© Çeviren, Okan TAŞDELEN, AİHM Eski B Hukukçusu, AYM/AİHM Başvuru Danışmanı, @O_TSDLN, Şubat 2024. [Daha önce Patreon sayfamda “https://www.patreon.com/posts/97849118” yayımlanmıştır] Bu çeviriyi yayımlama izni, HUDOC’a konulması için verilmiştir. Çevirmene atıfta bulunmak kaydıyla alıntılanabilir.
© Translated by Okan TAŞDELEN, Former B Lawyer of the ECtHR, Adviser on Applications to the CC and the ECHR, @O_TSDLN, February 2024. [Already published on my Patreon page “https://www.patreon.com/posts/97849118”] Permission to re-publish this translation has been granted for the purpose of its inclusion in HUDOC. It may be reproduced with a reference to the translator.
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
BEŞİNCİ BÖLÜM
UGULAVA/GÜRCİSTAN (NO. 2)[1]
(Başvuru No. 22431/20, 01/02/2024)
GİRİŞ
Dava, başvurucunun Sözleşme’nin 6/1 maddesi altındaki, ulusal yargılamada davasını inceleyen Yüksek Mahkeme Ceza Dairesinin “yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasına ilişkindir (par. 1).
OLAYLAR
Başvurucu, ilgili vakitte Tiflis belediye başkanı olarak görev yapan siyasi bir kişiliktir (par. 16).
Aralık 2013 tarihinde nitelikli zimmet suçuyla suçlanmış ve soruşturma, (sonradan Ülke Umumi Savcılığı olarak yeniden isimlendirilen) Ülke Başsavcılığının soruşturma birimi tarafından yürütülmüştür (par. 17)
Tiflis Vilayet mahkemesi, Şubat 2018 tarihinde, bu suçlamayı yeniden nitelendirilmiş ve başvurucuyu, resmi yetkilerini aşmaktan bir yıl üç ay yirmi iki gün hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Karar, Aralık 2018 tarihinde, istinaf mahkemesi tarafından onanmıştır (par. 18).
Ocak 2019 tarihinde, Ülke Umumi Savcılığındaki soruşturma biriminden savcılar, kararı Yüksek Mahkemede temyiz etmişlerdir (par. 19). Dava, Ocak 2020 tarihinde, yargıç Sh. T.’nin[2] de yer aldığı üç yargıçlı bir heyete verilmiş ve temyiz talebi, kabul edilebilir bulunmuştur (par. 20).
Başvurucunun müdafisi, davanın istinaf mahkemesi tarafından incelendiği sırada ülke umumi savcısı olarak görev yaptığı ve temyiz talebinin Ülke Umumi Savcılığı tarafından hazırlandığı gerekçesiyle, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 59/1 (e) maddesi gereğince yargıç Sh. T.’nin belirlenen heyetten çıkarılmasını talep etmiştir (par. 21).
Yargıç Sh. T.’nin katılımı olmaksızın iki yargıçlı bir heyet olarak toplanan Yüksek Mahkeme Ceza Dairesi, Şubat 2020 tarihinde, yargıç Sh. T.’nin önceki ülke umumi savcılığı görevinde başvurucunun davasıyla alakalı herhangi bir usulü veya başkaca bir karar aldığının temellendirilemediği gerekçesiyle hâkimin reddi talebini reddetmiştir (par. 22).
Ceza Dairesinin Sh. T.’nin de yer aldığı aynı oluşumu, aynı tarihte, suçun nitelendirilmesini değiştirmiş, başvurucuyu nitelikli zimmetten mahkûm etmiş, cezasını dokuz yıl hapis cezasına çıkartmış ve sonrasında üç yıl iki ay ve sekiz gün hapis cezasına indirmiştir (par. 23).
HUKUK
SÖZLEŞME’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvurucunun tarafsızlık yoksunluğu endişesi, Şubat 2020 tarihli kararı veren Yüksek Mahkeme heyetinde yer alan yargıç Sh. T.’nin, daha önceden, hususiyle davasının istinaf mahkemesince incelendiği ve temyiz talebinin Ülke Umumi Savcılığınca hazırlandığı dönemde ülke umumi savcısı konumunda bulunmuş olmasından kaynaklanmıştır (par. 57).
Sübjektif test bakımından, yargıç Sh. T.’nin, sübjektif tarafsızlığına şüphe düşürebilecek kişisel herhangi bir kanaat taşıdığı veya bunu açıkladığı ortaya konulmamış veya iddia edilmemiştir (par. 58).
Objektif test bakımından, başvurucu, hakkında yürütülen ceza kovuşturmasında yargıç Sh. T.’nin fiilen ikili bir rol oynadığını gösteren herhangi bir delil sunmamıştır. Ayrıca, bir yargıcın zamanında savcılığın bir mensubu olması, tarafsız olmadığından endişelenme gerekçesi değildir (par. 59; bkz. Piersack/Belçika, 01 Ekim 1982, § 30(b), A Serisi no. 53; Paunović/Sırbistan, No. 54574/07, § 41, 03 Aralık 2019).
Bununla birlikte Mahkeme aynı zamanda, yargıç Sh. T.’nin, başvurucunun davası istinaf mahkemesi tarafından incelendiği ve Ülke Umumi Savcılığındaki soruşturma birimi tarafından temyiz talebinde bulunma kararı alındığı vakitte ülkenin savcılık hizmetinin başında olduğunu görmemezlik de edemez. Bu itibarla Sh. T., bütün savcıların ona bağlı olduğu hiyerarşik bir yapının tepesindeydi. Ayrıca, Savcılık Yasası’nın 9. maddesi uyarınca, başvurucunun davasına bakan soruşturma biriminin genel denetiminden sorumlu birinci vekili de dahil olmak üzere savcılardan herhangi birine talimat verebilir ve davanın ilerleyişi hakkında altındaki savcılardan güncel bilgi isteyebilirdi (par. 60; bkz. Piersack/Belçika, yukarıda anılan, § 31; aksi yönde bkz. Paunović/Sırbistan, yukarıda anılan, §§ 41-42).
Ülke umumi savcısının ilgili ulusal mevzuat altındaki rolünü ve geniş yetkilerini dikkate alan ve başvurucunun üst düzey yargılamasının siyasi olarak hassas bağlamını not eden Mahkeme, Sh. T.’nin ülke umumi savcısı olduğu vakitte, en azından savcılığın başvurucu hakkında yürütülen ceza kovuşturmasını ele almaktaki stratejisine ilişkin iç bilgiye vakıf olmuş olması gerektiğini değerlendirmektedir. Bu gerçeklik, dışardaki tarafsız bir gözlemci açısından da açık olmalıdır (par. 62).
Bu nedenle Mahkemenin görüşüne göre, mevcut davanın özel koşullarında, Sh. T.’nin tarafsızlığına yönelik objektif olarak haklı kılınmış şüpheler ortaya çıkarabilecek, anlaşılabilir olgular bulunmaktaydı. Başvurucunun eyleminin yeniden nitelendirilmesine ve hapis cezasındaki artışa yol açan temyiz talebinde bulunma kararı, nihayetinde Sh. T.’nin ülke umumi savcısı olarak dönemi esnasında Ülke Umumi Savcılığı tarafından alınmıştır (par. 63).
Mahkeme, objektif tarafsızlığı ve bu itibarla adalet sisteme güveni sağlamak için dış görünümlerin önemini vurgulamaktadır. Ülke umumi başsavcısının Gürcistan’daki savcılık hizmeti içindeki rolü ve yetkisiyle birleştiğinde, bütün hususi şartlar, bilhassa başvurucunun yargılamasının son derece siyasi hassasiyeti dikkate alındığında; Mahkeme, başvurucunun davasına bakan yargıçlar heyetine ülke umumi savcısının dahil olmasının, başvurucunun temyiz talebine karar veren Yüksek Mahkemenin objektif tarafsızlığına şüphe düşürmeye yeterli olduğunu tespit etmektedir (par. 64).
Dolasıyla, Sözleşme’nin 6/1 maddesinin bir ihlali söz konusudur (par. 65).
[1] Resmi dildeki karar için bkz. “https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-230633” Ç.N.
[2] Yargıç Sh. T., Aralık 2019 tarihinde Yüksek Mahkeme yargıcı olarak seçilmiştir (par. 15).