Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-6
Karar Sayısı : 10-36/573-203
Karar Tarihi : 12.5.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Erdem AKTEKİN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Ahmet OZAN
Gaye Gıda San. Tic. A.Ş Erdal Ata Bul. No 13 Çayeli/Rize
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20
Çayeli’nde ekmek üretimi yapan fırıncılar
E. DOSYA KONUSU: Çayeli’nde faaliyet gösteren fırıncıların aralarında
anlaşarak ekmek fiyatını belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Çayeli’nde faaliyet gösteren
fırınların aralarında anlaşarak ekmeğin satış fiyatını ortaklaşa belirlemek suretiyle
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.1.2010 tarih ve 83 sayı ile giren başvuru 30
üzerine hazırlanan 27.1.2010 tarih, 2010-3-6/İİ-10-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu
Rekabet Kurulu’nun 4.2.2010 tarih ve 10-13/148-M sayılı toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 13.4.2010 tarih 2010-3-6/ÖA-10-MBA sayılı
önaraştırma raporu, Kurul’un 15 Nisan 2010 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
konuya ilişkin ek çalışma yapılması talep edilmiştir. Yapılan ek çalışma sonucu
düzenlenen 7.5.2010 tarih ve 2010-3-6/BN-10-185.MBA sayılı Bilgi Notu 7.5.2010
tarih ve REK.0.07.00.00-110/180 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-36 sayılı Kurul 40
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Çayeli’nde faaliyet gösteren
fırınların aralarında anlaşarak ekmek fiyatlarını ortaklaşa tespit ettiklerine yönelik
iddialarla ilgili olarak ciddi ve yeterli emarenin olmaması dolayısıyla soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı, ancak fırınların bağlı oldukları odaların belirledikleri
fiyat tarifelerinin azami hadleri belirttiği yönünde bilgilendirilmelerini teminen üyelerine
iletmek üzere Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odası, Çayeli Esnaf ve Sanatkârlar Odası
ile Çayeli Ticaret ve Sanayi Odası’na Başkanlıkça görüş bildirilmesinin uygun olacağı
10-36/573-203
2
50
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuru Konusu İddialar
Başvuruda şikâyetçi tarafından;
- Çayeli’ndeki fırıncıların Çayeli Spor Kulübü çatısı altında bir araya gelerek ekmek
fiyatı konusunda anlaştıkları, 60
- Fırıncıların aralarındaki bu anlaşma nedeniyle çevre ilçelerde 50 Kr’ye satılan 400
gram ekmeğin Çayeli’nde 1 TL’ye satıldığı
ifade edilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir. Şikâyetçi ile yapılan telefon
görüşmesinde şikâyetçi, fırıncılar arasında yazılı herhangi bir anlaşma
bulunmadığını, anlaşmayı şifahen yaptıklarını düşündüğünü ve fırıncılar arasında bir
anlaşma olduğunu gösterir her hangi bir belgeye sahip olmadığını belirtmiştir.
I.2.İlgili Pazar 70
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir.
Bunun yanında başkaca unsurlar da dikkate alınabilmektedir.
Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul
edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir 80
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Bu
çerçevede çeşitli ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme
derecesinin yüksek olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda
maddeleri ile ikame edilememesi gerçeğinden hareketle ilgili ürün pazarı “ekmek
pazarı” olarak kabul edilmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede 90
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Fiyat anlaşmasının tarafı olduğu iddia edilen ekmek üreticisi teşebbüsler Rize’nin
Çayeli ilçesinde faaliyet göstermekte olup, şikâyetçi ile yapılan telefon görüşmesinde
Çayeli’ne, çevre ilçelerde mukim teşebbüslerden ekmek satışı gerçekleşmediği
bilgisine ulaşılmıştır. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar “Çayeli ilçesi” olarak belirlenmiştir.
10-36/573-203
3
100
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak
iki kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren
ekmek üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tabi oldukları ilgili mevzuatın
farklılaşması nedeniyle, söz konusu incelemeyi iki ayrı başlık altında yapma gereği
doğmuştur.
110
I.3.1.1.Esnaf Odalarına Kayıtlı Esnaf Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Esnaf ve Sanatkârlar Odaları’na bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf
ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami
fiyatlara uymak durumundadırlar. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen
ilgili madde şu şekildedir:
“MADDE 62. — Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin
fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik
yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde 120
onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili
odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.
Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun
bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa onbeş gün içinde
o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve
sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği
temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini
isteyebilirler. 130
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı
takdirde tarife yürürlükten kalkar.
Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari
davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin
kararı kesindir.”
I.3.1.2.Ticaret Odalarına Kayıtlı Tacir Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
140
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki isletmeler ise, 5174
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun (5174
sayılı Kanun) 12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler
Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi
Hakkında Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine
uymak durumundadırlar. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi
diğer hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata
paralel bir şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanun’un “Odaların Görevleri” başlıklı
12. maddesinin (ı) bendinde aşağıda sunulan ifade yer almaktadır:
10-36/573-203
4
150
“Odaların görevleri şunlardır:
…….
(ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125 inci
maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için,
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.”
5174 sayılı Kanun’a dayanılarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan
“Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin
Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi de şu
şekildedir: 160
“5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi
odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa
tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve
hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya
konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmiştir.”
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
Yukarıda belirtildiği üzere şikayetçi, yapılan telefon görüşmesinde iddialarını 170
destekleyecek herhangi bir bilgi veya belge sunamayacağını belirtmiştir. Bunun
üzerine Çayeli ilçesi hakkında genel bir bilgi almak amacıyla Raportörlerce öncelikle
Çayeli Belediye Başkanı Rıza Çakır ile görüşülmüştür. Belediye Başkanı yapılan
görüşmede, Çayeli’nin köyleriyle birlikte yaklaşık 40 bin nüfusa sahip olduğunu,
ilçede 15 fırın bulunduğunu ve 400 gramlık ekmeğin satış fiyatının uzun bir süredir 1
TL olduğunu ifade etmiştir. Bu çerçevede kaymakamlık ile de görüşülmüş konuya
ilişkin benzer bilgiler edinilmiştir.
Belediye başkanı ve mülki idare yetkilileri ile yapılan görüşmeler sonrasında ilçede
faaliyet gösteren fırınlar hakkında daha detaylı bilgi edinmek ve yukarıda yer verilen 180
mevzuat çerçevesinde belirlenen fiyat tarifesine ilişkin bilgilenmek amacıyla Çayeli
Esnaf ve Sanatkarlar Odası Genel Sekreteri ile Raportörlerce telefon görüşmesi
yapılmıştır. Yapılan görüşmede genel sekreter, ilçede tahmini olarak günde yaklaşık
20 bin civarı ekmek satıldığını, 29.2.2008 tarihli oda kararıyla 400 gram ekmeğin fiyat
tarifesinin 1 TL olarak belirlendiğini ve fırınların genelde bu tarifeye uyduğunu ifade
etmiştir. Görüşmede ayrıca Çayeli’nde faaliyet gösteren fırınların isim ve telefon
numaraları alınmıştır.
Çayeli Esnaf ve Sanatkarlar Odası’ndan isimleri elde edilen 14 adet fırın1 aranmış ve
bu fırınlardan 11’i ile görüşme imkanı bulunmuştur. Yapılan görüşmelerde fırıncılar 190
ekmek fiyatının yaklaşık 2 yıl önce kendilerine oda tarafından tebliğ edildiğini ve bu
fiyata uymak durumunda bulunduklarını ifade etmişlerdir. Görüşülen fırıncılar 2 yıl
öncesine kadar önceki tarifede yer alan 300 gr ekmeğin 50 Kr’dan satıldığını, 2008
yılında ilan edilen tarife sonrası bu tarifeye uyarak 400 gram ekmek üretmeye
başladıklarını ve satış fiyatlarını da tarifede belirtilen 1 TL olarak belirlediklerini
eklemişlerdir. Fırıncıların bir kısmı tarifenin Çayeli Esnaf ve Sanatkarlar Odası
1 Buğdaysan Ekmek Fırını, Hatipoğlu Ekmek Fırını, Vatan Ekmek Fırını, Başak Ekmek Fırını, Altınbaşak Ekmek
Fırını, Burçak Ekmek Fırını, Şehitlik Ekmek Fırını, Emin Odunlu Fırın, Tandır Fırın, Birlik Ekmek Fırını, Sandıkçı
Ekmek Fırını, Madenli Ekmek Fırını, Şenöz Odunlu Taş Fırını ve Yamaç Ekmek Fırını.
10-36/573-203
5
tarafından ilan edildiğini belirtirken bir kısım fırıncı ise fiyat tarifesinin Rize Esnaf ve
Sanatkarlar Odası tarafından belirlendiğini ifade etmiştir.
Fırıncılardan alınan bilgi doğrultusunda Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odası Genel 200
Sekreteri ile telefon görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Genel sekreter görüşmede 2008
yılında 400 gram ekmeğin fiyat tarifesinin 1 TL olarak Rize Esnaf ve Sanatkarlar
Odası yönetim kurulu tarafından belirlendiğini, yönetim kurulu kararının ve fiyat
tarifelerinin ilçelerde kurulu ilgili odalara iletildiğini, fırıncılara fiyat tarifesinin de bu
odalar vasıtasıyla dağıtıldığını ve ilan ettikleri fiyat tarifesinin Rize’nin tüm ilçelerinde
geçerli olduğunu belirtmiştir.
Ekmeğin fiyatının tespitine ilişkin mevzuat bölümünde de yer verildiği üzere 5362
sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Fiyat Tarifelerinin Tespit
Şekli” baslıklı 62. maddesinde “Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal 210
ve hizmetlerin fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır….Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.“ hükmüne yer verilmektedir. Bu madde hükmü
odalara, uygulanacak fiyat tarifelerini belirleme yetkisi vermekle beraber bu fiyatların
azami hadleri göstereceğinin de altını çizmektedir. Fakat daha önceki kurul
kararlarında da görüldüğü üzere anılan madde yanlış yorumlara sebep olmaktadır.
Kimi zaman odalar üyelerine belirledikleri fiyat tarifelerine uymaları yönünde baskı
yapmakta kimi zaman ise böyle bir baskı olmamasına rağmen eksik bilgi nedeniyle
kendilerine fiyat tarifesi tebliğ edilen esnaf ve sanatkarlar bu tarifeleri uymaları
zorunlu bir belge olarak kabul etmektedirler. Fiyat tarifesinde belirlenen fiyatın azami
hadleri gösterdiğine yönelik yeterli bilgiye sahip olunmaması nedeniyle bu fiyatların 220
sabit veya asgari fiyata dönüştüğü durumlar ile karşılaşılmaktadır.
Dosya kapsamında ele alınan durumun da bu tip bir bilgi eksikliğinden kaynaklandığı
kanaatine varılmıştır. Görüşme yapılan fırıncıların tamamı en son fiyat artışlarını
2008 yılında açıklanan tarife sonrası, tarifeye uyma yönünde irade göstererek
gerçekleştirdiklerini belirtmişlerdir. Fırıncıların tarife değişikliğine kadar önceki
tarifeye uyması ve değişiklik sonrası tarifede belirtilen fiyatlarla satış yapmaya
başlaması, fırıncıların bu tarifeyi uygulamakla zorunlu oldukları yönünde bir
düşünceye sahip olduklarını işaret etmektedir. Kaldı ki yapılan görüşmelerde
fırıncıların büyük bir kısmı oda tarafından gönderilen tarifeye uymak zorunda 230
olduklarını düşündüklerini ifade etmiştir. Bu nedenlerle, ilçede yaşanan ekmek
fiyatlarındaki paralelliğe, oda tarafından açıklanan fiyat tarifesinin bir zorunluluk
olarak algılanarak tüm fırınlar tarafından uygulanmasının neden olduğu kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca 240
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte Çayeli’nde faaliyet gösteren fırınların bağlı oldukları odaların
belirledikleri fiyat tarifelerinin azami hadleri belirttiği yönünde bilgilendirilmelerini
teminen üyelerine iletmek üzere Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odası, Çayeli Esnaf ve
10-36/573-203
6
Sanatkârlar Odası ile Çayeli Ticaret ve Sanayi Odası’na görüş bildirilmesi hususunda
Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy