Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-124 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-56/1107-424
Karar Tarihi : 26.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Nilgün KOCADAĞ
C. ŞİKAYET
EDEN : Hulusi KESKİN
K. Milliye Cad. 227/B Mersin
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20
Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni Hal Toptancılar Sitesi V. Blk. No:17 Mersin
E. DOSYA KONUSU: Çaykur Mersin Bayii Erdem Ticaret’in kendi işletmesi olan
Beğeni Market’e piyasa fiyatlarından daha düşük fiyata çay satışı yaparak
piyasadaki rekabeti bozduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda; Çaykur Mersin Bayii Erdem Gıda Mad.
San. Tic. Ltd. Şti. (Erdem Gıda)’nin Çaykur ürünlerini kendine ait Beğeni Market’e
düzenli olarak düşük fiyatlarla verdiği, Beğeni Market’in ise düşük maliyetle aldığı bu 30
ürünleri başvuru sahibinin alım fiyatından %20-30 oranında düşük fiyatla satarak
piyasadaki rekabetin bozulmasına neden olduğu belirtilerek gereğinin yapılması talep
edilmiştir
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.6.2010 tarih ve 4403 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 24.6.2010 tarih, 2010-3-124/İİ-10-177.KÜ sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.7.2010 tarih ve 10-49/904-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili 40
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.8.2010 tarih ve 2010-3-
124/ÖA-10-177.KÜ sayılı Önaraştırma Raporu 24.8.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/351 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Çaykur Mersin bayii Erdem Gıda
Mad. San. Tic. Ltd. Şti.’nin kendi işletmesi olan Beğeni Market’e piyasa fiyatlarından
daha düşük fiyata çay satışı yaparak piyasadaki rekabeti bozduğu iddialarına ilişkin
olarak Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
10-56/1107-424
2
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı ve dolayısıyla şikayetin 50
reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuruda Yer Alan İddialar
Söz konusu iddialar;
Çaykur Mersin bayilerinden Erdem Gıda’nın kendine ait Beğeni Market’e düzenli
olarak düşük fiyatla çay satışı yaptığı,
Beğeni Marketin ise bu çayları başvuru sahibine göre düşük fiyatlarla satarak
başvuru sahibini mağdur ettiği 60
şeklindedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1998/2, 1998/6 ve 2000/2 sayılı
Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’e atıfta bulunularak ilgili ürün
pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre ilgili ürün 70
pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
tespit edilen ve pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye
katılabilmektedir.
Gerek tüketici gözündeki özgün niteliği, gerek üretim sürecindeki önemli farklılıklar,
çayın genel olarak içecek sektöründe ayrı bir pazar olarak belirlenmesini gerekli
kılmaktadır. Öte yandan önaraştırmaya konu teşebbüsler sadece siyah çay satışı ile
değil, yeşil çay satışı ile de iştigal etmektedir. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı
pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları 80
ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerektiği dikkate alınarak siyah ve yeşil çay
ayrımı incelenmiştir. Bu çerçevede yeşil çayın kullanım amacı ve tüketici gözündeki
niteliği bakımından siyah çaydan ayrıldığı gibi, fiyat ve maliyetinin siyah çaya göre
daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, yeşil çayın piyasada görece yeni bir
ürün olması ve tüketiciler tarafından daha az tercih edilmesi nedeniyle siyah çay ile
ikame olarak edilemeyeceği anlaşılmıştır. Dolayısıyla yeşil çayın ayrı bir ilgili pazar
olarak belirlenmesi mümkün olmakla birlikte yeşil çay tüketiminin toplam pazar
içerisindeki yerinin ihmal edilebilir ölçüde olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla ilgili
ürün pazarının “siyah çay” olarak belirlenmiştir.
90
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar belirlenirken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici
tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında
teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir
farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır.
10-56/1107-424
3
Başvuruda yer alan iddialar özel olarak Mersin ilindeki yetkili Çaykur bayilerinden
Erdem Gıda’nın yine Mersin ilindeki satışlarına yönelik olduğundan dosya
kapsamında ilgili coğrafi pazar “Mersin” olarak belirlenmiştir. 100
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Başvuru Sahibiyle Yapılan Telefon Görüşmesi
Yürütülen önaraştırma kapsamında 28.7.2010 tarihinde Raportörlerce başvuru sahibi
Hulusi Keskin ile telefon görüşmesi yapılmıştır. Anılan görüşmede başvurunun
yapıldığı tarihlerde Erdem Gıda’nın, kendisine ait Beğeni Market’e bazı Çaykur
ürünlerini piyasaya göre daha düşük fiyatlara satmakta olduğu, Beğeni Market’in de
bu maliyet avantajından faydalanarak bu ürünleri düşük fiyatla nihai tüketiciye 110
satarak başvuru sahibinin mağduriyetine yol açtığı, ancak an itibarıyla bu durumun
ortadan kalkmış bulunduğu ifade edilmiştir.
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
Mersin’de yetkili üç Çaykur bayiinden biri olarak faaliyet gösteren Erdem Gıda’nın,
yan şirketi olan Beğeni Market’e ucuz fiyatla çay satışı yaptığı, Beğeni Market’in de
bu çayları başvuru sahibinin alım fiyatından daha düşük fiyatla nihai tüketiciye sattığı
iddiası iki yönden Kanun kapsamında ele alınabilir:
120
I.3.2.1. Çaykur bayii Erdem Gıda’nın kendi marketine bazı Çaykur ürünlerini
ucuz fiyattan satıp başvuru sahibine daha pahalı fiyattan sattığı iddiasının 4054
sayılı Kanun kapsamında “Ayrımcılık” olarak nitelendirilip
nitelendirilemeyeceği yönünden değerlendirme
Ayrımcılık, Kanun’un hem 4. hem de 6. maddesinde ihlal olarak düzenlenmiş
hususlardandır. Kanun’un 4. maddesine göre, münhasır bayilik hariç olmak üzere,
eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların
uygulanması, ayrımcılık kabul edilerek yasaklanmıştır. Bu hüküm vasıtası ile
işletmelerin aralarında anlaşarak ticari ilişkide bulundukları taraflardan birini diğerine
göre rekabette daha kötü duruma düşürmelerinin engellenmesi amaçlanmaktadır. 130
Kanun’un 4. maddesi teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği
kararları vasıtasıyla yapılan rekabet ihlallerini kapsamaktadır. Dolayısıyla
teşebbüslerin tek taraflı ayrımcılık uygulamalarının Kanun’un 4. maddesi bakımından
ihlal olarak değerlendirilmesi mümkün gözükmemektedir. Başvurudaki iddialara göre
Erdem Gıda’nın uygulamaları bireysel olup, herhangi bir başka teşebbüsle anlaşmalı
olarak yapılmamaktadır. Bu bağlamda söz konusu iddianın Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde “ayrımcılık” olarak değerlendirilebilecek hususlardan olmadığı açıktır.
Kanun’un 6. maddesinin (b) bendine göre ise, eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit
hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı 140
olarak ayrımcılık yapılması, kötüye kullanma hallerinden biridir. Bu hükme göre bir
uygulamanın Kanun’un 6. maddesi kapsamında “ayrımcılık” olarak nitelendirilip
yasaklanması için öncelikle uygulamayı yapan teşebbüsün hakim durumda
bulunması gerekmektedir.
Ayrıca teşebbüs hakim durumda olsa dahi müşterilerine farklı fiyatlar uygulamasının
doğrudan kötüye kullanma olduğundan söz edilemez. Zira hakim durumdaki
10-56/1107-424
4
teşebbüsün muhataplarının eşit durumda olduklarının, teşebbüsün eşdeğer işlemlerle
eşit koşullardaki muhataplarına farklı fiyatlar uygulamakta olduğunun ve bu suretle
müşteriler arasında farklılıklar yaratıldığının ispatlanması gerekir. 150
Kanun’un 3. maddesine göre hakim durum, belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü, ifade eder.
Erdem Gıda, yukarıda değinildiği gibi, Mersin ilinde yetkili Çaykur bayiliği yapan üç
teşebbüsten biridir. Genel olarak siyah çay pazarında yoğun bir rekabetin yaşandığı
önceki Kurul kararlarında da tespit edilmiştir1. Diğer yandan Çaykur bu pazarda
%.......... pazar payı ile lider konumundadır. Pazarda ayrıca Lipton, Doğuş, Ofçay gibi
güçlü ve büyüyen teşebbüsler faaliyet göstermektedir. Pazardaki durumu Mersin 160
özelinde değerlendirmek gerekirse, Mersin’de Erdem Gıda dışında iki Çaykur bayiinin
daha bulunması dolayısıyla müşterilerin Erdem Gıda’nın çay fiyatını yükseltmesi
halinde diğer Çaykur bayilerinden çay temin imkanları bulunmaktadır. Birebir aynı
ürünleri satan iki teşebbüsün daha bulunduğu bir pazarda bir teşebbüsün
rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket etmesi ancak bu teşebbüs lehine
birtakım ayrıcalıklı hakların bulunmasına bağlıdır. Dosya mevcudundan, Erdem
Gıda’nın bu tür bir hakkının olmadığı anlaşılmaktadır. Neticede Erdem Gıda’nın
Mersin ilindeki çay pazarında hakim durumda bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Dolayısıyla, hakim durumda olmayan Erdem Gıda hakkındaki başvuruda yer alan
iddiaların Kanun’un 6. maddesi kapsamında ayrımcılık olarak nitelendirilmeyeceği 170
sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.2.2. Beğeni Market’in başvuru sahibinin çay alım fiyatından daha düşük
fiyatla çay satışı yaptığı iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceği.
Başvuruda esas olarak, şu an sonlandırılmış da olsa, Beğeni Market’in, başvuru
sahibinin çay alım fiyatından daha düşük fiyatla çay satışı yaptığı iddia edilerek, bu
durumdan kaynaklanan mağduriyetten yakınılmaktadır. Belirli bir piyasada bir
teşebbüsün düşük fiyatlar uygulaması ancak belirli koşulların varlığı halinde 180
Kanun’un 4. veya 6. maddesi kapsamında rekabet ihlali olarak nitelendirilebilir.
Yukarıda da değinildiği üzere teşebbüslerin tek taraflı eylemlerine Kanun’un 4.
maddesini uygulamak mümkün değildir. Dolayısıyla bir uygulamanın Kanun’un 4.
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için uygulamaya dahil olan birden fazla
teşebbüsün varlığı aranmaktadır. Başvurudan Beğeni Market’in düşük fiyat
uygulamasının çok taraflı bir uygulama olmayıp bireysel olduğu anlaşılmaktadır. Bu
nedenle Beğeni Market’in düşük fiyatlarla çay satışı yaptığı iddiasının Kanun’un 4.
maddesi kapsamında değerlendirilebilecek hususlardan olmadığı kanaatine
varılmıştır.
190
Diğer yandan Kanun’un 6. maddesinin (a) bendine göre, rakiplerin piyasadaki
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler, kötüye kullanma olarak
nitelendirilmiştir. Buna göre, bir teşebbüsün düşük fiyatlar uygulamak suretiyle
rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırması, teşebbüsün hakim durumda olması halinde
hakim durumun kötüye kullanması olarak değerlendirilebilir. Bu noktada Beğeni
1 18.6.2009 tarih, 09-29/604-144 sayılı Kurul kararında, Çaykur’un yüksek bir pazar payı ile pazar lideri olduğu
ancak Unilever, Doğuş gibi güçlü rakipleri karşısında yıllar içinde pazar kaybetmekte olduğu tespiti yapılmıştır.
10-56/1107-424
5
Market’in Mersin’deki çay pazarındaki konumunu değerlendirmek gerekmektedir.
Mersin ilinde nihai tüketiciye siyah çay satışı yapan teşebbüsler arasındaki pazar
payını tespit etmek çok zor olmakla birlikte, Mersinde birçok zincir market ve yerel
market bulunduğu bilgisi elde edilmiştir. Beğeni market bu işletmeler arasında orta
büyüklükte bir işletmedir. Hakim durumda olma ihtimali zayıf olan Beğeni Market’in 200
hakim durumda olduğu varsayılsa dahi, çay satış fiyatının maliyetinin altında
olmaması halinde uygulamanın kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi
mümkün değildir. Nitekim başvuru sahibi, Beğeni Market’in her defasında farklı
Çaykur ürününü kendilerinin alım fiyatından daha düşük fiyatlarla sattığından söz
etmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, uygulamanın bütün Çaykur ürünlerine
yönelik genel bir uygulama olmadığının yanı sıra, Beğeni Market’in sadece Çaykur
ürünlerini değil Çaykur dışındaki teşebbüslerin çaylarını da sattığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak bir teşebbüsün, bir ürünü rakibinin alım fiyatından daha düşük fiyatla
satması bunun zararına satış (maliyet altı fiyatlandırma) olduğunu göstermediği gibi, 210
dosya kapsamında elde edilen bilgilerden yola çıkarak, Beğeni market tarafından
dönemsel olarak uygulanmış indirimlerin 6. madde kapsamında bir eylem olarak
nitelendirilmesi mümkün değildir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar 220
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy