1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-3-88 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-57/715-285
Karar Tarihi : 27.9.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Meltem Bağış AKKAYA, Alper KARAKURT
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Bunge Limited ve Edison S.p.a.
Temsilcileri: Av. Gamze ÇİĞDEMTEKİN-UYSAL,
Av. Mehtap YILDIRIM-ÖZTÜRK
Piyade Sk. Portakal Çiçeği Apt. No: 18 C Blok K: 3
06550 Çankaya/Ankara
D- TARAFLAR: Bunge Limited
50 Main Street 6th Floor White Plains NY 10606/USA
Edison S.p.a
Foro Bonaparte 31 Milan/ITALY
E- DOSYA KONUSU: Cereol S.p.a. (Cereol)'nın % 54.69 oranındaki hisselerinin
Bunge Limited tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.8.2002 tarih, 3586 sayı; 27.8.2002
tarih, 3794 sayı ve 12.9.2002 tarih, 4018 sayı ile intikal eden bildirimler üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca, yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
23.9.2002 tarih ve 2002-3-88/Öİ-02-MBA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,
23.9.2002 tarih, REK.0.07.00.00/75 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-57 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Bunge Limited tarafından, Edison
S.p.A.’nın Cereol'deki 14,037,220 adet (%54.69 oranında) hissesinin satın
alınmasına ilişkin işlemin; tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında bir devralma olduğu, ancak
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratmadığı veya mevcut
bir hakim durumu güçlendirmediği ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir
kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğurucu nitelikte olmadığından söz konusu devir işlemine izin
verilmesinin uygun olacağı,
2 REKABET KURUMU
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Bunge Limited
Entegre tarım ticareti ve gıda sektöründe faaliyet gösteren ve Bermuda
kanunlarına göre kurulmuş olan Bunge Limited (Bunge)'in merkezi White Plains,
New York'ta bulunmaktadır. Bunge'nin bir kısım hisseleri New York Borsasında işlem
görmektedir. Bunge'nin hemen hemen bütün faaliyetleri Güney ve Kuzey
Amerika'dadır.
Devralma işlemi açısından Bunge'nin önem arz eden faaliyetleri yalnızca
tarım ticareti ve özel soya ürünlerine ilişkin faaliyetlerdir. Bunge'nin tarım ticareti üç
ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar hububat üretimi tarım ürünlerinin ticareti,
depolanması ve satışı gıda ve yağ üretimi için soya fasulyesinin ezilmesini içeren
yağlı tohumların işlenmesi ve bu ürünlerin uluslararası piyasalarda pazarlanmasıdır.
Bunge'nin gıda ticareti yemeklik yağ ürünleri, buğday ve unlu gıdalar, soya ve mısır
ürünleri olmak üzere dört alanı kapsamaktadır. Bunge'nin uluslararası ticari
faaliyetleri Bunge Global Markets (BGM) isimli iştiraki vasıtasıyla yürütülmektedir.
Bunge gübre üretimi alanında da faaliyet göstermektedir.
Bunge'nin Yönetim Kurulu üyeleri ise; Alberto Weisser (Yönetim Kurulu
Başkanı), Jorge Born Jr (Başkan Yardımcısı), Ernest G. Bachrach, Enrique H.
Bollini, Michael H. Bulkin, Octavio Caraballo, Francis Coppinger, Bernard de La
Tour d'Auvergne Lauragnais, William Engels, Carlos Braun Saint ve Paul
Hatfield'den oluşmaktadır.
H.1.2. Bunge Gıda Ticaret A.Ş.
Bunge'nin Türkiye'de doğrudan herhangi bir faaliyeti bulunmamasına rağmen;
Türkiye'deki iştiraki Bunge Gıda Ticaret A.Ş. (Bunge A.Ş.) yalnızca yağlı tohumlar,
yağlı tohum küspesi, yağlı tohum yağı ve hububat gibi ürünlerin Türkiye'ye ithalatını
ve Türkiye'de pazarlanmasını gerçekleştirmektedir.
Bunge A.Ş.'nin 2001 yılı cirosu …………………………. TL'dir. Ancak söz
konusu cironun ilgili ürün pazarında gerçekleşen faaliyetlerden elde edilen kısmı
………………………….. TL'dir.
Bunge A.Ş.'nin hissedarlık yapısı ise aşağıda belirtilmiştir:
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Koninklijke Bunge B.V. 99.6
İlhan Alçar 0.1
Rıza Selami Çağatay 0.1
Veli Piritli 0.1
Murat Reka 0.1
H.1.3. Edison S.p.A.
Devreden Edison S.p.A. (Edison), merkezi Milan, İtalya'da bulunan ve İtalyan
kanunlarına göre kurulmuş bir şirkettir. Edison'un hisselerinin %91.457'sini
3 REKABET KURUMU
Italenergia S.p.A. elinde bulundurmaktadır; dolayısıyla Edison Italenergia S.p.A.
tarafından doğrudan kontrol edilmektedir. Italenergia S.p.A. hisselerinin %38.6'sını
FIAT Grubu, % 20'sini Carlo Tassara, % 18'ini Elicricité de France, % 9.5'ini Banca
di Roma, % 7.8'ini Nuova Holding San Paolo Imi ve % 6'sını da Intesa BCI elinde
bulundurmaktadır.
Edison'un Yönetim Kurulu üyeleri ise; Umberto Quadrino (Yönetim Kurulu
Başkanı), Umberto Tracanella (Başkan Yardımcısı), Guido Angiolini, Giulio Del
Ninno, Matteo Arpe, Marc Boudier, Damien Clermont, Giuliano Mari ve Romain
Zaleski'den oluşmaktadır.
Edison'un asıl faaliyet alanı enerji sektörü olup, bu alanda İtalya'nın önde
gelen enerji şirketlerinden biridir. Bu kapsamda Edison'un faaliyetlerinin asıl
bölümünü elektrik ve doğal gaz üretimi ile satışı oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra
Edison'un faaliyet gösterdiği başka alanlar da bulunmaktadır. Bunlar; şeker ve
türevleri (Beghin Say S.a.), mühendislik (Technimont S.p.A.), gemi inşası
(İntermarine S.p.A.) ve yağlı tohum işleyiciliğidir (Cereol S.A.). Edison'un Türkiye
cirosu …….. milyon Euro olup; bu rakamın …… milyon Euro'luk kısmı (2001 yılı T.C.
Merkez Bankası ortalama alış kuru bazında hesaplandığında ……………………...
TL) ilgili pazara Cereol'un yaptığı satışlardan oluşmaktadır.
H.1.4. Cereol S.A.
Hiseleri devre konu Cereol S.A. (Cereol), Fransız kanunlarına göre kurulmuş,
merkezi Fransa'da bulunan ve Euronext Paris Borsası'nda işlem gören bir şirkettir.
Cereol'ün hisselerinin % 54.69'u Edison'un elinde bulunmaktadır. Bu hisselerin çok
küçük bir bölümü de (yaklaşık % 3.3'ü), Edison'un bağlı şirketi Montecatini'ya aittir.
Cereol'ün geri kalan hisseleri halka arz edilmiştir. Cereol üzerinde kontrolü bulunan
başka herhangi bir hissedar mevcut değildir.
Cereol'ün Yönetim Kurulu üyeleri; Carl Hausmann (Yönetim Kurulu Başkanı),
Guido Angiolini, Piergiuseppe Biandrino, Maurice Lévy, Aldo Marsegaglia, Mario
Lombardi, Yves-René Nanot ve Angelo Maria Triulzi'dir.
Cereol asıl olarak yağlı tohumların işlenmesi alanında faaliyet göstermektedir.
Cereol'ün faaliyet konularını başlıca dört bölüme ayırmak mümkündür. Bunlardan
Avrupa'da yer alan bölüm daha ziyade ayçiçeği, soya gibi ürünlerin işlenmesini
gerçekleştirmektedir. Cereol ayrıca iştiraki "Lesieur" aracılığıyla şişelenmiş yağlı
tohum yağı ve zeytin yağı arzı gerçekleştirmektedir. Cereol'ün yemeklik yağ grubu
İspanya, İtalya, Fransa, Almanya, Avusturya ile Polonya, Ukrayna, Macaristan,
Romanya gibi Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelerde faaliyet göstermektedir.
Cereol'ün Kuzey Amerika İşleme Grubu yağlı tohumların işlenmesi ve yağ ve
hayvansal gıda pazarlaması alanlarında faaliyet göstermektedir. Bunların yanı sıra
Cereol'ün Fransa Bordeaux, Danimarka Aarhaus ve Almanya Hamburg'da yağlı
tohumların işlenmesi ile elde edilen protein konsantreleri ile lesitin gibi katkı
maddeleri üreten bir bölümü ve iştiraki Navaol tarafından yürütülen, esas olarak
Fransa, İtalya ve Avusturya'da faaliyet gösteren bio-dizel yağ üretimi bölümü
bulunmaktadır.
Cereol'ün Türkiye'de herhangi bir üretim faaliyeti, iştiraki, dağıtıcısı
bulunmamaktadır. Cereol'ün Türkiye dışında üretimini gerçekleştirdiği ham yağlı
4 REKABET KURUMU
tohum yağı, soya proteini ve lesitin; Grains & Fourrages, AC Toepfer, Sungrain,
Bunge gibi bağımsız işletmeler tarafından Cereol'den satın alınarak Türkiye'de
pazarlanmaktadır. Dolayısıyla Cereol'ün Türkiye'deki pazar payı Türkiye'ye yaptığı
dolaylı satışlardan elde ettiği ciro üzerinden hesaplanmıştır.
Cereol'ün Türkiye'ye yaptığı yağlı tohum yağı satışları İspanya Moysera'da
bulunan iştiraki vasıtasıyla, soya proteini satışları Danimarka Aarhaus'da bulunan
tesislerinden, lesitin satışları ise Central Soya European Lesitin adlı işletmesinden
gerçekleştirilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Devralmaya taraf olan teşebbüslerden Bunge ve Cereol'ün, dünya çapında,
yağlı tohum ticareti ve yağlı tohumların işlenmesi suretiyle oluşan alt pazarların
hemen hemen tümünde pek çok faaliyeti bulunmaktadır.
Bunge'nin Türkiye'de kurulmuş olan iştiraki Bunge A.Ş. Türkiye'ye soya
fasulyesi, soya fasulyesi küspesi, mısır, yağlı tohum yağları (soya, ayçiçek, mısır,
kolza, palm v.s.) ve buğday gibi ürünlerin ithalatını ve Türkiye'de pazarlamasını
gerçekleştirmektedir.
Cereol ise Türkiye'de herhangi bir üretim tesisi ya da bir pazarlama
işletmesine sahip değildir. Ancak Cereol'ün Türkiye'ye yönelik satışları
bulunmaktadır ve dolayısıyla Türkiye'deki bu satışlardan belli miktarlarda ciro elde
etmektedir. Bu satışlar doğrudan nihai tüketiciye yapılmamakta; işleyiciler ya da ara
kullanıcılara yapılmaktadır. Cereol'ün Türkiye'ye sattığı başlıca üç ürün ham yağlı
tohum yağı, protein karışımları ve lesitindir.
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere Bunge ve Cereol'ün
Türkiye'deki faaliyetleri bakımından örtüşen tek alanın yağlı tohum yağları olması
nedeniyle ilgili ürün pazarı "ham yağlı tohum yağları pazarı" olarak tanımlanmıştır.
Ham yağlı tohum yağları pazarında ayçiçek yağı, soya yağı, mısır yağı, kolza ve
palmlar yer almaktadır.
Ham yağ, yağlı tohumların kırılması sonucunda elde edilmektedir. Ham yağ,
esas olarak tüm yağlı tohumlar için aynı olan kırma muamelesinin ilk işlenmiş
çıktısıdır. Gıda sanayi ile daha az olmakla beraber hayvan yemi ve kimya
sektörlerinde de kullanılmaktadır.
H.2.2. Coğrafi Pazar
Her ne kadar birleşme/devralma işlemi Fransa sınırları içinde gerçekleşiyorsa
da, işlemin taraflarının ülke çapında ilgili ürünlerin satış ve dağıtımı faaliyetinde
bulunmasından dolayı, söz konusu işlemin etkilerinin dikkate alınacağı ilgili coğrafi
pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Devralma işlemi, Bunge ve Edison arasında 21.7.2002 tarihinde imzalanan
Hisse Devri Anlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle gerçekleşecektir. Devralma
anlaşması kapsamında Bunge, yeni kurulan ve tamamına sahip olduğu bir iştiraki
vasıtasıyla Edison'un Cereol'deki 14,037,220 adet (% 54.69) oranında hissesini
5 REKABET KURUMU
satın almaktadır. Söz konusu devralma neticesinde Cereol'ün kontrolü Bunge'ye
geçmektedir. Bu açıdan bildirime konu olan devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ'in
2. maddesinin (b) fıkrası kapsamında bir devralma işlemidir.
Aynı Tebliğin 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesine göre, “...işlemi
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında , toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması veya bu oranı
aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması...” halinde
Rekabet Kurulu'ndan izin alınması zorunludur.
Devralan Bunge'nin devralmaya esas alınacak 2001 yılı Türkiye cirosu …...
trilyon TL'dir. Edison'un ise Türkiye'de herhangi bir iştiraki bulunmamasına rağmen
devre konu Cereol vasıtası ile Türkiye'ye yaptığı satışlardan oluşan cirosu …….
trilyon TL'.dir. Anlaşma taraflarından Bunge'nin Türkiye'deki pazar payı %…..,
Cereol'ün ise % ….. 'dur. Böylece tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam pazar
payları % 10 oranına ulaşmaktadır. Tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam payları
eşiğin altında olmakla birlikte ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ'in öngördüğü eşiklerin
üzerindedir. Dolayısıyla işlem izne tabidir.
Tarafların ilgili pazardaki paylarının oldukça düşük olması ve pazarın yapısı
dikkate alındığında işlem sonucunda bir hakim durum yaratılarak veya var olan bir
hakim durum güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmadığı, dolayısıyla
bildirim konusu işleme 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi çerçevesinde izin verilmesi
gerektiği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde; Bunge Limited'in
Edison'un Cereol'deki %54.69 oranında hissesini satın almasına ilişkin işlemin;
tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı
‘Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma olduğuna, ancak bu
devralma işleminin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratmadığı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmediği
ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya
hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurucu
nitelikte olmadığına, bu nedenle söz konusu devir işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy