Tahirov / Azerbaycan – 31953/11 - 11.06.2015 tarihli Karar [I. Bölüm]
Olaylar – Başvuran, 2010 yılının Kasım ayında gerçekleştirilen milletvekili seçimlerinde bağımsız aday olmak istemiştir. Başvuran, Seçim Yasasının gerektirdiği üzere, adaylığını desteklemek üzere 450 seçmenin imzasını toplamış ve Bölge Seçim Kuruluna iletmiştir. Kurul tarafından kurulan uzman çalışma grubuna göre, imzaların aynı kişi tarafından atıldığı veya seçmenin adresine ilişkin bilgilerin eksik olduğu gerekçesiyle bazı imzaların geçersiz olması nedeniyle, 2010 yılının Ekim ayında başvuranın adaylığı Bölge Seçim Kurulu tarafından reddedilmiştir.
Başvuran, Seçim Yasası uyarınca imzaların incelenme sürecine katılmaya davet edilmesi gerektiği halde davet edilmediği iddiasıyla, Merkez Seçim Kuruluna bir şikâyette bulunmuştur. Başvuran ayrıca, 172 imzanın “aynı kişi tarafından atıldığı” yönündeki bulgunun, tam bir doğrulama yapılmaksızın ihtimale dayalı bir uzman beyanına dayandırıldığını ve kendisine eksik adresleri düzeltme imkânı verilmesi gerektiğini ancak verilmediğini iddia etmiştir. Başvuran, şikâyetini desteklemek amacıyla, imzaları geçersiz olarak beyan edilen 91 kişinin, imzalarının güvenilirliğini teyit ettikleri yazılı beyanları sunmuştur.
Merkez Seçim Kuruluna bağlı çalışma grubu, başvuranın sunduğu 600 imzadan 178 imzanın geçersiz olduğunu tespit ettikten sonra, Merkez Seçim Kurulu başvuranın şikâyetini reddetmiştir. Ayrıca başvuran bu sürece katılmaya davet edilmemiştir. Ulusal mahkemeler, başvuranın iddialarına ilişkin detaylı bir inceleme gerçekleştirmeden, başvuranın itirazını dayanaksız olduğu gerekçesiyle reddetmiştir.
Hukuki değerlendirme – Sözleşme’nin 37 § 1 maddesi: Azerbaycan’da gerçekleştirilen her bir seçim sonrasında, 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamında korunan haklara ilişkin çeşitli türdeki ihlal iddiaları, Azerbaycan aleyhine açılan davalarda Mahkemeye yöneltilen mükerrer ve oldukça çok sayıdaki şikâyetin konusunu oluşturmaktadır. Bu durum, yetkililerin yeterli genel tedbirleri almasını gerektiren sistemsel veya yapısal sorunların varlığını ortaya koymaktadır. Davalı Devletin somut davada sunduğu tek taraflı deklarasyonda bu tür bir tedbirden bahsedilmemiştir. Bu nedenle söz konusu deklarasyon, Sözleşme ve Protokollerinde belirtilen insan haklarına saygının, davanın Mahkeme tarafından incelenmesine devam edilmesini gerektirmediği yönünde bir sonuca varılması bakımından yeterli zemin oluşturmamıştır.
Sonuç: Hükümetin, başvurunun kayıttan düşürülmesine yönelik talebi reddedilmiştir (oy birliğiyle).
1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi: Aday olabilmek için 450 destekleyici imza toplanması koşulu, seçilme ihtimali bulunmayan adayların sayısının azaltılması meşru amacını taşımıştır.
Mahkeme, söz konusu seçilebilme koşuluna uygunluğun onaylanmasıyla ilgili olarak Azerbaycan Seçim Yasasında belirtilen usulün, keyfiliğe karşı yeterli güvenceleri sağlayacak şekilde uygulanıp uygulanmadığını incelemiştir. Mahkeme bu bağlamda, 7 Kasım 2010 tarihinde Azerbaycan’da gerçekleştirilen Milletvekili Seçimlerine ilişkin olarak Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (“AGİT”) tarafından hazırlanan bir raporda, Bölge Seçim Kurulunun tarafsızlığı, kayıt sürecinin şeffaflığı ve basit teknik hatalar nedeniyle kayıt taleplerinin reddedilmesi hususlarındaki kaygıların ifade edildiğini kaydetmiştir. Rapora göre, adaylık başvurularının reddedilmesine yönelik itiraz kapsamında Merkez Seçim Kuruluna yapılan şikâyetlerin birçoğu, yeterli inceleme yapılmadan reddedilmiştir. Nitekim, 2010 yılında gerçekleştirilen seçimler sonrasında, bizzat Avrupa Mahkemesine, başvuran tarafından yapılan başvuru da dahil olmak üzere, destekleyici imzaların geçersiz bulunması nedeniyle adaylık kaydı reddedilen adaylar tarafından yaklaşık 30 başvuru yapılmıştır. Başvuranın –ve diğer adayların- adaylık kaydının reddedilmesinin nedeni olarak destekleyici imzaların sahte olması gösterilirken, Hükümet, başvuranın imza kâğıtlarını inceleyen çalışma grubu uzmanlarının niteliklerine ve yeterliklerine ilişkin bilgi vermemiştir. Mahkemeye göre, imza kâğıtlarını inceleme görevinden sorumlu çalışma grubu uzmanlarının görevlendirilmesi ve seçilmesine yönelik mesleki nitelikler ve kriterlere ilişkin açık ve yeterli bilginin bulunmayışı, aday kaydı ve genel olarak seçimlere yönelik usulün hakkaniyetine olan bütün güvene ciddi bir şekilde zarar verebilecek bir unsurdur. Buna karşın, uzmanlar sadece bazı imzaların sahte olabileceğine yönelik bir ihtimal bulunduğunu belirtmiş ancak bu ihtimalin ne kadar yüksek olduğuna dair bir açıklama bile yapmamışlardır. Seçim kurullarına bağlı çalışma gruplarına ilişkin Merkez Seçim Kurulu mevzuatında, durumun açıklığa kavuşturulması amacıyla mümkün ek adımlar öngörülmesine rağmen, uzmanlar başka bir inceleme talebinde bulunmamışlardır.
Başvuranın seçilme hakkı, olasılıklara ve belirsiz görüşlere bağlı olmamalı, açıkça belirlenmiş seçilebilme koşullarına uygunluk kriterleriyle sınırlandırılmalıdır. Bu nedenle, seçim kurullarının kararları keyfidir. Ayrıca, Seçim Yasasında öngörülen keyfiliğe karşı usuli güvencelerden hiçbirine (örneğin adayın, imza kağıtları incelenirken hazır bulunma hakkı veya ilgili seçim kurulu toplantısı gerçekleştirilmeden 24 saat önce inceleme raporunu edinme hakkı) riayet edilmemiştir. Başvuran bu nedenle, konuyla bağlantılı açıklamada bulunma, imza kâğıtlarındaki herhangi bir eksikliği giderme veya çalışma gruplarının bu süreçteki tespitlerine itiraz etme imkânından mahrum bırakılmıştır. AGİT raporuna göre, bu durum sistemsel niteliklidir.
Ayrıca, Merkez Seçim Kurulu veya ulusal mahkemeler, başvuran tarafından ileri sürülen sağlam argümanları ele almamış ve kararlarında uygun bir gerekçe sunmamıştır. Üstelik, seçim yasası koşullarının aksine, Merkez Seçim Kurulu başvuranın toplantıda hazır bulunmasını sağlamamıştır. Seçim kurullarının ve mahkemelerin tutumu, hukukun üstünlüğünün ve seçimin bütünlüğünün korunmasına yönelik gerçek bir kaygı bulunmadığını açıkça göstermiştir. Bu nedenle, başvurana, adaylık kaydının reddedilmesine yönelik keyfi bir karar verilmesini önleyecek yeterli güvenceler sağlanmamıştır.
Sonuç: ihlal (oy birliğiyle)
Madde 41: manevi tazminat olarak 7.500 avro
Full & Egal Universal Law Academy