AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
YUMUŞAK VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE
(Başvuru no. 54957/09, 14242/10, 22161/10 ve 53804/11)
İHLAL KARARI
STRAZBURG
12 Aralık 2017
İşbu karar nihai olup bazı şeklî değişikliklere tabi olabilir.
Yumuşak ve Diğerleri / Türkiye davasında,
Başkan
Julia Laffranque,
Yargıçlar
Jon FridrikKjølbro
Stéphanie Mourou-Vikström,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 21 Kasım 2017 tarihinde gerçekleştirdiği kapalı oturumdaki müzakereler sonucunda anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın (no. 54957/09, 14242/10, 22161/10 ve 53804/11) temelinde, detayları ekte belirtilen Burçin Yumuşak, Kasım Artunç Kavalalı, Emre Kırgöz ve Gürcan Gürsoy isimli dört Türk vatandaşının (“başvuranlar”) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları dört başvuru bulunmaktadır.
2. Türk Hükümeti ("Hükümet") kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı iddiası, başvuranların Savunma Bakanlığı tarafından ibraz edilen gizli belgelere erişim sağlayamaması nedeniyle belirtilen mahkeme önündeki yargılamaların adilliği ve Cumhuriyet savcısının yazılı mütalaasının tebliğ edilmemesi hakkındaki şikayetler, 22 Eylül 2015 tarihinde Hükümete tebliğ edilmiş ve başvuruların geri kalanı Mahkeme İç Tüzüğünün 54 § 3 maddesi uyarınca kabul edilemez bulunmuştur.
4. Hükümet başvurunun bir Komite tarafından incelenmesine itirazda bulunmuştur. Hükümetin itirazını değerlendiren Mahkeme söz konusu itirazı reddetmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
5. Başvuranlar askeri okullarda öğrenci ya da Orduda subay olup gizli soruşturma raporlarına dayanılarak okullarından ihraç edilmişlerdir veya sözleşmeleri sonlandırılmıştır. Başvuranlardan herhangi birisi söz konusu gizli raporlara erişim sağlayamamıştır. Başvuranların tümü dava konusu kararları iptal ettirmek amacıyla Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önünde Savunma Bakanlığına dava açmışlardır.
6. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, gizli soruşturma raporları ve başvuranlara tebliğ edilmeyen yazılı savcı mütalaalarına dayanarak, başvuranların davalarını ve sonrasındaki karar düzeltme taleplerini reddetmiştir. Davalara yönelik detaylar ekte ayrıntılı bir şekilde gösterilmektedir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK
7. Söz konusu zamanda yürürlükte olan ilgili iç hukuka dair bilgiler Yavuz / Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000, ve Tanışma / Türkiye (no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015)) kararlarında yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
8. Başvuruların benzer konularını göz önünde bulunduran Mahkeme başvuruların tek bir dava dâhilinde ortak bir şekilde incelenmesini uygun bulmuştur.
II. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
9. Başvuranlar, Sözleşmenin 6 § 1 maddesine dayanarak, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kürsüsünde oturan iki subayın, askeri yetkililerin hiyerarşisi altında görev yaptıkları ve diğer askeri hakimlerle aynı hukuki güvencelere sahip olmadıkları gerekçesiyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir yargılama gerçekleştirilmediğinden şikâyetçi olmuşlardır. Ayrıca başvuranlar, yargılamalar esnasında Savunma Bakanlığı tarafından söz konusu mahkemeye ibraz edilen gizli belgelere erişim sağlayamamaları ve yargılamayı yürüten mahkemeye ibraz edilen yazılı savcı mütalaasının taraflarına tebliğ edilmemesi gerekçesiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önündeki yargılamaların adil olmadığından şikâyet etmişlerdir.
A. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında
1. Kabul Edilebilirlik
10. Hükümet, Sözleşmenin 35. maddesi uyarınca, başvuranların Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin şikâyetlerinin iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hükümet bu bağlamda, başvuranların askeri hakimler açısından reddi hakim talebinde bulunmadıklarını belirtmiştir.
11. Başvuranlar söz konusu iddia hakkında yorumda bulunmamışlardır.
12. Mahkeme Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kuruluşu ve oluşumunun Anayasa ve kanunla açıkça ifade edildiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, başvuranların sadece kürsüde oturan hakimlerin ordu üyesi olmamaları gerekçesiyle mahkemenin oluşumuna ilişkin yapacakları herhangi bir itiraz başarısızlığa mahkum olacaktır (bk, gerekli değişikliklerle, Satık / Türkiye (no. 2), no. 60999/00, § 39, 8 Temmuz 2008, ve Yavuz / Türkiye (k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000).
13. Bu nedenle, ulusal makamlar önünde yapılacak bu tür bir talep, şikâyet edilen durumu çözmeyecektir. Dolayısıyla, söz konusu itirazın reddedilmesi gerekmektedir. Mahkeme aynı zamanda söz konusu şikâyetin Sözleşmenin 35 § 3 (a) maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve hiçbir koşulda kabul edilemez olmadığı kanısındadır. Bu yüzden şikâyetin kabul edilebilir olduğu beyan edilmelidir.
2. Esas
14. Mahkeme Tanışma / Türkiye (no. 32219/05, §§ 68-84, 17 Kasım 2015) davasında benzer bir şikayeti incelemiş olduğunu ve Sözleşmenin 6 § 1 maddesinin ihlalini bulduğunu yinelemektedir. Mahkeme yukarıda bahsi geçen davadaki bulgularından ayrılmayı gerektirecek özel bir durum bulunmadığı kanısındadır.
15. Bu nedenle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız olmaması gerekçesiyle Sözleşmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.
B. Yazılı Savcı Mütalaalarının Tebliğ Edilmemesi ve Gizli Belgelere Erişim Sağlanamamasına İlişkin Şikayetler Hakkında
16. Başvuranlar Savunma Bakanlığı tarafından ibraz edilen gizli belgelere erişim sağlayamamaları ve yazılı savcı görüşlerinin taraflarına tebliğ edilmemesi gerekçesiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önündeki yargılamaların adilliği konusunda şikâyette bulunmuşlardır.
17. Mahkeme söz konusu şikâyetlerin yukarıda incelenen şikâyetle bağlantılı olduğunu ve bu sebeple aynı şekilde kabul edilebilir olduğunun beyan edilmesi gerektiğini belirtmektedir.
18. Mahkeme, başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki tespiti göz önüne alarak, söz konusu şikâyetleri incelemenin gerekli olmadığı kanısına varmıştır (bk, diğer kararlar arasında, Incal / Türkiye, 9 Haziran 1998, § 74, Karar ve Hüküm Raporları 1998‑IV; Ükünç ve Güneş / Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003; ve Yeltepe / Türkiye, no. 24087/07, § 33, 14 Mart 2017).
III. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
A. Tazminat
1. Maddi Tazminat
19. Başvuranlar maddi tazminata ilişkin aşağıda belirtilen miktarları talep etmişlerdir:
Başvuru no.
Talep
54957/09
73.423,43 avro (EUR)
14242/10
50.000 avro
22161/10
53.493 avro
53804/11
256.838 avro
20. Hükümet taleplere itirazda bulunmuştur.
21. Mahkeme, maddi tazminata ilişkin olarak, Sözleşmenin 6 § 1 maddesine uygun olarak yürütülen yargılamaların sonucunun ne olacağına ilişkin spekülasyonda bulunamayacağını belirtmektedir. Buna göre, Mahkeme bu başlık altında herhangi bir tazminat ödemesi yapılamayacağı kanaatindedir.
2. Manevi Tazminat
22. 54957/09, 14242/10 ve 22161/10 numaralı başvurularda, başvuranların her biri, manevi tazminat olarak 50.000 avro; 53804/11 numaralı başvuruda ise başvuran manevi tazminat olarak 18.581 avro talep etmiştir.
23. Hükümet söz konusu taleplere itirazda bulunmuştur.
24. İç hukuktaki son değişiklikleri ve hukuk mahkemeleri önünde yeniden yargılama yapılması ihtimalini göz önünde bulunduran Mahkeme, hakkaniyet temeline dayanarak, başvuranların her birine 1.500 avro tazminat ödenmesine karar vermiştir.
B. Masraf ve Giderler
25. 54957/09, 14242/10 ve 22161/10 numaralı başvurularda başvuranların her biri yasal giderlere ilişkin 2.000 avro talep etmişlerdir. 53804/11numaralı başvuruda ise başvuran yasal giderlere ilişkin 6.972 avro talep etmiştir.
26. Hükümet söz konusu taleplere itirazda bulunmuştur.
27. Mahkeme’nin içtihatlarına ilişkin olarak, başvuranın masraf ve giderlerini geri alabilmesi için, söz konusu masraf ve giderlerin fiilen ve gerekli olduğu için yapılmış olduğunun belgelenmesi ve makul miktarda olması gerekmektedir. Somut davada başvuranlar yasal giderlere ilişkin taleplerini belgelendirmemişlerdir. Buna göre Mahkeme bu başlık altında herhangi bir miktara hükmetmemektedir.
C. Gecikme Faizi
28. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğunu değerlendirmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabul edilebilir olduğuna;
3. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız olmaması gerekçesiyle Sözleşmenin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
4. Sözleşmenin 6. maddesi uyarınca başvuranların yapmış oldukları diğer şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığına;
5. (a) davalı Devletin üç ay içerisinde, ödenmesi gereken vergiler hariç olmak ve ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere, manevi tazminat olarak, başvuranların her birine, 1.500 avro (binbeşyüz avro) ödemesine;
(b) yukarıda bahsi geçen üç ayın sona ermesinden itibaren ödeme tarihine kadar geçen sürede, yukarıdaki tutar üzerinden gecikme dönemi süresince geçerli olan Avrupa Merkez Bankası marjinal borç verme faizine üç puan eklenmesi suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz ödenmesine,
6. Başvuranların diğer adil tazmin taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca, 12 Aralık 2017 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıJulia Laffranque
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
No.
Başvuru No.
Başvuru Tarihi
Başvuranın İsmi
Doğum Tarihi
İkametgah Adresi
Temsil Eden Avukat
Dava Özel Bilgileri
1.
54957/09
5/10/2009
Burçin Yumuşak
1985
İstanbul
Cavit Çalış
Başvuran 28 Şubat 2008 tarihinde disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle harp okulundan ihraç edilmiştir. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 14 Ocak 2009 tarihinde başvuranın davasını reddetmiştir. Mahkeme ayrıca 15 Nisan 2009 tarihinde başvuranın karar düzeltme talebini de reddetmiştir.
2.
14242/10
11/02/2010
Kasım Artunç Kavalalı
1989
Adana
Cavit Çalış
Başvuran disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle Hava Kuvvetleri harp okulundan ihraç edilmiştir. 30 Eylül 2009 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başvuranın davasını reddetmiştir. Mahkeme ayrıca 2 Aralık 2009 tarihinde başvuranın karar düzeltme talebini de reddetmiştir.
3.
22161/10
7/4/2010
Emre Kırgöz
1989
İzmir
Sezai Aydınalp
Başvuran disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle Deniz Kuvvetleri harp okulundan ihraç edilmiştir. 10 Haziran 2009 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başvuranın davasını reddetmiştir. Mahkeme ayrıca 21 Ekim 2009 tarihinde başvuranın karar düzeltme talebini de reddetmiştir.
4.
53804/11
7/7/2011
Gürcan Gürsoy
1981
Burdur
Orhan Çelen
Astsubay olan başvuran 16 Şubat 2010 tarihinde disiplin kurallarına uymadığı gerekçesiyle ordudan ihraç edilmiştir. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 21 Aralık 2010 tarihinde başvuranın davasını reddetmiştir. Mahkeme ayrıca 22 Mart 2011 tarihinde başvuranın karar düzeltme talebini de reddetmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy