ... Postępowanie przed władzą sądowniczą, o którym mowa w art. 33, zostało stworzone w interesie osoby zatrzymanej, a nie policji. Daje ono osobie, której dotyczy wniosek, prawo składania oświadczeń i bycia reprezentowaną podczas posiedzenia. Bierze jednakże również pod uwagę wrażliwą naturę zagadnień, które organ sądowy mógłby zechcieć zbadać, w najlepszym interesie tej osoby, by upewnić się, czy istnieją uzasadnione podstawy, aby uznać, że wnioskowane dalsze aresztowanie jest niezbędne. Im głębiej rozpatruje się to zagadnienie, tym bardziej delikatne może się ono stać. Im dłuższy jest okres przedłużenia [aresztowania], tym ważniejsze staje się, aby podstawy wniosku zostały dokładnie i sumiennie przeanalizowane.
28. W omawianej sprawie potrzeba oceny ze strony władzy sądowniczej może wkraczać w prawo policji do zatajenia przed podejrzanym planu przesłuchania do czasu jego przeprowadzenia. Jeżeli tak się stanie, nie będzie działało na niekorzyść osoby zatrzymanej jej wykluczenie w celu umożliwienia władzy sądowniczej przebadania tego zagadnienia dokładniej, aby sprawdzić, czy wymagające przesłanki dla przedłużenia, które ustanawia art. 32, zostały spełnione. Uprawnienia w tym wypadku nie będą użyte przeciwko osobie zatrzymanej, lecz na jej korzyść...
29. Mogą występować przypadki, w których istnieje zagrożenie, że uprawnienia nadane władzy sądowniczej przez art. 33 ust. 3 będą działały na niekorzyść osoby zatrzymanej. Przypadki te są prawdopodobnie rzadkie, jednak władza sądownicza musi być zawsze ostrożna, by nie korzystać z niech w taki sposób ...”.
B. Kompetencje dot. przeszukań na mocy ustawy z 2000 r.
106. Załącznik 5 ustawy z 2000 r. nadaje uprawnienia odnośnie do przeszukań. Art. 1 Załącznika 5 zezwala posterunkowemu na złożenie wniosku do sędziego pokoju o wydanie nakazu na potrzeby śledztwa w sprawie terroryzmu, zezwalającego każdemu posterunkowemu wejść na posesję, przeszukać ją oraz zająć i zatrzymać każdy znaleziony istotny materiał dowodowy. Zgodnie z art. 1 ust. 3 materiał dowodowy ma związek ze sprawą, jeśli policja ma uzasadnione podstawy, aby uznać, że prawdopodobnie ma on zasadnicze znaczenie dla śledztwa w sprawie terroryzmu oraz musi być zajęty, aby zapobiec jego ukryciu, utracie, uszkodzeniu, zmianie lub zniszczeniem.
107. Art. 1 ust. 5 stanowi, że sędzia może przychylić się do wniosku w przypadku, gdy uzna, że złożono go dla celów śledztwa w sprawie terroryzmu, że istnieją uzasadnione podstawy, aby uznać, że na terenie danej posesji znajduje się materiał dowodowy, który, sam w sobie bądź wraz z innymi materiałami, ma zasadnicze znaczenie dla śledztwa w sprawie terroryzmu, a wydanie nakazu wydaje się konieczne w okolicznościach sprawy.
C. Kontrola sądowa
1. Dobór środka prawnego
(a) Decyzje w sprawie zatrzymania i aresztowania
108. W sprawie R (Rawlinson & Hunter Trustees i Inni przeciwko Centralnemu Sądowi Karnemu i Reszcie) [2012] EWHC (Admin) 2254, skarżący został zatrzymany i dążył do podważenia tej decyzji w drodze kontroli sądowej. Pomimo pewnej dyskusji co do tego, czy kontrola sądowa stanowiła właściwe forum, policja zgodziła się, że kontrola sądowa stanowiła właściwą metodę zaskarżenia decyzji o zatrzymaniu, z czym zgodził się Sąd Okręgowy. Wydaje się, że skarżący zaakceptował w postępowaniu przed sądem, że nie było znaczącego sporu co do faktów pomiędzy stronami, i wniosek mógł być rozstrzygnięty na podstawie dokumentacji dowodowej.
(b) Decyzje o wydaniu nakazów przeszukania
109. W sprawie Bell przeciwko Policji Hrabstwa Greater Manchester [2005] EWCA Civ 902, skarżący starał się zakwestionować ważność nakazu przeszukania w ramach postępowania o charakterze prywatnoprawnym. Twierdził on, iż nakaz został wydany na podstawie mylących przesłanek i nie identyfikował właściwie materiału dowodowego będącego przedmiotem przeszukania. Sąd Apelacyjny zgodził się z sędzią pierwszej instancji, że właściwą drogą do podważenia ważności nakazu było sądowe postępowanie odwoławcze.
110. W sprawie R (Goode przeciwko Sądowi Koronnemu w Nottingham) [2013] EWHC 1726 (Admin), Sąd Administracyjny stwierdził:
„51. Kwestia nakazu [przeszukania] jest czynnością sądową. Byłoby to nową i zaskakującą modyfikacją prawa, gdyby sąd o równej jurysdykcji posiadał uprawnienie do stwierdzenia nieważności czynności sądowej innego sądu...”.
111. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że o ile zajęcie własności bez upoważnienia sądowego może zostać zakwestionowana przed Sądem Koronnym, to nakaz wydany przez sąd może zostać uchylony i uznany za niezgodny z prawem tylko i wyłącznie przez Sąd Administracyjny w ramach sądowego postępowania odwoławczego w sprawie postępowania prowadzonego przez Sąd Pokoju bądź Sąd Koronny.
112. W sprawie R (Lees i Inni przeciwko Sądowi Pokoju w Solihull i Reszcie) [2013] EWHC 3779 (Admin), Sąd Okręgowy stwierdził, powołując się na sprawę R (Goode), iż jedynym możliwym sposobem na podważenie ważności nakazu przeszukania było sądowe postępowanie odwoławcze.
2. Apelacja przeciwko odmowie wydania zgody
113. Art. 52.15 Kodeksu postępowania cywilnego (“KPC”) stanowi:
„(1) W przypadku, gdy nastąpi odmowa zgody na sądowe postępowanie odwoławcze na rozprawie przed Wysokim Trybunałem, wnioskodawca ma prawo zwrócić się do Sądu Apelacyjnego o zgodę na odwołanie.”.
114. Art. 18 ust. 1 ustawy o sądach wyższych z 1981 r. stanowi w odpowiednim zakresie:
„Nie przysługuje odwołanie do Sądu Apelacyjnego –
(a) ...od wyroku Wysokiego Trybunału mającego podstawę bądź charakter karny”.
115. W sprawie Amand przeciwko Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Ministerstwu Obrony Królestwa Holandii, [1943] A.C. 147, Izba Lordów zadecydowała, że nieuwzględnienie wniosku o habeas corpus, złożonego przez osobę zatrzymaną w celu ekstradycji, było decyzją mającą „podstawy bądź charakter karny” (jak określono w poprzedniej ustawie). Viscount Simon LC stwierdził:
„Rozróżnienie pomiędzy sprawami habeas corpus o charakterze karnym oraz takimi, które takowego charakteru nie mają, sięga bardzo daleko wstecz ... Decyduje o tym charakter i natura postępowania, w którym poszukuje się habeas corpus. Jeżeli w danej sprawie bezpośrednim skutkiem może być proces skarżącego i jego możliwe ukaranie za zarzucane przestępstwo przez sąd powołujący się na swoją jurysdykcję, sprawa ma charakter karny”.
