Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-55 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-44/540-142
Karar Tarihi : 15.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif
ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Aytül TOKATLI
C. ŞİKAYET EDEN : Yiğit Tekstil Moda Ürünleri Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
Cumhuriyet Mah. Düzoğlu Sk. Royal İş Merkezi No:25
Şişli İstanbul 20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Cevahir İstanbul Alışveriş Merkezi
Büyükdere Cad. Şişli İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Cevahir İstanbul Alışveriş Merkezi tarafından mağazaların
kiralanmasında yerli firmalara yabancı firmalar karşısında ayrımcılık yapıldığı
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçelerinde; Yiğit Tekstil Moda Ürünleri Sanayi ve 30
Tic. Ltd. Şti. yetkilileri tarafından İstanbul Mecidiyeköy’de açılmış bulunan Cevahir
İstanbul Alışveriş Merkezi (Alışveriş Merkezi) bünyesinde bulunan mağazaların
kiralanmasında mevcut en iyi yerlerin tamamen yabancılara çok uygun kira bedelleri
ile tahsis edilmiş olduğu, aynı konumda aynı işi yapan yan yana mağazaların kira
bedelleri arasında %30’a varan farklar yaşandığı ve bu uygulamanın yarattığı
olumsuz koşullar nedeniyle yabancı firmalarla rekabet edebilmekte zorluk çekildiği
hatta mevcut istihdamın korunamadığı dile getirilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.5.2006 tarih, 3094 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi 40
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 9.6.2006 tarih ve 2006-3-55/İİ-06-
Ş.YA sayılı İlk İnceleme Raporu, 9.6.2006 tarih, REK.0.07.00.00-110/140 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 06-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Alışveriş Merkezi hakkındaki
şikâyete konu eylemin 4054 sayılı Kanun’u ihlal eden bir uygulama olmadığı,
dolayısıyla şikâyetin reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
50
06-44/540-142
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.1.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs
Avrupa'nın en büyük, dünyanın ise ikinci büyük alışveriş ve eğlence merkezi olan
Alışveriş Merkezi; Şişli'de yer alan ve toplam 356 bin metrekarelik kapalı inşaat
alanında 107 bin metrekarelik kiralanabilir alana sahip olup, toplam 280 mağaza, 34
fast food alanı ve 14 restoran içermektedir. 2500 araçlık otopark alanına sahip olan 60
Alışveriş Merkezinde, 11 bin metrekare büyüklüğünde eğlence merkezi ve 9 bin
metrekarelik ve 2500 kişilik sinema kompleksinde biri IMEX ve biri de tiyatro salonu
olan 12 salon bulunmaktadır. Alışveriş Merkezi’nin ortakları %59 pay ile İstanbul
Büyükşehir Belediyesi ve %41 pay ile Cevahir Holding’dir. Halen Cevahir Kültür
Merkezi tarafından işletilen Alışveriş Merkezi’nin gelirlerinden Cevahir Holding ve
İstanbul Büyükşehir Belediyesi %45'er pay almaktadır. Geriye kalan yüzde 10'luk
kısım ise Cevahir Holding'in İstanbul Büyükşehir Belediyesi hakkında açtığı dava
nedeniyle mahkeme tarafından 'emanet hesabında' tutulmakta olup, davanın
sonuçlanmasının ardından söz konusu tutarın taraflar arasında paylaştırılacağı
kaydedilmektedir. 70
Cevahir Şirketler Grubu’na bağlı olan Cevahir Holding bünyesinde, inşaat, iç ve dış
ticaret konularında da faaliyet gösteren toplam 11 ayrı şirket yer almaktadır. Cevahir
Şirketler Grubu bünyesinde de inşaat, turizm, kültür, petrol ürünleri, yapı
malzemeleri, ambalaj, gıda ürünleri ve nakliyat alanında faaliyet gösteren 9 şirket
bulunmaktadır.
I.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde 80
ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına
yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanmasını yasaklamaktadır. Bu madde kapsamında yasaklanan faaliyetlerde
rekabet ihlali olarak kabul edilen eylem hakim durumdaki teşebbüs tarafından
gerçekleştirilmeli ve hakim durumdaki teşebbüs tarafından gerçekleştirilen eylem bir
kötüye kullanma hali içermelidir. Hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin
yapılan değerlendirmelerde, incelemeye konu teşebbüsün hakim durumda olup
olmadığı analiz edilerek incelemeye başlanabileceği gibi, başlangıç olarak şikayete
konu eylemin bir kötüye kullanma hali içerip içermediği de irdelenebilir. Şikayete
konu olan Alışveriş Merkezi’nin hakim durumda olup olmadığından bağımsız olarak, 90
yabancı teşebbüslere uygulanan kiralama koşullarının bir kötüye kullanma hali olup
olmadığı konusunda bir değerlendirilme yapılmıştır.
Kanun’un 6/b maddesinde yer aldığı üzere; “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak,
yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürülerek doğrudan veya dolaylı olarak
ayrımcılık yapılması” kötüye kullanma sayılan hallerden kabul edilmiştir. Şikâyette
belirtilen Alışveriş Merkezi’nin bünyesinde bulunan mağazaların kiralanmasında
mevcut en iyi yerlerin tamamen yabancılara çok uygun kira bedelleri ile tahsis edilmiş
olması, aynı konumda aynı işi yapan yan yana mağazaların kira bedelleri arasında
06-44/540-142
3
%30’a varan farklar yaşanması, bu madde kapsamında incelenebilecek bir 100
uygulamadır.
Hakim ya da tekel konumda bulunan üst pazardaki dikey olarak bütünleşmiş
sağlayıcı, anti-rekabetçi eylemleri nedeniyle alt pazardaki rakiplerinin piyasa dışına
çıkmasından yararlanacağı için bu eylemlerinde rakiplerini piyasadan dışlama niyeti
taşıyabilecektir. Bununla beraber; hakim ya da tekel konumda bulunan dikey olarak
bütünleşmemiş bir sağlayıcı, alt pazardaki rekabeti bozma veya bir alıcıyı diğerine
göre avantajlı konuma sokma niyetine sahip olmayacaktır. Üst pazarda sağlayıcı
konumunda olan bir teşebbüs, alt pazardaki rekabetçi yapıdan ek bir fayda elde
etmektedir. Bu da, alt pazarda rekabet halinde olan birçok teşebbüse karşı sahip 110
olduğu pazarlık gücüdür. Diğer bir ifadeyle; alt pazardaki etkin rekabet işin doğası
gereği sağlayıcının da lehinedir. Çünkü ancak bu durumda ürünleri etkin olarak
dağıtılacak ya da pazarlanacak ve sonuçta azami satış miktarına ulaşılacaktır.
Yapılan ayrımcılık sonucunda bir veya birkaç oyuncunun pazar dışına itilmesi ya da
bazı oyuncuların suni olarak pazar gücü elde etmesi, bu pazarda artık daha düşük
yoğunlukta bir rekabet olacağı anlamına gelecektir. Sonuç olarak, mal ve hizmetin
sağlandığı piyasadaki rekabetin daha yoğun olması durumunda, üst pazardaki
sağlayıcının alıcılar karşısındaki pazarlık gücü düşecek ve mal ya da hizmetin fiyatı
diğer duruma göre rekabetçi seviyeye daha yaklaşacaktır.
120
Çok bilinen, belirli bir müşteri kitlesi olan ve iyi bir markaya sahip teşebbüsler
alışveriş merkezleri açısından önemli ve uzun vadede daha fazla getiri potansiyeli
olan bir yatırım imkânı sunmaktadır. Bunun nedeni, bu markaların ilgili alışveriş
merkezine olan talebi artırmaktaki rolleridir. Bir alışveriş merkezinin rasyonel bir
teşebbüs olarak davranıp, alışveriş merkezine daha çok müşteri çekmesini
sağlayacak yabancı markalara mağazaları için daha uygun koşullarla kira şartları
sunmasındaki amaç da yabancı markaların sahip olduğu geniş müşteri kitlesini kendi
alışveriş merkezine çekerek, alışveriş merkezinin günlük, haftalık ve yıllık bazda olan
ziyaretçi sayısını artırmaktır. Ayrıca, büyük alışveriş merkezleri alışveriş merkezi
bünyesindeki mağazaların faaliyet alanlarında da çeşitlilik sağlamayı amaç 130
edinmektedir. Rekabetin önemli bir parçası olan sunulan hizmetteki çeşitlilik, alışveriş
merkezleri açısından ancak mağazalarında ne kadar farklı faaliyet alanına sahip
teşebbüslere yer verildiğine bağlı olarak sağlanabilmektedir. Bu açıdan
değerlendirildiğinde de alışveriş merkezinin tüm mağazalarını sadece tekstil üzerine
faaliyet gösteren teşebbüslere kiralamayı tercih etmesi söz konusu olmadığından,
tekstil piyasasında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında mağaza kiralamak
konusunda yaşanan rekabet artmaktır. Bu denli rekabetçi bir alt pazarda alışveriş
merkezinde mağaza kiralamayı başarabilecek teşebbüsler, bunu ya yüksek kira
bedeli ödeyerek ya da sahip oldukları güçlü müşteri portföyünü alışveriş merkezine
çekerek sağlamaktadırlar. 140
Şikâyete konu durumda olan Alışveriş Merkezi mağazaları kiraya verme işlemini
gerçekleştiren taraf olarak değerlendirildiğinde, bu mağazaları kiralamak isteyen alt
pazardaki teşebbüsler açısından sağlayıcı konumundadır. Cevahir Holding’in bağlı
olduğu Cevahir Şirketler Grubu’nun faaliyet alanları değerlendirildiğinde, Alışveriş
Merkezi bünyesindeki mağazaları kiralamak isteyen alıcı konumundaki alt pazarda
yer alan teşebbüslerle rekabet halinde olmasına neden olacak dikey bütünleşmeye
sahip olmadığı anlaşılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Cevahir Holding’in
tekstil piyasasında hiçbir faaliyette bulunmadığı ve buna bağlı olarak şikayette
06-44/540-142
4
bulunan Yiğit Tekstil ile rakip konumunda da olmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle de alt 150
pazardaki rekabeti bozma veya bir alıcıyı diğerine göre avantajlı konuma sokma
niyetine sahip olmayacaktır. Şikâyete konu olan Alışveriş Merkezi alt pazardaki
rekabetten faydalanmaktadır. Çünkü ancak bu durumda mevcut mağazalarındaki kira
bedellerini daha yüksek belirleyebilmekte ya da güçlü markaları alışveriş merkezine
çekebilmektedir. Şikâyette belirtilen farklı kira koşulları uygulamasında dışlayıcı bir
niyetin olmamasının yanı sıra, bu eylem yabancı teşebbüslerin alışveriş merkezine
daha fazla müşteri çekme potansiyeli taşıması ve alışveriş merkezinin sunulan
hizmette çeşitlilik sağlamak istemesi gibi ekonomik gerekçelerle açıklanabilmektedir.
Söz konusu eylem bu nedenler göz önünde bulundurularak değerlendirildiğinde,
ortaya çıkan dışlayıcı etkinin anti-rekabetçi yollarla gerçekleşmediği, bilakis rekabet 160
gücü yüksek olmayan bir teşebbüsün etkin rekabet edememesinden
kaynaklanmaktadır.
Dolayısıyla şikayet konusu eylemin Kanun’un 6/b maddesi açısından bir ihlal
oluşturmadığı, yaşanan söz konusu durumun rasyonel iş gerekleriyle açıklanabilir
olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 4054 sayılı kanun kapsamında herhangi bir 170
işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy