Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-140 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-83/999-402
Karar Tarihi : 25.12.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: İ. Yücel ARDIÇ, M. Oğuzcan BÜLBÜL
C-BİLDİRİMDE
BULUNAN : - The Dow Chemical Company
Temsilcisi: Av. Pınar ERYÜREKLİ
B.Giz Plaza Meydan Sok. No:28 34398 Maslak İstanbul
D- TARAFLAR : - The Dow Chemical Company
2030 Dow Center Midland MI 48674 Delawere ABD
- Celanese AG
61476 Kronberg im Taunus ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Celanese AG’nin The Dow Chemical Company
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2003 tarih, 5397 sayı;
2.12.2003 tarih, 5938 sayı ve 3.12.2003 tarih, 5946 sayı ile giren bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 22.12.2003 tarih, 2003-1-140/Öİ-03-İYA sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 22.12.2003 tarih, REK.0.05.00.00/164 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-83 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- The Dow Chemical Company'in Celanese AG'nin akrilat işini devralmasının
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1
Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi işlem olduğu,
03-83/999-402
2
- Söz konusu devralma işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde
belirtilen, bir hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz
konusu olmadığı ve dolayısıyla devralma işlemine izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
İşlemin taraflarından Celanese AG (Celanese) halka açık olup, tamamına
sahip olduğu Celanese Ltd. ve diğer bağlı kuruluşları vasıtasıyla üç temel
alanda faaliyette bulunmaktadır: Asetil ürünler, çözücüler ve özellikli ürünler ile
akrilatlar. The Dow Chemical Company (Dow), Celanese'in sadece akrilat
ünitesini devralacaktır.
Celanese, Türkiye’de bağlı şirketinin sahip olduğu Ticona Teknik Polimerler
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ticona Teknik) aracılığıyla faaliyet göstermektedir.
Ticona Teknik teknolojik polimer işi ile iştigal etmektedir.
Bildirim konusu işlemin diğer tarafı olan Dow; gıda, ulaşım, sağlık, ilaç, kişisel
ve ev bakım ürünleri ile inşaat sektörünü içeren birçok pazara kimyasal,
plastik, tarımsal ürünler ve hizmet tedarik eden global bir şirkettir.
Dow’un performans plastikleri, performans kimyasalları, tarımsal ürünler,
kimyasallar, hidrokarbon ve enerji gibi operasyon ünitelerinde yaklaşık 3400
çeşit ürünü bulunmaktadır. Söz konusu işlem, Dow’un performans
kimyasalları ünitesi ile ilgili olup, mevcut akrilik işini, entegre ve tam bir akrilik
zincir oluşturmak amacıyla genişletmesine yöneliktir.
Halka açık bir şirket olan Dow'un, Türkiye’de, Dow Türkiye Kimya Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. (Dow Kimya) ve Dow Agro Sciences A.Ş. (Dow Agro) olmak
üzere iki bağlı şirketi bulunmaktadır. Dow Kimya her türlü poliüretan ve
poliüretan sistemleri ile bunların hammaddelerinin üretimi alanında Dow Agro
ise, tarımsal ürünler pazarında faaliyet göstermektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Devre konu akrilat işi kapsamına aşağıda yer verilen ürünler girmektedir.
H.2.1.1. Akrilik Asit
H.2.1.1.1. Ham Akrilik Asit
Ham akrilik asit (HAA) propilen ile oksijenin birlikte reaksiyona girmesi ile
ortaya çıkmaktadır. Genel itibarıyla üreticilerin, HAA ürünlerini kendi
bünyelerinde (kendi işletmeleri için) kullanmaları ve üçüncü kişilere (örneğin
entegre olmamış müşterilere) satmamaları nedeniyle bu ürünün bölgesel veya
03-83/999-402
3
dünya çapında bir ticari pazarı bulunmamaktadır. Toplam HAA’nın yaklaşık
%60’ı akrilat esterler üretmek için kullanılıp, kalan %40'ı buzlu akrilik asit
yapmak için saflaştırılmaktadır. İşlemin taraflarının her ikisi de HAA
üreticisidir.
H.2.1.1.2. Buzlu Akrilik Asit
Buzlu akrilik asit (BAA), HAA’nın saflaştırılmasından üretilmektedir. BAA
öncelikle süper emici polimerlerin, daha sonra poliakrilat ve özel akrilatların
üretiminde kullanılmaktadır. BAA, iki kalite olabilmektedir. Yüksek derece
saflıkta BAA, yüksek moleküler kullanımları desteklemekte ve öncelikle süper
emici polimerlerin üretiminde yer almaktadır. Orta sınıf BAA ise, düşük
ağırlıktaki moleküler polimerler ve özel akrilatların üretiminde kullanılmaktadır.
Bu ürünü taraflardan sadece Dow üretmekte ve kendi işletmelerinde
kullanmaktadır.
H.2.1.2. Mamul Akrilatlar
Mamul akrilat esterler (mamul akrilatlar) binlerce çeşit polimer formülasyonunu
destekleyen nitelikte bir etkiye sahip çok yönlü monomerlerdir. Yanıcı, reaktif,
doymamış alfa-beta yapısında karboksillere dayanan uçucu sıvılardır. Mamul
akrilatlar pürüzsüz, dayanıklı, sert ve ışık geçirici karakteristik özellikleri ile
yüzey kaplaması, tekstil, yapıştırıcı, plastik, deterjan, koyulaştırıcı ve süper
emici kişisel ve bebek bakımı ürünlerini de içine alan birçok nihai tüketim
malında kullanılmaktadır. Dört çeşit mamül akrilat mevcuttur: Metil akrilat, butil
akrilat, etil akrilat ve 2-etil-heksil akrilat.
H.2.1.2.1. Metil Akrilat (MA)
MA, HAA ve metanolün reaksiyona girmesi yoluyla üretilir. MA esas olarak
tekstil, antioksidantlar, birleşik polimer reçine ve su arıtma alanlarında
kullanılmaktadır. Dow MA üretmemekte ve satmamaktadır.
H.2.1.2.2. Butil Akrilat (BA)
BA, HAA ve butanolün reaksiyona girmesi yoluyla oluşur. BA temel olarak
kaplama ve yapıştıcılar için emülsiyon polimerleri ve madeni yağ katkı
maddeleri, düzenleyici etkili reçine ve kimyasal plastik gibi muhtelif alanlarda
kullanılmaktadır. Dow ve Celanese BA üreticisidirler.
H.2.1.2.3. Etil Akrilat (EA)
EA, HAA’nın etanol (veya etilen) ile reaksiyona girmesi yoluyla üretilir. EA
plastik örtücüler, endüstriyel perde destekleri ve çözünür (solvent) bağlı
emaye iç boya tabanı gibi kaplamalarda kullanılmaktadır. Dow ve Celanese
EA üreticisidirler.
03-83/999-402
4
H.2.1.2.4. 2-Etil-Heksil Akrilat (2-EHA)
2-EHA, HAA’nın 2-etil-heksanol ile reaksiyona girmesinden üretilir. 2-EHA
kaplama (BA’dan daha yumuşak, pürüzlü ve kaplamada ıslak yapıştırma için
kullanılır) ve tutkallarda kullanılmaktadır. Celanese 2-EHA üretmektedir. Dow
ise 2-EHA üretmemekte, Malezya’da bulunan BASF’dan satın almaktadır.
H.2.1.3. Ham Akrilik Asit Türevleri
Bu ürün grubuna, süper emici polimerler, özel akrilatlar ve akroleinler
girmektedir. Sadece Dow bu ürünleri üretmektedir.
Dow'un devralacağı akrilat işi, birçok ürünü kapsamakla birlikte tarafların
Türkiye'de çakışan faaliyetleri; BA, EA ve 2-EHA pazarlarıdır.
Söz konusu ürünlerin başka ürünlerle ve kendi aralarında ikame imkanının
bulunmadığı, farklı işlev ve kullanım alanlarına sahip olduğu dikkate alınarak,
BA, EA ve 2-EHA ayrı ilgili ürün pazarları olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin bozulma riskinin bulunmaması ve taşıma masrafların düşük
olması nedeniyle söz konusu ürünlerin rekabet şartları Türkiye genelinde
aynıdır. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Devralmanın Hukuki Niteliği
Bildirim konusu işlem, Dow’un Celanese’den Clear Gölü, Teksas A.B.D’deki
akrilat üretim tesislerini (Clear Gölü İşletmesi) ve Celanese’in aslen ve
münhasıran akrilik asit-akrilat işi ile ilgili sözleşmeler, know-how, fikri haklar ve
peştemaliyesini devralması suretiyle gerçekleşecektir. Taraflar, söz konusu
devralma işlemi için 11.9.2003 tarihinde bir “Varlık Satış Anlaşması”
akdetmişlerdir.
Diğer taraftan, Dow, Celanese’in akrilat üreten Teksas Pampa’da (Pampa
Akrilatlar Fabrika Sahası) ve Meksika Cangrejera’daki (Cangrejera Akrilatlar
Fabrika Sahası) iki üretim tesisinin mülkiyetini devralmayacaktır. Ancak
Celanese ve Dow, Cangrejera Akrilatlar Fabrika Sahası ünitesinden HAA ve
MA, ayrıca Pampa Akrilatlar Fabrika Sahası ünitesinden 2-EHA ürünlerine
münhasır ve ekonomik fiyattan Dow’a tedarik edilmesi hususunda “Paralı
Üretim Anlaşması” imzalayacaklardır.
Bu çerçevede, söz konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) maddesi
bağlamında bir devralmadır.
Dow’un 2002 yılı Türkiye cirosu ………………… ABD Doları, Celanese'nin ise
………………. ABD Doları'dır.
03-83/999-402
5
Türkiye pazarına 2002 yılında 18.525 ton BA, 4.865 ton EA ve 4.843 ton 2-
EHA ithal edildiği dikkate alındığında, BA pazarında Dow'un %…,
Celanese'nin %……; EA pazarında Dow'un %…., Celanese'nin %… ve 2-EHA
pazarında Dow'un %…, Celanese'nin %….6 pazar payına sahip olduğu
anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, taraf teşebbüslerin ciro ve ilgili ürün pazarlarındaki toplam
pazar payları, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4.
maddesinde öngörülen ciro ve pazar payı eşiklerini aşması nedeniyle, söz
konusu devralma anılan Tebliğ kapsamında izne tabidir.
H.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
Hakim durum analizi yapılabilmesi için tarafların pazar paylarının yanı sıra
ürünün niteliği, satış koşulları, piyasadaki kapasite durumu, rakiplerin gücü,
alıcıların özellikleri ve genel piyasa koşullarının incelenmesi gerekmektedir.
İlgili ürün pazarlarını meydana getiren mallar belli standartlara tabi homojen
ürünlerdir. Müşteri açısından Dow'un ve Celanese'nin ürünlerinin kalite ve
nitelik yönünden diğer teşebbüs ürünlerine nazaran herhangi bir üstünlüğü
bulunmamaktadır. Müşterilerin satınalma tercihlerinin oluşmasında en önemli
faktör, söz konusu malların nispi fiyatlarıdır. Dosya mevcudu bilgilerden, son
iki yıl içinde Euro-ABD Doları paritesinin Euro lehine değişmesi nedeniyle,
mallarını ABD Doları üzerinden satan Dow ve Celanese'nin, rakiplerine göre
daha ucuza satış yapma avantajı elde ettikleri, dolayısıyla satışlarını
artırdıkları anlaşılmıştır.
Türkiye'de ilgili ürünlere ilişkin talebin tamamı ithalat yolu ile karşılanmaktadır.
Dow, Celanese ve BASF gibi ana üreticiler, ürünlerini tank kiralayarak
getirmekte ve satmaktadırlar. Söz konusu tankları kiralamada herhangi bir
engel bulunmamaktadır. Öte yandan ürünlerin taşıma maliyetleri alış fiyatının
%5 veya %10'unu geçmemektedir. Ayrıca üreticiler taşıma giderlerini
azaltmak için ürün takası yapabilmektedir. Taşıma maliyetlerinin düşük olması
ithalatın çok uzak bölgelerden de yapılabilmesini mümkün kılmaktadır. Nitekim
Celanese Türkiye'de sattığı akrilat mamullerini ABD'deki tesislerinden
getirmektedir.
Öte yandan, pazarda yazılı sözleşmeler nadir görülmekte, alımlar sözlü
şekilde ve yıllık veya 3 aylık süreler için yapılmaktadır. Bu durum, alıcılara
fiyat değişimlerine paralel olarak tedarik kaynaklarını hızla değiştirme kabiliyeti
vermektedir.
BA, EA ve 2-EHA uluslararası ticarete konu mallar olup, rekabet şartları büyük
ölçüde dünya ölçeğinde belirlenmektedir. BA, EA ve 2-EHA açısından dünya
ölçeğinde faaliyet gösteren teşebbüslerin 2002 yılı toplam kapasite, toplam
üretim ve pazar payları incelendiğinde; BA pazarında Dow'ın %…,
Celanese'nin %…; EA pazarında Dow'un %…, Celanese'nin %…; 2-EHA
pazarında Celanese'nin %… pazar payına (Dow'un üretimi bulunmamaktadır)
sahip oldukları görülmüştür.
03-83/999-402
6
Devralma işlemi sonucunda Dow BA'da %…, EA'da %… ve 2-EHA'da %…
pazar payına ulaşacaktır. Ayrıca, pazarda BASF, Rohm & Haas, Atofina,
Nippon Shokubai ve Mitsubishi gibi dünya ölçeğinde firmalar faaliyet
göstermekte ve büyük bir atıl kapasite bulunmaktadır. Atıl kapasitenin toplam
üretime oranı BA pazarında 0.35, EA pazarında 0.59 ve 2-EHA pazarında
0.55'tir. Atıl kapasitenin bulunması, Dow'un tek taraflı olarak fiyat artışına
gitmesine engel olacak niteliktedir. Öte yandan bir şirketin Güney Afrika'da
2003 yılı sonunda BA ve EA üretimine başlayacak olması, dünya ölçeğinde
rekabeti daha da artıracaktır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; devralma işlemine yönelik olarak
raportörlerin, üretimlerinde BA, EA ve 2-EHA'yı girdi olarak kullanan Organik
Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş., DYO Boya Fabrikaları Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Polisan Boya Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve BASF Türk Kimya Sanayi ve Ticaret
Ltd. Şti. ile görüşme yaptığı; 2002 yılında Türkiye'ye ithal edilen toplam BA'nın
%73'ünü, EA'nın %90.5'ini ve 2-EHA'nın %36.5'ini kullanan bu firmaların,
herhangi bir olumsuz durumun meydana gelmesi halinde alternatif arz
kaynaklarına belli bir süre içinde yönelebileceklerini belirttikleri anlaşılmıştır.
Bu bilgiler çerçevesinde, anılan işlem sonrasında ilgili pazarlarda rekabetin
önemli ölçüde etkilenmeyeceği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Celanese AG'nin akrilat işinin The Dow Chemical Company tarafından
devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında
izne tabi işlem olduğuna; bununla birlikte bu işlemin aynı Kanun’un 7. maddesi
anlamında, bir hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu
güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili pazarlardaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığına, dolayısıyla bildirim konusu
devralma işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy