AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başvuru no. 41886/05
Tarkan CEYRAN / Türkiye
ve diğer 72 başvuru (bakınız ekli liste)
Başkan
Ledi Bianku,
Yargıçlar
Jon Fridrik Kjølbro
Ivana Jelić,,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 16 Ekim 2018 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), ekteki listede gösterilen çeşitli tarihlerde yapılan yukarıdaki başvuruları göz önüne alarak Hükümet tarafından ibraz edilen görüşleri ve bu görüşlere karşılık olarak başvuranlar tarafından ibraz edilen görüşleri dikkate alarak, gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR VE OLGULAR
1. Her biri Türkiye vatandaşı olan başvuranlarla ilgili bilgiler ekte yer almaktadır.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın Koşulları
3. Davanın koşulları, başvuran tarafından ibraz edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir.
4. Başvuranların hepsi Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önünde yargılamalar başlatmıştır ve davaları reddedilmiştir.
5. Başvuranlarla ilgili bilgiler ekte yer almaktadır.
B. İlgili İç Hukuk
6. Söz konusu zamana ait iç hukuka ilişkin açıklamalar Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015), ve Yavuz / Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000) davalarında bulunmaktadır.
7. 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandumun ardından 6771 sayılı kanun kabul edilmiştir. Bu yeni kanuna göre, Anayasa’nın 145 ve 157. maddeleri ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır. Ek olarak Anayasa’nın 142. maddesine aşağıdaki paragraf eklenmiştir.
“... Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz. Ancak savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemeler kurulabilir.”
8. 21 Mart 2018 tarihinde 7103 sayılı Kanun çıkarılmıştır ve 27 Mart 2018 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. 7103 Sayılı Kanun’un 23. maddesi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (no. 2577) değişiklik yapmıştır. Bu değişikliğe göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına ilişkin iddialara yönelik başvuruları an itibariyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan bütün başvuranlar, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Mahkeme’nin kabul edilemezlik kararının bildirilmesinin ardından üç ay içerisinde Ankara İdare Mahkemesi önünde tekrar yargılanmayı talep edebilirler.
ŞİKÂYETLER
9. Başvuranlar Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde yapılan yargılamalarda adil yargılanmadıklarından şikâyet etmiştir. Bu bağlamda Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olarak değerlendirilemeyeceğini öne sürmüşlerdir.
10. Başvuranlardan bazıları Sözleşme’nin diğer maddeleri kapsamında şikâyette bulunmuştur ve bunlar ekli tabloda gösterilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
11. Başvuruların konuları benzer olduğundan, Mahkeme bu başvuruları tek bir kararda birleştirerek incelemeyi uygun görmüştür.
12. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi heyetinde yer alan iki subayın, askeri makamların hiyerarşisi altında görev yapmaları ve diğer askeri hâkimlerle aynı yasal güvencelere sahip olmadıkları gerekçeleriyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanmadıklarından şikâyetçi olmuşlardır. Başvuranlar Sözleşme’nin diğer maddelerine ilişkin şikâyetlerde bulunmuştur fakat bunlar yargılamaların adil bir şekilde yapılmadığı iddiasıyla yakından ilişkili olduğu için Mahkeme bu şikâyetlerin hepsini 6. madde kapsamında değerlendirmiştir:
“Herkes, medeni hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi konusunda (...) yasalarla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından (...) adil bir şekilde (...) yargılanmayı isteme hakkına sahiptir.”
13. Hükümet, 21 Mart 2018 tarihinde çıkartılan ve 27 Mart 2018 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7103 Sayılı Kanun hakkında Mahkeme’yi bilgilendirmiştir. Hükümet; 7103 Sayılı Kanun’un 23. maddesi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (no. 2577) değişiklik yaptığına ve bu değişikliğe göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına yönelik başvuruları an itibariyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan bütün başvuranların, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Mahkeme’nin kabul edilemezlik kararının bildirilmesinin ardından üç ay içerisinde Ankara İdare Mahkemesi önünde tekrar yargılanmayı talep edebileceklerine dikkat çekmiştir. Bu doğrultuda Hükümet somut başvuruların iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği görüşündedir.
14. Mahkeme Sözleşme’nin 35 § 1 maddesi kapsamındaki iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının amacı, Sözleşme’ye Taraf Devletlere, gerçekleştirdikleri ileri sürülen ihlalleri, bu hususta Mahkemeye başvuruda bulunulmadan önce önleme veya düzeltme fırsatı vermek olduğunu tekrarlamıştır. Dolayısıyla, bu kural, başvuranların ilk olarak ulusal hukuk sisteminin sağladığı hukuk yollarından faydalanmalarını gerektirmekte, böylece Devletleri gerçekleştirmiş oldukları eylemlerle ilgili olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde hesap vermekten muaf kılmaktadır. Ancak, söz konusu kural, ileri sürülen ihlal ile ilgili olarak başvurulabilecek etkin bir iç hukuk yolunun mevcut olduğu varsayımına dayanmaktadır (bk., Radomilja ve Diğerleri / Hırvatistan[BD], no. 37685/10 ve 22768/12, § 117, 20 Mart 2018; Latak / Polonya (k.k.), no. 52070/08, § 75, 12 Ekim 2010; ve İçyer / Türkiye (k.k.), no. 18888/02, AİHS 2006-I).
15. İç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediğine ilişkin değerlendirme, normal şartlarda, Mahkemeye başvurunun yapıldığı tarih esas alınarak gerçekleştirilmektedir. Ancak, Mahkeme’nin birçok kararında belirttiği üzere bu kural, her davanın kendine özgü koşullarıyla haklı kılınabilecek istisnalara tabidir (bk., Baumann / Fransa, no. 33592/96, § 47, AİHS 2001-V (çıktılar), ve yukarıda anılan İçyer).
16. Mahkeme Tanışma / Türkiye kararında (no. 32219/05, 17 Kasım 2015) söz konusu yasal problemi incelediğini belirtmiştir ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olarak değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir. Sonuç olarak yerel düzeyde benzer şikâyetlere ilişkin telafi sağlamak ve Mahkeme önünde bekleyen başvuru sayısını azaltmak amacıyla 16 Nisan 2017 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır.
Bunun ardından 21 Mart 2018 tarihinde 7103 Sayılı Kanun ile Mahkeme önünde bekleyen bütün başvurular için sivil bir mahkemede tekrardan yargılanma hakkı sunulmuştur.
17. Mahkeme yukarıda anılan Baysal / Türkiye ((k.k.), no. 29698/11, 22 Mayıs 2018) davasındaki kararında, başvuranların iç hukuk yollarını, yani yeni hukuk yolunu tüketmedikleri gerekçesiyle yeni bir başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Bu kararı verirken Mahkeme özellikle, bu yeni hukuk yolunun muhtemel surette (a priori) erişilebilir olduğunu ve yargılamanın adilliğine ilişkin şikâyetler için makul bir tazmin imkânı sunabildiğini değerlendirmiştir.
18. Mahkeme Baysal (yukarıda anılan) kararında da aynı sonuca varmıştır ve mevcut davalarda Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına ilişkin iddialara yönelik başvuruları an itibariyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan bütün bütün başvuranların, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Mahkeme’nin kabul edilemezlik kararının bildirilmesinin ardından üç ay içerisinde Ankara İdare Mahkemesi önünde tekrar yargılanmayı talep edebileceklerini gözlemlemiştir. Sonuç olarak Ankara İdare Mahkemesi davalara ilişkin yeni bir değerlendirme yapacaktır ve Ankara İdare Mahkemesi’nin kararına karşı Danıştay’a temyiz başvurusu yapılabilecektir. Başvuranlar sonrasında Danıştay’ın kararına karşı Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilmektedir. Eğer başvuranlar hala kendilerini iddia edilen ihlalin mağduru olarak görürlerse Sözleşme’nin 34. Maddesi uyarınca Mahkeme’ye yeni bir başvuru yolu başvuranlar için açık olacaktır.
19. Ek olarak Mahkeme, yeniden yapılacak bu değerlendirmelerin başvuranların diğer şikayetlerine ilişkin de bir telafi sağlayacağını belirtmiştir (bk., yukarıda anılan Baysal, § 17).
20. Dolayısıyla mevcut başvuruların bir bütün olarak Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesi uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oybirliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş ve 15 Kasım 2018 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıLedi Bianku
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
No
Başvuru
no.
Başvuru
Tarihi
Başvuranın doğum tarihi ve yeri
Vekili
1.
41886/05
02/11/2005
Tarkan CEYRAN
01/01/1979
Adana
Ali Mehmet
KOCAOĞLU
2.
14723/07
28/03/2007
Murat İNEKÇİ
10/01/1971
Kahramanmaraş
Ayla BAHTİYAR
3.
56266/08
12/11/2008
Talat BETON
01/01/1960
Ankara
Abdullah KAYA
4.
60412/08
28/11/2008
Kerim BOYAN
17/12/1968
Ankara
S. Nesimi AKSU
5.
60528/08
02/12/2008
Halef DAĞDELEN
01/04/1984
Hatay
Mustafa ÖZÇELİK
6.
60571/08
01/12/2008
Cihan ÇIRPICI
26/12/1968
Ankara
S. Nesimi AKSU
7.
61922/08
25/11/2008
Cemil DEMİRCİOĞLU
10/08/1954
Muğla
Dilek
DEMİRCİOĞLU
8.
2539/09
26/12/2008
Suat VARCIN
10/03/1975
Ankara
Hasan Nuri ÜNLÜ
9.
14828/09
17/02/2009
Musa ÖZTÜRK
15/06/1978
Erzurum
Cavit ÇALIŞ
10.
23582/09
14/04/2009
Ertan ŞAKACI
20/12/1963
Ankara
Aytekin EROL
11.
34861/09
18/06/2009
Nesil GÜNGÖR
01/01/1984
Adana
Abdurrahman
ŞAHİN
12.
35029/09
16/06/2009
Mehmet Emin ÇOBAN
01/01/1980
Adıyaman
13.
45035/09
14/08/2009
Erol KURTUL
07/04/1969
Hatay
Murat GÜRSES
14.
49803/09
24/08/2009
Cemal AYDIN
03/07/1972
Ordu
Süleyman
DOĞRUER
15.
51073/09
07/09/2009
Selami YAŞAR
01/01/1984
Diyarbakır
Mehmet YAŞAR
16.
56094/09
05/10/2009
Gökhan SANCI
28/06/1974
Amasya
Cavit ÇALIŞ
17.
14228/10
12/02/2010
Ali Can SOYLU
13/08/1985
Niğde
Cavit ÇALIŞ
18.
14716/10
05/03/2010
Serbay YIĞİT
13/11/1983
Samsun
Cavit ÇALIŞ
19.
18141/10
15/03/2010
Kamile Emel DİNAR
02/02/1958
İzmir
Selime Esen DİNAR
01/01/1983
İzmir
Sezai AYDIN
20.
30281/10
10/05/2010
Fatıh GÖKGÖZ
08/01/1965
Balıkesir
Ahmet BİLGİN
21.
36606/10
10/05/2010
Ahmet Yiğit KUTLU
05/01/1988
Ankara
Cavit ÇALIŞ
22.
41097/10
18/06/2010
Sezgin AKSOY
20/01/1986
Bursa
Abdurrahman
ŞAHİN
23.
41439/10
09/06/2010
Ali SEVİMLİ
25/02/1981
Osmaniye
Orhan ÇELEN
24.
53178/10
03/07/2010
Sadık ÇALKA
02/12/1973
Bolu
Adem DEMİR
25.
65594/10
20/10/2010
Mecit ASLAN
10/04/1981
Muğla
Göktan YOLCU
26.
3845/11
26/11/2010
Fahrettin KABADAYI
12/08/1985
Şanlıurfa
Yılmaz KANBALI
27.
41563/11
22/06/2011
İbrahim BAY
20/04/1986
Istanbul
Recep SELÇUK
28.
43569/11
06/07/2011
İskender TAYHAN
02/02/1973
Bursa
Orhan ÇELEN
29.
49288/11
16/05/2011
İsmail UYAR
11/07/1972
Konya
Ahmet BİLGİN
30.
49318/11
16/05/2011
Muhittin MISIRLI
20/08/1980
Istanbul
Ahmet BİLGİN
31.
51858/11
30/06/2011
Yaşar KARAL
01/01/1969
Ankara
Cavit ÇALIŞ
32.
55538/11
15/08/2011
Medet ZOR
23/05/1980
Istanbul
33.
57285/11
16/08/2011
Cemil Eren KAYATAŞ
06/04/1988
İzmir
34.
66364/11
23/09/2011
Soner BABACAN
02/01/1977
Ankara
35.
78848/11
14/11/2011
Hakan İRK
21/09/1979
Istanbul
Adem DEMİR
36.
4375/12
13/01/2012
Mehmet ÇOT
30/07/1978
Adana
Mehmet Şener GÜL
37.
4514/12
04/01/2012
Uğur ÇATAK
27/01/1985
İzmir
Çetin
BİNGÖLBALI
38.
4986/12
30/11/2011
Mehmet MÜNEVVER
01/10/1989
Kayseri
Cavit ÇALIŞ
39.
9138/12
30/01/2012
Mahmut Uygar ŞANLI
30/04/1981
Diyarbakır
Cavit ÇALIŞ
40.
11973/12
29/12/2011
Murat AKGÜN
12/06/1976
Istanbul
Mehmet Sadık LİMAN
41.
14697/12
17/02/2012
Selim EMLİK
24/03/1969
Kahramanmaraş
Cavit ÇALIŞ
42.
24523/12
27/02/2012
Hakan Eşref OĞUZ
15/06/1978
Afyon
43.
24600/12
19/03/2012
Asuman KORKMAZ
16/07/1988
Mersin
Adil AKTAY
44.
34148/12
30/03/2012
Enver ŞAHİN
17/07/1981
Abdurrahman Levent KOÇER
Ankara
45.
36024/12
13/04/2012
Fikret YAVUZKURT
19/03/1978
Cihan KOÇ
Muğla
46.
37018/12
13/04/2012
Sadık ŞEVİK
08/06/1975
Cihan KOÇ
Amasya
47.
37648/12
13/04/2012
Arif TEKİN
12/11/1981
Mardin
Cihan KOÇ
48.
48968/12
30/05/2012
Övgü KAHVECİ
14/07/1982
Malatya
Yüksel ÖZYÜKSEL
49.
50675/12
26/04/2012
Eyüp TEMİZYÜREK
01/05/1964
Adana
Cavit ÇALIŞ
50.
51317/12
31/05/2012
Alparslan AKTÜRK
05/05/1976
Tatvan
Mehmet YALÇIN
51.
54785/12
06/07/2012
Faruk FİLİZ
08/05/1973
Bursa
52.
57239/12
22/05/2012
Metin GÜMÜŞ
09/09/1968
Hüseyin Ali
ÜSTÜNDAĞ
Afyonkarahisar
53.
61421/12
24/07/2012
Recep ULUTAŞ
15/02/1969
Cavit ÇALIŞ
Ankara
54.
61426/12
24/07/2012
Hüda GÜLER
22/01/1979
Cavit ÇALIŞ
Balıkesir
55.
61822/12
26/07/2012
Gökhan ABBASOĞULLARI 27/12/1985
Antakya
Cavit ÇALIŞ
56.
62005/12
24/05/2012
Mehmet KAL
24/07/1968
Antalya
Cihan KOÇ
57.
65464/12
09/08/2012
Hüseyin ÖMÜR
18/07/1988
Ankara
Cavit ÇALIŞ
58.
66839/12
12/08/2012
Okan AKPINAR
28/03/1982
Ankara
Cihan KOÇ
59.
67959/12
17/10/2012
Bayram Güner ÖZGÜN
15/07/1950
Ankara
60.
76671/12
21/09/2012
Bahadır İBİŞ
10/01/1990
Manisa
Kadir GÜNDOĞAN
61.
77090/12
20/09/2012
Cenk ÇELİK
30/04/1975
Muğla
Murat MERGEN
İlknur ARSLAN
62.
78310/12
02/10/2012
Mehmet KARAKAŞ
01/12/1970
Balıkesir
Recep KÖSE
63.
81797/12
13/11/2012
Turgay ÇUBUK
01/05/1969
Uşak
Recep KÖSE
64.
750/13
13/11/2012
Zekeriya PİŞMİŞ
28/05/1987
Istanbul
Recep SELÇUK
65.
1525/13
23/11/2012
Demir Gökçe CANER
01/08/1947
Antalya
66.
2255/13
06/11/2012
Murat GÜZEL
01/01/1972
Istanbul
Mehmet Şener GÜL
67.
8195/13
18/12/2012
Nadir KAYA
25/01/1969
Ankara
Hikmet İŞLER
68.
10863/13
19/11/2012
Ekrem ÖZTÜRK
05/10/1978
Ankara
Cihan KOÇ
69.
11951/13
05/12/2012
Mustafa TUNCA
23/04/1965
Recep KÖSE
Balikesir
70.
20626/13
06/03/2013
Bahadır GÜNGÖRDÜ
06/02/1959
Ankara
71.
8830/14
15/01/2014
Erhan KAPAN
25/06/1980
Ankara
72.
26490/14
26/03/2014
Medet ZOR
23/05/1980
Istanbul
73.
43220/14
23/05/2014
Onur Okay CEYLAN
15/12/1967
Aykanat KAÇMAZ
Istanbul
Full & Egal Universal Law Academy