Çiçek Sepeti İnternet Hizmetleri A.Ş.’nin çiçek sektöründeki hakim durumunu kötüye kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası - Karar Sayı 18-07/111-58

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-3-78 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-07/111-58
Karar Tarihi : 08.03.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Hatice YAVUZ, Dilara Nur CANSU, Ebrar KOCAMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Çiçek Satış A.Ş.
Talatpaşa Mah. Sarıtaş Sok. No: 2 K: 3 Kağıthane/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Çiçek Sepeti İnternet Hizmetleri A.Ş.
Esentepe Mahallesi, Büyükdere Caddesi, Maya Akar Center,
No:100-102, B Blok, Kat:3. Şişli/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Çiçek Sepeti İnternet Hizmetleri A.Ş.’nin çiçek
sektöründeki hakim durumunu kötüye kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini
zorlaştırdığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 17.11.2011 tarih ve
8248 sayı ile intikal eden ve perakende çiçek satış piyasasında faaliyet gösteren
Çiçek Satış A.Ş. (ÇİÇEK SATIŞ) tarafından yapılan başvuruda ve 30.11.2017
tarihinde firma yetkilisi F. B. ile yapılan telefon görüşmesinde özetle,
- Çiçek Sepeti İnternet Hizmetleri A.Ş. (ÇİÇEK SEPETİ)’nin Türkiye genelinde
değişik il ve ilçelerde hizmet verdiği,
- Bu hizmeti kendi bünyesinde olmayan çiçek firmalarıyla, Çiçek Sepeti İşbirliği
Sözleşmesi’nin 6.1 ve 6.2 maddelerine göre sağladığı,
- Buna göre ÇİÇEK SEPETİ’nin çiçek sipariş fiyatlarının %(…..)’lık kısmını işbirliği
yaptığı işletmeye verdiği, %(…..)’lık kısmını ise kendisi aldığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin Nisan 2017’de başlattığı, “Büyük Bahar İndirimi” adlı
kampanyanın dönemsel olarak ismini değiştirdiği ve kampanya kapsamında
piyasa fiyatının altında ürün sattığı, böylece tüketicilerin karar verme özgürlüğünü
saldırgan satış yöntemleriyle sınırladığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin indirimsiz fiyatı KDV dahil 65 TL olan ürünü söz konusu
kampanya kapsamında KDV dahil (…..) TL’den sattığı, normalde birlikte çalıştığı
işletmeye satış fiyatının %(…..)’ı olan (…..) TL’yi ödemesi gerekirken, indirimsiz
fiyatı baz alarak KDV dahil (…..) TL ödediği, aradaki (…..) TL’lik zararı ise ÇİÇEK
SEPETİ hissedarlarından A ve Hummingbird Ventures adlı
teşebbüslerin mali gücünü kullanarak karşıladığı,
2/32

- Türkiye’de çevrimiçi (online) çiçek satışlarının %(…..)’ının
üzerinden yapıldığı, ÇİÇEK SEPETİ’nin bu pazarda hakim durumda olduğu,
ÇİÇEK SEPETİ’nin ve adlı internet sitelerin
satın aldığı ve internet ortamında yüksek bütçelerle arama motorları ve haber
sitelerine ücretli reklamlar vererek ürünlerini pazarladığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin, şikayete konu satış politikalarından dolayı ÇİÇEK SATIŞ ve
benzeri firmaların satış yapamadığı ve bu nedenle teşebbüsün çevrimiçi çiçek
satışı pazarındaki hakim durumunu kötüye kullandığı
- ÇİÇEK SEPETİ ile ÇİÇEK SATIŞ arasında bayilik anlaşmasının olmadığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin, ÇİÇEK SATIŞ gibi kendi internet sitesi üzerinden satış yapan
teşebbüslerle bayilik sözleşmesi yapmayı tercih etmediği, aksine bu tip
teşebbüsleri kendi bünyesine dâhil etmeyi amaçladığı, örneğin ÇİÇEK
SEPETİ’nin ve gibi internet sitelerini işleten
firmalar ile daha önceden bayilik anlaşması olduğu, sonrasında ise ÇİÇEK
SEPETİ’nin bu siteleri satın aldığı, ÇİÇEK SEPETİ’nin halihazırda sektörde ikinci
en güçlü teşebbüs konumunda olan internet sitesini de
aynı şekilde kendi bünyesine katmaya çalıştığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin saldırgan satış politikaları sebebiyle ÇİÇEK SATIŞ’ın
satışlarının %(…..) oranında azaldığı, söz konusu satış politikalarının ÇİÇEK
SEPETİ’nin diğer rakiplerinin faaliyetlerini de zorlaştırdığı,
- ÇİÇEK SEPETİ’nin yalnızca satış politikalarıyla değil, aynı zamanda farklı
konularda dava açmak suretiyle de rakiplerini zor durumda bıraktığı
ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Söz konusu başvuruya istinaden hazırlanan 2017-3-78/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 14.12.2017 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 17-41/654-M sayı ile ÇİÇEK SEPETİ hakkında önaraştırma açılmasına
karar verilmiştir.
(4) Önaraştırma kapsamında 30.01.2018’de ÇİÇEK SEPETİ’nde yerinde inceleme
yapılmıştır. Ayrıca dosya kapsamında ÇİÇEK SEPETİ’nden bilgi talep edilmiştir. Talep
edilen bilgi ve belgeler Kurum kayıtlarına 12.02.2018 tarih ve 1306 sayılı, 14.02.2018
tarih ve 1357 sayılı, 19.02.2018 tarih ve 1442 sayılı yazılar ile intikal etmiştir.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; ÇİÇEK SEPETİ’nin, internet üzerinden
yapılan çiçek satış pazarında hâkim durumda bulunduğu, ancak dosya konusu
iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054
sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla
birlikte, maliyet altında satışı yapılan tanıtım ürünlerinin ölçeğinin artması halinde
rekabetçi endişelere yol açacağına yönelik olarak anılan teşebbüse bir görüş yazısı
gönderilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
3/32

I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. İlgili Teşebbüsler
I.1.1. Başvuru Sahibi: ÇİÇEK SATIŞ
(6) ÇİÇEK SATIŞ, Türkiye’nin 81 iline aynı gün içerisinde çiçek gönderim hizmeti veren
internet sitesidir. ÇİÇEK SATIŞ’ın, 1988 yılında Yonca Botanik Çiçekçilik unvanı ile
sera çiçekçiliğine, 2000 yılında Türkiye geneli toptan yapay çiçek satışına başladığı
belirtilmektedir. Türkiye’de “” markası ile e-ticaret sektöründe faaliyet
göstermektedir. 2011 yılında bayi satış ağını kurmuş ve bayileşme
sürecine gitmiştir. 2012 yılında ÇİÇEK SATIŞ, “Kurumsal Çiçek” ve “Çiçekmatik”
markalarını tescillemiştir. 2013 yılı itibarıyla Türkiye’nin 81 iline 164 bayisi ile hizmet
verdiği ifade edilmektedir.
I.1.2. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Taraf: ÇİÇEK SEPETİ
(7) 26.08.2010 tarihinde kurulan ÇİÇEK SEPETİ; çiçek, yenilebilir çiçek (bonnyfood) ve
hediye (bonnygift) ürünlerinin çevrimiçi (online) satışı alanında faaliyet göstermektedir.
ÇİÇEK SEPETİ, çevrimiçi satışlarını , ,
üzerinden yapmaktadır. ÇİÇEK SEPETİ’nin internet sitelerini
kullanmaya başladığı tarihler ve ilgili internet siteleri üzerinden satışı yapılan ürün ve
hizmetler aşağıda gösterilmektedir.
Tablo 1: ÇİÇEK SEPETİ’nin İnternet Sitelerini Kullanmaya Başladığı Tarihler ve Sunulan Ürün ve
Hizmetler
İnternet Site Adresi Kullanmaya Başlanılan Tarih Sunulan Ürün ve Hizmetler
2008 Çiçek, Bonnyfood, Bonnygift
2013 Çiçek
2011 Çiçek, Bonnyfood
(8) Dosya kapsamında edinilen bilgilere göre, ÇİÇEK SEPETİ ile aynı ekonomik bütünlük
içinde yer alan dört şirket bulunmaktadır. ÇS Teknoloji Geliştirme A.Ş., ÇİÇEK
SEPETİ’ne bilgi sistemleri alanında ar-ge ve teknolojik geliştirme hizmeti vermektedir.
Bonnygift Inc. (ABD), üzerinden yurtdışı çiçek satışı
gerçekleştirmektedir. Şubat 2018 tarihi itibariyle şirket faaliyetlerini sonlandırmış ve
üzerinden yapılan satışlar yeni kurulan grup şirketi “LolaFlora BV”
üzerinden yapılmaya başlanmıştır. Bolbol Teknoloji Yazılım Geliştirme A.Ş., ÇİÇEK
SEPETİ’ne bilgi sistemleri alanında teknolojik geliştirme hizmeti vermektedir.
LolaFlora B.V., Şubat 2018 itibari ile, üzerinden yurtdışında çiçek satışı
gerçekleştirmektedir.
(9) ÇİÇEK SEPETİ, ürünlerini sözleşmeli bayilik ve pazaryeri (marketplace) modeli
aracılığıyla satmaktadır. Sözleşmeli bayilik üzerinden yapılan satışlarda, satışı
yapılacak ürünlerin neler olacağına ve hangi fiyattan satılacağına ÇİÇEK SEPETİ
karar vermekte, sipariş ödemelerinin alınması ve tüketiciye fatura kesilmesi ÇİÇEK
SEPETİ tarafından gerçekleştirilmektedir. Pazaryeri modelinde ise, satışı yapılan
ürünlerin fiyatları ve ürünle ilgili tüm diğer unsurlar satıcılar tarafından
belirlenmektedir. ÇİÇEK SEPETİ, bu modelde yer sağlayıcı olarak hizmet vermekte ve
bu hizmet karşılığında sözleşmeye istinaden satıcıya komisyon faturası kesmektedir.
Tüketicinin sipariş için yaptığı ödeme, ödeme sistemi kuruluşu olan (…..) A.Ş.’ye
iletilmektedir ve kuruluş her iki tarafa da sözleşmede belirlenen oranlarda satış tutarını
dağıtmaktadır.
4/32

(10) ÇİÇEK SEPETİ tarafından satışı yapılan her bir ürün gruplarına ilişkin son üç yıla
ilişkin toplam satış miktarı ve tutarı aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo 2: ÇİÇEK SEPETİ Tarafından Satışı Yapılan Ürün Gruplarında Satış Adetleri
Ürün Grubu 2015 2016 2017
Çiçek (…..) (…..) (…..)
Bonnyfood (…..) (…..) (…..)
Bonnygift (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
Tablo 3: ÇİÇEK SEPETİ Tarafından Satışı Yapılan Ürün Gruplarında Satış Tutarları (TL)
Ürün Grubu 2015 2016 2017
Çiçek (…..) (…..) (…..)
Bonnyfood (…..) (…..) (…..)
Bonnygift (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
(11) Yukarıda yer alan tablolara göre ÇİÇEK SEPETİ’nin 2017 yılı satış miktarları baz
alındığında, çiçek ürünlerinin toplam satışlar içindeki payı %(…..), bonnyfood
ürünlerinin payı %(…..) ve bonnygift ürünlerinin payı ise %(…..)’dir. ÇİÇEK
SEPETİ’nin aynı yıldaki satış tutarları baz alındığında çiçek ürünlerinin toplam satışlar
içindeki payı %(…..), bonnyfood ürünlerinin payı %(…..) ve bonnygift ürünlerinin payı
ise %(…..)’dir.
I.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
(12) Belge 1: ÇİÇEK SEPETİ Finans Direktörü ile teşebbüsün dışarıdan avukatlık hizmeti
temin ettiği hukuk bürosundaki bir avukat arasında geçen1 24.01.2018 tarih ve
“tanıtım ürünü” başlıklı e-posta ile başlayan e-posta yazışmaları silsilesinde aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
ÇİÇEK SEPETİ Finans Direktörü:
“…
Tanıtımı yapılan bir ürünümüz var. Siteden ulaşılamıyor ve seçili müşteriler bu
ürünü görebiliyor.
Ürün “(…..)” ve satışı zararına yapılıyor.
(…..) planlıyoruz. İki ürünün de çiçek olması ve zararına satış olması bizim
açımızdan bir sıkıntı oluşturur mu?
…”
Avukat2:
“…
Ürünün zararına satılıyor olması konunun Rekabet Hukuku açısından
değerlendirilmesini gerektirmektedir. Rekabet Hukuku açısından
değerlendirilmesi gereken husus, zararına satılan ürünlerin rakiplerin en çok
sattıkları ürünler olması veya bir diğer deyişle pazarda tutunabilmelerinin bu
ürünlere bağlı olup olmamasıdır. Şayet belirttiğiniz ürünler bu ürün grubu
içerisinde yer almıyorsa herhangi bir sorun gündeme gelmeyecektir. (…..).

1 Söz konusu e-postaların cc olarak aynı avukatlık bürosu çalışanları ile ÇİÇEK SEPETİ yöneticilerine
de iletildiği görülmektedir.
2 Aşağıdaki e-posta da kırmızıyla yazılı kısımları ÇİÇEK SEPETİ çalışanının cevap olarak yazıp
avukata gönderdiği anlaşılmaktadır.
5/32

Öte yandan e-postanızda sadece belirli kişilere bu fiyatların gösterildiğini
belirtiğinizden Çiçeksepeti’nin yıkıcı fiyat uygulayarak rakipleri piyasa dışına
ittiğinin ispatı daha zordur. Ancak bu noktada bu fiyatlardan gören kişi
sayısının toplam müşterilerinize oranını teyit etmenizi rica ediyoruz. (…..)
…”
ÇİÇEK SEPETİ Finans Direktörü:
“kırmızıyla yazdım, ikinci soruda hangi oran’ı almak gerek tam emin olamadık”
Avukat:
“…
Telefonda da belirttiğim üzere bu yöndeki çalışma yıkıcı fiyatlandırma
soruşturmasına konu edilebilir. Danışman hocamız (…..)’nın da daha önce
ifade ettiği üzere rakiplerin en çok sattığı ürün gurubunda zararına satış
yapmak rakiplerin piyasa dışına itilmesi sonucunu doğurabilecektir. Bu
kurguda ürünlerin yalnızca belirli focus gruplarına gösterildiği de iddia
edilemeyeceğinden Çiçeksepeti aleyhine soruşturma başlatılabilir.
…”
(13) Belge 2: Yukarıda aktarılan e-posta yazışmaları üzerine ÇİÇEK SEPETİ çalışanları
arasında tanıtım ürünü hakkında yazışmaların yapıldığı görülmektedir. Yönetim
Kurulu Başkanı tarafından Finans Direktörü ve Kategori Yönetimi ve Satış
Direktörü’ne gönderilen 29.01.2018 tarih ve “tanıtım ürünü” başlıklı e-posta ve aynı e-
posta silsilesinde daha önce iletilen diğer e-postalarda aşağıdaki ifadelere yer
verilmiştir:
ÇİÇEK SEPETİ Finans Direktörü:
“…
Orkidenin yanına gül koyma işlemini avukatlar uygun bulmuyor, (…..).’ndeki
hocanın yorumlarını senin hatırlayacağını ilettiler.
Başka bir ürünle devam etmek daha uygun gibi,
…”
ÇİÇEK SEPETİ Kategori Yönetimi ve Satış Direktörü:
“reklam urunu olarak
sadece belli kitleye göstererek”
ÇİÇEK SEPETİ Finans Direktörü:
“göstereceğimiz kitle sınırlı olursa maliyetine de satılabilir
istersen birlikte avukatı arayalım bugün?”
6/32

ÇİÇEK SEPETİ Yönetim Kurulu Başkanı:
“Banner görüntülenme ((…..)) rakamları yüksek olduğundan kafa karıştırıyor.
Bunu site görüntülenmesiyle karıştırmak doğru kıyaslama olmuyor.
Sonuçta biz maliyetine veya zararına sattığımız ürünü tüm müşterilerimize
veya siteye gelen herkese göstermiyoruz. Bu ürünlerden satın alan kişiler de
günde (…..) kişi, sitenin toplam alışveriş adedinin %(…..)’sini yapıyor.
%(…..)’lik bir oran gayet kısıtlı bir oran. Kampanyayı tesadüfen gören kişiler
dışındakilerin görme ve kullanma şansının olmadığı bu fırsatı, yıkıcı fiyat
olarak değerlendirmemek gerekiyor bence. Bu oranları paylaşarak anlatırsanız
daha açıklayıcı olacaktır avukat için diye düşünüyorum.
Not: Bu fırsatı ana sayfaya koysaydık, bir günde (…..) tane satılacağını
düşünüyorum.”
(14) Belge 3: Yukarıdaki e-postalara konu tanıtım ürünü uygulamasının aynı zamanda
boonyfood ürün gurubunda da yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, ÇİÇEK
SEPETİ çalışanları arasında geçen 22.01.2018 tarih ve “Bfood yeni reklam ürünü
çalışması” başlıklı e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Selam,
Bfood reklam ürünü olarak verdiğimiz (…..) urunu geçen hafta durdurduk.
Yerine siyah kek ve kırmızı kek ürünlerinden oluşan aşağıdaki ürünü
çalıştırıyorum.

(…..TİCARİ SIR……)

Yine (…..) KDV dahil olarak satacağız.
Bayi (…..)+KDV kazanacak. Biz (…..) zarar edeceğiz, ancak B2P karlılığı bu
zararı neredeyse (…..) olacak.
Önceki ürün gibi günde (…..) satarsa, en çok sattığımız (…..) üretim
maliyetimizi de düşürmüş olacağız.
Urun satışa açılınca kodunu ileteceğim.
Teşekkürler”
(15) Yukarıdaki e-posta ile aynı silsilede yer alan ve ürün fiyatına ilişkin olan 22.01.2018
tarihli iki e-postada ise sırasıyla aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Ürün ve fiyatı netleştirdikten sonra URLini de iletirsiniz değil mi? Birde site
içerisinden ulaşılamıyor olmalı ve feedlerden exclude edilmesi için "indirimli-
ürünler" taginin eklenmesi gerekiyor.”
“Bu fiyatta bayi zarar eder … . Sipariş adeti arttıkça kurye ile çalışıyorlar ve
(…..) parca başı veriyorlar”
7/32

I.3. İlgili Pazar
I.3.1. Sektör Hakkında Bilgi3
(16) Bilindiği üzere çiçek ürünü oldukça geniş bir ürün yelpazesi barındıran hediye
sektörünün bir parçasıdır. Söz konusu sektöre çiçek dışında parfüm, takı ve aksesuar,
kişiye özel tasarım ürünler, meyve sepeti, pelüş oyuncak, kek aranjmanı, ofis
aksesuarları (çerçeve, kalemlik, takvim, saat vb.), elektronik, giyim/kıyafet gibi birçok
ürünün girebilmesi mümkündür.
(17) ÇİÇEK SEPETİ’nde yapılan yerinde incelemede temin edilen GFK pazar analizine
göre hediye gönderimi geleneksel kanaldan yapılabildiği gibi internet üzerinden de
gerçekleşmektedir. İnternet üzerinden hediye gönderdiğini belirtenlerin oranı tüm kitle
içinde %(…..) 'tür. Hediye gönderiminde, en fazla sipariş verilen siteler; %(…..) ile
(…..), %(…..) ile ÇİÇEK SEPETİ’dir.
(18) Hediye gönderen kesimin cinsiyet, yaş ve yaşadığı coğrafi bölgeye göre farklı tüketim
davranışları sergilediği anlaşılmaktadır. Buna göre, özel günlerde en çok hediye
siparişi veren kullanıcılar içerisinde erkekler %(…..) oranında pay almaktayken kadın
kullanıcıların oranı ise %(…..)’dir. Diğer yandan yaş kırılımında hediye alımı, en fazla
(…..) yaş arası kişiler arasında gerçekleşmekte iken, (…..) yaş arası grup ve (…..) yaş
arası grup ikinci ve üçüncü sıradadır. Coğrafi bölgelerde en fazla (…..) Bölgesi hediye
almakta iken bu bölgeyi sırasıyla (…..) ve (…..) takip etmektedir. Tüm bu oranlara
bakıldığında erkeklerin kadınlardan daha çok hediye aldığı, en fazla hediye alımının
(…..) Bölgesinde gerçekleştiği, (…..) yaş arasında kalan kişilerin hediye aldığı ve bu
kapsamda (…..) hediye aldığı ve (…..) hediye alım oranının düştüğü tespit edilmiştir.
(19) Çiçek ürünü özelinde tüketici davranışları incelendiğinde ise internet üzerinden hediye
gönderenlerin (…..)'inin hediye türü olarak çiçek gönderdiği tespit edilmiştir. Yine özel
günlerde hediye gönderimi için tercih edilen site olarak erkeklerin kadınlardan daha
yüksek bir oranda ÇİÇEK SEPETİ’ni kullandığı anlaşılmaktadır. ÇİÇEK SEPETİ’nin
bilinirliği kadınlarda %(…..), erkeklerde %(…..)’dur.
(20) Çiçek hediye grubunda ise kesme çiçekler, dünyada en çok satılan ve ticareti en fazla
yapılan süs bitkileridir4. Kesme çiçekler, kesilerek toplanan ve buket, sepet, çelenk
yapımında kullanılan çiçeklerdir. Günümüzde 50’den fazla ülkede kesme çiçek üretimi
yapılmaktadır. En fazla kesme çiçek üretim alanına sahip ülkeler Hindistan, Çin,
Brezilya, Meksika, Japonya, ABD’dir. Türkiye ise bu alanda yaklaşık %0,2’lik payıyla
26. sıradadır.
(21) TÜİK 2014 yılı verilerine göre kesme çiçek üretimin en fazla yapıldığı iller sırasıyla
İzmir (519.666.570 adet), Antalya (517.241.320 adet) Yalova (169.195.388 adet) ve
Sakarya’dır (60.673.688 adet). Marmara ve Ege Bölgesinde (İstanbul, Yalova, İzmir,
Aydın) yapılan kesme çiçek üretimi genellikle iç pazara yöneliktir. Antalya Bölgesinde
ise çoğunluğu seralarda olmak üzere yüksek kaliteli ve ihracata yönelik üretim
yapılmaktadır.

3 30.01.2018 tarihli yerinde incelemede elde edilen GFK raporundan yararlanılmıştır.
4 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından yayımlanan TR63 Bölgesi Kesme Çiçek Sektör Raporu
(
%20Kesme%20%C3%87i%C3%A7ek%20Sekt%C3%B6r%C3%BC.pdf) ve Ankara Ticaret Odası
tarafından yayımlanan Dünyada ve Türkiye’de Kesme Çiçek Sektörü Raporu.

20Kesme%20%C3%87i%C3%A7ek%20Sekt%C3%B6r%C3%BC.pdf yararlanılmıştır.
8/32

I.3.2. İlgili Ürün Pazarı5
(22) Önaraştırmaya konu şikâyetin temelinde ÇİÇEK SEPETİ’nin “çevrimiçi (online) çiçek
satışı” pazarındaki eylemleri yer almaktadır. Bu noktada ÇİÇEK SEPETİ’nin pazardaki
gücünün anlaşılabilmesi ve şikâyete konu eylemin incelenebilmesi için, ÇİÇEK
SEPETİ’nin faaliyet gösterdiği pazarlara yönelik değerlendirme yapmak
gerekmektedir.
(23) Yukarıda da belirtildiği üzere ÇİÇEK SEPETİ, , ve
siteleri aracığıyla çevrimiçi olarak çiçek, bonnyfood (çikolata ve kek) ve
hediye (giyimden ev tekstile her türlü ürün) kategorilerinde satış yapmaktadır. Dosya
kapsamında edinilen bilgilere göre ÇİÇEK SEPETİ, bünyesinde (…..) bayi ile (…..)
adet çiçek, (…..) bayi ile (…..) adet bonnyfood, (…..) bayi ile (…..) adet hediye
bulundurmaktadır. Toplamda (…..) bayi ile çalışmaktadır. 2016 yılı için stok süreleri,
çiçek (…..) gün, bonnyfood (…..) gün, hediye (…..) gün olarak tespit edilmiştir.
Dolayısıyla ilk olarak söz konusu üç ürün grubunun aynı pazar tanımı içerisinde yer
alıp almadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(24) Dosya mevcudu bilgilere göre ÇİÇEK SEPETİ, çiçek satış pazarında temel olarak iki
iş modeli ile çalışmaktadır. Bunlardan ilki sözleşmeli bayi (“business to business-
B2B”) modelidir. Bu modelde katalog, ÇİÇEK SEPETİ tarafından yapılarak, çiçekçilere
aranjmanları oluşturulan ürünlerin bir kısmı (çiçek sepeti yazan zarf, vazo, kâğıt,
çikolata ve bazı durumlarda çiçeğin kendisi gibi) B2B olarak çiçekçilere satılır, bir
kısmı ise çiçekçiler tarafından piyasadan temin edilir. B2B çiçek satışı özellikle talebin
yoğun olduğu özel günlerde arz yeterli olmadığında satış kaybının önüne geçilmesi
hedeflenerek faaliyete geçirilmiş bir modeldir. Bu modelde fatura doğrudan ÇİÇEK
SEPETİ tarafından nihai müşteriye kesilmektedir. İkinci olarak pazaryeri (marketplace)
modeli kullanılmaktadır. Bu modelde, bayi bulunduğu bölgede ürünün tedariki ve
operasyonundan sorumludur. ÇİÇEK SEPETİ, bayi ile sözleşmede belirlenen miktar
uyarınca sadece satış üzerinden kâr alarak kalite ve performans denetimi
gerçekleştirmektedir. Bu modelde klasik olarak satış yapan çiçekçiler kendi faturalarını
düzenleyerek nihai müşteriye ürünü teslim etmektedir.
(25) Bonnyfood kategorisinde de iki çalışma modeli bulunmaktadır. Bu modellerin ilkinde
ÇİÇEK SEPETİ üretimi kendisi gerçekleştirmektedir. Bu üretim çiçek pazarından
bağımsız olarak sadece bu alanda satış yapan bayiler ile gerçekleşmektedir. Bu
kapsamda bonnyfood ürünlerinin maliyeti ÇİÇEK SEPETİ’nin bayilere gerçekleştirmiş
olduğu satış fiyatı üzerinden hesaplanmaktadır. Satışın gerçekleştiği ilgili ay sonunda
satışı gerçekleştiren bayinin hak edişlerinden B2B sözleşmesi kapsamında
gerçekleşen alımları mahsup edilmektedir. ÇİÇEK SEPETİ, bonnyfood kategorisinde
bonnyfood ürünlerinin satışı için gereken kek, strafor vb. yan mamulleri de bayiye
tedarik etmektedir. Bu yan mamullerin müşterinin siparişine uygun hale
getirilmesinden (aranjmandan) bayi sorumludur. İkinci modelde yine pazaryeri modeli
uygulanmaktadır. Belirli markalar kendi üretim ve aranjmanlarını oluşturup satışları
üzerinden ÇİÇEK SEPETİ’ne komisyon ödemektedir.

5 30.01.2018 tarihli yerinde incelemede elde edilen bilgilerden yararlanılmıştır.

9/32

(26) Hediyelik eşya kategorisinde ise ÇİÇEK SEPETİ kişiye özel ürünlerin bir kısmını
ÇİÇEK SEPETİ tedarikçilerden girdileri temin etmek ve siparişin müşteriye uygun
kişiselleştirilmesi suretiyle siparişe hazır hale getirmek veya tasarımcılar ile anlaşarak
müşteriye özel tasarımlar oluşturmak suretiyle ürünlerin satışlarını
gerçekleştirmektedir. Diğer tüm ürünlerde ise pazaryeri modeli uygulaması ile
sözleşmede belirlenen komisyon alınarak satış gerçekleştirilmektedir.
(27) Yukarıdaki çalışma modelleri dikkate alındığında ÇİÇEK SEPETİ’nin çiçek, bonnyfood
ve hediye kategorilerinde farklı tedarik süreçlerine sahip olduğu ve her bir kategorideki
ürünün farklı tedarikçilerden temin edildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusu
ürün kategorileri arasında bir arz ikamesinin bulunduğundan bahsetmek mümkün
değildir. Diğer yandan her ne kadar her üç ürün grubunun da hediye olarak sunulması
mümkün görünse de ürünlerin çok farklı anlam, nitelik ve kullanım şekline sahip
olduğu değerlendirildiğinde ürünler arasında talep ikamesi de oldukça sınırlıdır.
Dolayısıyla, çiçek, bonnyfood ve hediye satış pazarlarının birbirlerine ikame pazar
olarak nitelendirilemeyeceği değerlendirilmektedir.
(28) Dosya kapsamında incelenmesi gereken ikinci husus ise geleneksel çiçek satışlarının
(süpermarketler, geleneksel çiçekçiler, köşe başı çiçekçileri vb. tarafından yapılan
satışlar) çevrimiçi çiçek satışlarına ikame olup olmadığıdır. ÇİÇEK SEPETİ çevrimiçi
çiçek satışını geleneksel çiçek satış pazarında faaliyet gösteren çiçekçiler ile
imzaladığı bayilik sözleşmeleri üzerinden yapmaktadır. Dosya kapsamında edinilen
bilgilere göre söz konusu bayiler perakende pazarda çiçek satışı yapmakta ve
bayilerin aynı zamanda çevrimiçi çiçek satışı yapan başka teşebbüslerin bayisi olarak
çalışmalarını engelleyecek bir kısıtlama ÇİÇEK SEPETİ tarafından getirilmemektedir.
Dolayısıyla, geleneksel çiçek satış pazarı ve çevrimiçi çiçek satış pazarında
müşterilere ürünü paketleyip ileten tarafların arasında örtüşme olduğu açıktır. Buna
karşın çevrimiçi şekilde çiçek satışı kullanıcıya uzaktan uzağa çiçek gönderimi
avantajı sağlamaktadır ki, geleneksel bayilerin bu imkanı bulunmamaktadır. Zira
geleneksel yolla ancak çiçeğin çiçekçiye gidilerek alınması veya çiçekçiden yakın
mesafelerde olan yerlere çiçek siparişi söz konusu olmaktadır. Ayrıca çevrimiçi olarak
çiçek siparişi verildiğinde söz konusu sipariş bir bölgedeki birden fazla bayinin
sunabileceği kadar ürün çeşitliliği sunmaktayken geleneksel bayilerde ürün çeşidi tek
bir bayinin stokları ile sınırlı olmaktadır.
(29) Öte yandan ÇİÇEK SEPETİ’nden gelen bilgilerde, çevrimiçi çiçek satışlarının bir
kısmının geleneksel çiçek satışları kapsamında olduğu (siparişin çevrimiçi verilip
çiçeğin elden teslim alındığı) belirtilse de bu oran gözardı edilecek kadar küçüktür6.

6 2017 yılı içinde, geleneksel kanaldan ürünü elden teslim etmek üzere ürün alacak olan (…..) adet
siparişin, çevrimiçi şekilde sipariş edildiği belirtilmiştir. 2017 yılında ÇİÇEK SEPETİ tarafından (…..)
adet çiçek ürünü satıldığı dikkate alındığında söz konusu rakamın toplam çiçek satışlarının yaklaşık
olarak (…..)’sine denk geldiği anlaşılmaktadır.
10/32

(30) Ayrıca, 16.12.2010 tarih 10-78/1623-623 sayılı ÇİÇEK SEPETİ kararında da “…
fiziksel bir mekandan gerçekleştirilen çiçek satışı ile çevrimiçi çiçek satışının nitelik
olarak önemli farklılıklar arz ettiği söylenebilir. Tüketicinin fiziksel mekânın açık olduğu
saatlere bağımlı kalmaması, internet altyapısının olduğu her yerden hizmete
ulaşılabilmesi ve farklı bir noktaya ulaştırılmak istenen çiçek için ayrı sağlayıcılarla tek
tek görüşülmemesi nedeniyle işlem maliyetlerinin farklı olması, ürün karşılaştırma ve
seçme olanaklarının daha geniş olması, özellikle şehir dışına gönderilen çiçekler için
sipariş ve teslim aşamalarının tümünün anlık olarak izlenebilmesi, ürün fiyatlarının
görece düşük olması, alternatif ödeme yöntemlerinin söz konusu olabilmesi gibi
faktörler göz önüne alındığında, çevrimiçi çiçek satışının tüketiciler nezdinde özellikle
fiyat ve kullanım amaçları kriterleri açısından farklı bir pazar olarak değerlendirilmesi
mümkündür.” denilerek ilgili ürün pazarının “çevrimiçi çiçek satış hizmetleri” olarak
belirlenmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir.
(31) Tüm bu açıklamalar kapsamında, mevcut dosya kapsamında ilgili ürün pazarının
“çevrimiçi (internet üzerinden yapılan/online) çiçek satışı” olarak belirlenebileceği
değerlendirilmiştir.
I.3.3. İlgili Coğrafi Pazar
(32) Her ne kadar internet üzerinden verilen hizmetlerde coğrafi bölgeler açısından teorik
olarak kayda değer bir sınırlama olmasa da, işbu dosya açısından pazarın çok yönlü
olması değerlendirmeyi değiştirici nitelik taşımaktadır. Zira bir yandan internet
üzerinden yapılan çiçek satışına yönelik sağlanan platformun kullanıcılara
(tüketicilere/müşterilere) sağladığı hizmetler bakımından herhangi bir bölgeyi
diğerinden ayıran önemli bir farklılık bulunmamaktadır. Ancak, internet üzerinden
sipariş verilen çiçekleri müşterilere ulaştıran bayiler coğrafi açıdan sınırlara tabidir.
Bunun yanında, dosya mevcudu bilgilere göre İstanbul gibi büyükşehirlerde il sınırları
içerisinde de, çiçekçiler bir ve/veya birkaç ilçe gibi daha sınırlı bölgelerde hizmet
sağlayabilmektedir.
(33) Bununla birlikte aşağıda da değinileceği üzere, ÇİÇEK SEPETİ (…..) ilde aktifken
çevrimiçi çiçek satışı pazarındaki en büyük beş rakibinden üçü de (bazı istisnai iller
dışında) Türkiye geneline hizmet sağlamaktadır. Bunlar dışındaki büyük rakiplerinin
sadece İstanbul, sadece İstanbul ve Ankara veya sadece büyük illerde faaliyet
gösterdiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, ilçe/bölge sayısına nazaran rakiplerin bir
kısmının ancak en fazla birkaç ilde ve sınırlı bölgede aktif olduğu dikkate alındığında,
ilgili coğrafi pazarın il veya ilden daha küçük sınırları kapsayacak şekilde bölgesel
belirlenmesi durumunda bile, ÇİÇEK SEPETİ ile rakiplerin faaliyetlerinin çakıştığı
bölgelerde ÇİÇEK SEPETİ’nin pazar payı belli oranda düşecek olsa da, faaliyetlerin
çakışmadığı Türkiye’nin büyük bölümünde teşebbüsün pazar gücü daha da yüksek
olacaktır. Dolayısıyla, aşağıdaki değerlendirmelerden de anlaşılacağı üzere, ÇİÇEK
SEPETİ’nin en lehine olan varsayımla dahi teşebbüsün öneli bir pazar gücüne sahip
olduğu anlaşılacağından bu aşamada kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımı
yapılmamıştır.
I.4. ÇİÇEK SEPETİ’nin Pazardaki Konumu
(34) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum şu şekilde tanımlanmaktadır:
“Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı
gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü.”
11/32

(35) Tanımdan da anlaşılacağı üzere hâkim durum değerlendirmesi yapılırken, esasen,
incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği
araştırılmaktadır. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma
Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) incelenen
teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin tespiti için;
- İncelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu,
- Pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri,
- Alıcıların pazarlık gücü
unsurlarının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmektedir. Bu bağlamda
mevcut dosya bakımından, ÇİÇEK SEPETİ’nin ilgili pazardaki gücüne ilişkin olarak,
aşağıda bahse konu her bir unsura yönelik tespit ve değerlendirmelere yer
verilecektir.
(36) Kılavuz’da da yer verildiği gibi, incelenen teşebbüsün ilgili pazardaki konumu
hakkında fikir verebilecek ilk veri, ilgili teşebbüs ile pazarda faaliyet gösteren diğer
teşebbüslerin pazar payıdır. Yukarıda belirtildiği üzere çiçek satış piyasası, geleneksel
ve çevrimiçi satış pazarlarından oluşmaktadır. Dosya kapsamındaki verilere göre
2017 yılında Türkiye çiçek satış pazarı (…..) milyar TL büyüklüğe ulaşmıştır.
(37) Mevcut bilgilere göre, Türkiye geneli çiçek satış pazarında 12.000 çiçek satış firması
yer almaktadır. Pazarda, Interflora Çiçekçileri Derneği (INTERFLORA) ((…..)), Teleflor
Uluslarası Çiçekçilik (TELEFLOR) ((…..)) ve Türkiye Çiçekçiler Birliği ((…..) üye)
başta olmak üzere birçok birlik bulunmakta olup bu birliklerin yanı sıra herhangi bir
birliğe üye olmayan çok sayıda çiçek satış firması da mevcuttur.
(38) Söz konusu çiçek satıcılarının ağırlıklı bir kısmı sadece geleneksel kanalda satış
yapmakta iken bir diğer kısmı sadece çevrimiçi çiçek satış pazarında faaliyet
göstermektedir. Pazarda hem geleneksel hem de çevrimiçi satış yapan çiçek firmaları
da mevcuttur.
(39) Dosya kapsamında edinilen bilgilere göre çevrimiçi çiçek satış pazarında, pazar payı
büyüklüğüne göre ÇİÇEK SEPETİ ilk sırada yer alırken; (…..) firmaları ÇİÇEK
SEPETİ’ni takip etmekte olup pazarda faaliyet gösteren diğer birçok çiçek firması da
bulunmaktadır.
(40) 2013-2017 yılları arasında, çevrimiçi çiçek satış pazarında ÇİÇEK SEPETİ’nin çiçek
satış tutarı aşağıdaki gibidir:
Tablo 4: 2013-2017 Yıllarında Gerçekleşen Çevrimiçi ve Geleneksel Çiçek Satış Tutarları (milyon TL)
Yıllar ÇİÇEK SEPETİ Çevrimiçi Çiçek Satış Kanalı
Geleneksel Çiçek
Satış Kanalı
Toplam Çiçek
Satış
2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)

12/32

(41) Tabloya göre, 2017 yılında ÇİÇEK SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satış tutarının toplam
çevrimiçi çiçek satış pazarındaki payı (…..) olarak tespit edilmiştir. Kılavuza göre bir
teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir pazar payı
eşiği yoktur. Bununla birlikte, aksini gösterecek bir durum söz konusu değilse,
Kurul’un yerleşik uygulamasında %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin
hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, bu düzeyin
üzerindeki pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir
incelemeye gidilmektedir. Bu çerçevede ilgili teşebbüslerin pazar paylarının istikrarı
değerlendirilmelidir.
(42) Tablo 4’te yer alan veriler göz önünde bulundurulduğunda, son beş yılda ÇİÇEK
SEPETİ’nin çevrimiçi satış tutarının, toplam çevrimiçi çiçek satış pazarındaki
paylarının sırasıyla (…..) olduğu tespit edilmektedir. 2017 yılında ise çevrimiçi çiçek
satış pazarının yaklaşık olarak (…..) oranında genişlediği, ÇİÇEK SEPETİ’nin ise
çiçek satış cirosunu (…..) oranında artırdığı görülmektedir. Dolayısıyla teşebbüsün,
pazarın genişlemesine katkıda bulunduğu ve aynı zamanda pazardaki payını da
artırdığı anlaşılmaktadır.Tüm bu verilere göre, teşebbüsün son beş yılda çevrimiçi
çiçek satış pazarındaki payını istikrarlı bir şekilde koruduğu ve pazardaki cirosunu
büyük oranda artırdığı tespit edilmiştir.
(43) Çevrimiçi çiçek satış pazarı oldukça yeni bir pazar olmakla birlikte, ÇİÇEK SEPETİ’nin
çiçek satış pazar payının istikrarının tespit edilmesinde çevrimiçi çiçek satış pazarının
istikrarı önem arz etmektedir. Değerlendirmede, Türkiye’de internet ve akıllı telefon
kullanım oranı, çevrimiçi sipariş veren müşteri oranı ve müşterilerin profili ele
alınacaktır.
(44) Öncelikle ilgili pazarda siparişlerin internet kanalıyla veriliyor olmasının pazar payına
etkisi değerlendirilecek olursa, Türkiye’deki akıllı telefon kullanımı ve internet kullanımı
oranlarını dikkate almak gerekecektir. GFK’nin yaptığı çalışmalara göre Türkiye
nüfusunun %(…..)’ü akıllı telefon, %(…..)’ü internet kullanmaktadır.
(45) Ayrıca GFK’nin tüketicilerin çevrimiçi ve geleneksel alışveriş davranışlarını sorguladığı
GFK FUTUREBUY SHOPPER Araştırması’nda, çevrimiçi alışverişin avantajları
sorgulandığında 2016’da araştırmaya katılanların %65’i neredeyse ihtiyaçları olan
ürünlerin ve hizmetlerin tümü için internetten alışveriş yapabileceğini belirtirken
2017’de bu oran %71’e yükselmiştir7.
(46) Dosya kapsamında elde edilen tüm bu verilere göre; Türkiye’de internet kullanım ve
akıllı telefon kullanım oranlarının yüksek olmasının ve geçtiğimiz yıla oranla tüketim
ihtiyacını çevrimiçi kanallardan giderebileceğini belirten tüketici yüzdesinin artmasının
çevrimiçi siparişleri artıracağı; bu durumun çevrimiçi çiçek satış pazarının
genişlemesine yol açacağı değerlendirilmektedir.

7 GfK FUTUREBUY SHOPPER Araştırması (2017),
release/her-3-alisverisciden-2si-ihtiyaclari-olan-ueruenlerin-ve-hizmetlerin-tuemue-icin-internetten-
alisveris-yapabilecegini-duesuenueyor/
(Erişim tarihi:22.02.18)
13/32

(47) Bunlara ek olarak, ÇİÇEK SEPETİ’nin ilgili pazardaki konumunun anlaşılabilmesi için
ilgili pazarda faaliyet gösteren rakiplerinin sayısı ve rakiplerinin pazar paylarının ele
alınması gerekmektedir. ÇİÇEK SEPETİ’nin rakiplerinin 2017 yılı tahmini satış ciroları
ve pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 5: 2017 Yılı Çevrimiçi Çiçek Pazarındaki Aktörler, Satış Tutarları ve Pazar Payları
Teşebbüsler Çevrimiçi Satış Tutarı (Milyon TL) Pazar Payları (%)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
TOPLAM 240,0 100,0
(48) Tablo incelendiğinde, çevrimiçi pazarda yer alan en büyük beş rakibin tahmini pazar
payları toplamının %(…..) olduğu görülmektedir. Bu anlamda piyasada çok sayıda
rakip olsa da rakiplerin ÇİÇEK SEPETİ üzerinde rekabetçi baskı oluşturma imkânının
zayıf olduğu anlaşılmaktadır.
(49) Çevrimiçi çiçek satış pazarına giriş ve pazarda büyüme engelleri değerlendirildiğinde
ise, dosya kapsamındaki verilere göre, çevrimiçi çiçek satışı pazarına bir teşebbüsün
giriş yapabilmesi için gereken maliyetler dört başlıkta toplanmaktadır:
- E-ticaret sistemi sunan aracı kurumlara ödenen senelik ücret: Senelik (…..) TL
arasında fiyatlarla, birkaç gün içerisinde çalışan bir e-ticaret sistemi teslim
edilebilmektedir.
- Operasyon ve müşteri hizmetleri maliyetleri: Bu kalemde, gelen siparişlerin
teslimat yerine en yakın geleneksel çiçekçiye yönlendirilmesi, ürün fiyatlarının
güncellenmesi, müşteriden gelen e-mail ve telefonların yanıtlanması gibi
işlemlerle ilgilenen müşteri hizmetleri için gereken işgücü maliyetleri yer
almaktadır.
- Müşterilerin ödemelerini gerçekleştirmesi için gereken sanal POS ve ödeme
maliyetleri: Mevcut verilere göre, pazara yeni giren bir teşebbüsün sanal POS
sahibi olabilmesi için bankaya başvurması ve alacağı sanal POS hizmeti
karşılığında yıllık (…..) TL ödeme yapması gerekmektedir.
- Reklam ve tanıtım maliyetleri: Ürün kataloğunun hazırlanması, çevrimiçi satış
ürünlerinin belirlenmesi, ürünlerin fotoğraflarının çekilmesi ve sitenin
tasarlanması, ürünlerin fotoğraflarının siteye yüklenmesi, sitenin güncel
tutulması gibi işlemlerden oluşan reklam maliyetleridir.
14/32

(50) Yukarıda aktarılan maliyet kalemleri içerisinde en yüksek kalemi çiçek satışlarının
internet üzerinden yapılması nedeniyle başta arama motorlarında yapılanlar olmak
üzere çevrimiçi reklam harcamalarının oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle
mevcut dosya kapsamında en önemli giriş engelinin; çiçek satışı için gereken yatırım
maliyeti ve operasyonel maliyetlerden ziyade, pazarın çok taraflı bir platform
olmasından kaynaklanan şebeke etkilerinden kaynaklandığı belirtilmelidir. Daha fazla
müşterinin siteden alışveriş yapması, daha fazla bayinin site ile çalışmasına; aynı
zamanda söz konusu site üzerinden reklam veren ve bu siteye finans hizmeti
sağlayan üçüncü tarafların da talebinin artmasına yol açacaktadır. Dolayısıyla söz
konusu şebeke etkilerinin dosya konusu pazarda önemli ölçüde giriş engeli yarattığı
değerlendirilmektedir.
(51) Teşebbüsün ilgili pazardaki davranışları üzerinde etkili olan unsurlar, mevcut ve
potansiyel rakiplerle sınırlı değildir. Kılavuz’a göre hâkim durum analizinde
değerlendirilmesi gereken son unsur alıcıların pazarlık gücüdür. Kılavuz’da yer
verildiği üzere incelenen teşebbüsün müşterileri görece büyük, alternatif temin
kaynakları hakkında yeterince bilgili ve makul bir süre içerisinde başka bir sağlayıcıya
geçmek ya da kendi arzını yaratmak imkânına sahip ise bu müşterilerin pazarlık
gücüne, bir başka deyişle alıcı gücüne sahip olduğu söylenebilecektir.
(52) ÇİÇEK SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satışı pazarındaki müşterilerinin çok büyük bir
kısmı bireysel müşterilerden oluşmaktadır. Bireysel müşterilerin satın aldıkları ürünler
tek tek bakıldığında miktar ve değer olarak düşük düzeydedir. Bu durum alıcının
pazarlık gücünü ortadan kaldırmaktadır. Ancak, pazarın çevrimiçi satış pazarı
olmasının alıcı lehine bir takım sonuçları olmaktadır.
(53) Çevrimiçi çiçek satış pazarında müşterilerin sipariş verebilmesi için internetinin olması
yeterlidir. Müşteri, pazarda sipariş verirken internet üzerinden erişebildiği tüm
çevrimiçi çiçek satış firmalarını kullanabilir. İlgili firmalar arasında fiyat, çeşitlilik ve
kalite kıyaslaması yapabilir. Pazarda birçok firmanın da mevcut olması, müşterinin
kıyaslama yoluyla en iyi seçimi yapmasını kolaylaştırmaktadır. Bu halde müşterinin bir
firmadan diğer firmaya geçiş yapabilmesi sadece “tek tık”a bağlıdır. Yine pazarın
çevrimiçi olması, müşterinin en iyi seçim için harcaması gereken enerjiyi ve zamanı
azaltarak müşterinin maliyet kalemini düşürecektir. Bu durumda müşteri her ne kadar
fiyat üzerinde pazarlık gücüne sahip olmasa da, siparişini temin kaynakları hakkında
yeterince bilgiye sahip olması ve makul bir süre içerisinde başka bir tedarikçiye
geçmesinin kolay olması sebebiyle alıcının pazarlık gücünün oluştuğu iddia edilebilir.
Her ne kadar söz konusu durum, alıcının pazarlık gücü oluşturduğu kanısına yol açsa
da ilgili pazarda ÇİÇEK SEPETİ’nin hizmet verdiği coğrafi alanın büyüklüğü, işbirliği
yaptığı bayilerin sayısı göz önüne alındığında alıcının alternatif kaynaklara yönelme
güdüsü azalmaktadır.
(54) Tüm bu anlatılanlar çerçevesinde ÇİÇEK SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satış pazarında
oldukça güçlü konumda bulunduğu görülmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
anlamında bir ihlalden bahsedilebilmesi için iddialara konu teşebbüsün hakim
durumda bulunması ve davranışının kötüye kullanma niteliğinde olması unsurlarının
birlikte sağlanması gerektiğinden, hakim konumda bulunduğu varsayılan ÇİÇEK
SEPETİ’nin davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup olmadığı aşağıda
değerlendirilmektedir.
15/32

I.5. ÇİÇEK SEPETİ’nin Dosya Konusu Davranışlarına İlişkin Değerlendirmeler
(55) ÇİÇEK SATIŞ tarafından yapılan başvuru ve akabinde teşebbüs ile yapılan
görüşmelerde üç temel iddianın yer aldığı anlaşılmaktadır. Bunlardan ilki, ÇİÇEK
SEPETİ’nin bir taraftan nihai tüketicilere indirimli çiçek satışı yaparken diğer taraftan
çiçek bayilerine bayinin zarar etmesini engelleyecek seviyelerde ödeme yaptığı ve bu
şekilde tüketiciye bayiye ödediği fiyatın dahi altında çiçek satışı yaparak çevrimiçi
çiçek satışı yapan rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiasıdır. Diğer temel iddia
ise, ÇİÇEK SEPETİ’nin yoğun şekilde reklam ve tanıtım harcaması yaparak aynı
ölçüde reklam ve tanıtım bütçesi ayıramayan rakiplerini piyasadan dışladığına
ilişkindir. Son olarak dosya kapsamında, ÇİÇEK SEPETİ’nin rakiplerini haksız yere
dava ederek rekabette dezavantajlı konuma düşürdüğü iddia edilmektedir.
(56) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ilk fıkrasında, “Bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması” yasaklanmakta ve maddenin ikinci fıkrasında da
beş bent halinde örnek niteliğinde kötüye kullanma halleri sayılmaktadır.
(57) Bu doğrultuda aşağıda her bir iddiaya ilişkin teorik çerçeve ve ÇİÇEK SEPETİ’nin
davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup olmadığı değerlendirmesine yer
verilecektir.
I.5.1. Maliyet Altı Satış Uygulamalarına İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
I.5.1.1. Yıkıcı Fiyat Teorisi
(58) Belli şartlar altında, hâkim durumdaki teşebbüslerin kısa vadede tüketici lehine
görünse de maliyetlerinin altına düşen seviyelerde düşük fiyat uygulamaları ve bu
şekilde rakiplerinin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırması veya başka bir rakibin
piyasaya girmesini engellemesi 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
yasaklanan eylemlerdendir. Mevcut dosya kapsamında esas olarak ÇİÇEK
SEPETİ’nin maliyetinin altında satış yaparak rakiplerinin pazardaki faaliyetlerini
zorlaştırdığı veya potansiyel bir rakibin pazara girişini engellediği iddiası
incelenmektedir.
(59) Kılavuz’da yıkıcı fiyat “hâkim durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü korumak veya
artırmak üzere mevcut veya potansiyel rakiplerinden birini veya daha fazlasını piyasa
dışına çıkarmak, disipline etmek ya da diğer biçimlerle rakibin rekabetçi davranışını
engellemek için kısa vadede maliyetinin altında satış fiyatı belirleyerek zarar etmeyi
göze aldığı (feragatte bulunduğu) rekabet karşıtı bir fiyatlama stratejisi” şeklinde
tanımlanmaktadır. Kılavuz’a göre yıkıcı fiyat uygulamasında, her ne kadar kısa
dönemde tüketiciler düşük fiyatlardan faydalansa da, rekabetin kısıtlanması orta veya
uzun dönemde yüksek fiyatlar, düşük kalite ve tüketici tercihlerinin azalması gibi
istenmeyen sonuçlar doğurabilmektedir.
16/32

(60) Kılavuz’da hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen davranışı açısından uyguladığı
fiyat ile katlandığı maliyetinin karşılaştırıldığı yıkıcı fiyat analizinde, incelenen davranış
sonucunda eşit etkinlikteki bir rakibe piyasanın kapanmasının muhtemel olup
olmadığının araştırılmasının esas olduğu ifade edilmektedir. Buna göre yıkıcı fiyat
analizinin ilk aşamasını, hâkim durumdaki teşebbüsün fiyatlama davranışı ile kısa
dönemde feragatte bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi oluşturmaktadır.
Kılavuz’da feragat tanımı “hâkim durumdaki teşebbüsün ilgili zaman diliminde üretim
miktarının tamamı veya belirli bir kısmı için düşük fiyat uygulayarak aslında
kaçınılabilecek olmasına karşın zarar etmiş olması veya ediyor olması” şeklinde
yapılmaktadır.
(61) Bu doğrultuda, hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen davranışı sonucunda aslında
kaçınılabilecek olmasına karşın zarar ettiğinin tespitinde, uygun bir başlangıç noktası
olarak ortalama kaçınılabilir maliyet (OKM)8 ölçütünün kullanıldığı kabul edilmektedir.
Hâkim durumdaki bir teşebbüs, üretiminin tamamı veya bir kısmı için OKM'nin altında
bir fiyat uyguladığı takdirde, söz konusu üretimi gerçekleştirmeyerek kaçınabileceği bir
zarara katlanmaktadır. Dolayısıyla OKM'yi karşılayamamak, hâkim durumdaki
teşebbüsün kısa vadede feragatte bulunduğuna ve eşit etkinlikteki bir rakibin zarar
etmeden hedeflenen müşterilere hizmet edemeyeceğine işaret etmektedir.
(62) Kılavuz’da yıkıcı fiyat değerlendirilmesinde ilgili pazarın koşulları dikkate alınarak bazı
istisnai durumlarda bir maliyet ölçütü olarak uzun dönem ortalama artan maliyetin
(UDOAM)9 de kullanılabileceği belirtilmektedir. UDOAM genellikle OKM'den yüksektir;
çünkü (yalnızca incelenen dönem içerisinde katlanılan sabit maliyetleri içeren)
OKM'nin aksine UDOAM, kötüye kullanma olduğu iddia edilen davranıştan önceki
dönemde incelenen ürün için katlanılan sabit maliyetleri de içermektedir.
(63) Hâkim durumdaki teşebbüsün feragatte bulunup bulunmadığının tespitinde, söz
konusu teşebbüse ait olan ve bir rakibi pazar dışına itmek, rakibin pazara girmesini
engellemek veya yeni bir pazarın ortaya çıkmasının önüne geçmek niyetiyle feragatte
bulunmaya yönelik olarak yapılmış ayrıntılı bir plan gibi doğrudan delillerden de
yararlanmanın mümkün olduğu belirtilmektedir.

8 OKM, bir teşebbüsün belirli miktardaki bir çıktıyı üretmemesi halinde katlanmayacağı veya tasarruf
edeceği maliyetler olarak tanımlanabilir. OKM hesaplanırken üretimle doğrudan ilişkilendirilebilir sabit
ve değişken maliyetlerin toplamı dikkate alınarak işletmenin inceleme konusu üretim için katlandığı
tüm maliyetler hesaplanabilmektedir. Genellikle kısa dönemde ancak değişken maliyetlerden
kaçınmak mümkün olduğu için çoğu durumlarda OKM ve ortalama değişken maliyet (ODM) aynı
maliyetleri ifade etmektedir. Ancak, hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen eylemi
gerçekleştirebilmek için ilave kapasite yatırımı yapmasının gerekmesi gibi hallerde, söz konusu sabit
maliyetler de maliyet hesabında dikkate alınmaktadır. Bu gibi durumlarda OKM, ODM’den daha uygun
bir ölçüttür.
9 UDOAM ise bir firmanın belirli bir ürünü üretmek için katlandığı tüm (değişken ve sabit) maliyetlerin
ortalamasıdır. Ortalama toplam maliyet (OTM) ve UDOAM birbirlerine yakın maliyet ölçütleridir. Hatta
bu iki maliyet türü tek ürün üreten firmalar için aynıdır. Buna karşın, birden fazla ürün üreten firmalar
açısından kapsam ekonomilerinin söz konusu olduğu durumlarda UDOAM her bir ürün için OTM’den
düşük olabilmektedir. Çoklu ürün üretimi durumunda, bir ürünü üretmeyerek kaçınılabilen herhangi bir
maliyet genel maliyet olarak değerlendirilemez. Bununla birlikte, genel maliyetlerin yüksek olması
halinde bu tür maliyetler de eşit etkinlikteki bir firmanın dışlanmasına yönelik değerlendirmede dikkate
alınabilir. UDOAM’nin değişken maliyetlerin çok düşük, sabit maliyetlerin çok yüksek olduğu ağ
endüstrileri, teknoloji piyasaları ve yüksek ar-ge yatırımları içeren piyasalarda daha uygun bir ölçüt
olduğu söylenebilecektir.
17/32

(64) Diğer taraftan, Kılavuz’da, genel olarak dışlayıcı davranışlara yönelik yapılan
değerlendirmenin esasını, hâkim durumdaki teşebbüs davranışının fiili veya muhtemel
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığının incelenmesinin oluşturduğu
belirtilmektedir. Rekabet karşıtı piyasa kapama, hâkim durumdaki teşebbüsün
davranışları sonucunda, tüketicilerin zararına olacak şekilde mevcut ya da potansiyel
rakiplerin arz kaynaklarına veya pazarlara ulaşımının zorlaştırılması ya da
engellenmesidir. Tüketici zararı; fiyat artışı, ürün kalitesindeki ve yenilik düzeyindeki
düşüşler, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalışlar şeklinde gerçekleşebilir. Kılavuz’da
rekabet karşıtı piyasa kapamanın oluşup oluşmadığının değerlendirilmesinde dikkate
alınacak hususlar şu şekilde sıralanmıştır:
- Hâkim durumdaki teşebbüsün konumu: Genel olarak hâkim durum ne kadar
güçlü olursa davranışın rekabet karşıtı piyasa kapamaya neden olma ihtimali o
kadar yüksektir.
- İlgili pazardaki koşullar: Pazara giriş ve pazardaki büyüme engellerinin yüksek
olması incelenen davranışın piyasayı kapatması ihtimalini artırmaktadır. Bu
bağlamda ölçek ve/veya kapsam ekonomilerinin ve şebeke etkilerinin varlığı
gibi giriş ve büyüme koşulları önem arz etmektedir. Ölçek ekonomilerinin
varlığı halinde hâkim durumdaki teşebbüsün ilgili pazarın önemli bir bölümünü
kapatması, rakiplerin pazara girmelerini ya da pazarda kalmalarını
zorlaştırabilecektir. Benzer şekilde kötüye kullanma davranışı, hâkim
durumdaki teşebbüsün şebeke etkilerinin bulunduğu bir pazarı kendi lehine ya
da kendi konumunu sağlamlaştıracak şekilde yönlendirmesini sağlayabilir.
Ayrıca, alt ve/veya üst pazarda giriş engellerinin yüksek olması, rakiplerin
dikey birleşme yoluyla olası bir piyasa kapamanın üstesinden gelmesini
güçleştirebilir.
- Hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu: Bazı durumlarda görece
küçük bir pazar payına sahip bir rakip dahi hâkim durumdaki teşebbüs
üzerinde rekabetçi baskı uygulayabilir. Örneğin, sunduğu ürünler hâkim
durumdaki teşebbüsün ürünlerine yakın ikame olan, yenilikçiliğiyle ön plana
çıkan ya da sistematik olarak fiyatları düşürebilen bir rakip böyle bir konumda
olabilir. Hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu değerlendirilirken
dikkate alınabilecek bir diğer husus ise, söz konusu rakiplerin hâkim
durumdaki teşebbüsün davranışını etkisiz kılacak şekilde karşı stratejiler
geliştirmelerinin muhtemel olup olmadığıdır.
- Müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu: Hâkim durumdaki teşebbüsün
davranışının seçici nitelik taşıyıp taşımadığı rekabet karşıtı piyasa kapama
analizinde değerlendirilecek hususlardan bir diğeridir. Bazı durumlarda hâkim
durumdaki teşebbüs, incelenen davranışı sadece rakiplerin girişi ya da
genişlemesi için özel öneme sahip müşterileri veya sağlayıcıları hedefleyerek
uygulayabilmektedir. Alternatif tedarikçilerden gelen tekliflere cevap verebilen,
pazara yeni giren bir teşebbüs bakımından uygun dağıtım yöntemlerine sahip
olan veya yeni giriş için uygun olan bir coğrafi bölgede yer alan ya da diğer
müşterilerin davranışını etkilemesi muhtemel olan müşteriler özel öneme sahip
kabul edilebilir. Sağlayıcılar bakımından ise hâkim durumdaki teşebbüsün
münhasır anlaşma yaptığı veya alt pazarda hâkim durumdaki teşebbüsün
rakibi olan müşterilerin taleplerine cevap verme ihtimali en yüksek olan ya da
pazara yeni giren bir teşebbüs için özellikle uygun olan ürün çeşidinde ya da
bölgede üretim yapan tedarikçiler bu kapsamda değerlendirilebilir.
18/32

- İncelenen davranışın kapsamı ve süresi: Genel olarak ilgili pazarda
davranıştan etkilenen satışların toplam satışlar içindeki payı ne kadar yüksek
olursa, davranışın süresi ne kadar uzun olursa ve bu davranış ne kadar
düzenli uygulanırsa piyasanın kapanması ihtimali o kadar yüksektir.
- Fiili piyasa kapamayla ilgili olası deliller: Eğer davranış belirli bir süre boyunca
sürdürülmüşse hâkim durumdaki teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki
performansı, rekabet karşıtı piyasa kapamanın varlığına dair doğrudan delil
sağlayabilir. İddia edilen kötüye kullanma davranışıyla bağdaştırılabilecek
nedenlerden dolayı hâkim durumdaki teşebbüsün pazar payı artmış olabilir ya
da pazar payındaki azalma yavaşlamış olabilir. Benzer nedenlerle, mevcut
rakipler önemini kaybetmiş ya da pazardan çıkmış olabilir veya rakipler pazara
girmeye çalışmış ancak bunu başaramamış olabilirler.
- Dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller: Hâkim durumdaki
teşebbüsün, incelenen davranışı gerçekleştirirken sahip olduğu niyet de
dikkate alınabilir. Niyetin tespiti, temel olarak incelenen davranıştan yapılan
çıkarımlar yoluyla elde edilen dolaylı delillerin yanı sıra doğrudan deliller
kullanılarak da yapılabilir. Doğrudan deliller, bir rakibi dışlamak, pazara girişi
engellemek ya da oluşan bir pazarı ele geçirmek için belirli bir davranışın
uygulanacağını gösteren detaylı bir plan veya dışlayıcı davranışa yönelik
somut bir tehdidi gösteren deliller gibi rakipleri dışlamaya yönelik bir stratejiye
dair teşebbüs içi belgeleri içermektedir. Niyetin analizinde, doğrudan ve dolaylı
delillerin birbirini destekleyecek şekilde kullanılması mümkündür.
(65) Kılavuz’da yıkıcı fiyat analizinde, hâkim durumdaki teşebbüsün fiyatlama davranışının
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açmasının muhtemel olup olmadığı
değerlendirilirken kısa dönemde feragatte bulunduğu tespiti ve yukarıda aktarılanlara
ek olarak başkaca hususlara da bakılabileceği belirtilmektedir. Örneğin, hâkim
durumdaki bir teşebbüs maliyet veya diğer piyasa koşulları konusunda daha bilgili ise
pazara girme potansiyeli olan teşebbüslerin beklentilerini etkileyerek, bu teşebbüsleri
pazara girmekten caydırmak üzere yıkıcı davranışa başvurabilir. Ayrıca davranış ve
muhtemel etkiler birden çok pazarda ve/veya pazara muhtelif giriş denemelerinin
yapıldığı zamanlarda hissediliyorsa, hâkim durumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyatlama
uyguladığı konusunda piyasada bilinirlik yaratma peşinde olduğu söylenebilecektir.
(66) Kılavuz’a göre genel olarak, yıkıcı fiyatlama sonucunda hâkim durumdaki teşebbüsün
yıkıcı davranışına son verdiği dönemdeki pazar gücünün söz konusu davranıştan
önceki pazar gücünden fazla olacağı bekleniyorsa teşebbüsün feragatten yarar elde
edebilecek bir durumda olabileceği ve böylelikle tüketici zararının ortaya çıkmasının
muhtemel olduğu kabul edilmektedir. Ancak bunun, Kurul’un yalnızca hâkim
durumdaki teşebbüsün fiyatlarını söz konusu davranıştan önce geçerli olan seviyenin
üzerine çıkarabilecek hale gelmesi durumunda müdahale edeceği anlamına
gelmediği; örneğin, fiyatlarda aksi takdirde gerçekleşecek olan bir düşüşün davranış
nedeniyle engellenme veya geciktirilme olasılığı da tüketici zararının tespiti için yeterli
görülebildiği vurgulanmaktadır.
(67) Son olarak Kılavuz’a göre hâkim durumdaki teşebbüsün maliyet altı fiyatları, yalnızca
belirli müşterilere yönelik olarak seçici bir biçimde uygulaması katlanacağı zararları
sınırlayacağından bu şekilde yıkıcı davranışta bulunması daha kolay olabilmektedir.
19/32

I.5.1.2. ÇİÇEK SEPETİ’nin Yıkıcı Fiyat Uyguladığı İddiasına İlişkin
Değerlendirmeler
(68) Yıkıcı fiyatlamaya ilişkin yukarıda üzerinde durulan hususlar çerçevesinde, aşağıda
ÇİÇEK SEPETİ’nin internet siteleri üzerinden maliyetlerinin altında fiyatlar ile satış
yaparak çevrimiçi çiçek satışı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin faaliyetlerini
zorlaştıran davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup olmadığı
değerlendirilecektir.
(69) Yukarıda da belirtildiği üzere yıkıcı fiyat analizinin ilk aşamasını teşebbüsün incelenen
davranışı sonucunda aslında kaçınılabilecek olmasına karşın zarara katlandığı
anlamına gelen feragatte bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi oluşturmaktadır.
Bu doğrultuda, teşebbüsün zarar edip etmediğinin tespitini yapabilmek için uygun bir
maliyet ölçütünün belirlenmesi gerekmektedir. Mevcut dosya özelinde, teşebbüsün
sabit maliyetlerinin çok yüksek olduğu bir pazarda faaliyet göstermediği dikkate
alındığında OKM ölçütünün kullanılabileceği değerlendirilmektedir.
(70) Bu doğrultuda teşebbüsten katlandığı maliyet kalemleri hakkında bilgi talep edilmiştir.
Cevaben ÇİÇEK SEPETİ’nin aşağıdaki ana maliyet kalemleri ve bunların karşılık
geldiği giderlere sahip olduğu bilgisi edinilmiştir:
- Lojistik: araç sigorta giderleri, kargo gideri, kurye giderleri, nakliye gideri
- Ofis: 3. şahıs mali sorumluluk sigorta poliçesi, ambalaj gideri, bina bakım
onarım giderleri, bina yönetim gideri, güvenlik gideri, ilaçlama hizmeti, işyeri
sigorta giderleri, kırtasiye giderleri, matbaa giderleri, posta giderleri, temizlik
hizmet giderleri, temizlik malzeme gideri, yazıcı fotokopi makinası kiralama,
yönetici sor. sigorta giderleri
- Geleneksel (offline) reklam: ilan ve reklam giderleri- offline
- Çevrimiçi (online) reklam: ilan ve reklam giderleri- online
- Dışarıdan sağlanan hizmetler: arşiv ve depolama gideri, çağrı merkezi altyapı
destek giderleri, çağrı merkezi hizmet destek gideri, danışmanlık giderleri-
tasarım, depo danışmanlık gideri, hukuk danışmanlık gideri, mali danışmanlık
giderleri, program danışmanlık giderleri, sağlık danışmanlık gideri
- Dışarıdan sağlanan hizmetler-bilgi işlem
- Diğer personel giderleri: performans-motivasyon ve organizasyon giderleri,
personel sağlık gideri, personel sigorta giderleri, personel taşıma gideri,
personel yiyecek-içecek gideri, yemek gideri (dışarıdan temin)
- Kira
- Personel maaş: aylık ücret giderleri, işçi işsizlik işveren payı, kıdem-ihbar-izin
tazminatı, SGK işveren payı
- Nakliye giderleri: araç bakım giderleri, araç kiralama giderleri, şehir içi yol, taşıt
yakıt giderleri, yurtdışı seyahat giderleri, yurtiçi seyahat giderleri
- Binalar enerji, su, vb. giderleri: ADSL giderleri, cep telefonu giderleri, elektrik
gideri, telefon, faks giderleri
- Diğer giderler: abonelikler üyelikler ve aidatlar, bağış ve yardımlar, belediye ve
harç giderleri, mahkeme giderleri, marka tescil giderleri, noter tescil, tasdik,
tercüman, temsil ağırlama
20/32

(71) Yukarıdaki maliyet kalemleri ve dosya kapsamında edinilen diğer bilgiler dikkate
alındığında; ÇİÇEK SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satışı faaliyetlerine ilişkin ortalama
kaçınabilir maliyetlerinin temel olarak bayilere ödenen hakedişler (çiçek ve yan
ürünlere ilişkin yapılan ödemeler), (online ve offline) reklam ve tanıtım harcamaları,
çağrı merkezi aracılığıyla satış yapılmasında çiçek başına çağrı merkezine yapılan
ödemeler vb. kalemlerden oluştuğu değerlendirilmektedir. Ancak aşağıda ÇİÇEK
SEPETİ bakımdan en aleyhte olan varsayımla, genel yönetim giderlerinin neredeyse
tamamının da dikkate alınması durumunda, teşebbüsün çiçek satışlarından zarar edip
etmediği inceleneceğinden, mevcut dosya özelinde ürün bazında detaylı bir OKM
hesabının yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı değerlendirilmektedir.
(72) Yukarıda da belirtildiği üzere, başvuru sahibi tarafından ÇİÇEK SEPETİ’nin müşteriye
indirimsiz satış fiyatı 65 TL olan bir ürünü (…..) indirimle (…..) TL'ye sattığı, ancak
ürün sipariş fiyatının işbirliği yapılan işletmeye verilen (…..) kısmını, ürünün indirimli
satış fiyatı olan (…..) TL üzerinden (…..) TL olarak hesaplaması gerekirken, bu tutarı
ürünün indirimsiz fiyat olan 65 TL üzerinden (…..) TL olarak hesapladığı ve ürünün
indirimsiz satış fiyatının (…..) işbirliği yapılan işletmeye verdiği, aradaki (…..) TL'lik
fiyat farkından oluşan zararın ise ÇİÇEK SEPETİ’nin hissedarlarından karşılandığı
iddia edilmiştir. ÇİÇEK SEPETİ’nde yapılan yerinde incelemede “29.01.2018 Fiyat
Çalışması” başlıklı bir excel dokümanı elde edilmiştir. Söz konusu çalışmada
teşebbüsün sattığı tüm ürünlere ilişkin internet sitesinde yer alan üstü çizili fiyat
(indirim öncesi fiyat), indirimli satış fiyatı, reçete fiyatı, bayi fiyatı, bayi hakedişi
(bayiye ödenecek tutar), bayi kar, satış miktarı, satış cirosu ve kazanç (bayiye yapılan
ödeme sonrasında ÇİÇEK SEPETİ’ne kalan tutar) tutarları yer almaktadır.
(73) Söz konusu belgenin “ÇS Karlılık” sütununda yer alan oranlar ise yukarıda belirtilen
kazanç tutarının, ürünün nihai tüketiciye satış tutarına bölünmesiyle yüzdesel olarak
hesaplanmıştır. Buna göre (…..) adet üründe ÇS Karlılık bedelinin (…..) ile (…..)
arasında değiştiği görülmektedir. Bunların yanı sıra, reklam ürünü olduğu belirtilen üç
adet üründe ise söz konusu oranın (…..) ve (…..) olduğu ancak belgenin ilgili olduğu
tarihte (23 Ocak) bu ürünlerin satışının olmadığı anlaşılmaktadır. Bahse konu belgeye
göre ilgili tarihte en çok satış yaptığı anlaşılan ilk yirmi adet ürüne ilişkin satış fiyatı,
bayi hakedişi ve ÇİÇEK SEPETİ’ne kalan tutar ile kazanç oranlarına aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir:

21/32

Tablo 2: Yerinde İncelemede Elde Edilen “29.01.2018 Fiyat Çalışması” Başlıklı Belgede En Çok Satış Yapan Yirmi Ürüne İlişkin Bilgiler (TL)
KOD Bayi Kar Rozet10 Ürün ismi Maliyet Bayi Fiyatı
Bayi
Hakediş Bayi Kar Üzeri çizili
Site
Fiyatı
CS
Kazanç
CS
Karlılık
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

10 ÇİÇEK SEPETİ’nden elde edilen bilgilere göre, üstü çizilip daha düşük fiyat yazılan ürünler kampanyalara dahil edilmemekte, kampanyaya dahil
edilebilecek olan ürünler sitede rozet işaretiyle yer almakta ve sistem rozetsiz ürünlerin kampanya kapsamına girmesine izin vermeyecek şekilde
kurgulanmaktadır.
22/32

(74) Yukarıdaki tabloda bayi hakediş tutarı bayi fiyatının (…..) şeklinde hesaplanmıştır.
Bayi fiyatı ise (…..) şeklinde belirlenmiştir. Yerinde inceleme esnasında teşebbüs
yetkililerine bayi fiyatı ve karının nasıl belirlendiği sorusu yöneltilmiştir. Bunun üzerine
cevaben, bayiler ile imzalanan ÇİÇEK SEPETİ İşbirliği Sözleşmesi’nin 6. maddesine
istinaden çiçek tarafında ÇİÇEK SEPETİ’nin komisyon oranlarını (KDV dahil) (…..)
bayi, (…..) ÇİÇEK SEPETİ olarak belirlediği, sistemin hakediş hesaplamasını otomatik
olarak bu oranlar üzerinden yaptığı, ÇİÇEK SEPETİ’nin indirim uyguladığı durumlarda
bayilerin bu indirimden olumsuz olarak etkilenmemesi amacıyla ÇİÇEK SEPETİ’nin
söz konusu (…..) oranları bayiler lehine değiştirebildiği, bayilere verilen bu yeni fiyatı
“yönlendirilmiş fiyat” olarak adlandırdıkları, söz konusu hakediş veya yönlendirilmiş
fiyat hesaplanırken internette yer verilen indirimsiz fiyatın (üzeri çizili fiyat) ne
olduğunun bir önemi olmadığı, yönlendirilmiş fiyat hesaplanırken bayinin reçete
maliyeti ve her bir ürün için ayrı ayrı hesaplanan ve ÇİÇEK SEPETİ’nin kârlılık hedef
ve bütçesi dikkate alınarak belirlenen makul kâr marjının dikkate alındığı belirtilmiştir.
Teşebbüs yetkilileri ayrıca nihai olarak hakediş hesaplarken zarar etmediklerini ve
sadece ÇİÇEK SEPETİ’nin marjının bir kısmının bayiye aktarıldığı vurgulanmıştır.
(75) Yukarıdaki açıklamalardan ÇİÇEK SEPETİ tarafından bayi fiyatı, diğer bir ifadeyle
bayiye (…..) ödenecek fiyat belirlenirken internet sitesinde yer alan indirimden önceki
(üstü çizili) fiyatın değil, tamamen ÇİÇEK SEPETİ tarafından ürün bazında karar
verilen belirli bir kâr tutarının ürünün maliyetine eklenmesiyle oluşan tutarın dikkate
alındığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan, önaraştırmaya konu başvuruda yer alan ve
bayi hakedişinin hesaplanmasına ilişkin iddiaların gerçeği yansıtmadığı
değerlendirilmektedir.
(76) Yerinde incelemede alınan söz konusu belgede, belgenin ilgili olduğu dönemde
satılan toplam (…..) adet ürün satışından ÇİÇEK SEPETİ’nin ortalama kazancının
(…..), bayilerin söz konusu satışlardan elde ettiği ortalama kazancın ise (…..) olduğu
anlaşılmaktadır.
(77) Öte yandan, yukarıda da belirtildiği üzere ÇİÇEK SEPETİ’nin çiçek satışlarına ilişkin
katlandığı OKM, sadece bayilere ödenen tutardan oluşmamaktadır. Dolayısıyla,
yerinde incelemede elde edilen söz konusu belgeden ÇİÇEK SEPETİ’nin belirlenen
maliyet ölçütüne göre maliyet altı satış yapıp yapmadığı tespitini yapmak mümkün
görünmemektedir. Bu bağlamda teşebbüsten 2015, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan
çiçek satışlarında en yüksek indirim uygulanan onar adet ürüne ilişkin ürün bazında
fiyat-maliyet analizi (söz konusu ürün için tedarikçilere yapılan tüm ödemeler ve bunun
dışında ÇİÇEK SEPETİ tarafından katlanılan tüm ek maliyetleri içerecek şekilde) talep
edilmiştir. Buna cevaben ÇİÇEK SEPETİ tarafından, fiyatların sürekli olarak farklılık
göstermesi ve rekabetçi piyasa koşulları nedeniyle “indirim yapılan ürünler” adı altında
teknik bir tabir yapamadıkları, sadece talep edilen yıllar için değil bir ay dahi öncesine
ait bir veri sunamadıkları, ÇİÇEK SEPETİ’nin operasyonel işleyişine ve ticari bakış
açısına göre tüm ürünleri bir bütün olarak değerlendirip nispeten çok satılan ürünleri
dönem içinde gözlemleyip satışı sürükleyici olan ürünlerde piyasa koşullarının
elverdiği müddetçe indirim yaptıkları belirtilmiştir. Bu nedenle teşebbüs, söz konusu üç
yıla ilişkin olarak en çok satan ve toplam çiçek satışlarının yaklaşık olarak %90’ına
karşılık gelen satışlarına ilişkin olarak ürün bazında fiyat maliyet analizi sunmuştur.
23/32

(78) Teşebbüs tarafından gönderilen bilgilerde üç farklı karlılık hesaplaması yapıldığı
görülmektedir:
Ürün karlılığı 1 = Satış tutarı – Ürün maliyeti11 (Fiyatı belirlerken dikkate alındığı
belirtilen karlılık)
Ürün karlılığı 2 = Satış tutarı – Ürün maliyeti – Reklam Harcamaları (Reklam
harcamalarının da dikkate alındığı karlılık oranı)
Ürün karlılığı 3 = Satış tutarı – Ürün maliyeti – Tüm harcamalar (Tüm harcamaların -
reklam harcamaları, ofis kirası, personel, vb.- dikkate alındığı karlılık oranı)
(79) Yukarıda açıklanan hesaplamanın ne şekilde yapıldığının daha sağlıklı biçimde
anlaşılabilmesi için aşağıda 2017 yılına ilişkin olarak 10.000 adet ve üzerinde satış
yapılan çiçek ürünlerine ilişkin olarak ÇİÇEK SEPETİ tarafından gönderilen kârlılık
hesaplamaları bir tablo halinde sunulmaktadır:


11 Ürün maliyetinin, ürün reçete fiyatının bayi karına eklenmesiyle hesaplandığı belirtilmiştir.
24/32

Tablo 7: 2017 Yılı En Çok Satılan (…..) Adet Çiçek Ürününe İlişkin Fiyat-Maliyet Verileri (TL)
Ürün
Kodu
Toplam
Satış
Adedi
Toplam Satış
Tutarı (KDV
hariç)
Toplam
Hakediş Tutarı
(KDV Hariç) ÇS Kar
Ürün
Karlılığı 1
Online
Marketing
Tutar
Ürün
Karlılığı 2
Opex Tutarı
(Online
Marketing
Hariç)
Ürün
Karlılık 3
Ürün
Karlılığı 3
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
25/32

Ürün
Kodu
Toplam
Satış
Adedi
Toplam Satış
Tutarı (KDV
hariç)
Toplam
Hakediş Tutarı
(KDV Hariç) ÇS Kar
Ürün
Karlılığı 1
Online
Marketing
Tutar
Ürün
Karlılığı 2
Opex Tutarı
(Online
Marketing
Hariç)
Ürün
Karlılık 3
Ürün
Karlılığı 3
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


26/32
(80) Yukarıdaki tabloda 2017 yılında ÇİÇEK SEPETİ tarafından 10.000 adet ve üzeri satış
yapılan toplam (…..) adet çiçek ürününe ilişkin teşebbüs tarafından hazırlanan fiyat-
maliyet analizi yer almaktadır. ÇİÇEK SEPETİ’nin 2017 yılında (…..) adet çiçek sattığı
dikkate alındığında yukarıda tabloda yer alan satışların aynı zamanda ÇİÇEK
SEPETİ’nin toplam çiçek satışlarının yaklaşık olarak (…..)’ine karşılık geldiği
anlaşılmaktadır. ÇİÇEK SEPETİ’nin, tabloda yer alan söz konusu (…..) adet üründen
“(…..)” ve “(…..)” iki üründe sırasıyla %-(…..) ve %-(…..) oranlarında zarar ettiği
anlaşılmaktadır. Ayrıca teşebbüs tarafından gönderilen ve toplam satışların yaklaşık
olarak %90’ınan karşılık gelen satışların tümünde ise 2017 yılında yalnızca (…..) adet
üründe zarar ettiği görülmüştür. Söz konusu ürünlere ilişkin satışların, ÇİÇEK
SEPETİ’nin toplam çiçek satışları içindeki satış tutarı bakımından oranı ise yaklaşık
olarak (…..). “(…..)” kodlu tanıtım ürünü de zarar eden ürünlerden biridir ve söz konusu
ürün dahil edilmediğinde bu oran (…..) düşmektedir. Ayrıca 2015 ve 2016 yıllarında ise
yukarıda belirtilen “Ürün Karlılık 3” hesaplamasına göre zarar eden ürün
bulunmamaktadır.
(81) Aşağıdaki tabloda ise ÇİÇEK SEPETİ’nin çiçek satışlarının geneline ilişkin olarak
yukarıda detaylarına yer verilen üç farklı karlılık oranları verilmektedir:
Tablo 8: 2015-2017 Dönemine İlişkin Olarak Yıllık Bazlı Karlılık Oranları (%)
Yıllar Ürün Karlılığı 1 Ürün Karlılığı 2 Ürün Karlılığı 3
2015 (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
(82) Yukarıdaki tablodan, 2017 yılında karlılık oranlarının azaldığı görülmekle birlikte ÇİÇEK
SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satışlarında toplamda zarar etmediği anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, yıkıcı fiyat analizinde ÇİÇEK SEPETİ’nin en aleyhine varsayımla, tüm
maliyetlerinin dikkate alınması durumunda dahi teşebbüsün genel fiyat indirimlerinde
sistematik bir biçimde maliyet altında satış yaptığı sonucuna ulaşılması mümkün
görünmemektedir. Buna karşın teşebbüs tarafından “tanıtım ürünü” veya “reklam
ürünü” şeklinde tanımlanan ürün grubunda önemli ölçüde zarar ettiği anlaşılmaktadır.
Bu nedenle aşağıda bu ürün grubu, amaçlanan müşteri kitlesi, katlanılan zarar ve
faydalanan müşteri büyüklüğü açısından ayrı bir başlık altında değerlendirilecektir.
I.5.1.3. Tanıtım Ürünlerine İlişkin Yıkıcı Fiyat Değerlendirmesi
(83) ÇİÇEK SEPETİ tarafından verilen bilgilere göre, tanıtım ürünleri internet sitesindeki
müşterilere sunulmayan salt promosyon amaçlı olarak geliştirilmiş ürünlerdir. Yeni
müşteri kazanmak amacıyla düzenlenen söz konusu promosyonların, muhtelif internet
mecralarında zaman geçiren ve (…..) gündür ÇİÇEK SEPETİ'nin internet sitesini
ziyaret etmeyen internet kullanıcılarına gösterildiği ifade edilmiştir. Söz konusu kişilerin
(…..) günlük süre öncesinde ÇİÇEK SEPETİ’nden bir sipariş vermiş olması şartı
aranmamakta ve daha önce hiçbir şekilde alışveriş yapmayanlara da tanıtım
yapılmaktadır. Diğer bir ifadeyle, söz konusu promosyon ile ÇİÇEK SEPETİ
kendisinden alışveriş yapmayan kullanıcılar hedeflenmekte ve mevcut aktif kullanıcılar
bu promosyondan faydalanamamaktadır. Bu yöntemle tanıtılan promosyon ürünlerinin
ise (…..) ile (…..) tarihleri arası ve (…..) ile (…..) tarihleri arası olmak üzere (…..) defa
ve ortalama yaklaşık (…..) günlük bir süre boyunca sunulduğu belirtilmiştir. Tanıtım
ürünü olarak satılan çiçeğin ise tek başına çiçek olarak satılmadığı, bonnyfood ürünü
ile paket halinde satıldığı belirtilmiştir. Bunun dışında ise, bir adet bonnyfood ürünü ve
iki adet hediye ürününün dışında bir mecrada görünmek üzere tanıtım
ürünü olarak sunulduğu ifade edilmiştir.
18-07/111-58
27/34

(84) Dosya mevcudu bilgilere göre, ÇİÇEK SEPETİ'nin tanıtım ürünü olarak yeni müşteri
kazanmak amacıyla sunduğu çiçek ürünü, (…..) kodlu, (…..) oluşan üründür. Söz
konusu ürüne ilişkin satış fiyatı, çiçek maliyeti (reçete fiyatı) ve bayiye ödenen fiyat
aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 9: Tanıtım Çiçek Ürününe İlişkin Fiyatlama (TL)
Ürün Adı Ürün Adı Maliyet
Bayi
Fiyatı
Bayi
Hakediş
Bay
Kar
Üzeri Çizili
Fiyat
Site
Fiyatı
ÇS
Kazanç
ÇS
Karlılık
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(85) Yukarıdaki tablodan, tanıtım ürünü olarak satılan çiçeğin yalnızca bayiye ödenen tutar
dikkate alındığında dahi ÇİÇEK SEPETİ açısından satış fiyatı üzerinden yaklaşık
olarak %(…..) oranda zarara yol açtığı görülmektedir. Söz konusu ürüne ÇİÇEK
SEPETİ tarafından katlanılan diğer maliyetler yüzdesel olarak eklendiğinde ise
aşağıdaki tabloda yer alan durum ortaya çıkmaktadır:
Tablo 10: Tanıtım Çiçek Ürününe İlişkin Toplam Maliyetler (%)
A B C=A-B D E=C-D
Ürün Karlılığı 1 Online Marketing Payı Ürün Karlılığı 2 Tüm Harcamaların Payı Ürün Karlılığı 3
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(86) Yukarıdaki tabloya göre tanıtım ürünü olarak sunulan ürün paketine ilişkin olarak diğer
maliyetler de dikkate alındığında teşebbüsün yaklaşık olarak satış fiyatı üzerinden
%(…..) oranında zarar ettiği anlaşılmaktadır. Dosya mevcudu bilgilere göre, yüksek
ölçüde zarar ettiği anlaşılan söz konusu indirimin uygulanma süresi, bu süre boyunca
ulaşılan satış hacmi ve bu satışların aynı kategorilerdeki ürün satışları içindeki
büyüklüğü (satış tutarı bazında) ise aşağıdaki tablolardaki gibidir:
Tablo 11: Tanıtım Çiçek Ürününün Satış Tarih ve Adetleri
Başlangıç
Tarihi Bitiş Tarihi
Ürün
Kodu
Satış
Adet Maliyet (TL)
Net Satış
(TL) Kar (TL) Karlılık12
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 12: Tanıtım Çiçek Ürününün Tüm Satışlar İçindeki Büyüklüğü
Tanıtım ürünü satış tutarı (…..)
Aynı dönemdeki çiçek satış tutarı (…..)
Tanıtım ürünü satış tutarı oranı (…..)

Tanıtım ürünü satış tutarı (…..)
Aynı dönemdeki bonnyfood satış tutarı (…..)
Tanıtım ürünü satış tutarı oranı (…..)

Tanıtım ürünü satış tutarı (…..)
Aynı dönemdeki çiçek+bonnyfood satış tutarı (…..)
Tanıtım ürünü satış tutarı oranı (…..)

12 ÇİÇEK SEPETİ iki farklı karlılık rakamının nedeninin, karlılığın daha düşük olduğu analizde bölge yol
ücreti, hızlı gönderi ücreti ve vade farkı ücretinin hariç tutulması olduğunu belirtmiştir.

18-07/111-58
28/34

(87) Yukarıdaki tablolardan çiçek+çikolata şeklinde paket halinde yapılan tanıtım ürünü
satışının iki defa uygulandığı ve toplamda (…..) adete ulaştığı anlaşılmaktadır. Ayrıca
(…..) TL’ye ulaşan satış tutarı dikkate alındığında tanıtım ürünü satışlarının aynı
dönemde yapılan toplam çiçek+bonnyfood satışlarının (…..)’sına denk geldiği
anlaşılmaktadır. Bu noktada tek bir ürünün toplam satışların (…..)’sına karşılık
gelmesinin binin üzerinde ürün çeşidi sunan bir teşebbüs açısından ne anlama
geldiğinin tartışılması önem arz etmektedir. ÇİÇEK SEPETİ tarafından gönderilen
verilerden 2017 yılında, yıllık bazda en çok satışı yapılan ürünün “(…..)” kodlu (…..)
olduğu ve bu ürünün satışların toplam satışlar içerisindeki oranının %(…..) olduğu
anlaşılmaktadır. Söz konusu ürünü (…..) takip etmektedir. (…..) oranı ise satış
oranlarına göre ürün sıralamasında (…..). sıraya karşılık gelmektedir.
(88) Yukarıda aktarılanlar ışığında tanıtım ürünlerinin satışların oldukça küçük bir kısmına
karşılık geldiği ancak teşebbüsün söz konusu satışlarında belirli bir müşteri kitlesini
seçici olarak hedeflediği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda söz konusu uygulamanın
kötüye kullanma nteliğinde olup olmadığı dosyadaki diğer iddiaların da incelenmesini
müteakip aşağıda piyasa kapama etkilerinin muhtemel olup olmadığının
değerlendirildiği bölümde ele alınacaktır.
I.5.2. ÇİÇEK SEPETİ’nin Yaptığı Yoğun Reklam ve Tanıtım Harcamaları ile
Rakiplerinin Faaliyetlerini Zorlaştırdığı İddiasına İlişkin Değerlendirmeler
(89) Daha önce de belirtildiği üzere mevcut dosya özelinde ÇİÇEK SEPETİ’nin, rakip
firmaları piyasadan dışladığı iddia edilen uygulamalarından biri olarak, internet
ortamında yüksek bütçelerle arama motorları ve haber sitelerine ücretli reklamlar
vererek ürünlerini pazarlaması gösterilmiştir. Her ne kadar başvuruda dile getirilmese
de söz konusu iddianın ÇİÇEK SEPETİ’nin ayırdığı yüksek reklam bütçelerinin daha
küçük ölçekteki rakipleri üzerinde yarattığı maliyet baskısına ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Bunun bir sonucu olarak aynı ölçekte reklam bütçesi ayıramayan
rakiplerin aynı yoğunlukta reklam yapamamalarından dolayı rekabette dezavantajlı
konuma düştükleri ileri sürülmektedir.
(90) Rakiplerin maiyetlerini artırma (raising rivals’ costs) stratejileri rekabet hukukunun
oldukça tartışmalı alanlarından birini oluşturmaktadır. Salop ve Scheffman rakiplerin
maliyetlerini artırma stratejilerini, yıkıcı fiyatlama uygulamasının bir alternatifi olarak
görmüş ve rakiplerin maliyetlerinin artırılması yoluyla piyasadan dışlanması
uygulamasının, gelirleri düşüren davranışlarla gerçekleştirilecek yıkıcı fiyat
uygulamasına göre hâkim durumdaki teşebbüs açısından (süre ve maliyet açısından)
daha etkin olduğunu savunmuştur13.

13 Salop, S. & Scheffman, D. (1983), Raising Rivals' Costs. The American Economic Review, 73(2),
syf.423.
18-07/111-58
29/34

(91) Bal, reklamın giriş engellerine neden olabileceği üç farklı yol olabileceğini
belirtmektedir: mevcut firmaların piyasa koşulları gereği veya girişleri caydırmak
amacıyla yoğun bir reklam faaliyeti içinde bulunmaları; reklam alanında ölçek
ekonomilerinin varlığı14; reklam veya üretim alanında ölçek ekonomileri söz konusu
iken, reklam için gerekli fonların bulunması.15 Diğer yandan Salop ve Scheffman ise,
yoğun reklam harcamalarını da rakiplerin maliyetlerini artıran stratejilerden biri kabul
etmekle birlikte genel olarak rakiplerin maliyetlerini artıran davranışların dışlayıcı
nitelikte etkiler yaratması için üç koşulun varlığını aramaktadır: uygulamanın hâkim
durumdaki teşebbüse karlılık sağlaması, rakiplerin zararına yol açması ve tüketici
refahının azalması16.
(92) Karakurt ise her türlü giriş engelinin, rakibin maliyetini artırma teorisi çerçevesinde ele
alınmaması gerektiğini vurgulayarak mevcut teşebbüsün stratejik davranışı neticesinde
ortaya çıkmayan ya da yükselmeyen ve aynı zamanda piyasada faaliyet gösterebilmek
için katlanılması gereken pek çok maliyet kaleminin, maliyet artırıcı davranış olarak
nitelendirilemeyeceğini savunmaktadır. Karakurt, bu tür davranışlara piyasada faaliyet
göstermek için yapılması gereken sabit yatırımlar, marka bilinilirliğini sağlamaya
yönelik reklam harcamaları, sermaye gereksinimi, teknoloji yatırımları gibi bu türden
harcamaları örnek olarak göstermektedir17.
(93) Literatürde yer alan yukarıdaki tartışmalardan reklam harcamaları yoluyla rakiplerin
maliyetlerini artırma stratejilerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine yönelik yeknesak
bir görüşün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Normal şartlar altında rekabetçi bir firma
davranışı olarak kabul edilen reklam faaliyetlerinin antirekabetçi etkilere yol açtığını
göstermek için gereken ispat standartlarının da yüksek olduğu değerlendirilmektedir.
Aksi takdirde teşebbüslerin normal şartlar altında tüketicilere fayda sağlayan reklam ve
tanıtım faaliyetlerinden kaçınması gerektiği yönünde bir sinyal verilmiş olacağı, bu
durumun ise rekabet otoritelerinin amaçları ile bağdaşmayacağı belirtilmelidir. Mevcut
dosya özelinde ÇİÇEK SEPETİ’nin reklam harcamalarını rakiplerini dışlama aracı
olarak kullandığına ilişkin bir bulgu veya tespit yer almamaktadır. Dosya kapsamında
ÇİÇEK SEPETİ’nin 2017 yılında genel bir strateji değişikliğine gittiği anlaşılmıştır. Bu
kapsamda ÇİÇEK SEPETİ’nin 2017 yılında daha etkin bir maliyet modeline geçmek
için operasyonel maliyet yapısını değiştirdiği ayrıca sadece çiçek satışı yapan bir e-
ticaret işletmecisi olma imajından çıkıp hediye satışlarını ön plana çıkaran reklamlara
yoğunlaştığı bilgisi edinilmiştir.

14 Bal’a göre, reklam alanındaki ölçek ekonomilerinin birkaç nedeni vardır. Bunlardan ilki reklamın
satışlar üzerinde herhangi bir olumlu etki sağlayabilmesi için asgari bir sınır bulunması şeklinde
belirlenmiştir. Asgari miktarda gerçekleştirilmesi gereken reklamın, ürün birimi başına maliyetinin, diğer
batık sabit maliyetlerdeki gibi, üretim miktarı arttıkça düşebileceği vurgulanmaktadır. Ürün birimi başına
reklam maliyetinde sağlanan bu düşüşün mevcut firmaları avantajlı hale getireceği ifade edilmektedir.
Bununla birlikte tüketicilerin reklamdan etkilenmesi için belli seviyede reklamdan haberdar olmaları
gerekiyorsa veya firmanın satın alacağı reklamın asgari bir seviyesi bulunuyorsa, asgari reklam
harcamalarına ilişkin alt sınırlardan bahsedilebileceği ve reklam alanında ölçek ekonomilerinin varlığı
halinde, giriş yapmayı planlayan firmanın ölçeği söz konusu reklam harcamalarını karşılayamayacak
seviyede iken maliyet dezavantajından dolayı girişin mümkün olmayabileceği belirtilmektedir.
15 BAL, Ö. (2004), Ürün Farklılaştırması Stratejisi ve Rekabet İktisadı (Ankara: Rekabet Kurumu
Uzmanlık Tezleri Serisi No:62).
16 Salop, S. & Scheffman, D. (1983), syf. 424, 426.
17 Karakurt, A. (2004), Küresel Yarışta Rakibin Maliyetini Artırma, Rekabet Dergisi, Sayı: 20, syf. 40.
18-07/111-58
30/34

(94) Ayrıca, ÇİÇEK SEPETİ’nin 2017 yılı ile birlikte, ürün fiyatlarında global bir düşüş
yaptığı, bunun temel nedeninin ise, indirim ile birlikte, talebin arttığının gözlemlenmesi
olduğu ifade edilmiştir. ÇİÇEK SEPETİ çiçek müşterisinin fiyat konusunda hassas
olduğunun yaptıkları fiyatlandırma modelinde ortaya çıktığını ve talebi arttırmak
amacıyla, daha rekabetçi bir fiyat stratejisi uygulamaya başladığını belirtmiştir. Bu
şekilde, tüketicilerin çiçek alma alışkanlıklarını olumlu yönde etkileyen, kârlı bir
fiyatlandırma modeline geçildiği, ilk başta kardan az bir miktar fedakârlık edilse de,
ÇİÇEK SEPETİ’nin bu modelin sürdürülebilir olmasını sağlamak amacıyla operasyon
maliyetlerini düşürdüğü ifade edilmiştir. Bunun bir sonucu olarak çevrimiçi satışların
2017'de (…..) oranında, operasyon maliyetlerin ise sadece (…..) oranında arttığı
belirtilmiştir. Bu (…..) artışın ise özellikle reklam giderlerinin artışından kaynaklandığı
ifade edilmiştir.
(95) ÇİÇEK SEPETİ operasyonel verimlilik sağlayan ana unsurları aşağıdaki gibi
sıralamıştır:

- (…..TİCARİ SIR…..)

(96) Bu bilgiler ışığında ÇİÇEK SEPETİ bir taraftan tüketicilerin lehine olacak şekilde fiyat
düşüşü yaparken diğer yandan ise satışlara doğrudan etkisi olabilecek reklam
harcamalarını artırmış, kârlılığını olumsuz etkileyen diğer operasyonel giderlerini ise
azaltmıştır. Dolayısıyla, 2017 yılında reklam harcamalarında yapılan artışı şirketin
genel olarak satışlarını artırma ve maliyet yapısında etkinlik sağlama stratejisinden
bağımsız düşünmek mümkün değildir. Zira aşağıdaki tablo ÇİÇEK SEPETİ’nin
uyguladığı bu yeni stratejinin sonuçlarını ortaya koymaktadır:
Tablo 13: Reklam Harcamaları (TL) ve Bu Harcamaların Toplam Satışlara Oranı
Yıllar Online Offline
Toplam
Reklam
Harcaması
Toplam Çiçek Satış
Tutarı
Reklam
Harcamalarının Toplam
Satış Tutarına Oranı
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(97) Yukarıdaki tabloya göre 2017 yılında reklam harcamalarında değer bazında artış
olmakla birlikte söz konusu harcamaların toplam satışlar içindeki oranı önceki yıllara
göre düşmüştür. Bu durumun fiyat düşüşünün talep üzerindeki olumlu etkisinden
kaynaklandığı dile getirilmelidir. Dolayısıyla Salop ve Scheffman tarafından da dile
getirilen, rakiplerin maliyetlerini artıran davranışların dışlayıcı nitelikte etkiler yaratması
için aranan tüketici refahının azalması koşulunun mevcut dosya kapsamında
sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
18-07/111-58
31/34

I.5.3. ÇİÇEK SEPETİ’nin Dava Açmak Suretiyle Rakiplerini Zor Durumda Bıraktığı
İddiasına İlişkin Değerlendirmeler
(98) Önaraştırmaya konu başvuruda ÇİÇEK SEPETİ’nin yalnızca satış politikalarıyla değil,
aynı zamanda farklı konularda dava açmak suretiyle de rakiplerini zor durumda
bıraktığı iddia edilmiştir. “Sham litigation” veya “vexatious litigation” şeklinde
adlandırılan, karşı tarafa zarar verme amacıyla açılan davalar, rekabet hukuku
literatüründe hâkim durumdaki teşebbüsün stratejik olarak rakiplerini dışlama veya
rekabeti engelleme aracı olarak kullandığı davalar olarak incelemeye tabi
tutulmaktadır18. Rekabet hukuku uygulamalarında sınırlı ölçüde örneği bulunan söz
konusu alanda, Avrupa Birliği (AB) rekabet hukuku içtihadında en ilkesel kararlardan
birinin Genel Mahkeme’nin ITT Promedia kararı19 olduğu kabul edilmektedir. Söz
konusu kararda Mahkeme AB Komisyonu’nun (Komisyon) Promedia’nın rakibi
Belgacom’u kendisini haksız yere dava ederek hâkim durumunu kötüye kullandığına
ilişkin şikâyetini reddetmesini incelemiştir. Genel Mahkeme kararında, Komisyon’un
uyguladığı iki basamaklı testin doğruluğunu değerlendirmek yerine söz konusu testin
Komisyon tarafından doğru uygulanıp uygulanmadığını değerlendirmiştir. Dolayısıyla
söz konusu testin Mahkeme tarafından da dikkate alındığı anlaşılmaktadır. Bu teste
göre hukuki davaların rekabet hukuku bağlamında bir kötüye kullanma olduğunun
kabulü için aşağıdaki iki kümülatif şartın birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır:
- İncelenen hukuki davranışın dava açan teşebbüsün haklarını korumak amaçlı
yapıldığının makul olarak görülmemesi ve sadece karşı tarafa zarar verecek
nitelikte olması,
- İncelenen hukuki davanın, amacı rakibi elemek olan bir planın parçası olması.
(99) Genel Mahkeme kararında, mahkemelere erişme ve başvurma hakkının hukukun
üstünlüğünü sağlayan temel prensiplerden biri olduğundan oldukça istisnai durumlarda
Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşmanın 102. maddesi kapsamında hâkim
durumun kötüye kullanılmasına yol açabileceğini vurgulamaktadır. Yukarıda yer alan
kriterlerden de anlaşılacağı üzere söz konusu değerlendirmede hâkim durumdaki
teşebbüsün, rakibini dışlamaya yönelik niyetinin gösterilmesi önem arz etmektedir.
(100) Mevcut dosya kapsamında, ÇİÇEK SEPETİ’nden rakipleri aleyhine açtığı davaların
gerekçesi ve varsa ilgili mahkemece verilen kararlar talep edilmiştir. Bu kapsamda
ÇİÇEK SEPETİ’nin açtığı davaların aşağıdaki hususlara ilişkin olduğu belirtilmiştir:
- ÇİÇEK SEPETİ’nin Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescilli olduğu
belirtilen “ÇİÇEK SEPETİ” ibareli markalarının Google Adwords Reklam
Sistemi’nde marka hakkı sahibi olmayan üçüncü kişiler tarafından kullanması
nedeniyle, bu üçüncü kişi reklamverenlere karşı marka hakkına tecavüz ve
haksız rekabet konulu davalar20,
- Borcun alacaklıya ödenmemesine ilişkin ticari davalar.

18 ØSTERUD, E. (2010), Identifying Exclusionary Abuses by Dominant Undertakings under EU
Competition Law, Kluwer Law International BV, The Netherlands, s.137.
19 ITT Promedia v. Commission, Case T-111/96 [1998] ECR II-2937

20 İstanbul 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 2016/116 E. 2017/346 K. sayılı kararında,
davalının internet sitesinde “çiçek sepeti”, “çiçeksepeti” ve “çiç”, “cicek sepeti”,
“ciceksepeti” ve “” ibarelerini anahtar sözcük olarak kullanmak suretiyle davacı marka
hakkına tecavüz ve haksız rekabetin tespiti, önleyip yasaklanması ve maddi durumun ortadan
kaldırılmasına, davalının Çiçek Sepeti ibarelerini anahtar sözcük olarak kullanmak suretiyle reklam
vermesinin önlenmesine karar verdiği belirtilmiştir.
18-07/111-58
32/34

(101) Yukarıda yer verilen dava türlerinin ilkinin oldukça yaygın olduğu görülmüştür. Bu
davaların bir kısmında ise reklam verenlerin, “ÇİÇEK SEPETİ” ibareli markaları Google
Adwords’te anahtar sözcük olarak reklam vermek suretiyle kullandıklarını kabul ettiği,
bu çerçevede tarafların sulh olduğu ve sulh kapsamında gerek ÇİÇEK SEPETİ’nin
gerekse de davalı reklam verenlerin birbirlerinin markalarını Google Adwords’te reklam
olarak kullanmayacaklarını taahhüt ettiği belirtilmiştir. ÇİÇEK SEPETİ tarafından açılan
davalara ve sonuçlanan mahkeme kararlarına bakıldığında Genel Mahkeme’nin ITT
Promedia kararında belirlediği unsurlardan ilki olan incelenen hukuki davranışın dava
açan teşebbüsün haklarını korumak amaçlı yapılmaması koşulunu sağlamadığı
görülmektedir. Zira söz konusu davaların ÇİÇEK SEPETİ’nin marka hakkını korumaya
yönelik olduğu ve bu nedenle ticari bir menfaatinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca
dosya kapsamında teşebbüsün sırf rakiplerine zarar verme niyetiyle dava açtığına
ilişkin bir bulgu da elde edilememiştir.
(102) Bunların dışında başvuru sahibi ÇİÇEK SATIŞ’ın da 25.12.2013 tarihinde ÇİÇEK
SEPETİ’nin (…..) tescil numaralı markalarının hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine
karar verilmesi, bunun kabul edilmemesi halinde “ÇİÇEK SEPETİ” markasının tanınmış
marka olmadığının tespitine karar verilmesi talebiyle ÇİÇEK SEPETİ aleyhine dava
açtığı ifade edilmiştir.
I.5.4. Kötüye Kullanmaya İlişkin Genel Değerlendirme
(103) Yukarıda dosya konusu iddiaların tek tek incelenmesine yer verilmiştir. Bu bölümde ise
yukarıda üzerinde durulan hususlar ve yerinde incelemede elde edilen belgeler
çerçevesinde, ÇİÇEK SEPETİ’nin davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup
olmadığı değerlendirilecektir.
(104) Öncelikli olarak ÇİÇEK SEPETİ’nin genel indirimlerinde zarar ettiğine dair bir tespit
yapılmadığının vurgulanması gerekmektedir. Buna karşın tanıtım ürünü olarak yeni
abone kazanmak amacıyla (…..) gün boyunca ÇİÇEK SEPETİ’nin internet sitesini
ziyaret etmeyen müşterilere farklı internet mecraları üzerinden ulaşılarak sağlanan
indirimli ürünlerde ise büyük ölçüde (yaklaşık olarak satış fiyatının (…..) oranında)
zarar ettiği anlaşılmaktadır. Yıkıcı fiyat değerlendirmesinde maliyet altı satış yapmanın
yanında, incelenen davranışın rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açmasının
muhtemel olup olmadığı da değerlendirilmektedir. Daha önce de belirtildiği üzere:
- Hâkim durumdaki teşebbüsün konumu,
- İlgili pazardaki koşullar,
- Hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu,
- Müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu,
- İncelenen davranışın kapsamı ve süresi,
- Fiili piyasa kapamayla ilgili olası deliller,
- Dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller
bu incelemenin unsurları arasında yer almaktadır.
18-07/111-58
33/34

(105) ÇİÇEK SEPETİ’nin çevrimiçi çiçek satış pazarında önemli ölçüde pazar payına sahip
olmasının yanısıra, pazarın çok taraflı platform (multi-sided platform) olması nedeniyle
söz konusu pazarda şebeke etkileri önemli bir rol oynamaktadır. Daha fazla
kullanıcının internet sitesi üzerinden sipariş vermesi, daha fazla çiçekçinin bayi olmayı
talep etmesini etkilemekte bu durum ise aynı zamanda bu siteyi kullanarak reklam
veren üçüncü taraf firmalar, ÇİÇEK SEPETİ işbirliğiyle kampanya düzenleyen firmalar
ve bu site üzerinden yapılan satışlara aracı olarak çalışan finans firmaları gibi tarafların
talebini olumlu yönde beslemektedir. Sonuç olarak pazarın çok taraflı yapısı ÇİÇEK
SEPETİ’nin ilgili pazarda olası bir kötüye kullanma eyleminin etkilerini artıcı niteliktedir.
(106) Diğer yandan yukarıda sayılan unsurlar arasında incelenen davranışın kapsamı ve
süresi de sayılmaktadır. Tanıtım ürünlerinin şimdiye kadar (…..) tarihleri arası ve (…..)
tarihleri arası olmak üzere (…..) defa ve ortalama yaklaşık (…..) günlük bir süre
boyunca sunulduğu, toplamda (…..) adete ulaştığı, satış tutarı olarak aynı dönemde
yapılan toplam çiçek+bonnyfood satışlarının %(…..)’sına ((…..)) denk geldiği
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla satışların henüz muhtemel bir piyasa kapatma etkisi
doğurabilecek seviyeye gelmediği dile getirilmelidir.
(107) Ayrıca yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerden, teşebbüsün yaptığı
indirimler ve uygulamalarının rekabet hukukuna uygunluğunu denetlediği ve tanıtım
ürünlerinin rekabet hukuku açısından bir risk taşıyıp taşımadığını da avukatlarına
danıştığı anlaşılmaktadır. Bunun üzerine ise avukatlar rakipler tarafından en çok satış
yapılan ürünlerde zarar edilmesinin rekabet hukuku açısından risk taşıdığını
belirtmiştir. Bu bağlamda ÇİÇEK SEPETİ’nin dosya kapsamında rakiplerini dışlama
niyetini gösterir herhangi bir doğrudan delilden bahsetmek mümkün değildir.
(108) Ancak rekabet karşıtı piyasa kapama değerlendirmesinde yukarıda yer verilen
hususlardan bir diğeri ise hâkim durumdaki teşebbüsün davranışının seçici nitelik
taşıyıp taşımadığı, diğer bir ifadeyle hâkim durumdaki teşebbüsün, incelenen davranışı
sadece rakiplerin girişi ya da genişlemesi için özel öneme sahip müşterileri veya
sağlayıcıları hedefleyerek uygulayıp uygulamadığıdır. Bu çerçevede, tanıtım ürünleri
için hedeflenen ve (…..) gün boyunca ÇİÇEK SEPETİ’nin internet sitesini ziyaret
etmeyen müşterilerin ÇİÇEK SEPETİ açısından müşteri bağımlılığı düşük olan
müşteriler olduğu değerlendirilmektedir. İnterneti aktif olarak kullandığı halde ÇİÇEK
SEPETİ’nden düzenli olarak veya hiçbir şekilde alışveriş yapmamış olan müşterilerin
ise ÇİÇEK SEPETİ’nden düzenli olarak alışveriş yapan müşterilere göre rakipler
tarafından daha kolay kazanılabilir olduğu ifade edilmelidir. O yüzden pazarın rekabete
göreceli olarak daha açık kısmının hedeflenerek bu kesim için oldukça yüksek
oranlarda zarara yol açacak indirimlerin uygulanmasının söz konusu davranışın
etkilerini artırması beklenmektedir. Zira yerinde incelemede alınan Belge 1’de “(…..)
tarihleri arasında reklam bu fiyatlarla gören kişi sayısı (…..), bunların (…..) tıklayıp
siteye gelmiş. aynı dönem içinde sitenin toplam görüntülenmesi (…..). tıklayıp siteye
gelenlerin toplam sitedeki müşteri sayısına oranı (…..) civarında. ancak reklamı gören
sayısı da sitenin toplam görüntülenmesinden fazla. bu rekabet açısından nasıl
değerlendirilir?” şeklinde bir ifade yer almaktadır. Dolayısıyla her ne kadar satış hacmi
olarak sınırlı bir düzeyde kalınsa da tanıtım ürünlerinin ulaştığı potansiyel müşteri
sayısının oldukça yüksek olduğu görülmektedir.
18-07/111-58
34/34

(109) Bu bağlamda, ÇİÇEK SEPETİ’nin tanıtım ürünleri satışının uygulandığı süre ve ulaştığı
satış hacminin rekabet karşıtı piyasa kapamanın oluşması için yeterli olmayacağı
değerlendirilmektedir. Diğer yandan, dosya kapsamında incelenen, ÇİÇEK SEPETİ’nin
yoğun reklam yaparak ve rakipleri aleyhine haksız dava açarak rakiplerini piyasadan
dışladığı iddialarını destekler bir bulgu veya tespite ulaşılamamıştır. Tüm bu
değerlendirmeler sonucunda, ÇİÇEK SEPETİ’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlâl ettiğine dair bir bulguya ulaşılmamıştır.
J. SONUÇ
(110) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy