© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
CZWARTA SEKCJA
SPRAWA STASIK PRZECIW POLSCE
(Skarga nr 21823/12)
WYROK
STRASBOURG
6 października 2015
Wyrok ostateczny
06/01/2016
Wyrok ten stał się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi w art. 44 § 2 Konwencji. Może on podlegać zmianom redakcyjnym.
W sprawie Stasik przeciwko Polsce,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Izba w składzie:
Guido Raimondi, Przewodniczący,
George Nicolaou,
Ledi Bianku,
Nona Tsotsoria,
Paul Mahoney,
Krzysztof Wojtyczek,
Yonko Grozev, sędziowie,
oraz Fatoş Aracı, Zastępca Kanclerza Sekcji,
Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 sierpnia 2015 roku,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 21823/12) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesionej do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela Polski, Pana Mirosława Stasika (“skarżący”), w dniu 4 kwietnia 2012.
2. Skarżący był reprezentowany przez Pana W. Kozłowskiego, prawnika praktykującego w Warszawie. Rząd Polski („Rząd”) był reprezentowany przez pełnomocnika, Panią J. Chrzanowską, z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
3. Skarżący zarzucał, w szczególności, polskim władzom niepodjęcie skutecznych kroków w celu wyegzekwowania swojego prawa do kontaktu z synem, a także, że długość postępowania rozwodowego była nadmierna.
4. W dniu 21 stycznia 2013 roku skarga została zakomunikowana Rządowi.
5. W dniu 11 marca 2015 sędzia, wyznaczony jako sprawozdawca, zwrócił się do stron zgodnie z artykułem 49 § 3 (a) regulaminu Trybunału do przedstawienia konkretnych informacji dotyczących przebiegu postępowania rozwodowego.
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
6. Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w miejscowości Sulejówek.
A. Postępowanie rozwodowe i ustalenia dotyczące kontaktów z dzieckiem
7. W kwietniu 2007 roku żona skarżącego opuściła małżeński dom i przeniosła się do Zakopanego z synem małżonków M., który urodził się w dniu 1 lipca 2004 r.
8. W dniu 22 listopada 2007 roku skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Zakopanem (Sąd Rejonowy) o ustalenie kontaktu z dzieckiem.
9. W dniu 7 lutego 2008 roku skarżący cofnął wniosek gdyż strony ustaliły sposób kontaktu w drodze porozumienia. W tym samym dniu Sąd Rejonowy w Zakopanem umorzył postępowanie.
10. W dniu 4 lipca 2008 roku skarżący ponownie zwrócił się do Sądu Rejonowego w Zakopanem o uregulowanie jego kontaktów z dzieckiem. W dniu 22 sierpnia 2008 roku zwrócił się do tego samego sądu o wydanie tymczasowego zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem.
11. W dniu 3 września 2008 roku Sąd Rejonowy w Zakopanem wydał tymczasowe zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem. Orzekł, że skarżący może odwiedzać dziecko w domu matki w pierwszą i trzecią sobotę każdego miesiąca w godzinach miedzy 14 a 19. Skarżący dostał również możliwość zabrania dziecka poza jego miejsce zamieszkania w towarzystwie swojej matki. Sąd zauważył, że skarżący napotyka trudności w uzyskaniu stałego kontaktu z synem i że nie widział swojego dziecka od lipca 2008 roku. Ponadto sąd zwrócił uwagę, że w chwili, gdy miały miejsce okoliczności leżące u podstaw sporu, nie zostało ustalone, czy skarżącemu może zostać przyznany dostęp do dziecka bez obecność matki.
12. W międzyczasie, w dniu 29 sierpnia 2008 roku żona skarżącego złożyła do Sądu Okręgowego w Nowym Sączu wniosek o orzeczenie separacji z winy skarżącego. Wnosiła o przyznane prawa do opieki nad synem gdyż dziecko ma z nią swoje miejsce zamieszkania. Żona skarżącego zwróciła się do sądu również o dopuszczenie dowodu z zeznań dziewięciu świadków.
13. W dniu 20 października 2008 roku skarżący złożył wniosek o orzeczenie separacji z winy żony. Zwrócił się także do sądu o dopuszczenie dowodu z zeznań dwudziestu dwóch świadków.
14. W dniu 21 października 2008 roku sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Siedlcach.
15. W dniu 23 lutego 2009 roku skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew o rozwód z winy żony. Skarżący też wnioskował, by sąd przyznał mu prawo do opieki nad synem i ustanowił miejsce zamieszkania dziecka przy skarżącym. W tym samym dniu zwrócił się także do sądu o wydanie zarządzenia tymczasowego w przedmiocie zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem na czas trwania postępowania rozwodowego.
16. Sprawy o rozwód i o separację zostały połączone i pierwszy termin rozprawy został zaplanowany na 30 czerwca 2009 roku. Następnie, na wniosek żony skarżącego, rozprawa została odroczona do dnia 25 sierpnia 2009 roku. Sąd wyznaczył kuratora sądowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania dziecka.
17. Termin pierwszej rozprawy w sprawie rozwodowej odbył się w Sądzie Okręgowym w Siedlcach w dniu 25 sierpnia 2009 roku. Sąd przesłuchał obydwie strony.
18. W tym samym dniu Sąd Okręgowy w Siedlcach wydał tymczasowe zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem do czasu rozstrzygnięcia postępowania rozwodowego. Skarżącemu zezwolono na kontakt z synem co drugi i czwarty weekend miesiąca i w każdą środę, poza miejscem zamieszkania dziecka, lecz w obecności matki dziecka.
19. Zarówno skarżący i jego żona wnieśli zażalenia na to postanowienie.
20. W dniu 14 grudnia 2009 roku skarżący zwrócił się do sądu celem upoważnienia go do kontaktu telefonicznego z synem trzy razy w tygodniu.
21 W dniu 29 grudnia 2009 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach udzielił tymczasowego zezwolenia na kontakty telefoniczne i przyznał skarżącemu prawo do dwóch rozmów telefonicznych w tygodniu z synem, po trzydzieści minut każda. Te telefony miały odbywać się w każdą środę i piątek, pomiędzy 18:30 a 19:00.
22. W międzyczasie, w nieokreślonym dniu w 2009 roku żona skarżącego przeniosła się do Warszawy, a następnie, w 2010 roku, do Poznania.
23. W dniu 19 stycznia 2010 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 25 sierpnia 2009 r. złożone przez żonę skarżącego.
24. W dniu 9 marca 2010 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznał zażalenie skarżącego na to samo postanowienie i postanowił zmienić tymczasowy porządek kontaktów, dzięki czemu skarżący mógł widywać się z synem bez obecności matki.
25. Rozprawa wyznaczona na 23 marca 2010 roku została odroczona z powodu uzasadnionej nieobecności adwokata żony skarżącego.
26. W dniu 29 kwietnia 2010 roku w Sądzie Okręgowym w Siedlcach odbyła się rozprawa rozwodowa. Sąd przesłuchał jednego z ośmiu, powołanych świadków. Skarżący wycofał swój wniosek o przesłuchanie świadków podtrzymując go w stosunku do trzech z nich.
27. Rozprawa wyznaczona na 28 maja 2010 roku została odwołana ze względu na nieobecność zarówno żony skarżącego jak i świadków.
28. W dniu 8 lipca 2010 roku w Sądzie Okręgowym w Siedlcach odbył się kolejny termin rozprawy. Sąd wysłuchał świadków i strony. Postanowił również aby Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno - Konsultacyjny w Poznaniu sporządził opinię w zakresie sytuacji rodzinnej
29. W międzyczasie, w dniu 21 czerwca 2010 roku skarżący wniósł o zmianę tymczasowego postanowienia zabezpieczającego kontakt z dzieckiem. W dniu 21 lipca 2010 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach postanowił przyznać skarżącemu opiekę nad dzieckiem w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca od 10:00 w sobotę aż do 19:00 w niedzielę poza domem dziecka i bez obecności matki. Skarżący został również upoważniony do spędzenia jednego dnia z synem na Boże Narodzenie i Wielkanoc, jednego tygodnia ferii zimowych i dwóch tygodni wakacji.
30. W dniu 26 lipca, 12 sierpnia i 24 września 2010 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach wydał w postępowaniu rozwodowym postanowienia o przesłuchaniu świadków w ramach pomocy sądowej przez odpowiednio: Sąd Rejonowy w Łodzi, Sąd Rejonowy w Poznaniu oraz Sąd Rejonowy we Wrocławiu.
31 W dniu 27 stycznia 2011 roku, w odpowiedzi na pismo wzywające Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno‑Konsultacyjny do przedłożenia ekspertyzy, Sąd Okręgowy został poinformowany, że ze względu na dużą liczbę spraw, opinia zostanie przygotowana w ciągu kolejnych pięciu miesięcy. Sąd Okręgowy wydał kolejne zarządzenia w celu przyspieszenia sporządzenia opinii w dniu 17 marca i 7 czerwca 2011. W piśmie z dnia 15 lipca 2011 roku Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno‑Konsultacyjny poinformował sąd, że opinia nie może zostać sporządzona ze względu na niestawiennictwo żony skarżącego na spotkanie zaplanowane na 15 maja 2011, oraz kolejne spotkania, które zostały wyznaczone na 29 czerwca i 8 lipca 2011.
32. W dniu 8 sierpnia 2011 roku biegli z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno‑Konsultacyjnego wydali ekspertyzę na temat sytuacji rodziny do celów postępowania rozwodowego. Zgodnie z tą opinią, decyzje wydane w lipcu 2010 roku powinny pozostać w mocy i powinny być przestrzegane. Dziecko nie miało żadnych problemów emocjonalnych związanych z kontaktem z ojcem, ale zdawało sobie sprawę, z negatywnego podejścia matki co do tych kontaktów, gdy pytało matkę o zgodę. Obie strony kwestionowały wnioski opinii.
33. W dniu 12 września 2011 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił wniosek żony skarżącego o zmianę tymczasowego zabezpieczenia kontaktu z dzieckiem. Jej odwołanie od tej decyzji zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w Lublinie w dniu 23 stycznia 2012 roku.
34. W dniu 10 marca 2012 roku, w odpowiedzi na wnioski stron, biegli z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno‑Konsultacyjnego przedstawili opinię uzupełniającą dotyczącą sytuacji rodziny. Obie strony zakwestionowały opinię uzupełniającą.
35. W dniu 16 maja 2012 roku biegli przedstawili swoje odpowiedzi na kolejne pytania stron.
36. W dniu 12 czerwca 2012 roku w Sądzie Okręgowym w Siedlcach odbyła się rozprawa. Postanowiono na niej, by Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno‑Konsultacyjny w Siedlcach przygotował nową ekspertyzę.
37. W dniu 3 grudnia 2012 roku Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno ‑ Konsultacyjny w Siedlcach zwrócił akta sprawy do Sądu Okręgowego. Poinformowano sąd, iż nie było możliwe przygotowanie żądanej opinii z powodu nieobecności żony skarżącego na wyznaczonych spotkaniach.
38. W dniu 3 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach ustalił datę rozprawy na 14 lutego 2013 roku. Na prośbę żony skarżącego rozprawa została przesunięta na 26 marca 2013 roku.
39. W dniu 26 marca 2013 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach ogłosił wyrok orzekający rozwód. Sąd uznał, że obie strony były winne rozpadu więzi małżeńskiej. Następnie stwierdził, że pełna władza rodzicielska miała być sprawowana przez byłą żonę skarżącego, natomiast prawa rodzicielskie skarżącego miały być ograniczone. Miejsce zamieszkania dziecka ustalono z matką. Sąd zezwolił by skarżący miał kontakt z synem bez obecności matki w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca i spędzał z nim jeden dzień w okresie Bożego Narodzenia i Wielkanocy, oraz jeden tydzień ferii zimowych i dwa tygodnie wakacji. Skarżący został również upoważniony do kontaktu z dzieckiem przez telefon w każdy czwartek i piątek od 18.30 do 19.30.
40. Obie strony złożyły apelacje od wyroku sądu pierwszej instancji.
41. W dniu 24 października 2013 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelacje.
B. Egzekucja ustaleń dotyczących kontaktów z dzieckiem
42. W dniu 20 lutego 2009 roku skarżący wnioskował do Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie o nałożenie na jego żonę grzywny w wysokości 1000 złotych za nieprzestrzeganie ustaleń dotyczących kontaktów z dzieckiem z dnia 3 września 2008 roku (patrz pkt 11 powyżej), twierdził on, iż matka dziecka wielokrotnie odmawiała a także utrudniała mu kontakt z dzieckiem, w szczególności poprzez organizowanie spotkań w niedogodnych miejscach.
43. W dniu 28 kwietnia 2009 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie nałożył na matkę dziecka grzywnę w wysokości 500 zł za nieprzestrzeganie decyzji Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 3 września 2008 roku.
44. W dniu 7 sierpnia 2010 roku skarżący powiadomił policję, ponieważ matka dziecka odmówiła otworzenia drzwi, kiedy przyszedł odwiedzić syna.
