© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy
Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja
Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 243
Sierpień - wrzesień 2020 r.
Tërshana p. Albanii – skarga nr 48756/14
Wyrok z 04.08.2020 r. [Druga Sekcja]
Art. 2
Art. 2 ust. 1
Skuteczne śledztwo
Niedołożenie przez władze szczególnej staranności wymaganej przy prowadzeniu dogłębnego śledztwa w odniesieniu do napaści na kobietę z wykorzystaniem kwasu: naruszenie
Fakty – Skarżąca została oszpecona na skutek poważnej napaści z wykorzystaniem kwasu przez niezidentyfikowanego napastnika na ulicy w Tiranie. Choć podejrzewała swego byłego męża, śledztwo nie doprowadziło do skazania kogokolwiek.
Prawo – Art. 2 (aspekt proceduralny): Trybunał musiał zbadać, czy śledztwo przeprowadzone przez organy państwowe spełniało wymogi wynikające z proceduralnego aspektu art. 2, mając na uwadze ogólną sytuację kobiet w Albanii, gdzie doszło do napaści z wykorzystaniem kwasu, oraz reakcję władz w ramach śledztwa w sprawie tego incydentu.
W raportach międzynarodowych na temat Albanii wielokrotnie podkreślano wysoką częstotliwość przemocy wobec kobiet. Ponadto raporty krajowe wspierały pogląd, że w danym czasie przemoc wobec kobiet była problemem szeroko rozpowszechnionym. W raportach międzynarodowych zauważano ponadto, że przemoc wobec kobiet nie jest w pełni zgłaszana władzom, nie są prowadzone wobec niej wystarczające dochodzenia i ściganie ani nie są wydawane wystarczające wyroki. W raportach tych sugerowano, że policja i prokuratura wykazują nieefektywne podejście do przemocy wobec kobiet z uwagi na „postawy społeczne i wartości kulturowe”, a ponadto, że panuje klimat pobłażliwości lub bezkarności wobec sprawców przemocy wobec kobiet. W czasie napaści ogólny klimat istniejący prima facie w Albanii sprzyjał przemocy wobec kobiet.
Kiedy napaść ma miejsce w takim ogólnym klimacie, tym większego znaczenia nabiera śledztwo. Organy śledcze muszą być bardziej staranne, prowadząc dogłębne śledztwo, tak by zapewnić skuteczne przestrzeganie prawa krajowego chroniącego prawo do życia. Wymóg takiej staranności przy prowadzeniu między innymi śledztwa w sprawie napaści z użyciem kwasu – która według Komitetu do Spraw Likwidacji Dyskryminacji Kobiet i innych raportów może stanowić praktykę „przemocy ze względu na płeć” wobec kobiet – został powtórzony w Zaleceniu Ogólnym nr 19. Zgodnie z tym Zaleceniem „państwa mogą być również odpowiedzialne za czyny osób prywatnych, jeśli nie działają z należytą starannością, by zapobiec naruszeniom praw lub przeprowadzić śledztwo i ukarać akty przemocy, [mogą być odpowiedzialne] także za przyznanie odszkodowania”. Zostało to stanowczo powtórzone w Zaleceniu Ogólnym nr 35.
Prokurator wszczął śledztwo w sprawie napaści z wykorzystaniem kwasu i przeprowadzono kilka czynności dochodzeniowo-śledczych w odniesieniu do byłego męża skarżącej, wobec którego zastosowano środek przymusu. Podjęto dalsze kroki dochodzeniowe, w tym zbadano nagrania z kamer wideo dwóch sąsiednich banków. Niemniej jednak w żadnym momencie władze nie były w stanie ustalić rodzaju substancji odnalezionej w pojemniku i na odzieży skarżącej. Nie uzyskano opinii biegłego z dziedziny chemii lub toksykologii, gdyż właściwe organy albo nie posiadały niezbędnego specjalistycznego sprzętu, albo przygotowanie takich opinii nie należało do ich kompetencji. W tym względzie trudno było Trybunałowi zaakceptować fakt, że czynność dochodzeniowo-śledcza o kluczowym znaczeniu dla sprawy, mianowicie opinia biegłego umożliwiająca zidentyfikowanie substancji użytej do zaatakowania skarżącej, nie została przeprowadzona z niezbędną pilnością i determinacją. To do władz krajowych należało rozwiązanie kwestii właściwości organów lub ustanowienie wyspecjalizowanych instytucji celem przeprowadzania takich czynności procesowych, jakie były decydujące dla postępu śledztwa oraz wypełnienia obowiązków proceduralnych na podstawie art. 2.
Okoliczności napaści na skarżącą – która miała znamiona formy przemocy ze względu na płeć – powinny były skłonić władze do reakcji ze szczególną starannością przy prowadzeniu czynności dochodzeniowo-śledczych. Kiedykolwiek zachodzi podejrzenie, że napaść mogła być motywowana płcią, szczególnie istotne jest, by śledztwo było prowadzone z determinacją.
Ostateczna decyzja w sprawie – niepodlegające zażaleniu postanowienie o zawieszeniu śledztwa – nie udzieliła żadnej konkretnej odpowiedzi na pytanie o charakter substancji odnalezionej w pojemniku oraz na odzieży skarżącej. Ponadto, pomimo powtarzanych zapytań skarżącej o postęp śledztwa, w odpowiedzi nie przekazano jej żadnych informacji ani dokumentów. Nie mogła ona zatem zaskarżyć czynności dochodzeniowo-śledczych (lub ich pominięcia) ani wnioskować do władz o podjęcie innych czynności. Przy braku zidentyfikowania sprawcy nie mogła też wnieść roszczenia o odszkodowanie. W rezultacie przedmiotowe śledztwo nie stanowiło skutecznej reakcji władz na napaść z użyciem kwasu.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednogłośnie)
Trybunał orzekł również, jednogłośnie, że nie doszło do naruszenia materialnego aspektu art. 2, gdyż w danym czasie istniały w Albanii skuteczne ramy prawne, a przed napaścią skarżąca nie zwróciła uwagi władz na zagrożenia stwarzane dla niej przez jej byłego męża, co mogłoby pociągnąć za sobą pozytywny obowiązek podjęcia przez władze środków prewencyjnych lub innych uzasadnionych działań celem ochrony jej życia.
Art. 41: 12 000 EUR z tytułu szkody niemajątkowej; roszczenie z tytułu szkody majątkowej oddalone.
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa