© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2013. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Daha fazla bilgi için, bu belgenin sonunda bulunan yazarın telif hakkı ile ilgili kısmı okuyabilirsiniz.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court. For further information see the full copyright indication at the end of this document.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2013. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour. Pour plus de renseignements veuillez lire l’indication de copyright/droits d’auteur à la fin du présent document.
X ve diğerleri/Avusturya [BD] - 19010/07
Karar 19.2.2013 [BD]
Madde 14
Ayrımcılık
Eşcinsel bir çiftin ikinci ebeveyninin diğerinin çocuğunu evlat edinmesinin imkânsızlığı: ihlal
Olaylar – Birinci ve üçüncü başvurucuların istikrarlı bir ilişkileri vardır. Evlilik dışı ilişkiden doğan ikinci başvurucu üçüncü başvurucunun oğludur. Bu çocuk babası tarafından tanınmış ve velayet yetkisi tek başına annesine verilmiştir. Birinci başvurucu ile çocuk arasında, çocuğun annesiyle olan bağları kesilmeden, hukuki bir bağ kurulması amacıyla bir evlat edinme anlaşması yapılmıştır. Ancak ulusal yargı mercileri söz konusu anlaşmayı onaylamayı, ulusal hukuka göre tek ebeveynli evlat edinmenin sonuç itibariyle çocuğun evlat edinenle aynı cinsiyette olan biyolojik ebeveyniyle olan ailevi bağlarının kesilmesi sonucunu doğurduğu ve bu olayda ikinci başvurucunun birinci başvurucu tarafından evlat edinilmesinin çocuğun babasıyla değil annesiyle, yani üçüncü başvurucuyla, olan bağını keseceği gerekçesiyle, reddetmişlerdir.
Hukuk – 8. Maddeyle bağlantılı olarak 14. madde
a) Uygulanabilirlik – Üç başvurucuyu bir araya getiren ilişkiler 8. madde anlamında « aile hayatı »na girer. Sonuç olarak, bu olayda 8. maddeyle bağlantılı olarak 14. madde uygulanır.
b) Başvurucuların durumunun bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmek istediği evli bir çiftin durumuyla karşılaştırılması – Mahkeme burada Gas ve Dubois/Fransa kararında vardığı sonuçtan ayrılmayı gerektirecek bir neden görmemekte ve birinci ve üçüncü başvurucuların durumunun evli bir çiftin durumuyla karşılaştırılamayacağı sonucuna varmaktadır.
Sonuç: ihlal yok (oybirliğiyle).
c) Başvurucuların durumunun bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmek istediği evli olmayan heteroseksüel bir çiftin durumuyla karşılaştırılması – Mahkeme başvurucuların durumunun bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmek istediği evli olmayan heteroseksüel bir çiftin durumuyla karşılaştırılabilir olduğunu kabul etmektedir. Avusturya Hükümeti eşcinsel çiftlerin evli olmayan heteroseksüel çiftlerden özel bir statüyle ayrıldıklarını ileri sürmemiştir. Avusturya Hükümeti eşcinsel çiftler ile heteroseksüel çiftlerin teoride genel olarak evlat edinme ve özel olarak ta bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi konusunda aynı şekilde kabiliyetli veya kabiliyetsiz olduklarını kabul etmiştir. Avusturya hukuku bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi olanağını evli olmayan heteroseksüel çiftlere tanımıştır. Buna karşın bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi eşcinsel bir çift için hukuken mümkün değildir, çünkü Medeni Kanun’un ilgili hükümleri evlat edinenin kendisiyle aynı cinsiyete sahip olan biyolojik ebeveynin yerine geçmesini öngörmektedir. Birinci başvurucu bir kadın olduğuna göre, onun kadın arkadaşının çocuğunu evlat edinmesi durumunda sadece çocuk ile annesi arasındaki hukuki bağlar kopacaktı. Dolayısıyla ilgili başvurucular birinci başvurucu ile ikinci başvurucu arasında anne ile çocuk arasındaki nesep bağına ek bir nesep bağı oluşturmak için evlat edinme yoluna başvuramıyorlardı.
İhtilaf konusu evlat edinme talebinin başvurucuların cinsel yönelimleriyle ilgisi olmayan nedenlerden dolayı reddedildiğini savunan Hükümet, ilgililerin Mahkeme’yi uygulanabilir mevzuat üzerinde soyut bir denetim yapmaya çağırdıklarını ileri sürmektedir. Bu tez Mahkeme’yi ikna etmemiştir. Mahkeme Avusturya yargı mercilerinin ilgililerin istedikleri sonuçları doğuracak bir evlat edinmenin Medeni Kanun bakımından imkânsız olduğunu açıkça belirttiklerini kaydeder. Bu yargı mercileri olayın özel şartlarıyla ilgilenmemiş ve çocuğun babasının yapılması tasarlanan evlat edinmeyi kabul etmemesinin dikkate alınmaması için gerekli şartların varlığını araştırmamışlardır. Bunun yerine bölge mahkemesi Avusturya aile hukukundaki « ebeveynler » kavramının karşı cinsiyetteki iki insana gönderme yaptığının altını çizmiş ve çocuğun karşı cinsiyetteki iki ebeveyniyle ilişkide olmasındaki çıkarını ön plana çıkartmıştır.
İlgililerin istedikleri evlat edinmenin hukuken imkânsız olması davanın ulusal yargı mercilerince yapılan incelemesinin sürekli merkezinde olmuş ve onların bu evlat edinmenin çocuğun çıkarına olup olmadığını somut olarak araştırmalarını engellemiştir. Hâlbuki evli olmayan heteroseksüel bir çiftin evlat edinme talebinde bulunması durumunda, ulusal yargı mercileri bu hususu incelemek zorunda kalacaklardı. Sonuç olarak ihtilaf konusu hukuki durum başvurucuları doğrudan etkilemiş olup başvurucular iddia konusu ihlalin mağduru olduklarını iddia edebilirler, çünkü başvurucuların evlat edinme talepleri aile hayatlarının hukuki planda tanınmasını amaçlıyordu.
İlgililerin, evli olmayan ve bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmek istediği heteroseksüel bir çifte göre, maruz kaldıkları farklı muamele başvurucuların cinsel yönelimlerine dayanıyordu. Dolayısıyla işbu olayın Mahkeme’nin evli olmayan heteroseksüel çiftler ile eşcinsel çiftler arasında, Fransız hukukunda bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesinin hem heteroseksüel çiftler hem de eşcinsel çiftler için yasak olması nedeniyle, cinsel yönelime dayalı farklı bir muamelenin bulunmadığı sonucuna vardığı Gas ve Dubois davasından ayrılması gerekmektedir.
8. madde üye Devletlere bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi hakkını evli olmayan çiftleri kapsayacak şekilde genişletmeyi dayatmamaktadır. Ancak Avusturya mevzuatı bu şekilde evlat edinmeyi evli olmayan heteroseksüel çiftlere tanıdığına göre, Mahkeme (evli olmayan) eşcinsel çiftlere bu hakkı tanımayı reddetmenin meşru bir amaç izleyip izlemediğini ve bu reddin bu amaçla orantılı olup olmadığını araştırmalıdır.
Ulusal yargı mercileri ve Hükümet’e göre, Avusturya evlat edinme hukuku biyolojik bir ailede görebileceğimiz bir durumu yeniden yaratmayı amaçlamaktadır. Mahkeme geleneksel anlamda ailenin muhafazası ile çocuğun çıkarının korunmasının prensip olarak bir muamele farklılığını haklılaştırabilecek meşru bir amaç oluşturduğunu kabul etmektedir. Ancak cinsiyet ya da cinsel yönelime dayanan bir muamele farklılığı durumunda, söz konusu farklılığın bu amacın gerçekleştirilmesi için gerekli olduğunu göstermek savunmacı Hükümet’e düşer. Avusturya Hükümeti bir çocuğun eşcinsel bir çift tarafından büyütülmesinin ya da yasal olarak iki anne veya iki babaya sahip olmasının çocuk için zararlı olduğunu ispatlayacak bir delil sunmamıştır. Ayrıca Avusturya hukuku, eşcinsel de olsa, bir kişi tarafından evlat edinmeye izin vermektedir. Eğer evlat edinen kayıtlı bir partnerle yaşıyorsa bu partnerin rızası gereklidir. Sonuç olarak kanun koyucu bir çocuğun eşcinsel bir çifte dayalı bir ailenin içerisinde büyüyebileceğini ve dolayısıyla bu durumun çocuk için zararlı olmadığını kabul etmektedir. Ayrıca Mahkeme başvurucuların eşcinsel bir çifte dayalı uygulamada var olan ve hukuk tarafından tanınmayan ve korunmayan ailelerin varlığının bir gerçeklik olduğu yönündeki tezlerini de yerinde bulmaktadır. Bu mülahazalar bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesinin eşcinsel çiftler için kesinlikle yasak olmasının orantılılığı konusunda ciddi şüpheler doğurmaktadır.
Ayrıca Avusturya Hükümeti eşcinsel çiftler için bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi konusunda Avrupa’da bir konsensüsün bulunmayışından dolayı Devletlerin bu alanda düzenleme yapma konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip olduklarını savunmaktadır. Ancak Mahkeme bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi hakkının eşcinsellere tanınması genel hususuyla ilgili değil, evli olmayan heteroseksüel çiftler ile eşcinsel çiftler arasında bu alanda yapıldığı iddia edilen muamele farklılığı hususuyla ilgili karar vermeye çağrılmıştır. Bu şartlarda, Avrupa Konseyi’ne üye olan ve evli olmayan çiftlere bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi hakkı tanıyan sadece on Devlet karşılaştırma için kullanılabilir. Bu Devletlerden sadece altı tanesi bu konuda heteroseksüel çiftler ile eşcinsel çiftler arasında bir ayrım yapmamakta, diğer dört tanesi Avusturya ile aynı pozisyonu paylaşmaktadır. Bu örneklerin azlığı Avrupa Devletleri arasında muhtemel bir konsensüs konusunda hiçbir sonuç çıkarmaya izin vermemektedir.
Bu olayda Mahkeme için söz konusu olan, başvurucuların sundukları evlat edinme talebinin kabul edilip edilmemesi gerektiği üzerine değil, yapılmak istenen evlat edinmenin kesin hukuki bir engele takılmasından dolayı ulusal mahkemelerin bu evlat edinmenin ikinci başvurucunun yararına olup olmadığını somut olarak araştırma olanağına sahip olmamalarının ilgilileri bir ayrımcılığa uğratıp uğratmadığıyla ilgili karar vermektir.
Mahkeme Hükümet’in evli olmayan heteroseksüel çiftlere tanınan bir eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi hakkının eşcinsel çiftlere tanınmamasının geleneksel ailenin muhafazası veya çocuğun çıkarının korunması için gerekli olduğunu ispatlayacak inandırıcı nedenler sunmadığını düşünmektedir. Şu halde ihtilaf konusu muamele farklılığı ayrımcıydı.
Sonuç: ihlal (yediye karşı on oyla).
Madde 41: Başvurucuların hepsine manevi zararları için birlikte 10 000 EUR.
(Bakınız Gas ve Dubois/Fransa, no 25951/07, 15 Mart 2012, Bilgi Notu no 150).
© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2013.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin resmi dilleri Fransızca ve İngilizce’dir. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır ve Mahkeme, kalitesi konusunda herhangi bir sorumluluk kabul etmemektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının veritabanı olan HUDOC üzerinden () veya HUDOC’un bildirdiği başka veritabanları üzerinden yüklenebilir. Davanın isminin tamamen yazılması, yukarıdaki telif hakkıyla ilgili ifadelerin kullanılması ve insan haklarına destek Fonu’na referans yapılması şartıyla ticari olmayan amaçlarla kullanılabilir. Bu çevirinin tamamını veya bir kısmını ticari amaçlarla kullanmak isteyen herkesin, bu durumu belirtilen adrese bildirmesi rica olunur: publishing@.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013.
The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissionned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case–law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non–commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2013.
Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund) Elle ne lie pas la Cour, et celle–ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci–dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante: publishing@.
Full & Egal Universal Law Academy