Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile Cimpor Yibitaş Çimento San. ve Tic. A.Ş.'nin Kanun'un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 11-44/979-329

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-2-191 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/979-329
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10

B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Sinan ÇÖRÜŞ,
Hatice YAVUZ, Necla SÜMER
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Zeybek Madencilik İnşaat Plastik Nak. Petrol Ürünleri
San. Tic. Ltd. Şti.
Hunat Mah. Kocatürk Sok. Zeybek İş Merkezi No. 9 Kat 3
Melikgazi/Kayseri
- Fatih İnşaat Malzemeleri
Kocasinan Bulvarı İnönü Parkı Karşısı No: 187 Kayseri 20
- Gizlilik Talebi Bulunmaktadır
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Kısıklı Cad. No:4 Sarkuysan - Ak İş Merkezi S Blok
Altunizade/İstanbul
- Cimpor Yibitaş Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Hasanoğlan Sanayi Bölgesi Bahçelievler Mah. Atatürk Cad.
No:8 Hasanoğlan Elmadağ/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile Cimpor Yibitaş
Çimento San. ve Tic. A.Ş.'nin Kanun'un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Zeybek Madencilik İnşaat Plastik Nak. Petrol Ürünleri San.
Tic. Ltd. Şti. (Zeybek İnşaat) tarafından yapılan başvuruda özetle;
 Kendilerinin Kayseri ilinde bir süredir inşaat müteahhitliğiyle iştigal ettikleri,
 Bölgeye hâkim konumdaki firmalar olan Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Çimsa)
ve Cimpor Yibitaş Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Cimpor)’ye ait Kayseri, Niğde,
Nevşehir ve Sivas fabrikalarının uyum içerisinde faaliyet gösterip fiyat politikasını
birlikte belirlediği, piyasada bunu gerektirecek bir durum olmadığı halde keyfi fiyat
artışlarında bulundukları,
 Bölgedeki hazır beton tesislerinin diğer bölgelerden çimento getirtmesinin ticari
tehditler aracılığıyla önüne geçilmeye çalışıldığı, bölgede başka firmaların üretim 40
yapmasının engellendiği,
 Bu gibi uygulamaların beton fiyatlarını arttırdığı ve inşaat sektörünü etkilediği,
11-44/979-329
2
 Çimsa ve Adana Çimento San. Türk A.Ş.’nin (Adana Çimento) beyaz çimento
fiyatlarının tespitinde işbirliği içinde oldukları1
ifade edilmiştir.
Fatih İnşaat Malzemeleri (Fatih İnşaat) tarafından yapılan başvuruda özetle;
 Kendileriyle Çimsa arasındaki bayilik ilişkisinin 2009 yılına kadar sorunsuz bir
şekilde sürdüğü ancak 2009 yılında piyasanın yeni giren teşebbüslerin etkisiyle
daha rekabetçi bir yapıya bürünmeye başladığı,
 Çimsa tarafından bu durumun sükunetle karşılandığı, agresif politikalar 50
benimsenmediği,
 Kendilerinin piyasanın yeni koşullarında başka firmalardan mal sağlamaya
başladığı, bu sırada Adoçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş. (Adoçim) tarafından
yapılan bayilik teklifinin kendilerince kabul edildiği,
 2010 yılı başlarında Çimsa yetkililerinin kendilerine rakip ürünleri satmamaları
konusunda telkinde bulundukları ancak bu durumun ilk etapta Çimsa tarafından
kabul edildiği,
 2011 yılında ise kendilerine bu durumun sürdürülmesinin mümkün olamayacağına
ilişkin bir bildirim yapıldığı ve bayilik ilişkisinin Çimsa tarafından tek taraflı olarak
sonlandırıldığı 60
belirtilmiştir.
Gizlilik talebi bulunan başvuruda özetle;
 Kendilerinin uzun süredir inşaat malzemesi ticareti ile uğraştıkları ve
(………TİCARİ SIR……….),
 (………TİCARİ SIR……….),
 Çimsa yetkililerince hız kazanan rekabet ortamında fiyatlara ilişkin bir iyileştirme
yapılmadığı gibi bayilere rakip markaların ürünlerinin satılmaması hususunda
baskı yapıldığı,
 Çimsa’nın Erciyes Eras Otel’de bir yılsonu toplantısı gerçekleştirdiği, bunun
neticesinde diğer bayilere örnek olması amacıyla rakip malları satan bayilerle 70
ilişkinin sonlandırıldığı,
 Pazar payı oldukça yüksek olan Çimsa’nın, Cimpor ile beraber hareket ettiği, bu iki
fabrikanın bölgesine satış yapan diğer fabrikaların bölgelerine düşük fiyattan satış
yaptığı, 2010 yılı ve 2011 yılı ilk çeyreği itibariyle bu konuda oldukça yol alındığının
görüldüğü,
 (………TİCARİ SIR……….),
 Çimsa ve Cimpor arasında birbirlerinin eski bayilerini bayi olarak kabul etmemek
gibi bir anlaşma bulunduğu

1 Başvuruya konu olan beyaz çimento fiyatlarının Çimsa ve Adana Çimento tarafından işbirliği içinde
belirlendiği iddiası 26.05.2011 tarih ve 11-32/656-M sayılı Kurul kararı ile 16.12.2010 tarih ve 10-
78/1618-M sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan soruşturma kapsamında değerlendirilmesine karar
verilmiştir.

11-44/979-329
3
iddia edilmiştir. Ayrıca Kurul’un önaraştırma yapılması yönündeki kararını takiben,
yürütülecek önaraştırma süreci öncesinde bilgi almak amacıyla 16.6.2011 tarihinde 80
raportörlerce gizlilik talebinde bulunan başvuru sahibi ile bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. Görüşmede daha önce belirtilen hususlara ek olarak;
 Taraflar arasında ticari faaliyetlerin her zaman bir anlaşma içerisinde
sürdürüldüğü,
 Çimsa ve Cimpor arasında müşteri paylaşımı gerçekleştirildiği,
 Söz konusu iki teşebbüs tarafından bayilerin rakiplerin mallarını satmasına karşı
ciddi yaptırımlar uygulandığı
iddiaları öne sürülmüştür.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.04.2011 tarih ve 2900, 2901, 2902
sayılı yazılar ile intikal eden başvurular üzerine düzenlenen 13.05.2011 tarih ve 90
2011-2-191/İİ-11-388.SÇ sayılı İlk İnceleme Raporu, 26.05.2011 tarihli Kurul
toplantısında görüşülerek, 11-32/656-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 19.07.2011
tarih ve 2011-2-191/ÖA-11-189.EÖ sayılı Önaraştırma Raporu, 26.07.2011 tarih ve
REK.0.06.00.00-110.02.02/455 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş. ve Cimpor Yibitaş Çimento San. ve Tic.
A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini
ihlal ettikleri yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan 100
teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler2
I.1.1. Çimsa Çimento
Çimsa Çimento 1975 yılında üretime başlamıştır. Şirket Ankara, Eskişehir, Kayseri,
Mersin, Niğde, Malatya ve Marmara (Kocaeli) çimento fabrikaları ile Adana,
Osmaniye, Kahramanmaraş, Antalya, Eskişehir, Kayseri, Mersin, Kütahya, Nevşehir,
Aksaray, Bursa, Bilecik, Konya, Karaman ve Sakarya’da bulunan hazır beton tesisleri
ile faaliyet göstermektedir. Klinker üretim kapasitesi 5 milyon tona, hazır beton üretim 110
kapasitesi de 3,5 milyon m3’e ulaşmıştır.
I.1.2. Cimpor
Cimpor, 2007 yılından itibaren Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA tarafından
kontrol edilmektedir. Toplamda 2,4 milyon ton/yıl klinker, 4,2 milyon ton/yıl çimento
üretim kapasitesine sahip olan Cimpor’un Çorum, Yozgat, Sivas ve Ankara-
Hasanoğlan’da dört entegre çimento fabrikası, Nevşehir ve Samsun’da 2 adet öğütme
tesisi, 2 adet agrega tesisi ve 17 adet hazır beton tesisi bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

2 Şirketlerin internet sitelerinden faydalanılmıştır
11-44/979-329
4
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna 120
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame
olması söz konusu değildir. Bu bakımdan bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak
ele alınması gerekmektedir.
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama 130
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi mümkün olmaktadır.
Bununla birlikte, başvuru konusu iddiaların, çimento üreticilerinin temel ticaret
parametrelerini aralarında anlaşarak belirlemelerine ve fiili münhasırlık
uygulamalarına ilişkin olması nedeniyle, ilgili ürün pazarı “dökme çimento” ve “torbalı
çimento” olarak ayrılmaksızın “çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bilindiği gibi çimentonun yükte ağır pahada hafif niteliği, ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi sınırlandırmakta, bu bölge, büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün fiyatına 140
ve/veya toplam maliyetine oranı tarafından belirlenmektedir. Bu bölgenin dışına
çimento satılması, nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ortadan
kaldırabilmektedir. Bu nedenle, çimento sektörünü konu alan rekabet hukuku
incelemelerinde ilgili coğrafi pazar, fabrikanın bulunduğu yerden 250-300 km ile
çevrelenen bölge dikkate alınarak bölgesel seviyede belirlenmektedir.
İlgili coğrafi pazarın bölgesel seviyede belirlendiği bu gibi durumlarda, incelenen
bölgeler arasında ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga-Hogarty Testi, ilgili coğrafi pazarı
tespit etmekte kullanılan yöntemlerden biridir. Elzinga-Hogarty testinin genel mantığı
şu şekildedir: eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (ithalat) ve o bölgeden
dışarıya çıkışlar (ihracat) az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden 150
bağımsız olarak tespit edilebilecektir. Bu durumda bu bölge, ilgili coğrafi pazar olarak
tanımlanabilecektir.
Rekabet Kurulu da, özellikle çimento sektörüne yönelik çeşitli kararlarında bu testi
uygulayarak ilgili coğrafi pazarı tanımlamıştır. Testin uygulanması sonucunda elde
edilen sonuçlar aşağıdaki tabloda özetlenmektedir:
11-44/979-329
5
Tablo 1: LIFO ve LOFI oranları (%)
İLLER LIFO Oranları LOFI Oranları
Kayseri 50,23 66,97
Kayseri + Nevşehir 69,04 78,90
Kayseri + Nevşehir + Niğde 84,21 69,91
Kayseri + Nevşehir + Niğde + Aksaray 81,81 77,72
Kaynak: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB) ve Cimpor tarafından gönderilen yazı3
Tablo 1’de de görüldüğü üzere, coğrafi pazar Çimsa’nın faaliyet gösterdiği Kayseri
olarak ele alındığında o bölgedeki üretimin tüketimi karşılama oranını gösteren LIFO
ve o bölgedeki üretimin ne kadarının yine o bölge içinde satıldığını gösteren LOFI 160
değerleri eşik değerlerinden (%85) düşük çıkmaktadır. LIFO değerinin düşük çıkması
Kayseri’ye diğer illerden önemli miktarda çimento girmesinden, LOFI değerlerinin
düşük çıkması ise Kayseri’den diğer illere yüksek miktarda çimento satılmasından
kaynaklanmaktadır. İl bazında çimento tüketimine oranla Kayseri’ye yüksek miktarda
satış yapan Nevşehir’in analize eklenmesi ile LIFO ve LOFI değerleri yükselmiştir.
Daha sonraki aşamada Nevşehir ve Kayseri’ye en yüksek satışın yapıldığı Niğde’nin
eklenmesi ile LIFO değeri belirli oranda yükselmiş, fakat Kayseri ve Niğde’den diğer
illere yüksek miktarda çimento satışı yapılması sebebiyle LOFI değeri düşmüştür.
Niğde’den yüksek oranda satış yapılan Aksaray’ın da eklenmesiyle LOFI değeri
artmıştır. 170
Her ne kadar analizin bu aşamada sonlandırılması, LIFO ve LOFI değerlerinin eşik
değerlerin altında çıkmasına yol açsa da, ilgili coğrafi pazarın söz konusu illerden
daha geniş tanımlanması durumunda LIFO ve LOFI değerleri daha da düşük
çıkacaktır. Bu nedenle dosya kapsamında yapılacak değerlendirmelere esas teşkil
etmesi bakımından ilgili coğrafi pazar “Kayseri, Nevşehir, Niğde ve Aksaray illeri” ni
kapsayacak şekilde sınırlandırılacaktır. Bununla birlikte, pazarın kesin sınırlarının
dosya kapsamında yapılan değerlendirmeler açısından belirleyici bir önemi
olmadığından kesin bir coğrafi pazar tanımı yapılmayacaktır.
I.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu iddiaları üç alt başlık altında toplamak mümkündür: 180
1. Çimsa ve Cimpor’un ürün fiyatlarını bir arada belirledikleri iddiası,
2. Çimsa ve Cimpor’un hangi teşebbüsün hangi bölge ve/veya müşteriye mal
sağlayacağı hususlarında tarafların bir işbirliği içerisinde oldukları iddiası,
3. Çimsa’nın dikey ilişki içerisinde bulunduğu dağıtıcı bayi ve/veya yetkili
satıcılarına rakip ürünlerin ticaretini yapmaları halinde aralarındaki ilişkiyi
sonlandıracağı yönünde tehditte bulunduğu iddiası.
Önaraştırma kapsamda, Çimsa Kayseri Çimento Fabrikası, Çimsa Ankara Çimento
Öğütme ve Paketleme Tesisi, Çimsa Genel Müdürlüğü ile Cimpor Nevşehir Öğütme
ve Paketleme Tesisi ve Cimpor Genel Merkezi’nde raportörlerce yerinde inceleme
yapılmış, ulaşılan tespitlere aşağıda yer verilmiştir. 190

