AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
ÜÇEL/TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 58661/09)
KARAR
STRAZBURG
28 Kasım 2017
İşbu karar kesinleşmiş olup; bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Üçel/Türkiye davasında,
Başkan,
Ledi Bianku,
Hakimler,
Paul Lemmens,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi(İkinci Bölüm),
7 Kasım 2017 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,
Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Davanın temelinde, Murat Üçel (“başvuran”) adlı bir Türk vatandaşı tarafından, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesine uygun olarak, 22 Ekim 2009 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine Mahkemeye yapılmış olan bir başvuru (no. 58661/09) bulunmaktadır.
2. Başvuran Mahkeme önünde, Ankara Barosuna kayıtlı Avukat F. Okan tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Başvuranın Savunma Bakanlığı tarafından iletilen gizli belgelere erişememesi nedeniyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önündeki davanın adil olmadığı iddiasına ilişkin şikayetler ve kürsüde görev yapan iki subayın diğer askeri hâkimler ile aynı hukuki güvencelerden yararlanmamaları nedeniyle mahkemenin bağımsız ve tarafsız olmadığı iddiasına ilişkin şikayetler 22 Eylül 2015 tarihinde Hükümete tebliğ edilmiş olup; diğer şikayetlerin Mahkeme İçtüzüğü’nün 54 § 3 maddesi uyarunca kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.
4. Hükümet, başvurunun bir Komite tarafından incelenmesine itiraz etmiştir. Mahkeme, Hükümetin itirazını değerlendirdikten sonra reddetmiştir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
5. Başvuran 1985 doğumlu olup, Denizli’de ikamet etmektedir.
6. Başvuran 13 Haziran 2009 tarihinde, disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle Uzman Çavuş Okulundan çıkarılmıştır. Başvuran daha sonra, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde dava açmıştır ve okuldan atılmasıyla ilgili kararın iptalini talep etmiştir.
7. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 15 Nisan 2009 tarihinde, Savunma Bakanlığı tarafından gönderilen “gizli belgeleri” dikkate alarak başvuranın talebini reddetmiştir. Bu belgeler başvurana gösterilmemiştir. Bu karar 7 Mayıs 2009 tarihinde başvurana tebliğ edilmiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK
8. İlgili iç hukuka ve uygulamaya ilişkin açıklamalar Yavuz / Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000), ve Tanışma / Türkiye (no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015) davalarında mevcuttur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
9. Başvuran, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kürsüsünde görev yapan iki subayın askeri makamların hiyerarşisi altında olduklarını ve diğer askeri hâkimler ile aynı hukuki güvencelerden yararlanmadıklarını ve bundan dolayı bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılamadan mahrum bırakıldığını belirtmiştir. Başvuran ayrıca yargılamalar sırasında Savunma Bakanlığı tarafından sunulan gizli belgelere erişememesi sebebiyle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önünde görülen davanın adil olmadığı hususunda şikayette bulunmuştur.
A. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığı hakkında
1. Kabul Edilebilirlik Hakkında
10. Hükümet Sözleşme’nin 35. maddesi uyarınca, başvuranın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığı ile ilgili şikayetinin iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda, başvuranın askeri hakimlerin reddini talep etmediğini ileri sürmüştür.
11. Başvuran bu hususta görüş bildirmemiştir.
12. Mahkeme Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin kuruluş ve oluşumunun Anayasa ve Kanunda açıkça öngörüldüğünü gözlemlemektedir. Kürsüde bulunan hakimlerin ordunun üyeleri olması sebebiyle mahkemenin oluşumuna ilişkin olarak başvuran tarafından gerçekleştirilen herhangi bir itiraz başarısızlıkla sonuçlanacaktır (bk. Bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Yavuz / Türkiye (k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000, ve Satık / Türkiye (no. 2), no. 60999/00, § 39, 8 Temmuz 2008).
13. Bu nedenle ulusal makamlar önündeki bu tür bir talep şikayet konusu durumu düzeltmeyecektir. Bu itirazın reddedilmesi gerekmektedir. Mahkeme ayrıca, bu şikâyetin, Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığı kanısındadır. Başvurunun kabul edilemez olduğuna ilişkin başka bir gerekçe de görememektedir. Dolayısıyla, bu şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.
2. Esas Hakkında
14. Mahkeme halihazırda benzer bir şikâyeti Tanışma / Türkiye (no. 32219/05, §§ 68-84, 17 Kasım 2015) davasında incelemiş ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir. Mahkeme, yukarıda belirtilen kararındaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koşul görmemektedir.
15. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması gerekçesiyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.
B. Gizli belgelere erişim hakkında
16. Başvuran Savunma Bakanlığı tarafından sunulan gizli belgelere erişememesi sebebiyle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önünde görülen davanın adil olmadığı hususunda şikayette bulunmuştur.
17. Mahkeme, bu şikayetin yukarıda incelenen şikayet ile bağlantılı olduğunu ve bu nedenle kabul edilebilir olduğunun değerlendirilmesi gerektiğini kaydeder.
18. Mahkeme, başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil şekilde yargılanma hakkının ihlal edildiğini tespit ettiğini dikkate alarak, bu şikayeti incelemenin gerekli olmadığı kanısındadır (bk. diğer kararlar arasında, Incal / Türkiye, 9 Haziran 1998, § 74, Karar ve Hüküm Derlemeleri 1998‑IV; Ükünç ve Güneş / Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003; ve Yeltepe / Türkiye, no. 24087/07, § 33, 14 Mart 2017).
II. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
19. 6 Temmuz 2016 tarihinden önce adil tazmin taleplerini iletmeye davet edilen başvuran, belirtilen süre sınırı içerisinde talebini sunmamıştır. Bu nedenle, başvurana bu bağlamda herhangi bir meblağ ödenmesine hükmetmeye gerek yoktur.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması gerekçesiyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
3. Başvuranın, Savunma Bakanlığı tarafından Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ne sunulan gizli evraklara erişememesine ilişkin şikayetini değerlendirmeye gerek olmadığına karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; Mahkeme İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3 maddesi uyarınca 28 Kasım 2017 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıLedi Bianku
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
Full & Egal Universal Law Academy