45. W dniu 2 września 2010 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące decyzji z dnia 3 września 2008 roku w świetle późniejszych decyzji regulujących kontakty skarżącego z synem do czasu rozstrzygnięcia postępowania rozwodowego (patrz: pkt 18, 24 i 29 powyżej).
46. W dniu 30 grudnia 2010 roku skarżący wnioskował, by Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu pomogły mu w skutecznym zabezpieczeniu tymczasowego kontaktu z dzieckiem ustanowionego postanowieniem z dnia 21 lipca 2010 roku wydanym przez Sąd Okręgowy w Siedlcach. Skarżący zwrócił się do sądu, aby nałożyć na matkę dziecka grzywnę w wysokości 10.000 zł w związku z nieprzestrzeganiem przez nią decyzji sądu. Zwrócił się także do sądu o nałożenie grzywny w tej samej wysokości w związku z nieprzestrzeganiem przez nią decyzji Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 29 grudnia 2009 roku, określającej jego prawo do kontaktowania się z synem przez telefon. Twierdził, że matka dziecka wielokrotnie naruszyła jego prawa dostępu do syna i utrudniała jego kontakty z synem.
47. W dniu 21 lutego 2011 roku sąd odrzucił wniosek skarżącego odnoszący się do decyzji z dnia 29 grudnia 2009 r.
48. W dniu 23 maja 2011 roku skarżący ponownie złożył wniosek w tym zakresie.
49. Postępowania zostały połączone w dniu 16 czerwca 2011 r.
50. W międzyczasie, na wniosek skarżącego, rozprawa wyznaczona na 19 maja 2011 została przesunięta do dnia 24 maja 2011. Żadna ze stron nie uczestniczyła w rozprawie. Skarżący twierdził, że nie uczestniczył w rozprawie, ponieważ został poinformowany o zamierzonej nieobecności żony.
51. Strony złożyły pisma procesowe w dniu 30 czerwca 2011 roku.
52. Rząd twierdził, że termin rozprawy wyznaczony na dzień 6 września 2011 został przesunięty na 20 października 2011 na wniosek skarżącego. Skarżący twierdził, że rozprawa odbyła się w tym dniu i że był obecny.
53. Z powodu nieobecności skarżącego, rozprawa wyznaczona na 20 października 2011 roku została przesunięta na dzień 1 grudnia 2011 r.
54. W dniu 6 grudnia 2011 roku Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wydał postanowienie. Sąd ustanowił czternastodniowy termin dla matki, w celu umożliwienia skarżącemu dostępu do M. na warunkach określonych przez tymczasowe postanowienie o zabezpieczeniu kontaktu z dnia 21 lipca 2010 roku pod rygorem grzywny w wysokości 1000 zł. Następnie stwierdził, że matka ma dostosować się, w tym samym terminie, do decyzji o kontakcie telefonicznym pod rygorem grzywny w wysokości 500 zł.
Sąd nie miał wątpliwości, że matka M. nie przestrzegała uzgodnień dotyczących kontaktów osobistych skarżącego z M. Wizyty weekendowe prawie nigdy nie miały miejsca w sposób zgodny z ustaleniami o zabezpieczeniu kontaktu. Żona skarżącego zorganizowała M. zajęcia z szermierki oraz inne zajęcia w soboty, gdy skarżący był upoważniony do odbioru dziecka, co oznacza, że skarżący nie był w stanie zabrać syna i spędzać z nim czasu. Jednocześnie sąd zauważył, że skarżący odwiedzał syna nieregularnie w soboty. Jednak matka dziecka również nie przestrzegała prawa skarżącego do kontaktu z M. na Boże Narodzenie, Wielkanoc i w wakacje.
Sąd stwierdził również, że matka M. nie dostosowała się do decyzji sądu dotyczącej kontaktu telefonicznego skarżącego z synem. Sąd ustalił, że skarżący rzadko był w stanie skontaktować się z M. telefonicznie.
55. W dniu 12 marca 2012 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie żony skarżącego od tej decyzji.
56. W dniu 29 marca 2013 roku Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu umorzył postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do decyzji z dnia 21 lipca 2010 roku z powodu braku udziału ze strony skarżącego w tym postępowaniu.
57. W międzyczasie, w dniu 8 lutego 2012 roku skarżący złożył kolejny wniosek o wyegzekwowanie jego prawa do kontaktu, jak określono w decyzji z dnia 21 lipca 2010 roku, na podstawie znowelizowanych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (patrz paragraf 66 poniżej). Rozprawa została zaplanowana na 24 września 2013. W dniu 9 stycznia 2015 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu umorzył postępowanie ponieważ prawa do zabezpieczenia kontaktów skarżącego z dzieckiem w międzyczasie zostały uregulowane w wyroku rozwodowym (patrz: pkt 39 i 41 powyżej). Brak dalszych informacji o przebiegu postępowań w tej sprawie zawnioskowanych przez strony.
C. Postępowanie na podstawie z ustawy z 2004 roku
58. W dniu 5 października 2011 roku skarżący wniósł skargę do Sądu Apelacyjnego w Lublinie na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o naruszeniu prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – (ustawa z 2004 roku). Twierdził, przede wszystkim, że ostatni termin rozprawy w postępowaniu rozwodowym odbył się w lipcu 2010 roku i że sąd był nie reagował na postępowanie żony, zmierzające do przedłużania i utrudniania postępowania.
59. W dniu 9 listopada 2011 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił skargę skarżącego. Przyznał, że postępowanie toczy się od sierpnia 2008 roku, ale był zdania, że zostało one przedłużone przez działania stron, a sąd odpowiada za przewlekłość spowodowaną wyłącznie własnym działaniem. Obie strony wielokrotnie składały liczne pisma i wnioski, które sąd był zobowiązany rozpoznać. Ustalono, że nie było opóźnień ze strony sądu w zakresie rozpoznania tych wniosków . Strony składały odwołania od różnych wpadkowych decyzji sześć razy. Ponadto, w wyniku postawy obu stron, kwestia zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem stała się głównym problemem w tej sprawie. To jeszcze bardziej przedłużyło postępowanie.
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA
60. Właściwe prawo krajowe – obowiązujące do 13 sierpnia 2011 roku - dotyczące egzekwowania praw rodziców do odwiedzin, jest określone w wyroku Trybunału w sprawie P.P. przeciwko Polsce (nr 8677/03, §§ 69-74, 8 Styczeń 2008.)
61. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego, w przypadkach, gdy rodzic, który został zobowiązany na mocy postanowienia sądu do respektowania praw kontaktów drugiego rodzica odmówił zastosowania się do tego postanowienia, postanowienie to będzie przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące wykonania zobowiązań niepieniężnych miały zastosowanie do wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach dotyczących praw rodzicielskich lub praw do kontaktu z dziećmi (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1976 roku, III CZP 94/75, OSNCP 1976, 7-8).
62. W szczególności, w przypadku gdy sąd nadał jednemu z rodziców prawo do opieki, artykuł 1050 Kodeksu Postępowania Cywilnego był odpowiedni w zakresie egzekucji w celu zapewnienia kontaktu dziecka z drugim rodzicem. Artykuł ten stanowi, w zakresie, w jakim dotyczy, że:
“1. Jeżeli dłużnik ma wykonać czynność, której inna osoba wykonać za niego nie może, a której wykonanie zależy wyłącznie od jego woli, sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron wyznaczy dłużnikowi termin do wykonania i zagrozi mu grzywną na wypadek, gdyby w wyznaczonym terminie czynności nie wykonał.
3. Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do wykonania czynności, sąd na wniosek wierzyciela nałoży na dłużnika grzywnę i jednocześnie wyznaczy nowy termin do wykonania czynności, z zagrożeniem surowszą grzywną.”
63.Artykuł 1052 Kodeksu Postępowania Cywilnego stanowi:
“W jednym postanowieniu sąd może wymierzyć grzywnę nie wyższą niż dziesięć tysięcy złotych, chyba że dwukrotne wymierzenie grzywny okazało się nieskuteczne. Ogólna suma grzywien w tej samej sprawie nie może przewyższać miliona złotych. (...).”
64. W dniu 28 sierpnia 2008 roku Sąd Najwyższy podjął uchwałę (III CZP 75/08), która stanowi:
“Postanowienie regulujące kontakty rodziców z dzieckiem, nakazujące wydawanie dziecka przez rodzica, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, oraz zobowiązujące drugiego rodzica do odprowadzania dziecka, podlega wykonaniu w postępowaniu unormowanym w art. 5981 i następnych Kodeksu Postępowania Cywilnego”
65. Artykuł 5986 Kodeksu przewiduje, że Jeżeli zobowiązany do oddania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką nie zastosuje się do postanowienia, o którym mowa w art. 5985, sąd, na wniosek uprawnionego, zleci kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie tej osoby.
66. W dniu 13 sierpnia 2011 weszły w życie pewne poprawki do Kodeksu został dodany. oddział 6 "Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem" Zmiany mają zastosowanie jedynie do wniosków złożonych po tej dacie. Artykuły 59815do 59821 przewidują obecnie odrębne procedury pozwalające nałożyć grzywnę na rodzica, który nie zastosuje się do uzgodnień o zabezpieczeniu kontaktu. Zgodnie z tymi przepisami, sąd w pierwszej kolejności może nałożyć grzywnę w ustalonej wysokości za każdy przypadek niestosowania się do ustaleń, a następnie, w przypadku dalszego niestosowania się do obowiązku, strona będzie zobowiązana do zapłaty kwoty proporcjonalnej do liczby naruszeń ustaleń w zakresie kontaktów.
PRAWO
I. ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 8 KONWENCJI
67. Skarżący zarzucał, że polskie władze nie podjęły skutecznych kroków w celu wyegzekwowania jego prawa do kontaktów z synem. Powoływał się on na artykuł 8 Konwencji, który stanowi:
“1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.”
68. Rząd zakwestionował ten zarzut.
A. Dopuszczalność skargi
69. Rząd argumentował, że skarżący nie wyczerpał dostępnych środków krajowych, zgodnie z artykułem 35 § 1 Konwencji.
70. Stwierdzono, że skarżący powinien złożyć wniosek na podstawie art 5986 Kodeksu do przymusowego odebrania jego syna przez kuratora wyznaczonego przez sąd (patrz pkt 65 powyżej). Gdyby sąd krajowy otrzymał taki wniosek, kurator wyznaczony przez sąd mógłby towarzyszyć skarżącemu na każdej wizycie oraz nadzorowałby realizację ustaleń o zabezpieczeniu kontaktu.
71. Skarżący twierdził, że skorzystał z dostępnych środków w tym, wnioskował o nałożenie grzywny na matkę dziecka. Stwierdził także, że wniosek o przymusowe odebranie dziecka przez kuratora wyznaczonego przez sąd stanowiłoby nieodpowiedni środek w tej sprawie. Odniósł się do możliwych niekorzystnych skutków takiego przymusowego odebrania dziecka, jakie mogłyby wystąpić w jego relacji z synem.
72. Trybunał zauważa, że podobny zarzut, podniesiony przez Rząd w sprawie przeciwko Polsce dotyczącej egzekwowania praw do kontaktu, został już zbadany i odrzucony przez Trybunał (patrz D. przeciwko Polsce (dec.), Nr. 8215/02, 8 lutego 2002). Skarżący w tamtej sprawie również zainicjował postępowanie egzekucyjne dotyczące uzgodnień dotyczących zabezpieczenia kontaktu, a sądy krajowe dwukrotnie zgodziły się na wnioski o nałożenie grzywny na matkę dziecka. Argumenty podniesione przez rząd są podobne do tych, które zostały już zbadane i nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które prowadziłyby Trybunał do odstąpienia od wcześniejszych ustaleń.
73. Z powyższego wynika, że zarzut Rządu o niedopuszczalności z powodu braku wyczerpania środków krajowych musi zostać odrzucony
74. Trybunał zauważa, że skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w rozumieniu artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Zauważa również, że nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Należy zatem uznać ją za dopuszczalną.
B. Meritum skargi
1. Stanowiska stron
(a) Skarżący
75. Skarżący twierdził, że jego próby prawidłowego i efektywnego kontaktu z dzieckiem rozpoczęły się w 2007 roku. Próby te były jednak w dużej mierze nieskuteczne. Twierdził, że władze krajowe nie zastosowały prawa krajowego w sposób, który mógłby skutecznie zabezpieczyć jego prawo do kontaktów. Podkreślił, że ze względu na zachowanie żony, został pozbawiony regularnego i niezakłóconego kontaktu z M. w trakcie postępowania rozwodowego, w którym kwestie opieki i prawa kontaktu miały również być ostatecznie rozstrzygnięte. Miejsce zamieszkania dziecka zostało wyznaczone przy matce podczas postępowania rozwodowego. Zatem, było to niezwykle ważne, by skarżący posiadał regularny i niezakłócony kontakt z dzieckiem zgodnie z postanowieniem o tymczasowym zabezpieczeniu kontaktów. Twierdził, że prawo polskie nie zapewnia odpowiedniej ochrony rodzica, któremu nie przyznano prawa do opieki na czas trwania postępowania rozwodowego.
76. Skarżący potwierdził, że zachowanie matki dziecka nie było równoznaczne z całkowitą odmową dostępu do dziecka w ciągu tego czasu. Ale zauważył, że stawiając przeszkody do jego kontaktu z synem jednak nie dostosowała się do ustaleń o dostępie skarżącego do syna. Fakt ten został potwierdzony przez odpowiednie decyzje sądów krajowych wydane w postępowaniu egzekucyjnym. Jednakże, ze względu na opóźnienia w prowadzeniu tych postępowań, władzom krajowym nie udało się skutecznie zapobiec utrudnieniom w kontaktach skarżącego z dzieckiem spowodowanych przez matkę M. Ponadto grzywny nałożone przez władze krajowe nie były wystarczające, by zniechęcić ją do utrudniania kontaktów.
(b) Rząd
77. Rząd twierdził, że władze podjęły wszelkie właściwe kroki, w celu ułatwienia kontaktów skarżącego z synem oraz w celu zapewnienia skutecznego egzekwowania prawa skarżącego do poszanowania jego życia rodzinnego. Odniesiono się do konfliktu między skarżącym a matką dziecka jako głównej przyczyny problemów skarżącego w egzekwowaniu jego praw kontaktowych. Argumentowano, że trudności skarżącego wynikają z zachowania matki dziecka, która utrudniała kontakt skarżącego z dzieckiem, a także z własnego zachowania skarżącego. Podkreślili oni, że samemu skarżącemu nie udało się w pełni przestrzegać ustaleń dotyczących kontaktu. Podkreślono również, że skarżący nie został pozbawiony dostępu do syna i że na ogół pozostawał w stałym kontakcie ze swoim dzieckiem.
78. Rząd był zdania, że postępowanie było szybkie i że władze przeprowadziły je w sposób rzetelny. Zauważono, że w celu uregulowania opieki nad M. i jego kontaktu z ojcem, zgodnie z najlepszym interesem dziecka, sąd krajowy pozyskał opinie na temat sytuacji rodziny w trakcie postępowania rozwodowego. Twierdzono również, że postępowanie egzekucyjne było skuteczne, w tym, że sąd krajowy dwukrotnie nałożył grzywnę na matkę dziecka.
2. Ocena Trybunału
(a) Zasady ogólne
79. Trybunał przypomina, że korzystanie przez rodzica i dziecko z prawa do przebywania razem stanowi podstawowy element życia rodzinnego w rozumieniu artykułu 8 Konwencji (zobacz, między innymi uprawnieniami, Vojnity przeciwko Węgry, nr. 29617/07, § 28, 12 luty 2013).
80. Zasadniczym celem artykułu 8 Konwencji jest ochrona jednostki przed arbitralnym działaniem władz publicznych. Przewidziano ponadto pozytywne obowiązki właściwe dla rzeczywistego "poszanowania" życia rodzinnego. Zobowiązania te mogą obejmować przyjęcie środków mających na celu zapewnienie poszanowania życia rodzinnego w sferze relacji między jednostkami, w tym zarówno zapewnienia prawa w zakresie regulacji kontaktów oraz postępowań egzekucyjnych chroniących osoby fizyczne a także wprowadzenie, w stosownych przypadkach, szczegółowych kroków (patrz, między innymi, X i Y przeciwko Holandii, 26 marca 1985, § 23, Seria A, nr. 91, oraz Zawadka przeciwko Polsce, nr. 48542/99, § 53, 23 czerwiec 2005).
81. Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że w sprawach dotyczących opieki nad dzieckiem najlepszy interes dziecka musi być sprawą nadrzędną (patrz wyrok Gnahoré przeciwko Francji, nr. 40031/98, § 59, ECHR 2000-IX) i może, w zależności od jego charakteru i powagi, zastąpić interes rodziców (patrz Sahin v. Niemcy [GC], nr. 30943/96, § 66, ECHR 2003-VIII).
82. Trybunał wielokrotnie orzekał, że artykuł 8 obejmuje prawo rodziców do podejmowania działań, które będą im umożliwiały połączenie się ze swoimi dziećmi i zobowiązania ze strony władz krajowych do podjęcia działań, w taki sposób by interes dziecka był nadrzędny, a które pozwalały by zachować relacje osobiste, a jeśli będzie to możliwe, by "odbudować" rodzinę; obowiązkiem państwa nie jest zaprezentowanie rezultatów, ale środków (patrz, między innymi, Nuutinen przeciwko Finlandii, nr. 32842/96, § 127, ECHR 2000‑VIII; Hokkanen przeciwko Finlandii, 23 Wrzesień 1994, § 55, Seria A no. 299‑A; Gnahoré, cytowany wyżej, § 59, ECHR 2000‑IX; Nistor przeciwko Rumunii, nr. 14565/05, §§ 70, 109, 2 Listopad 2010; oraz Cristescu przeciwko Rumunii, nr. 13589/07, § 57, 10 Styczeń 2012). Dotyczy to nie tylko spraw obejmujących przymusowe przejęcie dzieci przez opiekę publiczną i wdrożenie środków opiekuńczych (zobacz, między innymi, Olsson v. Szwecja (nr. 2), 27 listopada 1992, Seria A nr. 250, strony 35-36, § 90), ale również przypadków, w których między rodzicami i/lub innymi członkami rodziny dziecka zaistnieją spory odnośnie kontaktu i miejsca zamieszkania dzieci (patrz Hokkanen, cytowany powyżej, § 55 i Zawadka, cytowany powyżej, § 55) ,
83. W takich przypadkach, obowiązki władz krajowych nie są jednak bezwzględne. Kluczową kwestią jest, czy organy te podjęły wszelkie właściwe kroki w celu ułatwienia takiego kontaktu, jakiego można racjonalnie wymagać w szczególnych okolicznościach każdego przypadku (patrz, mutatis mutandis, Hokkanen, cytowany powyżej, § 58). Innym ważnym czynnikiem w postępowaniach dotyczących dzieci jest to, że czas nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że wszelkie opóźnienia proceduralne doprowadzą do faktycznego rozstrzygnięcia problemu zanim uczyni to sąd. (patrz. F przeciwko Polsce, nr. 2210/12, § 56, 16 Wrzesień 2014). Co więcej, upływ czasu może mieć nieodwracalne skutki dla stosunków między dzieckiem a rodzicem, którzy nie przebywają razem na co dzień. (patrz, na przykład, Kuppinger przeciwko Niemcom, nr 62198/11, § 102, 15 stycznia).
(b) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie
84. Nie ulega wątpliwości, że sytuacje rozpoznawane w tym przypadku odnoszą się do "życia rodzinnego" w rozumieniu artykułu 8§1Konwencjii że przepis ten ma zastosowanie.
85. W świetle powyższej zasady, decydującą kwestią jest to, czy polskie władze podjęły wszelkie właściwe kroki, które mogą być racjonalnie wymagane, aby ułatwić egzekwowanie ustaleń dotyczących kontaktów z dzieckiem przewidzianych w postanowieniach o zabezpieczeniu z 3 września 2008, 25sierpnia oraz 29 grudnia 2009 roku a także 9 marca oraz 21 lipca 2010 (patrz: pkt 11, 18, 21, 24 and 29). Wszystkie te postanowienia upoważniały skarżącego do regularnego kontaktu ze swoim synem, początkowo w obecności matki dziecka, później - od 9 marca 2010 - bez obecności matki, a od 29 grudnia 2009 roku, także przez telefon.
86. Sąd zauważa na wstępie, że skarżący i jego żona rozwiedli się w 2007 roku, kiedy ich syn M. miał trzy lata. Żona skarżącego przeniosła się z dzieckiem do innego miasta. Wydaje się, że początkowo skarżącemu i jego żonie udało się rozwiązać kwestię kontaktów skarżącego z M. Jednak trudności w zorganizowaniu wizyt skarżącego powstały już w 2008 rokui skarżący złożył wniosek do sądu krajowego o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu kontaktów. W dniu 3 września 2008 roku Sąd Rejonowy w Zakopanem wydał postanowienie w zakresie tymczasowego zabezpieczenia kontaktów i pozwolił na kontakt skarżącego z synem w miejscu zamieszkania dziecka (patrz: pkt 7-11 powyżej). Niemniej jednak, żona skarżącego nie zastosowała się całkowicie do tego postanowienia. W dniu 20 lutego 2009 roku skarżący złożył wniosek egzekucyjny, zwracając się do sądu krajowego o nałożenie grzywny na matkę dziecka w wysokości 1000 zł. W dniu 28 kwietnia 2009 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie nałożył grzywnę w wysokości 500 zł (patrz: pkt 42-43 powyżej).
87. Trybunał zauważa, że wniosek skarżącego o egzekwowanie został zbadany szybko i bez żadnych opóźnień przez Sąd Rejonowy. Zauważa także, że zgodnie z obowiązującym prawem skarżący mógł złożyć kolejne wnioski o nałożenie większych kar w postępowaniach egzekucyjnych (patrz: pkt 62-63 powyżej). Niemniej jednak, skarżący nie złożył żadnych wniosków, a postępowanie zostało ostatecznie umorzone w dniu 2 września 2010 roku (patrz pkt. 45 powyżej). W związku z powyższym, biorąc pod uwagę, że dalsze wnioski nie zostały złożone przez skarżącego, Trybunał uznaje, że władze podjęły wszelkie kroki, aby wyegzekwować zabezpieczenie kontaktów z dnia 3 września 2008, które mogą być racjonalnie wymagane w tych okolicznościach.
88. Niemniej jednak, skarżący nadal napotykał problemy ze stałym i niezakłócanym kontaktem ze swoim dzieckiem. W dniu 30 grudnia 2010 roku złożył wniosek o egzekucję tymczasowego zabezpieczenia kontaktów z dnia 21 lipca 2010 roku oraz 23 maja 2011 roku, żądanie egzekwowania odnosiło się do kontaktu telefonicznego określonego w decyzji z dnia 29 grudnia 2009 roku (patrz pkt. 48 powyżej).
89. Jeśli chodzi o szybkość postępowania egzekucyjnego, należy stwierdzić, że sąd krajowy rozpoznał oba wnioski w dniu 6 grudnia 2011 oraz, że rozpatrzenie wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2010 trwało przez prawie rok (patrz pkt. 54 powyżej). Prawdą jest, że, jak twierdzi rząd, opóźnienie można częściowo przypisać skarżącemu gdyż terminy rozpraw zaplanowane na 19 maja i 20 października 2011 nie odbyły się na jego wniosek lub z powodu jego nieobecności (patrz: pkt 50-53 powyżej). Jednakże, Trybunał zauważa, że sąd krajowy potrzebował prawie pięciu miesięcy, aby wyznaczyć pierwszy termin rozprawy, a następnie – jako, że rozprawa nie odbyła się z powodu nieobecności stron -prawie trzech miesięcy, aby ją przełożyć. Rząd nie przedstawił żadnego wyjaśnienia dla tych opóźnień w rozpatrywaniu wniosków skarżącego.
90. Sąd krajowy ostatecznie uznał, że żona skarżącego nie zastosowała się do postanowień o zabezpieczeniu kontaktów z dnia 29 grudnia 2009 roku oraz z dnia 21 lipca 2010 roku i ustanowił czternastodniowy termin by dostosowała się do postanowień pod rygorem grzywny (patrz pkt 54 powyżej). Skarżący nie złożył żadnych wniosków o nałożenie tych kar. Wydaje się, że matka M., przynajmniej na bardzo krótki okres czasu, działała zgodnie z tą decyzją (patrz: pkt 55-56 powyżej). Jednak już 8 lutego 2012 roku skarżący złożył kolejny wniosek o egzekwowanie swoich praw o zabezpieczeniu kontaktu w ramach postępowania z dnia 21 lipca 2010. Zauważono, że wniosek ten również nie został zbadany dostatecznie szybko, i że matka dziecka nie została obciążona grzywną w postępowaniu, które ostatecznie zostało zamknięte (patrz pkt 57 powyżej). Rząd nie przedstawił żadnego wyjaśnienia co do czasu trwania tych postępowań.
91. Skarżący twierdził, że polski system prawny nie zapewnił odpowiedniej ochrony prawnej dla rodzica, któremu nie zostało udzielone prawo do opieki w trakcie postępowania rozwodowego. Trybunał przypomina w związku z tym, że jego zadaniem nie jest abstrakcyjny przegląd prawa krajowego, lecz zbadanie, sposobu w jaki prawo zostało zastosowane do skarżącego (patrz, między innymi, McCann i Inni przeciwko Wielkiej Brytanii , 27 września 1995, § 153, Seria A nr. 324). Uwzględniając szczególne okoliczności sprawy, Trybunał zauważa, że wniosek skarżącego o egzekucję jego prawa doprowadził do ustalenia terminu dla matki do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu kontaktu pod rygorem kary grzywny. Zgodnie z przepisami prawa krajowego mającymi zastosowanie w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych, jeśli matka dziecka nie zastosowała się do decyzji, na kolejny wniosek skarżącego, sąd krajowy nałożyłby grzywnę na nią i ustawił inny termin (patrz pkt 62 powyżej). Trybunał zauważa w związku z tym, że przedłużająca się analiza wniosku egzekucyjnego skarżącego uniemożliwia zarówno jemu, jak i sądowi krajowemu podejmowanie dalszych kroków w celu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu kontaktów.
92. Trybunał przypomina, że w tego rodzaju postępowaniach, adekwatność środka musi być oceniana przez pryzmat szybkości jego realizacji, a upływ czasu może mieć nieodwracalne skutki dla stosunków między dzieckiem a rodzicem, który wspólnie z nim nie zamieszkuje (patrz pkt. 83 powyżej). Jest to tym bardziej naglące w przypadkach takich jak w niniejszej sprawie, gdzie upływ czasu może również mieć wpływ na wynik sporu o prawo do opieki. Choć, jak twierdzi Rząd, skarżący w niniejszej sprawie nie był całkowicie pozbawiony kontaktu z synem, doświadczył on znacznych trudności w uzyskaniu regularnego i niezakłóconego kontaktu z M. w trakcie toczącego się postępowania rozwodowego i postępowania dotyczącego opieki nad dzieckiem. Trybunał zauważa ponadto, że w trakcie procesu stosunki rodziców z M. były oceniane przez biegłych dla celów sporządzenia opinii na temat sytuacji rodziny (patrz: pkt 31-32 powyżej).
93. Trybunał uznaje, że zadanie sądów krajowych było utrudnione przez szczególnie napięte relacje między skarżącym a jego byłą żoną. Tym niemniej, pomimo, że Rząd, powołał się na konflikt między skarżącym, a matką dziecka, jako źródło problemów skarżącego w utrzymywaniu kontaktu z M. (patrz pkt 77 powyżej, nie ma żadnych powodów by uznać, że ten konflikt ten wpłynął na przebieg postępowania egzekucyjnego lub był powodem opóźnień oraz braku ich skuteczności (porównać P.K. przeciwko Posce, nr. 43123/10, §§88-96, 10 Czerwiec 2014, oraz P.F. przeciwko Polsce, nr. 2210/12, §§ 60-63, 16 Wrzesień 2014).
94. Mając na uwadze okoliczności sprawy, w szczególności upływ czasu, a także standardy ustanowione w swoim orzecznictwie, Trybunał stwierdza, że pomimo przyznanego marginesu swobodnego uznania, polskie władze nie dokonały odpowiednich i skutecznych wysiłków na rzecz egzekwowania postanowienia o zabezpieczeniu kontaktu z dnia 21 lipca 2010.
95. Doszło więc do naruszenia artykułu 8 Konwencji.
II. ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 6 KONWENCJI
96. Skarżący zarzucał, że długość postępowania rozwodowego była niezgodna z wymogiem "rozsądnego terminu" przewidzianym w artykule 6 § 1 Konwencji, który brzmi następująco:
“Każdy ma prawo do rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez ... sąd”
97. Rząd nie zgodził się z tym argumentem.
98. Postępowanie rozpoczęło się w dniu 29 sierpnia 2008 roku i zakończyło się w dniu 24 października 2013. Tym samym trwało pięć lat i około dwa miesiące w dwóch instancjach.
A. Dopuszczalność skargi
99. Trybunał zauważa, że skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w rozumieniu artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Zauważa również, że nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Należy zatem uznać ją za dopuszczalną.
B. Meritum skargi
1. Stanowiska stron
(a) Skarżący
100. Skarżący stwierdził, że postępowanie w sprawie rozwodowej było zbyt długie. Odniósł się w szczególności do faktu, iż Sąd Okręgowy w Siedlcach wydał wyrok w pierwszej instancji po ponad 4 latach od dnia wniesienia pozwu. Twierdził, że znaczna część tego okresu została przeznaczona na przygotowywanie opinii. Ponadto sąd krajowy nie podjął żadnych działań w celu zobowiązania żony skarżącego do obecności na zaplanowanych przez biegłych spotkaniach. Skarżący również twierdził, że nie przyczynił się do czasu trwania postępowania, bo wycofał swój wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków.
(b) Rząd
101. Rząd był zdania, że nie doszło do naruszenia artykułu 6 Konwencji, jako że sądy krajowe działały z należytą starannością. Zdaniem Rządu, odpowiedzialność za ogólną długość trwania postępowania rozwodowego należy przypisać skarżącemu i jego żonie. Ustalono, że sprawa miała złożony charakter ze względu na obszerne pisma procesowe obu stron i ich liczebność. Stwierdzono, że postępowanie zostało dodatkowo przedłużane przez odwołania obu stron od różnych wpadkowych postanowień sądu pierwszej instancji. Zdaniem Rządu, ponadto - nawiązując do osobistego konfliktu między skarżącym a jego byłą żoną skarżący znacząco przyczynił się do długości postępowania.
102. Uznano, że żona skarżącego nie dostosowała się do zaplanowanych terminów przesłuchań przez biegłych oraz, że sąd został powiadomiony o jej nieobecnościach. Stwierdzono, że zachowanie żony skarżącego było konsekwencją silnej niechęci między stronami. Rząd podkreślił, że sądy krajowe mogą odpowiadać tylko za ich własne działania.
2. Ocena Trybunału
103. Trybunał przypomina, że rozsądna długość postępowania musi być oceniana w świetle okoliczności danej sprawy oraz z uwzględnieniem następujących kryteriów: złożoność sprawy, zachowania skarżącego i właściwych władz oraz znaczenia sprawy dla skarżącego (patrz, między innymi, Frydlender przeciwko Francji [GC], nr. 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).
104. Po przeanalizowaniu całego przedłożonego materiału, Trybunał uważa, że Rząd nie przedstawił żadnych faktów ani argumentu mogących uzasadnić opóźnienie w niniejszej sprawie.
105. Trybunał przyznaje, że postępowanie cechowała pewna złożoność, ponieważ dotyczyło ono pozwów o separację i rozwód i że sąd krajowy miał orzec o prawach do opieki nad małoletnim dzieckiem i uzgodnić zabezpieczenie kontaktów z rodzicem pozbawionym praw do opieki. Sąd pierwszej instancji wydał także znaczną liczbę zarządzeń tymczasowych.
106. Jednakże w sprawach odnoszących się do praw stanu cywilnego, co jest dla skarżącego szczególnie istotnym czynnikiem, jest wymagana szczególna staranność ze względu na możliwe konsekwencje, które mogą wyniknąć z przewlekłości postępowania, w szczególności w zakresie korzystania z prawa do poszanowania życia rodzinnego (Laino przeciwko Włochom [GC], nr. 3158/96, § 18, ECHR 1999-I).
107. Co do postępowania władz zajmujących się sprawą skarżącego, Trybunał zauważa, że o ile postępowanie sądu drugiej instancji trwało dość krótko to czas rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji przekroczył cztery lata (patrz pkt 12 i 39 powyżej). Znaczna część tego okresu - około osiemnastu miesięcy - upłynęła w oczekiwaniu na przygotowanie opinii biegłych (patrz: pkt 28-32 i 36 37 powyżej). Druga opinia nie została zakończona, gdyż żona skarżącego nie stawiła się na zaplanowane terminy, natomiast sąd krajowy nie podjął żadnych działań w celu dyscyplinowania jej lub biegłych. Trybunał przypomina, że wbrew opinii Rządu państwo jest odpowiedzialne za opóźnienia w przedstawieniu sądowi opinii powołanych biegłych (patrz, na przykład, Capuano przeciwko Włochom, 25 czerwca 1988, § 32, Seria A, nr. 119, oraz Nibbio przeciwko Włochy, 26 lutego 1992, § 18, Seria A nr. 228 A). Ponadto postawa stron nie zwalnia sądu z zapewnienia prawa do sprawnego postępowania gwarantowanego przez artykuł 6 § 1 (patrz, na przykład, Guincho przeciwko Portugalia, 10 lipca 1984, § 32, Seria A, nr. 81).
108. Ponadto Trybunał zauważa, że Rząd nie przedstawił żadnych informacji ani dowodów na poparcie swojego twierdzenia, że skarżący znacząco przyczynił się do długości postępowania.
109. Mając na uwadze okoliczności sprawy, a także standardy ustanowione w swoim orzecznictwie, Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie okres postępowania był nadmierny i nie spełniała wymogu "rozsądnego terminu".
Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.
III. INNE ZARZUT NARUSZENIA KONWENCJI
110. Skarżący zarzucił, na podstawie artykułu 12 Konwencji, że ze względu na przewlekłość postępowania rozwodowego, został pozbawiony prawa do ponownego zawarcia małżeństwa Artykuł 12 stanowi, że:
“Mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa”
111. Jednakże Trybunał zauważa, że skarżący nie wykazał, że faktycznie chciał i nie miał możliwości zawarcia ponownego związku małżeńskiego (patrz: Capoccia przeciwko Włochom, nr 16479/90, decyzja Komisji z dnia 13 października 1993 r... SDP przeciwko Włochom, nr . 27962/95, decyzja Komisji z dnia 16 kwietnia 1996 r. Bolignari przeciwko Włochom, nr 37175/97, decyzja Komisji 22 kwietnia 1998 r... Truszkowska przeciwko Polska nr 52586/99 (rozkł.), 11 grudnia 2001 , porównanie i kontrast VK przeciwko Chorwacji, nr. 38380/08, 27 listopada 2012). Dlatego ta część skargi jest nieuzasadniona i musi zostać odrzucona jako bezzasadna, zgodnie z artykułem 35 § 3 i 4 Konwencji.
112. Na koniec, skarżący skarżył na podstawie artykułu 13 Konwencji, że nie miał "skutecznego środka" przeciwko domniemanemu naruszeniu swoich praw wywodzonych z Artykułu 8 Konwencji. Artykuł 13 stanowi:
“Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w niniejszej konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe
113. Jednakże słowo "środek odwoławczy" w rozumieniu artykułu 13 nie oznacza to środka, który przynosi pożądany rezultat, ale po prostu dostępny środek odwoławczy do organu właściwego do zbadania zasadności skargi (patrz, mutatis mutandis, Bensaid przeciwko Wielkiej Brytanii, nr. 44599/98, § 56, ECHR 2001-I).
114. W świetle powyższego, Trybunał uznaje, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można powiedzieć, że prawo skarżącego do skutecznego środka odwoławczego na podstawie artykułu 13 Konwencji nie zostało zachowane.
115. Wynika z tego, że ta część skargi jest oczywiście bezzasadna i musi zostać odrzucona zgodnie z artykułem 35 §§ 3 (a) i 4 Konwencji.
IV. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI
116. Artykuł 41 Konwencji stanowi:
“Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.”
A. Szkoda
117. Wnioskodawca zażądał, 500 euro (EUR) za każdy miesiąc naruszenia jego praw wynikających z Konwencji z tytułu szkody niemajątkowej.
118. Rząd uznał tę kwotę za wygórowaną.
119. Trybunał uważa, że skarżący poniósł szkodę niemajątkową. Orzekając na zasadzie słuszności, Trybunał przyznaje mu 4,200 euro z tego tytułu.
B. Koszty i wydatki
120. Wnioskodawca nie wniósł żadnych roszczeń o zwrot kosztów i wydatków związanych z postępowaniem.
C. Odsetki za zwłokę
121. Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki za zwłokę ustalone były w oparciu o marginalną stopę procentową Europejskiego Banku Centralnego, powiększoną o trzy punkty procentowe.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ, JEDNOMYŚLNIE,Uznaje skargę na podstawie Artykułu 8 Konwencji dotyczącą egzekucji praw skarżącego do kontaktu oraz skargę na podstawie artykułu 6 § 1 Konwencji dotyczącą przewlekłości postępowania rozwodowego za dopuszczalną, natomiast pozostałą część skargi za niedopuszczalną;
2. Stwierdza, że doszło do naruszenia artykułu 8 Konwencji;
3. Stwierdza, że doszło do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji;
4. Stwierdza
(a) że pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z artykułem 44 § 2 Konwencji, 4,200 EUR (cztery tysiące dwieście euro) powiększone o wszelkie podatki, które mogą zostać nałożone na tę kwotę, z tytułu doznanej szkody niemajątkowej, które będą przeliczone na walutę pozwanego państwa po kursie obowiązującym w dniu rozliczenia;
(b) po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty, winny zostać naliczone od tych kwot odsetki zwykłe według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe;
5. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.
Sporządzono w języku angielskim, oraz obwieszczono pisemnie w dniu 6 października 2015, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału
Fatoş AracıGuido Raimondi
Zastępca KanclerzaPrzewodniczący
Full & Egal Universal Law Academy