Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-2-57 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-63/910-219
Karar Tarihi : 30.9.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B- RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, A. Özlem UZUN
C- ŞİKAYET EDEN : Ergin ODABAŞI
Strazburg Cad. No:14/B Sıhhiye/Ankara 20
D- HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - K.V.K. Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş.
K.V.K. Plaza Bayar Cad. Gülbahar Sok.
No:14 Kozyatağı/İstanbul
- GENPA Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri
Sanayi Ticaret A.Ş.
Nispetiye Cad. No:41 Etiler/İstanbul 30
E- DOSYA KONUSU : Cep telefonu ithalatçısı firmaların son
kullanıcıya yönelik kampanyalarında bankaların uyguladıkları komisyon
oranlarının çok düşük olduğu iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ : Kuruma intikal eden dilekçede şikayetçi özetle;
Ankara Strazburg Caddesinde cep telefonu satışı ile iştigal etmekte olan 3G
İletişim adlı bir cep telefonu bayisinin sahibi olduğunu, cep telefonlarını peşin
ve taksitli olarak sattıklarını, taksitli satışlarda muhtelif bankaların pos
cihazlarını kullandıklarını, bankaların perakende satış yapan tüm mağazalara 40
uyguladıkları komisyon oranlarının hemen hemen aynı olduğunu, ancak
ithalatçı firmaların son kullanıcıya yönelik olarak yaptıkları kampanyalarda
bankaların uyguladıkları komisyon oranlarının çok düşük kaldığını; örneğin,
265 milyon TL’ye satın aldıkları Siemens MC 60 model cep telefonunu sıfır
karla 8 ay taksitlendirdiklerinde 310 milyon TL’ye satmaları gerektiğini ancak
K.V.K. Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş.'nin bu telefonu 8 ay taksitle 290
milyon TL’ye satmakta olduğunu, diğer telefon marka ve modellerini de
kapsayacak şekilde bu örneğin genişletilmesi halinde kendilerinin satış yapma
ve ayakta kalma imkanlarının kalmadığının görüleceğini belirtmiş ve konuyla
ilgili gereğinin yapılmasını talep etmiştir. 50
04-63/910-219
2
G- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 19.7.2004 tarih ve 3971 sayı ile
giren şikayet üzerine düzenlenen 6.8.2004 tarih ve 2004-2-57/B.N.-04-A.Ö.U
sayılı Bilgi Notu 16.8.2004 tarih ve 04-53/736-M sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 23.9.2003 tarih ve 2004-2-57/Ö.A.-
04–A.A. sayılı Önaraştırma Raporu, 23.9.2004 tarih, REK.0.06.00.00/148
sayılı Başkanlık önergesi ile 04-63/ sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Yapılan inceleme ve değerlendirmeler
sonucunda; 60
K.V.K. Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş.’nin (K.V.K.) Axcesscard ile ve
GENPA Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri Sanayi Ticaret A.Ş.’nin
(GENPA) Worldcard ile yaptıkları peşin fiyatına taksitle satış
kampanyalarında,
1. İncelenen dönemde K.V.K. ile GENPA arasında pazardaki rekabeti
kısıtlayıcı ve engelleyici bir anlaşma ya da uyumlu eylemin yapıldığına
yönelik olarak herhangi bir delile ulaşılamadığı ve bu bağlamda 4054 sayılı
Kanun’un 4 üncü maddesi çerçevesinde bir ihlal olduğuna yönelik bir
tespitte bulunulamayacağı,
2. Akbank T.A.Ş. (Akbank) ya da Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.'nin (Yapı ve 70
Kredi Bankası) taksitli kredi kartları pazarında ve K.V.K. veya GENPA’nın
GSM cep telefonu dağıtım pazarında hakim durumda olduklarına ilişkin bir
tespitte bulunulamayacağı, bu nedenle incelenen eylemlerin hakim
durumun kötüye kullanılması kapsamında ve 4054 sayılı Kanun’un 6 ıncı
maddesi çerçevesinde değerlendirilemeyeceği,
3. Yapı ve Kredi Bankası ile GENPA ve Akbank ile K.V.K arasında 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte bir
anlaşma yapıldığı yönünde bir delile ulaşılamadığına ve bu bağlamda
Kanun’un 4 üncü maddesi çerçevesinde bir ihlal olduğuna yönelik
herhangi bir tespitte bulunulamayacağı, 80
4. Ancak yine de, sık aralıklarla uzun dönemli yapılan banka destekli peşin
fiyatına taksitle satış kampanyalarının, hiç bir gruba mensup olmadan
pazarda yer alan ve herhangi bir banka ile anlaşarak bir kampanya
düzenleyebilecek büyüklüğe sahip olmayan özellikle küçük ve orta boy
satıcılar üzerindeki rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin bulunduğu ve
kampanyaların dönemleri uzadıkça piyasadaki bu küçük satıcıların rekabet
etme ve mevcut rekabete dayanma güçlerinin azaldığı, bu sebeplerle,
gerek şu ana kadar Rekabet Kurumu’na konuyla ilgili olarak intikal eden
şikayetlerin bir aylık yapılan kampanyalar için yapılmış olmaları ve gerekse
cep telefonu piyasasının dinamik özelliği de dikkate alınarak, peşin fiyatına 90
taksitli satış kampanyalarının iki aydan uzun süreli ve çok sık aralıklarla
yapılmamasının GSM cep telefonu dağıtımı pazarında rekabetin
devamlılığı açısından önem arz ettiği, bu durumun başta KVK, GENPA,
NETCELL İletişim Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. (NETCELL) ve TEKNOSA
A.Ş. olmak üzere özellikle sektörün önde gelen distribütörlerine bildirilmesi
gerektiği
ifade edilmiştir.
04-63/910-219
3
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 100
Türkiye’de cep telefonu satışı, üretici firmaların Türkiye distribütörleri ve bu
markaları paralel ithalat yoluyla yurtiçine getiren teşebbüsler vasıtasıyla
gerçekleştirilmektedir. Şikayet konusu kampanya, GSM cep telefonları satış
ve dağıtım pazarının önde gelen distribütörleri olan K.V.K. ve GENPA
tarafından gerçekleştirilmiştir. Sektörde bu iki firmanın yanısıra NETCELL,
Mep İletişim ve Dış Tic. A.Ş. (MEP), Başarı Mobil Bilişim Ürünleri ve
Hizmetleri A.Ş. (Başarı) ve Sakarya Telekomünikasyon Sistemleri San. Tic.
Ltd. Şti. (STS) gibi teşebbüsler de yer almaktadır. Bunların dışında, cep
telefonu ve diğer elektronik cihazların bir arada satışı ve dağıtımı işiyle
uğraşan önemli büyüklükte şirketler de bulunmaktadır. 110
İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan
ürünlerden oluşur. Bu pazarı belirlerken ürünün fiziksel ve teknik özellikleri,
fiyatı, tüketici tercihleri gibi kıstaslar göz önünde bulundurulur. Bir malın diğer
bir malla aynı pazarda sayılabilmesi için bu iki ürünün tüketicinin gözünde
nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer nitelikler taşıması
gerekmektedir. Dosya açısından, şikayete esas teşkil eden pazar cep
telefonlarının satış ve dağıtımını kapsaması sebebiyle ilgili ürün pazarı, “GSM
cep telefonu satış ve dağıtımı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren her iki teşebbüs de satış, dağıtım ve 120
pazarlama eylemlerini tüm Türkiye çapında yapmaktadır. Ayrıca, şirketlerden
herhangi birinin yurt dışındaki pazarlama ve dağıtım faaliyetlerine yönelik
olarak bir şikayet de bulunmamaktadır. Bu sebeplerle ilgili coğrafi pazar,
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Yeni çıkan ürünleri piyasada tanıtmak, stokta biriken ürünleri elden çıkarmak,
satışları artırmak, daha yüksek bir pazar payı elde etmek gibi amaçlarla
piyasada teşebbüsler tarafından farklı dönemlerde çeşitli kampanya veya
promosyonlar yapılmaktadır. Yapılış amacı kadar süresi, ödeme koşulları ve
satılan ana ürünün yanında bir başka ürün verilip verilmemesine göre 130
birbirinden farklılık arzeden kampanya ve promosyonlar, pazarda hakim
durumdaki bir teşebbüs tarafından rekabeti kısıtlayıcı ve diğer aktörleri
pazardan çıkarmaya yönelik olarak yapılması durumunda rekabet ihlali teşkil
edebilir. K.V.K.’nın Yapı ve Kredi Bankası ile ortak yürüttüğü kampanyalar
aşağıda bu bağlamda değerlendirilmiştir.
I.2.1 Rekabet İhlali Olabilecek Hususlar
- K.V.K. ve GENPA arasında bir anlaşma veya uyumlu eylem olması durumu:
Örnek olarak seçilmiş marka ve modeldeki cep telefonları listesi için K.V.K.,
GENPA ve NETCELL’den elde edilen bayilere satış fiyatları ve bu modeller
için kampanya dönemindeki vadeli fiyatlar baz alınarak yapılan bir 140
değerlendirmede, aynı marka ve model herhangi bir telefon için K.V.K. ve
GENPA’nın satış fiyatlarının birbirinden farklı olduğu, özellikle GENPA’nın
fiyatlarının çoğu model cep telefonu için K.V.K.’dan 2-10 euro daha yüksek
04-63/910-219
4
olduğu, ancak bu iki şirketin fiyatlarının örtüşmeseler bile birbirlerine
yakınsadıkları tespit edilmiştir. Yine bu örnek listelerden NETCELL’in
fiyatlarının genelde her iki teşebbüse göre daha düşük olduğu, ancak
NETCELL’in fiyatları ile diğer iki teşebbüsün fiyatları arasında da çok büyük
marjlar olmadığı görülmektedir. 3G İletişim’in bir NETCELL bayisi olması ve
bu bakımdan NETCELL ile daha yakın ticari ilişkiler içinde bulunmaları
sebebiyle NETCELL’den alış fiyatlarının göreceli olarak daha düşük 150
olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, görüşmeler sırasında NETCELL
yetkilisinin de ifade ettiği üzere K.V.K., Genpa ve Netcell’in farklı
organizasyonel yapılara sahip olmaları, NETCELL’in stok, satış sonrası
destek ve operasyonel giderlerinin göreli olarak daha düşük olması gibi
sebeplerle aynı marka ve model için bile olsa cep telefonlarının satış
maliyetleri ve dolayısıyla satış fiyatları nihai olarak K.V.K. ve GENPA’ya
nazaran daha düşük olabilmektedir. Bunların yanı sıra, GSM cihazları
sektöründe genel olarak dile getirildiği üzere, kar marjlarının düşük olması ve
bu sebeple bayilerin 1-2 euro için bile olsa alış yaptıkları distribütörleri
değiştirmeleri, farklı distribütörlerin fiyatlarının birbirlerine yakın dar bir bant 160
içersinde seyretmesinde önemli etkenlerdir. Ayrıca, K.V.K. ve GENPA’nın
bayileri ile münhasırlık ilişkilerinin bulunmaması, dolayısıyla bayilerin dilediği
distribütörden mal alabilmeleri ve K.V.K.’nın teminatsız olarak mal satmasının
bayi sayısını arttırmak yönünde bir çaba olarak değerlendirilebileceği gibi
nedenlerle K.V.K. ve GENPA’nın eşit konumdaki alt bayiler arasında fiyat
ayrımcılığına gitmedikleri ve tüm bu veriler ışığında, K.V.K. ile GENPA
arasında bir anlaşma veya uyumlu eylem olmadığı kanaatine ulaşılmaktadır.
- Bu kampanyalarda yer alan bankaların kendi grup şirketlerini pazardaki
rekabeti kısıtlayacak şekilde kayırmaları ve/veya bu bankalarla distribütörlerin
GSM cep telefonları pazarında rakipleri pazardan itici şekilde anlaşmış 170
olmaları durumu: Bu durumun bir rekabet ihlali teşkil edebilmesi için
kampanyalarda yer alan bu bankaların ve/veya distribütörlerin pazarda hakim
konumda olmaları ya da bu bankalar ile distribütörler arasında piyasadaki
rekabeti kısıtlayıcı veya engelleyici nitelikte bir anlaşma yapılmış olması
gerekmektedir. Bu bakımdan, Akbank ve Yapı Kredi Bankasının taksitli
alışveriş kartları pazarında hakim durumda bulunmamaları, buna ek olarak
Akbank ile K.V.K.’nın, Yapı Kredi Bankası ile GENPA’nın aynı grupta yer
almamaları sebepleriyle bu kampanya döneminde adı geçen bankaların kendi
grup şirketlerini kayırıcı ve pazardaki rekabeti kısıtlamak amaçlı yapılmış
davranışlarının varlığından söz edilememektedir. Ayrıca, kampanyalar ve 180
vadeli satışlarda bankaların bayilere ve distribütörlere uyguladıkları farklı faiz
oranları, cep telefonu satıcılarının satış ve dağıtım ağları da dikkate alınarak
tespit edilmektedir. Bu sebeple, satış hacmi diğer satıcılara göre daha büyük
olan K.V.K. ve GENPA’ya daha uygun vade farkı imkanının sağlanması
aslında bankaların kendi ticari tercihleridir. Nitekim K.V.K.’nın Axcesscard ile
yaptığı kampanyada Akbank’ın K.V.K.’ya uyguladığı 8 ay vadeli faiz oranı
%3.5, GENPA’nın Worldcard ile yaptığı kampanyada Yapı Kredi Bankası’nın
GENPA’ya uyguladığı 9 ay vadeli faiz oranı %6 iken aynı bankaların 3G
İletişim gibi küçük bayilere uyguladıkları faiz oranları 8 ay için %14 ve 9 ay için
%16’dır. Bu sebeplerle, Akbank ve/veya Yapı Kredi Bankası’nın GSM cep 190
telefonu satış ve dağıtım pazarında rekabeti kısıtlamak amaç ve kastı ile özel
olarak bir anlaşma içine girdikleri kanaati oluşmamaktadır.
04-63/910-219
5
Şikayet konusuna esas teşkil eden nokta, bir bankanın veya grubun desteğine
sahip olmayan cep telefonu satıcılarının banka destekli olarak yapılan
kampanyalardaki vade ve fiyat yapılarıyla mücadele edememeleridir. Örneğin,
Nokia 3310 marka cep telefonunun normal dönemde satış fiyatı 67-68 euro
bandında seyrederken kampanya döneminde GENPA’nın 9 ay vadeli fiyatı, 78
euro olmaktadır. Tüketiciler doğal olarak 9 ay vadeli fiyatı tercih etmekte, bu
durumda kampanya fiyatlarıyla mücadele edemeyen daha küçük çaplı
satıcıların pazarda rekabet şansları kalmamaktadır. 200
- K.V.K. ve GENPA’nın aralarında pazardaki rekabeti kısıtlamak amaçlı bir
anlaşma veya uyumlu eylem yapmamış olmalarına rağmen sık aralıklarla
uzun dönemli yapılan banka destekli kampanyaların, hiç bir gruba mensup
olmadan pazarda yer alan ve herhangi bir banka ile anlaşarak bir kampanya
düzenleyebilecek büyüklüğe sahip olmayan özellikle küçük ve orta boy
satıcılar üzerindeki rekabeti kısıtlayıcı etkisi: Bir grubun bünyesinde bulunan
şirketler, faaliyet gösterdikleri pazarlarda göreli olarak çeşitli avantajlara
sahiplerdir. Bağlı olunan grubun adının vermiş olduğu güç ve itibarın yanı sıra
grup şirketleri, belli bir sinerji yaratacak şekilde birbirlerini çeşitli konularda
destekleyip kollayabilirler. Bu güç ve sinerjinin de etkisiyle bu şirketlerin 210
bankalardan krediler almaları, giriştikleri çeşitli kampanyalar için pazara göre
daha uygun faiz oranları temin edebilmeleri, daha geniş bir satış ağına sahip
olabilmeleri, iş hayatında daha güçlü bağlantılar kurabilmeleri ve tüm bu
etkenlerin bir sonucu olarak da pazarda daha iyi bir konuma gelebilmeleri
mümkündür. Ticari hayatın içinde belli bir başarıyı elde edebilme ve belli bir
büyüklüğe erişebilmenin getirileri olan bu avantajlar, rakip şirketler aleyhine
ayrımcılık yapmak ve rakip şirketleri piyasa dışına itmek amacıyla
kullanmaları durumunda özellikle herhangi bir holdingin gücüne sahip
olmayan veya arkasında bir bankanın finansal gücü bulunmayan teşebbüsler
için rekabeti kısıtlayıcı ya da engelleyici bir durum ortaya çıkarır. Bu durum, 220
zaman içinde pazarın oligopolistik bir yapı arz etmesine ve bir grup gücüne
sahip olmayan küçük ve orta boy işletmelerin pazardan silinmelerine sebep
olabilir. Rekabeti kısıtlama veya engelleme kastı ve amacı taşımasa bile bazı
eylem ve işlemlerin pazarın önde gelen şirketlerince yapılmaları halinde
pazarda yine rekabetin azaldığını görmek mümkün olabilir. GSM cihazları
dağıtımı pazarında faaliyet gösteren K.V.K., GENPA ve bunlar gibi sektörün
önde gelen şirketlerince çok sık aralıklarla düzenlenen kampanyalar bu
duruma bir örnek teşkil etmektedir. Bankaların yüksek teminat ve faiz oranları
talep etmeleri sebebiyle kendileri kampanya düzenleyemeyen bağımsız
ve/veya küçük cep telefonu satıcılarının pazardaki büyük dağıtıcılar tarafından 230
düzenlenen kampanyalardan etkilenme oranları yüksek olmaktadır. Bu
kampanyaların çok sık aralıklarla ya da uzun dönemli yapılması ise bu
firmaların rekabet şanslarını ortadan kaldırabilmektedir.
I.2.2. K.V.K. ve GENPA’nın Pazardaki Konumu
K.V.K. ve GENPA, GSM cihazları distribütörlüğü alanında Türkiye’de ilk
kurulan şirketlerdendir. Pazara ilk giren şirketlerden olmalarının vermiş olduğu
çeşitli avantajlar, bu şirketlerin telekomünikasyon ve bilişim sektörlerinde
yapmış oldukları yatırımlar, bu sektörler arasındaki yakınsama olgusu ve
pazarın lider GSM operatörü Turkcell ile yapılmış olan işbirliklerinin de
etkisiyle bu iki şirket zaman içinde pazarda ilk sıralara yerleşmiştir. İnterpro 240
04-63/910-219
6
firması tarafından yapılan araştırmada K.V.K. ve GENPA’nın pazardaki
sıralamaları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo 1: 2002 Yılı İlk 10 İletişim Toptancı/Dağıtıcı Sıralaması
Sıra Şirket Adı Ciro (Bin TL)
1 KVK MOBİL TELEFON
2 NETCELL
3 GENPA TELEKOMÜNİKASYON
4 A-TEL PAZARLAMA
5 TEKOFAKS OFİS VE HABERLEŞME
6 SAKARYA TELEKOMÜNİKASYON
SİSTEMLERİ
7 KVK TEKNOLOJİ ÜRÜNLERİ
8 TESAN TELEKOMÜNİKASYON
9 BAŞARI TİCARET
10 MISTAÇOĞLU ELEKTRONİK
Rapotörlerce yapılan inceleme ve görüşmeler sırasında teşebbüslerden elde
edilen bilgilere dayanılarak 2003 yılı için yapılan bir sıralama şu şekildedir:
Tablo 2: 2003 yılına ilişkin ciro bilgileri
Distribütörler Ciro
(Milyon TL)
K.V.K.
NETCELL
GENPA
Tablo 1 ve Tablo 2'de yer alan bilgilerden görüldüğü üzere K.V.K. ve GENPA
pazardaki ilk üç şirket arasında yer almaktadır. Bununla birlikte bu şirketlerden
hiçbirinin tek başına hakim durumda olduklarından bahsetmek mümkün
değildir. Zira, Tablo 2’den de görüldüğü üzere ciro bakımından yapılan 250
pazardaki büyüklük sıralamasında pazara yeni girmiş olan Netcell ile bu iki
şirket arasında çok büyük bir farklılık bulunmamaktadır. Ayrıca, sektörde
distribütörlük yapan önemli büyüklükteki teşebbüslerin varlığı da bu kanaati
güçlendirmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen raporlara, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
04-63/910-219
7
K.V.K. Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş.’nin Axcesscard ile ve GENPA
Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri Sanayi Ticaret A.Ş.’nin Worldcard ile
yaptıkları peşin fiyatına taksitle satış kampanyalarında, 260
1. İncelenen dönemde K.V.K. ile GENPA arasında pazardaki rekabeti
kısıtlayıcı ve engelleyici bir anlaşma ya da uyumlu eylemin yapıldığına
yönelik olarak herhangi bir delile ulaşılamadığı ve bu bağlamda Kanun’un
4. maddesi çerçevesinde bir ihlal olduğuna yönelik bir tespitte
bulunulamayacağına,
2. Akbank T.A.Ş. ya da Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin taksitli kredi kartları
pazarında ve K.V.K. veya GENPA’nın GSM cep telefonu dağıtım
pazarında hakim durumda olduklarına ilişkin bir tespitte bulunulamayacağı,
bu nedenle incelenen eylemlerin hakim durumun kötüye
kullanılması kapsamında ve Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde 270
değerlendirilemeyeceğine,
3. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ile GENPA ve Akbank T.A.Ş. ile K.V.K
arasında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti kısıtlayıcı
nitelikte bir anlaşma yapıldığı yönünde bir delile ulaşılamadığına ve bu
bağlamda Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir ihlal olduğuna yönelik
herhangi bir tespitte bulunulamayacağına,
dolayısıyla şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy