© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Ungváry og Irodalom KFT gegn Ungverjalandi
Dómur frá 3. desember 2013
Mál nr. 64520/10
10. gr. Tjáningarfrelsi
Meiðyrðamál. Hlutverk blaðamanna. Gagnrýni á embættismenn og stofnanir.
1. Málsatvik
Kærendur eru annars vegar Ungvary, ungverskur sagnfræðingur, fæddur árið 1969, og hins vegar ungverska útgáfufélagið Irodalom. Þann 18. maí 2007 birti vikublaðið Élet és Irodalom, eitt af tímaritum útgáfufélagsins, grein eftir Ungváry þar sem fjallað var um tengsl nafngreinds dómara ungverska stjórnlagadómstólsins við kommúnistaflokk landsins og öryggislögreglu ríkisins á þeim tíma þegar landið var undir stjórn kommúnista. Í greininni kom fram að dómarinn hefði meðal annars gefið öryggislögreglunni skýrslur um ýmis mál og var honum lýst sem harðlínumanni sem hefði beitt sér sérstaklega gegn friðarhreyfingu stúdenta á níunda áratugnum. Blaðið birti athugasemdir dómarans vegna greinarinnar viku seinna, en þar mótmælti hann framangreindum ásökunum.
Dómarinn höfðaði mál gegn kærendum vegna ærumeiðinga og í kjölfar þess birtist í vikublaðinu grein þar sem ásakanirnar voru dregnar til baka. Ungváry stóð hins vegar við yfirlýsingar sínar og birti þær í bók sem hann gaf út á árinu 2008. Með dómi Hæstaréttar Ungverjalands voru kærendur dæmdir til að greiða dómaranum skaðabætur vegna ærumeiðinga.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur byggðu á því að framangreind niðurstaða ungverskra dómstóla hefði falið í sér brot gegn 10. gr. sáttmálans og skert tjáningarfrelsi þeirra.
Niðurstaða
Dómstóllinn tók fram að skerðing tjáningarfrelsis kærenda hefði átt stoð í settum lögum og stefnt að því lögmæta markmiði að vernda æru dómarans sem greinin fjallaði um. Því næst tók dómstóllinn til skoðunar hvort skerðingin teldist nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi.
Hvað varðar Ungváry var talið að innlendir dómstólar hefðu hvorki tekið nægjanlegt tillit til þess hlutverks sem blaðamenn gegndu í þjóðfélaginu né til þess hvort ásakanirnar teldust sannar. Óumdeilt var að umræddur dómari hefði gegnt skyldum innan kommúnistaflokksins og gefið stjórnvöldum skýrslur um friðarhreyfingu stúdenta. Talið var að innlendir dómstólar hefðu gert minna úr tengslum dómarans við aðgerðir öryggislögreglunnar en tilefni var til. Þá tók dómstóllinn fram að umfjöllunarefni greinarinnar hefði verið sögulegs eðlis þar sem leitast var við að varpa ljósi á starfsemi öryggislögreglunnar í landinu og þætti opinberra starfsmanna í þeirri starfsemi. Vísað var til þess að mikil umræða væri enn innan Ungverjalands um þetta málefni og að það varðaði almenning. Þá hafi umrædd grein verið byggð á rannsóknum Ungváry, sem sé þekktur sagnfræðingur, og hafi nún byggst á gögnum sem fundust í skjalageymslum öryggislögreglunnar. Með hliðsjón af þessu hafi tvímælalaust verið um að ræða tjáningu sem eigi að njóta ríkrar verndar sem þáttur í stjórnmála- og þjóðfélagsumræðu.
Dómstóllinn lagði jafnframt áherslu á að greinin hefði ekki fjallað um einkalíf dómarans heldur hlutverk hans sem opinbers starfsmanns og dómara við stjórnlagadómstól landsins. Hann yrði sem opinber persóna að þola gagnrýni vegna fyrri starfa sinna. Hefði greinin verið sett fram með fræðilegum hætti og dómarinn fengið tækifæri til að svara þeim ásökunum sem þar komu fram. Lögð var áhersla á að dómur um skaðabótaábyrgð Ungváry hafi haft neikvæð áhrif á trúverðugleika hans sem sagnfræðings og letjandi áhrif á stjórnmála- og þjóðfélagsumræðu. Samkvæmt þessu var talið að brotið hefði verið gegn 10. gr. sáttmálans í tilviki Ungváry.
Dómstóllinn taldi að sömu rök ættu að meginstefnu við um útgáfufélagið. Lögð var áhersla á að andmæli dómarans við ásökununum hefðu verið birt í tímaritinu og að lesendum hefði þannig verið gert kleift að mynda sér sjálfstæða skoðun á efninu. Vísað var til þess að dómur um skyldu blaðaútgefanda til greiðslu skaðabóta gæti haft letjandi áhrif á vilja ritstjórnar til að birta umdeildar greinar og væri mikilvægt að lagaákvæði til verndar æru manna hvettu ekki til ritskoðunar á efni blaða. Dómstóllinn taldi að blaðamenn útgefandans hefðu ekki getað sannreynt efni greinarinnar sjálfir, þar sem aðgangur að gögnum öryggislögreglunnar hafi verið takmarkaður. Þá hafi ekki verið ástæða fyrir útgefandann að draga sannleiksgildi greinarinnar í efa, enda stafaði hún frá þekktum sagnfræðingi sem hafði sérstaklega rannsakað slík málefni. Samkvæmt þessu var talið að útgefandinn hefði verið í góðri trú og að brotið hefði verið gegn 10. gr. sáttmálans með umræddum dómi.
Dómstóllinn dæmdi ungverska ríkið til að greiða Ungváry 7.000 evrur í skaðabætur og 1.800 evrur í málskostnað, en útgáfufélaginu 3.000 evrur í miskabætur og 1.800 evrur í málskostnað.
Þrír dómarar skiluðu séráliti.
Full & Egal Universal Law Academy