Vistins ve Perepjolkins/Letonya – 71243/01 - 25.03.2014 tarihli Karar (adil tazmin) [BD]
Olaylar – 1994 yılında imzalanan bağış sözleşmeleri kapsamında başvuranlar, çoğunlukla liman tesislerinden oluşan ve Riga şehrinin parçası olan bir adada beş parsel arsa edinmişlerdir. Başvuranların mülkleri, 1990’larda, normal kamulaştırma kurallarından farklılık gösteren yeni özel bir yasaya göre, Riga Serbest Limanı’nın büyütülmesi amacıyla kamulaştırılmıştır. Başvuranlara ödenecek tazminat, sırasıyla 850 avro ve 13,500 avro olarak belirlenmiştir. Başvuranlara ayrıca arsalarının kullanılmasından ötürü kira borcu olarak sırasıyla 85,000 avro ve 593,150 avroya eşdeğer bir miktar ödenmiştir. Riga Limanına dahil edildikten sonra ilk başvuranın arsasının değeri 900,000 avro ve ikinci başvuranın arsasının değeri 5,000,000 avro olarak tahmin edilmiştir.
Mahkemenin Büyük Dairesi, 25 Ekim 2012 tarihinde esasa ilişkin verdiği bir kararda, beşe karşı on iki oyla, arsanın resmi kadastro değeri ve başvuranlara verilen tazminat arasındaki haksız orantısızlıktan dolayı, 1 No.lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (bk. 156 Bilgi Notu).
Hukuki Değerlendirme – Madde 41
(a) Maddi tazminat – Mahkeme ana kararda kamulaştırmanın yasallık ilkesine uygun olmadığını belirtmediğinden, Guiso-Gallisay/İtalya davasında ifade edilen kriterler, somut davaya uygulanamamıştır, zira bu kriterler, başlı başına kanuna aykırı olan kamulaştırma işlemlerine uygulanmıştır. Devlet tarafından sağlanacak tazmin, bu nedenle, kamulaştırma sırasında hükmedilmesi gereken uygun tazminatın ödenmesi ile sınırlı olmuştur. Buna karşın , söz konusu davada, başvuranların kamulaştırma sonrası döneme ilişkin olarak, herhangi bir gelir kaybı öne sürebilecekleri bir dayanak bulunmamaktadır. Başvuranların taleplerinin bu kısmı, reddedilmiştir.
Somut davada belirlenmesi gereken tazminat, söz konusu müdahalenin sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılması fikrini ne de mülkün tam değerini yansıtmak zorunda değildir. Mahkeme, miktarların, arsa parsellerinin piyasa değeriyle “makul ölçüde alakalı” olacak şekilde belirlenmesini uygun bulmuştur. Mahkeme ayrıca ilgili miktarları hesaplarken hakkaniyete uygunluk hususlarına da başvurmaya karar vermiştir. Bununla birlikte, ana kararda belirtilen, Letonya makamlarının, başvuranlara, kamulaştırılmış mülkün tam piyasa değeri tutarında tazminat ödenmemesi yönündeki kararlarının haklı gerekçelere dayandığı ve çok daha düşük miktarların, 1 No.lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin gerekliliklerini yerine getirmek için yeterli olduğu şeklindeki tespitleri de göz önünde bulundurmuştur. Mahkeme, böylece, söz konusu arsanın her metrekaresi için, uzman raporu ile tespit edilen ekonomik olarak etkin ortalama kadastro değeri üzerinden %75 azaltma yapmıştır. Başvuranlara, ulusal düzeyde tazminat yoluyla ödenen miktarlar, ilgili bedelden düşürülmüştür. Miktarlar, enflasyon etkisini karşılayacak şekilde ayarlanmış ve yasal faiz eklenmiştir. Mahkeme, son olarak, ulusal düzeyde başvuranlara ödenen kira borçlarını bu miktarlardan düşürmek için hiçbir sebep görmemiştir; zira başvuranların talepleri, kamulaştırmaya ilişkin tazminat ödenmesinden farklı bir yasal dayanaktan kaynaklanmıştır.
Bu şekilde, ilk başvurana 339,391 avro, ikinci başvurana ise 871,271 avro maddi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.
(b) Manevi tazminat – Her bir başvurana 3,000 avro.
(Bk. Guiso-Gallisay/İtalya (adil tazmin) [BD], 58858/00, 22 Aralık 2009, 125 Bilgi Notu)
Full & Egal Universal Law Academy