116. Lord Wright wyjaśnił:
„Zasadą, którą wywodzę z przytoczonych przeze mnie orzeczeń oraz innych właściwych orzeczeń, które brałem pod uwagę, jest to, że jeśli sprawa ma podstawy bądź charakter, które w konkluzji mogą prowadzić do skazania osoby postawionej w stan oskarżenia i wydania wyroku wymierzającego jakąś karę, taką jak pozbawienie wolności lub grzywna, wtedy sprawa ma „podstawy bądź charakter karny”. Osoba oskarżona jest tym samym zagrożona. Każdy nakaz, wydany w takiej sprawie przez angielski sąd ma „podstawy bądź charakter karny”, nawet jeżeli sam nakaz jest ze swojej natury neutralny i mógłby być wydany w sprawie nie mającej charakteru karnego. Nakaz może nie pociągać za sobą ukarania w myśl prawa tego kraju. Jeżeli jednak efektem nakazu jest przekazanie w myśl angielskiego prawa osób oskarżonych jurysdykcji innego Państwa, taki nakaz jest, w świetle angielskiego prawa, nakazem o „podstawach bądź charakterze karnym”
117. Ostatecznie, Lord Porter stwierdził:
„... Nie znaczy to, oczywiście, że sprawa, by mieć charakter karny, musi ten charakter karny zachowywać przez cały czas. Wystarczy, że postępowanie będzie miało charakter karny w kwestii, co do której wniesiono o wydanie nakazu, np. windykacja podatku na rzecz ubogich nie ma charakteru karnego, natomiast prawne jego egzekwowanie przez sądy ds. wykroczeń w drodze nakazu zajęcia już tak, i jeśli jest rozstrzygana kwestia co do ich prawa do egzekwowania i jest ona rozstrzygnięta przez Wysoki Trybunał, odwołanie nie przysługuje ... Postępowanie, od którego podejmowana jest próba złożenia apelacji, musi stanowić krok w postępowaniu karnym, choć samo w sobie wcale nie musi zakończyć się procesem czy karą. Wystarczy, że osoba postawiona przed sądem jest zagrożona zarzutem karnym ...”.
118. W sprawie R (Guardian News and Media Ltd przeciwko Sądowi Pokoju w Westminster) [2011] EWCA Civ 1188, gazeta nieskutecznie próbowała uzyskać dostęp do materiałów, do których odwoływał się Sąd Pokoju w postępowaniu ekstradycyjnym. Sąd Okręgowy utrzymał wyrok Sędziego Rejonowego. Sąd Apelacyjny natomiast rozważał, czy toczące się postępowanie miało „podstawy bądź charakter karny”. Gazeta zgodziła się, iż postępowanie ekstradycyjne samo w sobie miało „podstawy bądź charakter prawny”, jednak podniosła, że odmowa dostępu dziennikarzy do podstawowych materiałów już nie. Lord Neuberger, ogłaszając werdykt sądu w tej sprawie, przedstawił orzecznictwo w tym obszarze. Uznał, że prośba gazety miała całkowicie poboczny związek z prowadzonym postępowaniem ekstradycyjnym i została złożona przez osobę nie będącą stroną tego postępowania. Nakaz Sędziego Rejonowego nie odwoływał się do jurysdykcji karnej Sądu Pokoju i nie miał wpływu na samo postępowanie karne (tj. ekstradycję). Lord Neuberger wyraził opinię, że „jakikolwiek rodzaj ostatecznej spójności w odniesieniu do zakresu i skutku art. 18 ust. 1 lit. a może zostać zapewniony tylko i wyłącznie przez Sąd Najwyższy”, i stwierdził, że najlepszym sposobem stosowania „raczej zawiłego” orzecznictwa z ostatnich 35 lat oraz zapewnienia jak najwyższej spójności, było uznanie, iż Sąd Apelacyjny był właściwy do rozpoznania odwołania w sprawie.
119. W wyroku Panesar & Inni przeciwko HM Revenue and Customs [2014] EWCA Civ 1613 z grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny rozpatrywał znaczenie pojęcia „podstawy bądź charakter karny” w sprawie, w której na podstawie art. 59 ustawy o sprawiedliwości karnej i Policji z 2001 r. zatrzymano mienie zajęte na podstawie nakazów przeszukania, które następnie zostały uchylone. Sąd dopatrzył się w przytoczonej sprawie „podstaw bądź charakteru karnego” i uznał, iż nie jest właściwy do rozpoznania apelacji. Zamiast tego skarżący zostali zobowiązani do złożenia wniosku do Sądu Okręgowego o poświadczenie zagadnienia prawnego o ogólnym znaczeniu i do przekazania ich apelacji do Sądu Najwyższego. Lord Justice Burnett odniósł się do „momentami niespójnego orzecznictwa co do znaczenia terminu „podstawy bądź charakter karny”” i przyznał, że orzecznictwo co do pojęcia „podstaw bądź charakteru karnego” „dało powód do pewnej niepewności oraz, jak uznał Lord Neuberger w sprawie Guardian, pewnej niespójności”.
D. Ustawa o prawach człowieka z 1998 r.
120. Art. 3 ust. 1 ustawy o prawach człowieka z 1998 r. („ustawa o prawach człowieka”) wymaga, aby ustawodawstwo było „odczytywane”, na ile to możliwe, w taki sposób, by można było interpretować je w zgodności z Konwencją.
121. Art. 4 ustawy stanowi w odpowiednim zakresie:
„(1) Ust. 2 ma zastosowanie we wszelkich postępowaniach, w których sąd rozstrzyga, czy przepis aktu ustawowego jest zgodny z prawem określonym w Konwencji.
(2) Jeżeli sąd jest przekonany o niezgodności przepisu z prawem określonym w Konwencji, może wydać deklarację tej niezgodności.”.
122. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy niezgodna z prawem jest sytuacja, w której organ władzy publicznej działa w sposób niezgodny z prawem wynikającym z Konwencji. Art. 6 ust. 2 wyjaśnia, że:
„Ust. 1 nie ma zastosowania do czynu, w przypadku gdy:
(a) z uwagi na jeden lub więcej przepisów ustawodawstwa władze nie mogły postąpić inaczej; lub
(b) w sprawie, gdzie jeden lub więcej przepisów ustawodawstwa, których nie można odczytywać lub zapewnić skutku zgodnego z prawami Konwencji, organ władzy działał tak, aby wprowadzić te przepisy w życie ”
123. Art. 7 ust. 1 stanowi, że osoba, która twierdzi, że organ władzy publicznej działał wobec niej bezprawnie w rozumieniu art. 6 ust. 1, może wszcząć postępowanie przeciwko temu organowi.
124. Art. 8 ust. 1 upoważnia sąd do zasądzenia odszkodowania z tytułu każdego działania organów władzy, które zostanie uznane za niezgodne
z prawem.
PRAWO
I. ZARZUT NARUSZENIA ART. 5 UST. 2 ORAZ 4 KONWENCJI W ODNIESIENIU DO UDZIELANIA INFORMACJI
125. Skarżący zarzucili, że policja nie przekazała im odpowiedniej informacji dotyczącej konkretnych zarzutów skierowanych przeciwko nim, umożliwiającej im skuteczne kwestionowanie zgodności z prawem ich aresztowania. Oparli się na art. 5 ust. 2 i 4 Konwencji, który stanowi w odpowiednim zakresie:
„2. Każdy, kto został zatrzymany, powinien zostać niezwłocznie i w zrozumiałym dla niego języku poinformowany o przyczynach zatrzymania i o stawianych mu zarzutach.”.
„4. Każdy, kto został pozbawiony wolności przez zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli pozbawienie wolności jest niezgodne z prawem.”.
A. Dopuszczalność
1. Stanowiska stron
126. W odniesieniu do wspomnianego zarzutu, w opinii Rządu skarżący nie wyczerpali dostępnych środków odwoławczych w dwóch aspektach. Po pierwsze, nie zostało wniesione prywatnoprawne powództwo dotyczące ich skargi w sprawie udzielania informacji dotyczących ich zatrzymania i aresztowania. Rząd zwrócił uwagę na fakt, że Sąd Okręgowy uznał, że, skargi powinny były być wniesione w drodze powództwa prywatnoprawnego, gdyż podnoszono w niech zagadnienia faktyczne niewłaściwe dla sądowego postępowania odwoławczego. W świetle wyroku Sądu Okręgowego, skarżący mogli bez wątpienia złożyć pozwy cywilne o odszkodowanie za zatrzymanie i początkowe aresztowanie. Rząd zaznaczył, że skarżący nie twierdzili, że ich aresztowanie było zgodne z prawem krajowym niezależnie od zgodności z art. 5 Konwencji, przez co jedynym odpowiednim do zastosowania środkiem prawnym byłoby oświadczenie o niezgodności z ustawą o prawach człowieka (patrz paragraf 121 powyżej). W zakresie, w jakim skarżący twierdzili, że przebywając w Pakistanie, nie byliby w stanie prowadzić postępowania prywatnoprawnego i uzyskać pomocy prawnej, Rząd zaznaczył, że sprawę roszczenia o kontrolę sądową oraz sprawę przed Trybunałem prowadzili oni bez jakichkolwiek trudności. Co ważniejsze, Rząd oznajmił, że skarżący nie byli wykluczeni co do zasady z prawa do uzyskania pomocy prawnej, a odmowa przyznania pomocy prawnej nie czyni nieskutecznym powództwa w postępowaniu prywatnoprawnym.
127. Po drugie, zdaniem Rządu skarżący nie wykorzystali dostępnych środków odwoławczych, gdyż nie ponowili swojego wniosku o kontrolę sądową do Sądu Apelacyjnego. Kodeks postępowania cywilnego pozwala na ponowienie wniosku o zgodę na kontrolę sądową do Sądu Apelacyjnego na mocy art. 52.15 ust. 1 (patrz paragraf 113 powyżej). Pomimo że art. 18 ust. 1 lit. a ustawy z 1981 r. wyklucza takie odwołania we wszystkich sprawach o „podstawie bądź charakterze karnym” (patrz paragraf 114 powyżej), Rząd nie zgodził się, że skargi skarżących do Sądu Okręgowego miały „podstawę bądź charakter karny”. Sąd Okręgowy natomiast stwierdził, że skargi w odniesieniu do zatrzymania skarżących i początkowego aresztowania powinny były zostać wniesione w drodze powództwa prywatnoprawnego, a roszczenia wobec policji, czy to w drodze kontroli sądowej, czy też w drodze powództw prywatnoprawnych, miały charakter cywilny.
128. Skarżący nie zgodzili się z opinią, jakoby mieli możliwość złożenia powództwa w ramach postępowania prywatnoprawnego w zakresie ich skarg. Ich zdaniem kontrola sądowa była jedynym dostępnym środkiem. Odwołali się oni do wyroku Sądu Okręgowego w sprawie Rawlinson (patrz paragraf 108 powyżej) na poparcie swego stanowiska, że całkowicie właściwe jest kwestionowanie zatrzymania oraz aresztowania poprzez kontrolę sądową. Podnieśli, że nie mogli wystąpić o deklarację niezgodności jako podstawy bezprawnego aresztu w drodze powództwa prywatnoprawnego. Ponadto twierdzili oni, że nie byliby w stanie pozyskać niezbędnej pomocy prawnej, szczególnie biorąc pod uwagę cięcia budżetowe oraz fakt, że przebywali w tamtym czasie za granicą.
129. Skarżący podnosili, że w świetle art. 18 ust. 1 lit. a ustawy z 1981 r. nie mieli prawa do ponowienia, przed Sądem Apelacyjnym, wniosku o przyznanie zgody, gdyż wniosek został już wcześniej oddalony przez Sąd Okręgowy w sprawie mającej „podstawy bądź charakter karny”. Twierdzili oni, że nie ma wątpliwości co do tego, że wszystkie kwestie przedstawione przed Sądem Okręgowym miały podstawy bądź charakter karny. Swoje stanowisko skarżący poparli wyrokiem Sądu Apelacyjnego w sprawie Panesar (patrz paragraf 119 powyżej).
2. Ocena Trybunału
130. Istotną kwestią pozostaje, że mechanizmy ochrony ustanowione przez Konwencję są subsydiarne względem krajowych systemów ochrony praw człowieka. Trybunał jest powołany do nadzoru implementacji przez Państwa Strony obowiązków wynikających z Konwencji. Nie powinien i nie może przejmować roli Państw Stron, których to zadaniem jest zapewnienie, by podstawowe prawa i wolności wymienione przez Konwencję były poszanowane oraz chronione na poziomie krajowym. Zasada dotycząca wyczerpania krajowych środków odwoławczych jest więc nieodłączną częścią funkcjonowania wspomnianego systemu ochrony. Państwa są zwolnione z odpowiedzialności przed organem międzynarodowym za swoje działania, zanim nie otrzymają szansy naprawienia sprawy poprzez ich własny system prawny. Osoby, które chcą skorzystać z nadzorczych kompetencji Trybunału w odniesieniu do skarg przeciwko Państwu są tym samym zobowiązane do wykorzystania w pierwszej kolejności środków udostępnionych przez krajowy system prawny (patrz wśród wielu orzeczeń, Akdivar i Inni przeciwko Turcji, 16 września 1996, § 65, Raporty z Wyroków i Decyzji 1996 IV; oraz Gough przeciwko Wielkiej Brytanii, nr 49327/11, § 137, 28 października 2014).
131. Jak stwierdzono w wyroku w sprawie Akdivar (przytoczony powyżej, §§ 66-67), skarżący powinien co do zasady skorzystać ze środków, które są dostępne i wystarczające do uzyskania zadośćuczynienia w odniesieniu do zarzucanych naruszeń. Istnienie takich środków musi być wystarczająco pewne nie tylko w teorii, ale też praktyce, w przeciwnym razie środkom tym brak będzie wymaganej dostępności i skuteczności (patrz także Gough, § 138 przytoczony powyżej).
132. W sprawie Akdivar (przytoczonej wyżej) Trybunał stwierdził także, iż w obrębie wyczerpania krajowych środków odwoławczych istnieje podział ciężaru dowodu. Do Rządu podnoszącego niewyczerpanie środków należy przekonanie Trybunału, że dany środek był dostępny i skuteczny nie tylko w teorii, ale i praktyce w danej chwili, to znaczy, że był dostępny, zdolny przynieść zadośćuczynienie w zakresie zarzutów skarżącego oraz oferował uzasadnione perspektywy powodzenia. Jednakże, kiedy już zostaną spełnione te wymagania dotyczące ciężaru dowodu, to do skarżącego należy dowiedzenie, że środek podniesiony przez Rząd został faktycznie wykorzystany lub był z jakiegoś powodu nieadekwatny lub nieskuteczny w danych okolicznościach sprawy, lub, że istniały wyjątkowe okoliczności zwalniające skarżącego z powyższego wymogu (patrz także Gough, § 139 przytoczony powyżej).
133. Wreszcie, stosowanie tej zasady musi uwzględniać to, że jest ona stosowana w kontekście mechanizmów ochrony praw człowieka, które Państwa Strony zgodziły się ustanowić, dlatego też musi być ona stosowana z pewną dozą elastyczności oraz bez nadmiernego formalizmu (patrz Akdivar, § 69 przytoczony powyżej, oraz Gough, przytoczony powyżej § 140).
134. W niniejszej sprawie Rząd stanął na stanowisku, że skarżący mieli dostępne dwa środki odwoławcze pozwalające na dalsze dochodzenie ich zarzutu w sprawie udzielenia im nieodpowiedniej informacji w czasie ich zatrzymania i aresztowania. Skarżący kwestionowali dostępność obydwu środków, opierając się na faktach ich sprawy.
135. Nie jest komfortowe dla Trybunału, gdy jest stawiany wobec konieczności rozstrzygnięcia na temat prawidłowej interpretacji prawa krajowego. Zarówno kwestia, czy niniejszy zarzut powinien był być rozstrzygany na drodze prywatnoprawnej oraz kwestia, czy dotyczył on „podstawy bądź charakteru karnego”, wyłączając tym samym kognicję Sądu Apelacyjnego, są kwestiami, które lepiej rozstrzygnęłyby sądy krajowe. Jednakże do obowiązków Trybunału należy ocena tego, czy krajowe środki odwoławcze zostały wyczerpane. W przypadku, gdy pomiędzy stronami występuje spór co do skuteczności danego środka odwoławczego, Trybunał rozstrzyga tę kwestię zgodnie z zasadami określonymi powyżej (patrz paragrafy 130-133).
136. W odniesieniu do pierwszej kwestii, Sąd Okręgowy uznał w swym wyroku w sposób bardzo wyraźny, że postępowanie prywatnoprawne było w przypadku skarżących odpowiednie do kwestionowania decyzji policji w sprawie zatrzymania i aresztowania skarżących. Jak wspomniano powyżej, co do zasady to do obowiązków sądów krajowych należy rozpatrywanie podobnych kwestii i stwierdzenie przez nadrzędny i bezstronny sąd, w tym przypadku Sąd Okręgowy, że środek jest dostępny, stanowi generalnie dowód prima facie na istnienie takiego właśnie środka. Na poparcie swojego stanowiska, że kontrola sądowa, a nie postępowanie prywatnoprawne, była właściwym środkiem prawnym dla zaskarżenia decyzji o zatrzymaniu i areszcie, skarżący odwołali się do sprawy Rawlinson (zobacz paragraf 108 powyżej). Jednakże nie wydaje się, że wyrok Sądu Okręgowego w przytoczonej sprawie wspiera zasadę ogólną wywodzoną przez skarżących, a nie wskazali oni żadnego konkretnego fragmentu wyroku, który mógłby zawierać taką interpretację. Ponadto, pomimo iż pierwotnie oświadczyli w skardze, że nie byłoby możliwe uzyskanie pomocy prawnej w postępowaniu prywatnoprawnym, to, jak podkreślił Rząd (patrz paragraf 126 powyżej), nie zostali oni wykluczeni co do zasady z prawa do żądania takowej pomocy. W tych okolicznościach oraz biorąc pod uwagę brak przytoczonego orzecznictwa lub przykładów restrykcyjnego podejścia do przyznawania pomocy prawnej w przypadkach podobnych do rozpatrywanej sprawy, argument o niemożności uzyskania pomocy prawnej można uznać za zwykłą spekulację.
137. Ponadto, Trybunał jest zdania, że skarżący nie zdołali udowodnić, że nie byli w stanie ponowić swojego wniosku o kontrolę sądową przed Sądem Apelacyjnym. Wyrok sądu krajowego przytoczony przez skarżących oraz inne wyroki, do których się on odnosi (patrz paragrafy 115-119 powyżej), są mało pomocne, gdyż stwierdzenie, że w grę wchodziła „podstawa bądź charakter karny” nastąpiło w świetle dokładnej analizy faktów każdej ze spraw. Wyroki same w sobie stanowią natomiast dowód rozbieżności w interpretacji słów „podstawa bądź charakter karny”, przy czym Lord Neuberger wyraził pogląd, że tylko Sąd Najwyższy byłby w stanie rozwiązać tę kwestię (patrz paragraf 118 powyżej). Następnie w sprawie Panesar, Sąd Apelacyjny dopatrzył się niepewności i niespójności, do której doprowadziły, niekiedy niespójne, orzeczenia (patrz paragraf 119 powyżej). Podczas gdy sąd w tamtej sprawie stwierdził, że wchodzą w grę „podstawy bądź charakter karny”, jego konkluzja wypływała z wnikliwej analizy art. 59 ustawy o sprawiedliwości karnej i Policji z 2001 r. – przepisu prawnego, w sprawie którego prowadzono postępowanie. Jednakże przepis ten nie odnosi się do niniejszej sprawy. Zważywszy na stwierdzenie Sądu Okręgowego o prywatnoprawnym charakterze roszczenia skarżących, nie można ze stanowczością stwierdzić, że Sąd Apelacyjny uznałby ją za mającą „podstawę bądź charakter karny”, a w konsekwencji, że sąd ten nie posiadał jurysdykcji w sprawie.
138. Zasada wyczerpania [środków] z art. 35 ust. 1 obrazuje fundamentalną subsydiarną rolę mechanizmów Konwencji. Fakt, że skarżący kwestionują ustalenia Sądu Okręgowego, orzekającego w pierwszej instancji, co do rzeczywistego charakteru zgłoszonych roszczeń i właściwego krajowego środka odwoławczego podkreśla jedynie istotność kontroli tego wyroku przez wyższy sąd krajowy. Trybunał uznaje, że Rząd zademonstrował dostępność środków odwoławczych, które zarówno w teorii, jak i w praktyce, były dostępne i skuteczne w danym czasie. To znaczy, że były dostępne, mogły zapewnić zadośćuczynienie w zakresie zarzutu skarżących oraz zapewniały realne perspektywy powodzenia. Skarżący nie udowodnili, że te środki odwoławcze były nieskuteczne bądź nieodpowiednie w szczególnych okolicznościach sprawy, ani też nie przedstawili żadnych wyjątkowych okoliczności zwalniających ich z obowiązku wykorzystania ich.
139. Zarzuty skarżących na podstawie art. 5 ust. 2 i 4 dotyczące udzielania przez policję informacji odnośnie do powodów ich zatrzymania i aresztowania, są niedopuszczalne i muszą zostać odrzucone zgodnie z art. 35 ust. 1 i 4 Konwencji.
II. ZARZUT NARUSZENIA ART. 5 UST. 4 KONWENCJI W ODNIESIENIU DO PROCEDURY UZYSKANIA NAKAZÓW DALSZEGO ARESZTOWANIA
140. Skarżący zarzucili, że procedura rozpatrywania wniosków o wydanie nakazu dalszego aresztowania na podstawie Załącznika 8 ustawy z 2000 r. (patrz paragrafy 100-103 powyżej) była niezgodna z art. 5 ust. 4 oraz 6 ust. 1, ponieważ pozwalała na prezentowanie materiału dowodowego w trakcie posiedzenia zamkniętego, nie uwzględniając jednocześnie w swoich przepisach specjalnych adwokatów. Trybunał uznaje, że zarzut podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji, który stanowi:
„Każdy, kto został pozbawiony wolności przez zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli pozbawienie wolności jest niezgodne z prawem.”.
141. Rząd kwestionował argumenty skarżących.
A. Dopuszczalność
142. Rząd zgodził się, że art. 18 ust. 1 lit. a ustawy z 1981 r. (patrz paragraf 114 powyżej) prawdopodobnie uniemożliwiał odwołanie się do Sądu Apelacyjnego w zakresie tego zarzutu. Nie podnosił, że skarga w odniesieniu do tego zarzutu jest niedopuszczalna na podstawie niewykorzystania [krajowych środków odwoławczych].
143. Trybunał uznaje, że skarga podnosi kwestie dające się uzasadnić (arguable) na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji, dlatego też nie może być odrzucona jako w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Trybunał ponadto zauważa, że skarga nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych względów. Dlatego też musi zostać uznana za dopuszczalną.
B. Przedmiot sprawy
1. Stanowiska stron
(a) Skarżący
144. Skarżący przyznali, że nie złożyli na żadnym posiedzeniu Sądu Pokoju w Westminster wniosku o przyznanie specjalnego adwokata. Jednocześnie podnieśli, że prawo do specjalnego adwokata powinno być wyraźnie zapisane w ustawie. Skarżący przyznali, że środki ochrony prawnej w rozumieniu Artykułu 5 § 4 nie są niezmienne. Równocześnie podnieśli, że skoro zarówno sądy krajowe, jak i europejskie stwierdziły, że zapewnienie specjalnego adwokata oraz wystarczającej informacji w ramach posiedzeń otwartych były niezbędne do ochrony praw jednostek gwarantowanych przez art. 5 w sytuacji, gdy nastąpiła ingerencja w te prawa niebędąca pozbawieniem wolności, to musi z tego wynikać, że przynajmniej taki poziom ochrony należy zapewnić, gdy mamy do czynienia z pozbawieniem wolności. Brak ujawnienia skarżącym odpowiednich informacji pogłębił problem. W tych okolicznościach wszelkie decyzje zostały bądź też mogły zostać podjęte niemal w całości na podstawie materiału dowodowego przedstawionego na posiedzeniu zamkniętym. W opinii skarżących Rząd nie uzasadnił swego stanowiska, że niniejsza sprawa powinna być potraktowana inaczej od sprawy A. i Inni przeciwko Wielkiej Brytanii [WI], nr 3455/05, ECHR 2009.
(b) Rząd
145. Rząd wskazał, że wymagania proceduralne art. 5 ust. 4 nie są niezmienne, ale zależą od określonych okoliczności. Podkreślił również fakt, że sprawa skarżących wymagała przeprowadzenia niezwykle złożonego śledztwa dotyczącego podejrzewanego nieuchronnego ataku terrorystycznego.
146. Odróżniając sprawę A. i Inni, przytoczoną powyżej, Rząd podkreślił, iż w niniejszej sprawie skarżący zostali aresztowani na łączny okres wynoszący tylko 13 dni oraz, że wymagania art. 5 ust. 4 zostały sformułowane w kontekście poprzedniej sprawy stosowały się na tle długiego lub niesprecyzowanego okresu aresztowania w oczekiwaniu na postawienie zarzutów. Pomimo że skarżący nie uzyskali wszystkich informacji przedstawionych Sędziom Rejonowym, nie zostali oni pozbawieni swoich praw zagwarantowanych przez art. 5 ust. 4, ponieważ: (i) skarżący zostali poinformowani o podstawie prawnej oraz powodach ich aresztowania; (ii) skarżący korzystali z pomocy prawnej i mieli możliwość przedstawienia swojego stanowiska przed Sędziami Rejonowymi, jak również zgłoszenia dowodów bądź przesłuchania świadków-policjantów; (iii) bardziej szczegółowe wyjaśnienie powodów wnioskowania o areszt miało w pełni miejsce przed Sędziami Rejonowymi, nawet jeśli te informacje zostały zatajone przed skarżącymi; (iv) zastosowana procedura umożliwiła Sędziom Rejonowym uzyskanie szczegółowego wyjaśnienia podstaw podejrzeń, tak by mogli zadawać pytania, a w razie braku przekonania, odmówić nakazania aresztowania; (v) po stronie Sędziów Rejonowych istniała możliwość wyznaczenia specjalnego adwokata, o ile uznaliby to za właściwe.
2. Ocena Trybunału
(a) Zasady ogólne
147. Jak wyjaśnił Trybunał w sprawie A. i Inni (§ 203, przytoczony powyżej), zasada rzetelności proceduralnej w ramach art. 5 ust. 4 nie narzuca jednakowego i niezmiennego standardu bez względu na kontekst, fakty i okoliczności. Co do ogólnej zasady, postępowanie w ramach art. 5 ust. 4 powinno mieć charakter sądowy, natomiast nie zawsze jest konieczne, aby samo postępowanie było prowadzone pod tymi samymi gwarancjami, jak te wymagane przez art. 6 w procesie karnym lub cywilnym. Zapewnione gwarancje muszą być odpowiednie w odniesieniu do typu przedmiotowego pozbawienia wolności.
148. Pozbawienie wolności w myśl art. 5 ust. 1 lit. c, jak w niniejszej sprawie, jest dozwolone w przypadku, gdy występuje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Kwestią kluczową dla sądów rozpatrujących legalność aresztowania jest to, czy uzasadnione podejrzenie istnieje. Do obowiązków władz należy przedstawienie sądowi dowodów wykazujących podstawy dla takiego uzasadnionego podejrzenia. Dowody te powinny zostać co do zasady ujawnione skarżącemu, aby ten miał możliwość podważenia ich.
149. Jednakże, jak wyjaśnił Trybunał, przestępstwo terroryzmu należy do oddzielnej kategorii. Z powodu ryzyka utraty życia i ludzkiego cierpienia policja jest zobowiązana działać z nadzwyczajną pilnością i śledzić wszystkie informacje, włączając te z tajnych źródeł. Co więcej, policja musi często zatrzymać podejrzanego terrorystę, bazując na informacjach, które są wiarygodne, ale które nie mogą zostać ujawnione podejrzanemu ani przedstawione w sądzie bez narażenia na niebezpieczeństwo źródła tychże informacji. Art. 5 ust. 1 lit. c Konwencji nie powinien być stosowany w sposób, który powodowałby nieproporcjonalne trudności w podejmowaniu przez władze policyjne skutecznych środków przeciwko zorganizowanemu terroryzmowi w ramach realizacji ich obowiązku ochrony prawa do życia i bezpieczeństwa obywateli na podstawie Konwencji. Państwa Strony nie mogą być zmuszane do wykazywania uzasadnionego charakteru swoich podejrzeń będących podstawą zatrzymania podejrzanego terrorysty poprzez ujawnianie swoich poufnych źródeł informacji wspierającej to podejrzenie lub nawet faktów, które mogłyby spowodować wskazanie tych źródeł lub ujawnienie tożsamości tych źródeł (patrz Fox, Campbell i Hartley przeciwko Wielka Brytania, 30 sierpnia 1990, §§ 32-34, Seria A nr 182). Wynika z tego, że art. 5 ust. 4 nie może wymagać ujawnienia podobnego materiału dowodowego lub wykluczać przeprowadzenie posiedzenia zamkniętego mającego umożliwić sądowi rozważenie poufnego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 4 władze mają obowiązek ujawnić skarżącym odpowiednie informacje tak, aby ci znali naturę oskarżeń skierowanych przeciwko nim i mieli możliwość dostarczenia dowodów celem obalenia tychże zarzutów. Ponadto władze mają obowiązek upewnić się, że skarżący lub jego prawny przedstawiciel są w stanie skutecznie uczestniczyć w postępowaniu sądowym dotyczącym przedłużonego aresztowania.
(b) Zastosowanie zasad ogólnych do faktów sprawy
150. W sprawie A. i Inni, przytoczonej powyżej, Trybunał zauważył, że w momencie zatrzymania skarżących w związku ze sprawą, uznawano, że istniała pilna potrzeba ochrony obywateli Wielkiej Brytanii przed atakiem terrorystycznym ze strony Al-Kaidy. Ponadto istniał także silny interes społeczny w pozyskaniu informacji na temat Al-Kaidy oraz jej współpracowników, a także w zachowaniu poufności źródeł tychże informacji (patrz § 216 wyroku Trybunału). Niniejsza sprawa, podobnie jak sprawa A. i Inni, dotyczy oskarżeń o planowanie na szeroką skalę ataku terrorystycznego, który gdyby został przeprowadzony, spowodowałby prawdopodobieństwo ofiar i poważnych obrażeń. Skarżący nie podnosili, że kontekst ich zatrzymań był nieadekwatny do tego, aby przeprowadzić posiedzenie zamknięte i ograniczyć ich dostęp do informacji. Trybunał uznaje, że groźba bliskiego ataku terrorystycznego, zidentyfikowanego w ramach operacji „Pathway”, pozwoliła uzasadnić nałożenie pewnych ograniczeń na kontradyktoryjność prowadzonego postępowania dotyczącego nakazów dalszego aresztowania, z uwagi na bezpieczeństwo narodowe.
151. W kwestii mających zastosowanie przepisów prawnych regulujących postępowanie o wydanie nakazu dalszego aresztowania, Załącznik 8 ustawy z 2000 r. wprowadza jasne i szczegółowe zasady postępowania. Dlatego też osoba zatrzymana musi zostać powiadomiona o fakcie wystąpienia o nakaz dalszego aresztowania oraz o szczegółach podstaw wystąpienia o dalsze aresztowanie. Osoba zatrzymana ma prawo do reprezentacji prawnej podczas posiedzenia oraz do składania oświadczeń w formie pisemnej lub ustnej. Załącznik 8 przewiduje możliwość zatajenia przed osobą zatrzymaną i jej adwokatem konkretnej informacji, za zgodą sądu. Załącznik 8 przewiduje też dla sądu możliwość wykluczenia osoby zatrzymanej i jej adwokata z jakiejkolwiek części posiedzenia. Przesłanki, w oparciu o które wydaje się nakaz dalszego aresztowania, zostały wymienione w Załączniku 8 (patrz paragrafy 100 - 103 powyżej).
152. Postępowanie w niniejszej sprawie, które miało miejsce przed Sądem Pokoju w Westminster, miało charakter sądowy i toczyło się zgodnie z procedurą określoną przez Załącznik 8. Wniosek o wydanie nakazu dalszego aresztowania został złożony i przekazany skarżącym dzień przed dwoma posiedzeniami (patrz paragrafy 39 i 58 powyżej). Większość wniosku została ujawniona, zatajono tylko pkt 9, zawierający informacje co do dalszych czynności śledztwa (patrz paragrafy 40 i 58 powyżej). Te informacje zostały przekazane Sędziemu Rejonowemu, a sami skarżący zostali poinformowani o powodach ich utajenia (patrz paragraf 42 powyżej).
153. Prawdą jest, że część przesłuchania odbywającego się w dniu 10 kwietnia 2009 r. miała charakter zamknięty, aby umożliwić Sędziemu Rejonowemu zbadanie sprawy i zadanie pytań o materiały zawarte w pkt 9 (patrz paragraf 41 powyżej). Jednakże, jak wyjaśniła Izba Lordów w sprawie Ward (patrz paragraf 105 powyżej), procedura opisana w Załączniku 8 umożliwiająca sądowi wykluczenie skarżących oraz ich adwokatów z części posiedzenia, została stworzona w interesie zatrzymanego, a nie policji. Umożliwia ona sądowi wnikliwą analizę przesłanek, na podstawie których policja złożyła swój wniosek o wydanie nakazu dalszego aresztowania, aby upewnić się, w najlepszym interesie zatrzymanej osoby, że istnieją uzasadnione przesłanki, by sądzić, że dalsze aresztowanie jest konieczne. Trybunał uznaje, że Sędzia Rejonowy był najlepiej umocowany do zapewnienia, by żaden materiał nie został niepotrzebnie zatajony przed skarżącymi (zobacz podobnie A. i Inni, przytoczony powyżej, § 218).
154. Skarżący zarzucają szczególnie brak przepisu w procedurze Załącznika 8 o wyznaczeniu specjalnego obrońcy. Jednakże jasne jest, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego, że Sędzia Rejonowy miał prawo wyznaczyć specjalnego obrońcę, jeśli uznałby to za konieczne dla zabezpieczenia rzetelności postępowania (patrz paragraf 88 powyżej). Skarżący nie kwestionowali tego. Warto też dodać, że na żadnym etapie prowadzonego postępowania skarżący nie zwrócili się z prośbą o wyznaczenie specjalnego adwokata.
155. Podczas posiedzeń otwartych, starszy oficer policji składający wniosek, ustnie wytłumaczył cel złożenia wniosku, natomiast na drugim posiedzeniu dostarczył szczegółów na temat postępów w śledztwie i analizy materiału zajętego podczas przeszukań (patrz paragrafy 42 i 59 powyżej). Skarżący korzystali z pomocy prawnej, a ich adwokat mógł przesłuchać oficera policji i zrobił to na pierwszym posiedzeniu, tj. w dniu 10 kwietnia 2009 r. (patrz paragraf 43 powyżej).
156. W świetle powyższych okoliczności Trybunał uznaje, że postępowania prowadzące do wydania nakazów dalszego aresztowania w dniach 10 i 15 maja 2009 r. nie były nierzetelne. W szczególności, brak wyraźnego przepisu ustawowego o wyznaczeniu specjalnego adwokata nie spowodował niezgodności postępowania z art. 5 ust. 4 Konwencji.
157. Dlatego też nie nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji.
III. ZARZUT NARUSZENIA ART. 8 KONWENCJI
158. Skarżący zarzucili, że przeszukania ich pomieszczeń naruszyło ich prawo do poszanowania ich życia prywatnego i mieszkania, ponieważ: (i) nakazy zezwalały tylko na jednorazowe wejście i przeszukanie, nie zaś ciągłe zajmowanie posesji; (ii) nakazy skonstruowano zbyt szeroko, co skutkowało przeszukaniem i zajęciem praktycznie wszystkiego, co znajdowało się na terenie posesji. Skarżący oparli się na art. 8 Konwencji, który stanowi:
„1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne..., ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ... lub ochronę praw i wolności osób...”.
159. W odniesieniu do drugiego zarzutu skarżący powołali się również na art. 1 Protokołu nr 1, lecz Trybunał uznał, iż najwłaściwiej będzie rozpoznać tą kwestię z punktu widzenia art. 8.
160. Rząd zakwestionował argument, że nastąpiło naruszenie art. 8.
A. Dopuszczalność
1. Stanowiska stron
161. Rząd był zdania, że skarga co do sposobu przeprowadzenia przeszukań była niedopuszczalna z powodu niewykorzystania dostępnych środków odwoławczych. Odwołał się ponownie do możliwości skorzystania ze środka w postępowaniu prywatnoprawnym oraz do niezłożenia przez skarżących wniosku o zgodę do Sądu Apelacyjnego (patrz paragrafy 126‑127 powyżej). W zakresie skargi Pana Shera odnośnie do przeszukań w jego pomieszczeniach biznesowych, Rząd wskazał, że zarzut ten nie został w ogóle podniesiony w postępowaniach krajowych. Jednakże Rząd przyznał, że skarga odnośnie do zakresu nakazów przeszukania podlegała kontroli sądowej, oraz, że art. 18 ust. 1 lit. a ustawy z 1981 r. (patrz paragraf 114 powyżej) prawdopodobnie uniemożliwił odwołanie się do Sądu Apelacyjnego.
162. Skarżący oświadczyli, że zgodnie z ustalonym od dawna prawem nakazy przeszukania mogły zostać podważone tylko w toku sądowego postępowania odwoławczego, ponieważ kwestionowana była zgodność z prawem nakazu sądowego. Odwołali się oni do orzecznictwa krajowego (patrz paragrafy 109‑112 powyżej) i podnieśli, że Sąd Okręgowy i Rząd mylili się w tej kwestii. Dodatkowo skarżący ponownie odwołali się do skutku art. 18 ust. 1 lit. a ustawy z 1981 r.
2. Ocena Trybunału
163. Trybunał przypomina swoje komentarze na temat subsydiarnej natury mechanizmów Konwencji (patrz paragraf 138 powyżej). Jest znaczące, że Sąd Okręgowy uznał sposób wykonania nakazu przeszukania za kwestię prywatnoprawną, nienadającą się do sądowej kontroli odwoławczej (patrz paragraf 83 powyżej). Sprawy, do których odnosili się skarżący, a które dotyczyły ważności oraz uchylenia nakazów przeszukania, nie wydają się wystarczające do podważenia dowodu wynikającego z wyroku Sądu Okręgowego o istnieniu prima facie dostępnego i skutecznego środka. Trybunał przypomina także swoje komentarze odnośnie do stosowania art. 18 lit. a ustawy z 1981 r. (patrz paragraf 137 powyżej). Skarga w zakresie zarzutu dotyczącego sposobu wykonania nakazu musi więc zostać odrzucona zgodnie z art. 35 ust. 1 i 4 Konwencji.
164. W odniesieniu do przeszukania biznesowych pomieszczeń Pana Shera, z wyroku Sądu Okręgowego wynika jasno, że nie została złożona odpowiednia skarga w postępowaniu krajowym (patrz paragraf 73 powyżej). W związku z powyższym ten zarzut musi także zostać odrzucony zgodnie z art. 35 ust. 1 i 4 Konwencji, z powodu niewykorzystania krajowych środków odwoławczych.
165. Wreszcie, Trybunał uznaje, że zarzut dotyczący zakresu nakazów przeszukania wydanych co do mieszkań skarżących podnosi kwestie dające się uzasadnić na podstawie art. 8 Konwencji, a więc nie może zostać uznany za w sposób oczywiście nieuzasadniony w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. lit. a Konwencji. Trybunał ponadto uznaje, że skarga w zakresie tego zarzutu nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Dlatego też musi zostać uznana za dopuszczalną.
B. Przedmiot sprawy
1. Stanowiska stron
(a) Skarżący
166. Skarżący podnieśli, że wydane nakazy miały nieuzasadniony szeroki zakres.
(b) Rząd
167. Rząd zgodził się, że przeszukanie domów skarżących stanowiło ingerencję w ich prawa określone przez art. 8. Pozostaje kwestia tego, czy powody uzasadniające użycie takowych środków były odpowiednie i wystarczające i czy zasada proporcjonalności została zachowana. Rząd uważał te warunki za spełnione, na co wskazał szereg powodów.
168. Po pierwsze, Rząd podkreślił że nakazy zostały wydane przez władze sądownicze, które uznały, że spełniono ustawowe warunki, tj.: nakazów domagano się dla celów śledztwa dotyczącego terroryzmu; istniały uzasadnione przesłanki do tego, by sądzić, że pozyskane w ten sposób materiały będą miały znaczącą wartość w kontekście prowadzonego śledztwa; wydanie nakazu wydawało się niezbędne, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy. Po drugie, nakazy nie upoważniały do zajęcia materiałów chronionych bądź uprzywilejowanych. Po trzecie, nakaz został skonstruowany w sposób wyraźny, tak aby każdy posterunkowy był upoważniony do zajęcia tylko odpowiednich materiałów znalezionych w trakcie przeszukania, z wyłączeniem wszelkich materiałów niepowiązanych z prowadzonym śledztwem. Po czwarte, szerokość opisu materiału była uzasadniona faktem, że policja miała solidne i uzasadnione obawy w sprawie bliskiego ataku terrorystycznego, a szczegółowe uzasadnianie, jakie przedmioty mogły się okazać istotne, nie odpowiadała nagłości sytuacji. Szerokość opisu była także usprawiedliwiona przez charakter śledztwa, które dotyczyło zaawansowanego spisku terrorystycznego, w którym w uzasadniony sposób podejrzewano, że różne media (w szczególności elektroniczne) były używane przez spiskujących jako środki komunikacji. Po piąte, zarówno nakazy jak i samo przeszukanie podlegały dalszej gwarancji w formie kontroli sądowej ex post facto, jak i powództwa o odszkodowanie. W omawianej sprawie skarżący nie zdołali wskazać żadnego przedmiotu, którego zajęcie nie było uzasadnione ze względu na szczególny charakter śledztwa.
169. W odniesieniu do komentarzy strony trzeciej, interweniującej w sprawie, Rząd uznał, że dotyczyły one nieuzasadnionego przechwytywania i przetrzymywania danych osobowych, co nie było przedmiotem skargi skarżących ani postępowań krajowych. Pomimo szczerości podniesionych obaw, Rząd podniósł, że nie było podstaw, by uznać przeszukiwanie elektronicznych danych należących do skarżących za nieuzasadnione.
(c) Strona trzecia interweniująca w sprawie
170. Interweniująca w sprawie strona trzecia, organizacja Privacy International, skoncentrowała swoje uwagi na problemie przeszukiwania urządzeń elektronicznych, które zapewniły dostęp do osobistych danych i komunikacji. Podkreśliła ona, że istnieją innowacyjne technologie, które pozwalają na zbieranie, przechowywanie, udostępnianie i analizowanie danych na niespotykaną dotąd skalę. Dostęp organów ścigania do urządzeń elektronicznych jednostki może równać się z dostępem do wszystkich śladów aktywności cyfrowej, włączając w to dane nieprzechowywane lokalnie, a na zewnętrznych serwerach. Połączenie tych dostępnych danych może odkryć bardzo wiele informacji. W świetle szczególnie ingerującego charakteru dokonanych przeszukań, Privacy International zaapelowała o zastosowanie wysokich standardów przy ocenianiu, czy ingerencja w prawa chronione przez art. 8 była uzasadniona.
2. Ocena Trybunału
171. Nie ulega wątpliwości, że przeszukanie domów skarżących stanowiło ingerencję w ich prawa do poszanowania życia prywatnego i mieszkania w rozumieniu art. 8 ust. 1.
172. Skarżący nie negowali, że przeszukania były „przewidziane przez ustawę” i służyły uprawnionemu celowi, jak tego wymaga art. 8 ust. 2. Istotne dla Trybunału jest to, czy użyte środki były „konieczne w społeczeństwie demokratycznym”, innymi słowy, czy relacja między uprawnionym celem, do osiągnięcia którego dążono, a zastosowanymi środkami może być uznana za proporcjonalną (patrz Robathin przeciwko Austrii, nr 30457/06, § 43, 3 lipca 2012 r.). Elementami do rozważenia są w szczególności: czy przeszukanie nastąpiło na podstawie nakazu wydanego przez sędziego i w oparciu o uzasadnione podejrzenie; czy zakres nakazu był odpowiednio ograniczony; oraz – w przypadku gdy dotyczy to przeszukanie biura prawnika – czy przeprowadzono przeszukanie w obecności niezależnego obserwatora w celu upewnienia się, że nie zostały usunięte materiały będące przedmiotem tajemnicy zawodowej (patrz Robathin, przytoczony powyżej, § 44; oraz Wieser and Bicos Beteiligungen GmbH przeciwko Austrii, nr 74336/01, § 57, ECHR 2007‑IV).
173. W niniejszej sprawie nakaz został wydany przez Sędziego Rejonowego w Sądzie Pokoju w ramach postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącym, odnośnie do podejrzenia o zaangażowanie w terroryzm. Oficer policji składający wniosek potwierdził, że miał uzasadnione podstawy, by uznać, że materiały znajdujące się pod ustalonymi adresami mogą mieć znaczącą wartość dla prowadzonego śledztwa w sprawie terroryzmu, a sędzia się z tym zgodził (patrz paragrafy 33-35 powyżej). Skarżący nie twierdzili, że nie było uzasadnionych podstaw do wydania nakazu.
174. Prawdą jest, iż nakaz przeszukania został sformułowany w sposób dość szeroki. Z jednej strony nakaz ograniczył przeszukanie i zajęcie dokumentów do konkretnych adresów, lecz zezwalał w ogólny i nieograniczony sposób na przeszukanie i zajęcie korespondencji, książek, sprzętu elektronicznego, dokumentów finansowych i wielu innych przedmiotów. Jednakże lista przedmiotów przeznaczonych do zajęcia przez funkcjonariuszy policji różni się w zależności od sprawy i natury oskarżeń. Sprawy takie jak ta, dotyczące zarzutów planowanego na dużą skalę ataku terrorystycznego, stawiają szczególne wyzwania, ponieważ, choć mogą istnieć dowody wystarczające do podejrzenia, że atak jest w przygotowaniu, to brak szczegółowych informacji odnośnie do zamierzonego charakteru i celów ataku uniemożliwia dokładną identyfikację przedmiotów poszukiwanych w trakcie przeszukania.
Ponadto, złożoność podobnych spraw może w pewnych przypadkach usprawiedliwiać przeszukania, które są szersze niż dopuszczalne w normalnych warunkach. Wielość podejrzanych oraz użycie kodu językowego, jak w niniejszej sprawie, zwiększa stopień trudności, z jakim musi zmierzyć się policja, próbując określić z wyprzedzeniem charakter poszukiwanych przedmiotów i dokumentów. Wreszcie, nie można ignorować nagłości sytuacji. Przyjęcie, że art. 8 wymaga, by nakaz przeszukania szczegółowo określał dokładny charakter poszukiwanych i zajmowanych przedmiotów, mogłoby poważnie zagrozić skuteczności całego śledztwa, w którym chodzi o życie wielu ludzi. W sprawach o tym charakterze policja musi mieć zapewnioną pewną elastyczność, aby na podstawie tego, co napotyka podczas przeszukania, mogła ocenić, które przedmioty mogą być powiązane z działaniami terrorystycznymi, i zająć je do dalszego badania.
O ile przeszukiwanie urządzeń elektronicznych stanowi bardzo wrażliwą kwestię i wymaga specjalnych gwarancji chroniących przed nadmierną ingerencją w dane osobiste, o tyle ta konkretna kwestia nie była przedmiotem zarzutów skarżących bądź postępowań krajowych w niniejszej sprawie. Żadna ze stron nie dostarczyła dowodów istnienia lub nie takich gwarancji w angielskim prawie.
175. Wreszcie, w omawianej sprawie znaczenie ma fakt, że w odniesieniu do zajętych przedmiotów skarżący dysponowali środkiem odwoławczym w postaci żądania sądowej kontroli ex post facto bądź powództwa o odszkodowanie (patrz paragraf 168 powyżej). Warto zauważyć, że nie kwestionowali oni zajęcia żadnego przedmiotu w trakcie przeszukania ani też nie wskazali żadnego obiektu, który ich zdaniem był zajęty lub poszukiwany bezpodstawnie w świetle charakteru śledztwa.
176. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdza, że nakazy przeszukania będące przedmiotem niniejszej sprawy nie mogą być uznane za zbyt szerokie. Dlatego też, władze krajowe były uprawnione, aby uznać, że wynikająca z nich „ingerencja” w prawo do poszanowania życia prywatnego oraz mieszkania skarżących była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” w rozumieniu art. 8 ust. 2 Konwencji.
Z TYCH POWODÓW, TRYBUNAŁ
1. Uznaje, większością głosów, zarzuty dotyczące postępowania o wydanie nakazów dalszego aresztowania oraz zakresu nakazów przeszukania za dopuszczalne, pozostałą zaś część skargi za niedopuszczalną z powodu niewykorzystania krajowych środków odwoławczych;
2. Stwierdza, sześcioma głosami do jednego, że nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 Konwencji w zakresie postępowania o wydanie nakazów dalszego aresztowania;
3. Stwierdza jednogłośnie, że nie doszło do naruszenia art. 8 Konwencji w odniesieniu do zakresu nakazów przeszukania;
Sporządzono w języku angielskim i notyfikowano na piśmie w dniu 20 października 2015 r., zgodnie z Regułą 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Françoise Elens-PassosGuido Raimondi
Kanclerz Przewodniczący
Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § Regulaminu Trybunału, opinia odrębna sędziego Vehabovića jest załączona do wyroku.
G.R.A.
F.E.P.
Załącznik
1. Sultan Sher jest obywatelem pakistańskim urodzonym w 1987 r., zamieszkałym w Pakistanie i reprezentowanym przez kancelarię prawną.
2. Mohammed Rizwan Sharif jest obywatelem pakistańskim urodzonym w 1980 r., zamieszkałym w Pakistanie i reprezentowanym przez kancelarię prawną.
3. Mohammed Umer Farooq jest obywatelem pakistańskim urodzonym w 1983 r., zamieszkałym w Pakistanie i reprezentowanym przez kancelarię prawną.
ROZBIEŻNA OPINIA ODRĘBNA
SĘDZIEGO VEHABOVIĆA
Żałuję, że nie jestem w stanie w omawianej sprawie podzielić zdania większości, że nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 Konwencji.
Skarżący zostali zatrzymani na podstawie art. 41 ustawy antyterrorystycznej z 2000 r. z uwagi na podejrzenie zaangażowania w przygotowanie, przeprowadzenie i nakłanianie do aktów terroryzmu. Ich zatrzymanie było kontrolowane wiele razy bez obecności adwokata. Zostali nawet przesłuchani przez policję bez obecności adwokata.
Moim zdaniem zawsze, gdy przeciw skarżącemu są kierowane tak poważne zarzuty, musi on mieć możliwość pozyskania reprezentanta prawnego, który będzie służyć mu odpowiednią pomocą prawną. Nie ograniczałbym tego obowiązku tylko do początkowego przesłuchania; obowiązek ten powinien zostać rozszerzony na wszystkie postępowania dotyczące pierwszego zastosowania bądź przedłużenia aresztowania.
Następnego dnia skarżący zostali poinformowani o zamiarze złożenia do Sądu Pokoju w Westminster wniosku o nakaz dalszego aresztowania na okres 7 dni. Posiedzenie miało miejsce w dniu 10 kwietnia 2009 r. Skarżący wraz ze swoimi przedstawicielami zostali wykluczeni z części posiedzenia. Jak wyjaśniono w paragrafie 41 wyroku: „część posiedzenia była zamknięta, aby umożliwić Sędziemu Rejonowemu dokładne przeanalizowanie materiału [...] oraz zadanie pytań na jego temat ...”. Podzielam opinię o kluczowym znaczeniu dla sprawy uzyskania przez sędziego rozstrzygającego o przedłużeniu aresztowania wiedzy na temat dowodów przeciwko skarżącym, jednak uważam za nieuzasadnione, aby wykluczać skarżących i ich przedstawicieli z części posiedzenia w czasie toczącej się dyskusji, a tym samym pozbawiać ich możliwości kwestionowania odpowiedniości dowodów kluczowych dla wydłużenia okresu aresztowania. W niniejszej sprawie decyzja o wykluczeniu skarżących i ich przedstawicieli choćby z części przesłuchania implikuje, że policja nie przedstawiła skarżącym adekwatnych informacji o powodach kontynuowania aresztowania.
Uważam, że gdy skarżący poskarżyli się na udzielanie informacji przez policję w sprawie powodów ich zatrzymania i aresztowania, oraz gdy nalegali, że kontrola sądowa jest środkiem odpowiednim dla ich skarg, wykorzystali już jeden z dostępnych środków prawnych. To jasne, że mogli oni skorzystać ze środka prywatnoprawnego, jednak uważam, że w sytuacji, kiedy skarżący ma do dyspozycji kilka różnych skutecznych środków odwoławczych, to ma on obowiązek wykorzystać nie wszystkie, ale ten jeden, który uzna za bardziej odpowiedni niż inny w danej sytuacji. Nie mogę zaakceptować uzasadnienia podanego przez sędziego w tym postępowaniu, że był dostępny inny – prywatnoprawny – środek, a zarzuty dotyczyły potencjalnie złożonych sporów faktycznych lub, że nie znaleziono powodów, by sięgać po zasoby Sądu Administracyjnego, które były potrzebne każdego tygodnia do wielu naglących sądowych postępowań odwoławczych w sprawach Wysokiego Trybunału. W tym czasie skarżący byli przetrzymywani na mocy nakazów deportacji. Jak stwierdził sędzia, w celu złożenia powództwa prywatnoprawnego „skarżący nie musieliby wracać do Wielkiej Brytanii, aby przedstawić dowody w sprawie prywatnoprawnej, gdyż można to zrobić nawet za pośrednictwem połączenia wideo”! W przedstawionym uzasadnieniu nie twierdzono, że sąd nie był właściwy, by zająć się tą kwestią, ale że sądowe postępowanie odwoławcze przeciwko policji było nieodpowiednie.
Zamiast przedstawiać moją własną konkluzję, odniosę się do szczegółowej treści orzeczenia sądu krajowego (patrz paragrafy 75-82 wyroku Trybunału), w której sędzia doszedł do następującej końcowej konkluzji, jak opisano w paragrafie 82:
“... jeśli sądowe postępowanie odwoławcze przeciwko policji byłoby, wbrew jego [sędziego] opinii, właściwe, odmówiłby zgody na nie, gdyż wniosek nie dawał się uzasadnić na podstawie dostarczonego materiału. Przyznał, że kwestia, czy decyzje Sądu Pokoju w Westminster o wydaniu nakazów dalszego aresztowania były niezgodne z prawem, z tego względu, że skarżącym została udzielona nieodpowiednia informacja o powodach ich dalszego aresztowania, stanowiła potencjalnie zagadnienie prawa publicznego..”
W dzisiejszej Europie istnieje rosnąca potrzeba walki ze wszystkimi przejawami radykalizmu religijnego, włączając w to agresywny nacjonalizm. Walka ta wymaga jednak minimalnych gwarancji przed arbitralnością ze strony przedstawicieli Państwa oraz przed nadużyciem władzy ze strony agencji państwowych.
Na zakończenie należy wspomnieć o tym, że skarżący w tej sprawie zostali wypuszczeni na wolność bez postawienia im zarzutów i natychmiast wręczono im nakazy deportacji.
Full & Egal Universal Law Academy