© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Tymoshenko gegn Úkraínu
Dómur frá 30. apríl 2012
Mál nr. 49872/11
3. gr. Bann við pyndingum
5. gr. Réttur til frelsis og mannhelgi
18. gr. Takmörkun á skerðingu réttinda
Skilyrði gæsluvarðhalds. Skaðabætur. Aðbúnaður í fangelsi. Heilsufar fanga.
1. Málsatvik
Kærandi, Yuliya Volodymyrivna Tymoshenko, er fædd árið 1960 og er fyrrverandi forsætisráðherra Úkraínu. Hún afplánar fangelsisdóm í Kachanivska-fangelsinu í Kharkiv í Úkraínu. Þegar kæran var til meðferðar var hún vistuð á sjúkrahúsi í Kharkiv.
Við meðferð sakamáls á hendur kæranda féllst dómari á kröfu saksóknara um að hún yrði úrskurðuð í gæsluvarðhald. Vísað var til þess að kærandi hefði neitað að lúta ákvörðunum dómarans við meðferð málsins, sýnt þeim sem sóttu þinghöld óvirðingu og neitað að gefa upplýsingar um það hvar hún byggi. Kærandi var hneppt í varðhald 5. ágúst 2011. Þann 30. desember 2011 var kærandi flutt í fangelsi í Kharkiv til að afplána refsingu sem henni hafði verið gerð með dómi.
Kærandi glímir við ýmiss konar heilsufarsvandamál og hefur ætíð haldið því fram að aðbúnaður hennar í úkraínskum fangelsum væri slæmur með hliðsjón af heilsufari hennar. Kærandi er með matarofnæmi, magakveisu, ýmiss konar bakverki og æðavandamál. Kærandi hefur haldið því fram að sú aðstaða sem henni var búin áður en dómur féll í máli hennar hefði m.a. verið illa loftræst og hún hefði haft takmarkaða möguleika á að ganga utandyra. Kærandi taldi að yfirvöld hefðu vanmetið hversu illa hún var á sig komin heilsufarslega og því ekki veitt henni nægjanlega heilbrigðisþjónustu. Kærandi leyfði ekki læknum að skoða sig, nema þeim sem hún valdi, enda treysti hún ekki læknum fangelsanna þar sem hún var vistuð.
Á tímabilinu frá febrúar til apríl 2012 var kærandi skoðuð nokkrum sinnum af þýskum læknum sem mæltu með að hún fengi meðferð á sérhæfðu sjúkrahúsi. Í kjölfar sérstakrar bráðabirgðaákvörðunar dómstólsins ákváðu úkraínsk yfirvöld 20. apríl 2012 veita kæranda aukna heilbrigðisþjónustu á sjúkrahúsi í Kharkiv. Kærandi heldur því fram að hún hafi neitað að láta flytja sig á sjúkrahúsið og að hún hafi verið flutt með valdi. Kærandi taldi að sjúkrahúsið gæti ekki boðið henni viðeigandi þjónustu. Kærandi fór í hungurverkfall til að mótmæla flutningnum og því ofbeldi sem hún taldi sig hafa orðið fyrir í tengslum við hann.
Þann 22. apríl 2012 kom kærandi aftur í fangelsið sem hún hafði verið vistuð í og var skoðuð af læknum þar. Þeir tóku eftir að hún var nokkuð marin en töldu að aldur meiðslanna væri ekki í samræmi við frásagnir kæranda. Að sögn úkraínskra stjórnvalda neitaði kærandi að leyfa réttarlækni að skoða meiðsl hennar. Saksóknari ákvað því að hefja ekki rannsókn vegna málsins. Í kjölfar fréttaflutnings um málið skipti saksóknari um skoðun og hóf rannsókn. Úkraínsk stjórnvöld halda því fram að skýrslur hafi verið teknar af ýmsum sem urðu vitni að meðferð kæranda. Meðal annars taldi bílstjóri sjúkrabílsins sem notaður var til að flytja kæranda að flutningurinn hefði gengið áfallalaust og kærandi hefði ekki sýnt mótþróa. Réttarlæknir sem mat meiðsli kæranda taldi að þau væru ekki til komin vegna átaka heldur fremur heilsufars kæranda. Saksóknari ákvað að ákæra engan vegna málsins.
Í maí 2012 var kærandi á ný flutt á sjúkrahúsið í Kharkiv þar sem hún hlaut læknismeðferð hjá þýskum taugalækni. Kærandi ákvað þá að hætta hungurverkfalli. Kærandi lagði í kjölfarið fram kæru sem laut að því að myndatökuvélar væru notaðar til að fylgjast með henni á sjúkrahúsinu og að heilsufarsupplýsingum hennar hefði verið dreift. Saksóknari ákvað að bregðast ekki við kærunni. Stjórnsýslukæru henni er laut að sömu atriðum var jafnframt hafnað.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi hélt því fram að aðstæður sem henni voru búnar í fangelsum í Kiev og Kharkiv hefðu ekki tekið mið af bágu heilsufari hennar. Þá hefðu hún verið flutt á spítala í Kharkiv gegn vilja sínum og hún hlotið áverka meðan á flutningnum stóð. Ófullnægjandi rannsókn hefði verið gerð á tildrögum þess að hún hlaut þá áverka. Hún hefði verið undir stöðugu eftirliti þann tíma sem hún dvaldi á spítalanum í Kharkiv. Hún hefði verið frelsissvipt á ólögmætan og gerræðislegan hátt áður en hún var dæmd í fangelsi og þá frelsissviptingu hefði hún ekki getað látið reyna á fyrir dómi. Þá ætti hún ekki rétt á bótum vegna þessa samkvæmt úkraínskum lögum. Kærandi byggði á 3., 5., 8. og 18. gr. sáttmálans.
Kærandi hefur síðar kært niðurstöðu refsimálsins sem leiddi til þess að hún var dæmd í fangelsi en ekki var tekin afstaða til þeirrar kæru í þessum dómi dómstólsins.
Niðurstaða
Dómstóllinn taldi að kæran væri ekki tæk til efnismeðferðar að því leyti sem vísað væri til 3. gr. sáttmálans varðandi aðstæður kæranda í fangelsinu þar sem hún dvaldi áður en hún var dæmd til refsingar og varðandi skort á heilbrigðisþjónustu. Dómstóllinn tók fram að þótt kærandi kynni að hafa orðið fyrir óþægindum vegna aðstæðna í fangelsinu, t.d. varðandi skort á aðgangi að dagsbirtu, heitu vatni og hitun teldust aðstæðurnar ekki hafa verið svo slæmar að brotið hefði verið gegn 3. gr. sáttmálans. Ljóst var að kærandi hafði hlotið þónokkra heilbrigðisþjónustu af hálfu úkraínskra yfirvalda umfram það sem venjulegt væri í úkraínskum fangelsum. Evrópunefnd um varnir gegn pyndingum hefði skoðað aðstæður í fangelsinu þar sem kærandi dvaldi meðan á réttarhöldum í máli hennar stóð og ekki talið neitt athugavert við aðbúnað hennar. Þá taldi dómstóllinn að kæran væri ekki tæk til efnismeðferðar að því er varðaði meint brot gegn 8. gr. sáttmálans vegna þess eftirlits sem kærandi sætti á spítala í Kharkiv. Var vísað til þess að kærandi hefði ekki látið reyna á aðfinnslur sínar þar að lútandi fyrir úkraínskum dómstólum.
Um 3. gr.: Að því er varðaði meðferð kæranda þegar hún var flutt á spítalann í Kharkiv benti dómstóllinn á að sýnt hefði verið fram á að hún hefði fengið marbletti meðan hún dvaldi í fangelsi fyrir flutninginn. Þetta eitt kallaði á að úkraínsk yfirvöld útskýrðu hvað hefði komið fyrir kæranda. Dómstóllinn taldi að staðsetning marblettanna samræmdist frásögn kæranda en ekki yrði framhjá því litið að mat á sárunum benti til þess að þau hefðu komið til á öðrum tíma en kærandi hélt fram. Þar sem kærandi hefði neitað að láta réttarlækni meta sárin var talið að ekki hefði verið sýnt nægjanlega fram á að þau hefðu orðið til á þeim tíma sem kærandi hélt fram. Var því ekki talið að hún hefði sýnt fram á að brotið hefði verið gegn 3. gr. sáttmálans þegar hún var flutt á spítalann í Kharkiv. Úkraínskum yfirvöldum hefði borið skylda til að rannsaka umræddar ásakanir kæranda. Kærandi sjálf hefði á hinn bóginn takmarkað möguleika yfirvalda til slíkrar rannsóknar. Var því talið að sú takmarkaða rannsókn sem yfirvöld hefðu framkvæmt hefði ekki brotið gegn 3. gr. sáttmálans.
Um 5. gr.: Varðandi þann þátt kærunnar er laut að því að varðhald kæranda meðan á réttarhöldum í máli hennar stóð hefði brotið gegn 5. gr. sáttmálans tók dómstóllinn fram að þetta væri atriði sem hann hefði áður bent á að væri ófullnægjandi í úkraínskri löggjöf. Ekki hefði verið sýnt fram á að nauðsynlegt væri að svipta kæranda frelsi á grundvelli flóttahættu. Ekki væri réttlætanlegt að svipta mann frelsi sínu á þeim grundvelli að hann sýndi dómstól ekki nægjanlega virðingu. Var talið að frelsissvipting kæranda hefði að þessu leyti brotið gegn 1. mgr. 5. gr. sáttmálans.
Umrædd frelsissvipting kæranda hafði nokkrum sinnum verið tekin til meðferðar fyrir úkraínskum dómstólum. Aldrei var fjallað um röksemdir kæranda í þessum tilvikum heldur einungis tekið fram að ekki væri heimilt að endurskoða ákvarðanir um frelsissviptingar sem þessar. Talið var að rökstuðningur úkraínskra dómstóla að þessu leyti hefði brotið gegn 4. mgr. 5. gr. sáttmálans.
Þar sem ekki var heimild í úkraínskum lögum til að greiða þeim sem skaðabætur sem urðu fyrir brotum af hálfu úkraínska dómskerfisins var talið að brotið hefði verið gegn 5. mgr. 5. gr. sáttmálans.
Um 18. gr.: Dómstóllinn taldi að brotið hefði verið gegn 18. gr., sbr. 5. gr. sáttmálans, þar sem kærandi hafði verið svipt frelsi sínu í öðrum tilgangi en heimilt var samkvæmt síðarnefnda ákvæðinu.
Þrír dómarar skiluðu sameiginlega sératkvæði þar sem komist var að sömu niðurstöðu. Þrír dómarar skiluðu sameiginlega sératkvæði þar sem komist var að annarri niðurstöðu.
Full & Egal Universal Law Academy