© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Telegraaf Media Nederland Landelijke Media B.v. o.fl. gegn Hollandi
Dómur frá 22. nóvember 2012
Mál nr. 39315/06
8. gr. Friðhelgi einkalífs
10. gr. Tjáningarfrelsi
Fjölmiðlar. Blaðamenn. Heimildarmenn. Rannsóknaraðgerðir. Skylda til að afhenda gögn. Öryggi ríkisins.
1. Málsatvik
Kærendur voru þrír, útgáfufyrirtækið Telegraaf Media Nederland Landelijke Media B.V. sem gefur út dagblaðið De Telegraaf og eigendur fyrirtækisins Joost de Haas og Bart Mos. Þeir búa í Hollandi og starfa sem blaðamenn hjá útgáfufyrirtækinu.
Í janúar 2006 skrifuðu kærendurnir Haas og Mos greinar í De Telegraaf um rannsókn hollensku öryggislögreglunnar á því hvort leynileg gögn hennar hefðu borist til tiltekins manns sem rak umfangsmikla skipulagða glæpastarfsemi í Hollandi. Löggæsluyfirvöld í Hollandi kröfðust þess að þeim gögnum, sem kærendur hefðu undir höndum um málið, og væru komin frá öryggislögreglunni, yrði skilað. Kærendur leituðu til hollenskra dómstóla til að hnekkja þessum fyrirmælum. Vísuðu þeir til skyldu kærenda sem blaðamanna og fjölmiðils til að vernda heimildarmenn sína, enda kynnu löggæsluyfirvöld að geta greint fingraför heimildarmanns þeirra á gögnunum. Hollenskir dómstólar féllust ekki á sjónarmið kærenda og staðfestu skyldu þeirra til að afhenda gögnin. Vísað var til þess að kærendum hefði ekki beinlínis verið gert að upplýsa hver heimildarmaður þeirra væri. Þá væri réttlætanlegt að vernd heimildarmanna blaðamanna væri takmörkuð til verndar ríkisleyndarmálum.
Í júní 2006 höfðuðu kærendurnir Haas og Mos mál gegn hollenskum yfirvöldum vegna gruns um að símar þeirra hefðu verið hleraðir og þeir væru undir eftirliti hollensku öryggislögreglunnar. Hollensk yfirvöld játuðu hvorki né neituðu ásökunum kærenda. Hollenskir dómstólar töldu að enda þótt hinar meintu aðgerðir hefðu beinst að því að finna út hver heimildarmaður kæranda væri þá væri vernd heimildamanns ekki takmarkalaus. Ekki væri útilokað að öryggislögreglan mætti beita sérstökum rannsóknarheimildum sínum með þessum hætti.
Í nóvember 2006 komu kærendurnir Haas og Mos fyrir hollenskan dómstól sem vitni í sakamáli á hendur þremur sakborningum sem voru ákærðir fyrir að hafa lekið gögnum frá hollensku öryggislögreglunni. Kærendur neituðu að svara spurningum um það hver hefði látið þeim í té þau gögn sem þeir byggðu umfjöllun sína á. Í kjölfarið voru kærendur sviptir frelsi fyrir að neita að hlíta fyrirmælum dómstóls en látnir lausir nokkrum dögum síðar með vísan til þess að þeir nytu réttar til að láta ekki í té upplýsingar um heimildarmenn sína. Einn sakborninga í fyrrgreindu sakamáli var sakfelldur fyrir að hafa lekið gögnum öryggislögreglunnar. Fram kom að þau gögn sem kærendum var gert af láta af hendi voru rannsökuð en engin fingraför hefðu fundist á þeim.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur byggðu á því að brotið hefði verið gegn 8. gr. og 10. gr. sáttmálans með því að þeim var gert að láta af hendi tilteknar upplýsingar til lögreglu og einnig vegna þeirra rannsóknaraðgerða sem ríkisvaldið beitti gegn þeim. Allar framangreindar aðgerðir hefðu brotið gegn rétti kærenda til að vernda heimildarmenn sína.
Niðurstaða
Varðandi þær rannsóknaraðgerðir sem beitt hafði verið gegn kærendum taldi dómstóllinn að skoða yrði bæði hvort 8. og 10. gr. sáttmálans hefðu verið brotnar. Aðgerðunum hefði verið beitt til að komast hjá þeim trúnaði sem kærendur höfðu gagnvart heimildarmanni eða heimildarmönnum sínum.
Talið var að aðgerðirnar hefðu átt sér stoð í lögum og að kærendur hefðu getað mátt búast við að gripið yrði til einhverra aðgerða til að upplýsa hver braut lög með því að leka gögnum öryggislögreglunnar. Aftur á móti yrði að líta rannsóknaraðgerðir gegn blaðamönnum í lýðræðisþjóðfélagi alvarlegum augum. Í slíkum tilvikum væri nauðsynlegt að dómari eða sérstakt sjálfstætt stjórnvald hefði eftirlit með aðgerðunum. Enginn slíkur aðili hefði getað hindrað eða stöðvað hollensk yfirvöld í að framkvæma þær aðgerðir sem framkvæmdar hefðu verið gagnvart kærendum og var því talið að brotið hefði verið gegn 8. og 10. gr. sáttmálans. Samkvæmt hollenskum lögum hefði ekki verið nægilegt aðhald með þeim aðgerðum sem kærendur þurftu að þola og beindust að því að svipta hulunni af heimildarmanni eða heimildarmönnum þeirra.
Varðandi skyldu kærenda til að skila þeim gögnum sem lekið var frá hollensku öryggislögreglunni taldi dómstóllinn ljóst að réttindi kærenda hefðu verið skert og að það hefði verið gert með stoð í hollenskum lögum um meðferð sakamála. Markmið aðgerðanna hefðu verið lögmæt, þ.e. vernd öryggis ríkisins og að koma í veg fyrir að glæpir yrðu framdir. Dómstóllinn rakti mikilvægt hlutverk fjölmiðla í lýðræðisþjóðfélögum og vernd heimildarmanna þeirra. Aðgerðir sem hindruðu fjölmiðla í að gegna þessu hlutverki fjölmiðla væru til þess fallnar að hafa hamlandi áhrif á tjáningarfrelsi í samfélaginu. Því þyrftu ríkir almannahagsmunir að koma til svo frelsi fjölmiðla að þessu leyti yrði takmarkað. Dómstóllinn taldi að leit yfirvalda að þeim aðila sem hefði lekið gögnum til kærenda hefði ekki réttlætt að kærendum yrði gert að skila gögnunum. Nægjanlegt hefði verið fyrir yfirvöld að greina efni þeirra gagna sem um var að ræða, enda hefði mátt bera þær upplýsingar saman við vitneskju þeirra um það hvaða einstaklingar hefðu haft aðgang að sömu upplýsingum. Þótt rétt hefði verið að yfirvöld gætu fullvissað sig um að öll þau gögn, sem lekið hefði verið, væru komin úr dreifingu hefðu þau ekki átt rétt á að fá að vita hver eða hverjir það hefðu verið sem hefðu lekið þeim til kærenda. Í öllu falli virtist ljóst að umrædd gögn hefðu fyrir löngu verið komin í hendur aðila sem grunaðir væru um glæpi. Loks var talið að yfirvöld hefðu haft rétt á að fá að sjá gögnin og að séð yrði til þess að þeim væri eytt. Ekki hefði verið ástæða til að gögnin sjálf væru afhent yfirvöldum. Var því talið að brotið hefði verið gegn 8. og 10. gr. sáttmálans.
Kærendum voru dæmdar 60 þúsund evrur í málskostnað. Tveir dómarar skiluðu sameiginlega sératkvæði þar sem komist var að annarri niðurstöðu.
Full & Egal Universal Law Academy