S.L. ve J.L. / Hırvatistan – 13712/11 - 7.5.2015 tarihli Karar [I. Bölüm]
Olaylar – 1997 yılında, anneleri tarafından temsil edilen on sekiz yaşından küçük iki kız kardeş olan başvuranlar 60.000 avro karşılığında bir villa satın almışlardır. Başvuranların yasal vasisi olan anne ve Z.L. ve ikinci başvuranın babası, taşınmaz malın yenilenmesi için 40.000 avro harcamışlardır.
2001 yılının Ekim ayınca, Z.L. altı yıl hapis cezasına mahkûm edilmiştir ve aile finansal zorluklar yaşamıştır. Z.L.’nin avukatı, Sosyal Refah Merkezinden taşınmaz mala ilişkin swap(takas) anlaşması için izin talep etmiştir. Söz konusu anlaşma uyarınca, villa, 55.000 avro değerindeki bir daire karşılığında avukatın kayınvalidesine devredilecektir. Ayrıca, başvuranlara, mülkler arasında bulunan değer farkı nedeniyle 5.000 avro tazminat ödenecektir.
Sosyal Refah Merkezi, villanın sahibi olan başvuranların hala on sekiz yaşının altında olmaları nedeniyle, anneleriyle görüşme yaptıktan sonra, gerekli izni vermiştir. Villa, 2001 yılının Aralık ayında söz konusu daireye karşılık verilmiştir. Daha sonra, başvuranlar, Sosyal Refah Merkezinin taşınmazların değerlerini ve özellikle Z.L.’nin mahkumiyet cezası alması ve annenin uyuşturucu bağımlısı olması gibi ailevi koşulları dikkate almadığı gerekçesiyle swap(takas) anlaşmasının iptali için hukuk davası açmışlardır. Söz konusu dava ve başvuranların sonraki itirazları, Merkezin kararına yalnızca idari yargılama işlemleri başlatarak itiraz edilebileceği gerekçesiyle reddedilmiştir.
Hukuksal Değerlendirme – 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi: Mahkeme, Devlet’in başvuran çocukların çıkarlarını gereğince dikkate alıp almadığını ve mülkiyet haklarını koruyup korumadığını belirlemek için değerlendirme yapmıştır. Yerel mahkemelerin villanın değerinin (10.000 avro) söz konusu dairenin değerine (55.000 avro) nasıl karşılık geldiğini açıklamamaları nedeniyle, ilk olarak kaygı duyulan konu, değiştirilen taşınmazların gerçek bağıl değerine ilişkindir.
Sosyal Refah Merkezinin tutumuna ilişkin olarak, davanın koşullarının değerlendirilmesi için atılan tek adım, anneyle görüşme yapılması olmuştur. Diğer yasal vasilerin hiçbiri taslak halindeki swap (takas)anlaşması hakkında görüşmeye çağırılmamış veya bilgilendirilmemiştir. Ayrıca, Merkezden, değiştirilen taşınmazların gerçek bağıl değerini veya durumunu değerlendirmesi beklenmesine rağmen, söz konusu değerlendirme yapılmamıştır. Benzer olarak, Z.L.’nin cezaevinde olduğunun ve ailenin finansal sorunlarının farkında olmasına rağmen, Merkez, başvuranların mülkiyete ilişkin çıkarlarının ebeveynlerinin kötü niyetli ve/veya ihmalkâr davranışlarına karşı gereğince korunup korunmadığını değerlendirmek için başvuranın ailevi durumunu gerekli dikkati göstererek ele almamıştır. Merkez, ailenin durumuna ilişkin daha fazla bilgi edinme veya başvuranların çıkarlarının korunması için özel bir vasinin atanması gerekip gerekmediğini değerlendirmek için hiçbir teşebbüste bulunmamıştır. Özet olarak, Merkez, çocuk olan başvuranların swap(takas) anlaşmasının en iyi şekilde çıkarlarına hizmet edip etmediğini değerlendirmemiştir.
Ek olarak, başvuranların önünde mevcut tek başvuru yolu, hukuk mahkemeleri önünde dava açmaktır. Ancak, hukuk mahkemeleri, davanın özel koşullarını incelememiş ve başvuranların açtığı davayı yalnızca Merkezin swap(takas) anlaşmasına izin veren kararına idari yargılama işlemleri başlatarak itiraz etmemeleri gerekçesiyle reddetmiştir. Böyle yaparak, mahkemeler, olası bir çıkar çatışmasına, başvuranların ailesine ve finansal durumlarına ilişkin kanıtları ve Merkezin, iç hukuk uyarınca çocuğun üstün çıkarları ilkesine uygun olarak iddiaları dikkatli bir şekilde değerlendirmek zorunda olduğunda, başvuranların üstün çıkarlarını koruyamadığı iddialarını göz ardı etmişlerdir.
Yerel makamlar, bu nedenle, taşınmaz mallara ilişkin ihtilaflı swap(takas) anlaşmasında çocuk olarak başvuranların mülkiyet haklarını güvence altına almak ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesince korunan haklarına müdahale eden tedbirlere etkili bir şekilde itiraz etmeleri için makul bir fırsat sağlamak için gerekli tedbirleri almamışlardır.
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle)
Madde 41: Saklıdır.
(Bkz., Lazarev ve Lazarev / Rusya (k.k.), 16153/03, 24 Kasım 2005, 80 sayılı Bilgi Notu)
Full & Egal Universal Law Academy