3 TÇMB verilerinde Cimpor’un Sivas ve Nevşehir fabrikalarının verileri birlikte yer almaktadır. Bu
nedenle hesaplamalarda, teşebbüs tarafından Nevşehir fabrikasına ilişkin gönderilen veriler dikkate
alınmıştır.
11-44/979-329
6
I.3.1. Tarafların Fiyat Tespitine İlişkin Anlaşma Yaptıkları İddiasının
Değerlendirilmesi
Bu iddia kapsamında ilk olarak anılan teşebbüslerin Kayseri ilindeki çimento fiyat
hareketleri ve çimento türü bazında üretim maliyetleri incelenmiştir. Çimsa ve
Cimpor’un satışlarının büyük çoğunluğunu oluşturan çimento türlerine ilişkin ağırlıklı
ortalama fiyatları aşağıda görülmektedir.4
Tablo 2: Çimsa ve Cimpor’un Kayseri İli Satışlarına İlişkin Fiyatlar (2010-2011 Ocak Mayıs) (TL/ton)

CEM II/A -M(P-L) 42,5 R
DÖKME CEM I 42,5R DÖKME
CEM-IV / B (P) 32.5 R
TORBALI
Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor
Oca.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Çimsa ve Cimpor tarafından gönderilen bilgi isteme cevap yazıları
Aşağıdaki grafiklerde ise yukarıda yer alan verilerin görsel bir özeti yer almaktadır:
Grafik 1: CEM II/A -M(P-L) 42,5 R Türü Dökme Çimento Ortalama Fiyatları (TL/ton) 200



(………TİCARİ SIR……….)


Grafik 2: CEM I 42,5R Türü Dökme Çimento Ortalama Fiyatları (TL /ton)


(………TİCARİ SIR……….) 210




4 Yapılan hesaplamada kendi hazır beton tesislerine de satış yaptığı görülen Cimpor’un söz konusu
satışları dikkate alınmamıştır.
11-44/979-329
7
Grafik 3: CEM-IV / B (P) 32,5 R Türü Torbalı Çimento Ortalama Fiyatları (TL /ton)



(………TİCARİ SIR……….)

220

Yukarıdaki grafiklerde görüldüğü gibi söz konusu dönemde Çimsa ve Cimpor’un CEM
II/A -M(P-L) 42,5 R türü dökme çimento ortalama fiyatı sırasıyla yaklaşık (…..) ve
(…..) TL, CEM I 42,5R dökme çimento fiyatları yaklaşık (…..) ve (…..) TL, CEM-IV / B
(P) 32,5 R torbalı çimento ortalama fiyatları ise yaklaşık (…..) TL yükselmiştir. Anılan
dönemde, teşebbüslerin çimento satış fiyatlarının genel bir artış eğiliminde olduğu
dikkat çekmekte ve her bir alt ürün grubu için değişen geçerlilikte olmakla birlikte,
tarafların fiyatları arasında belirli bir ölçüde paralellikten bahsetmenin mümkün olduğu
görülmektedir. Bu durumun en belirgin şekilde gözlemlendiği alt ürün grubunun torbalı
çimento olduğu anlaşılmaktadır. 230
Aşağıdaki tabloda söz konusu dönemde teşebbüslerin aylık bazda ortalama
fiyatlarındaki artış bilgileri yer almaktadır:
Tablo 3: Ortalama Fiyatlardaki Artış Oranları (2010-2011 Ocak Mayıs) (%)

CEM II/A -M(P-L) 42,5
R CEM I 42,5R CEM-IV / B (P) 32.5 R
Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor
Oca.10
Şub.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 2010-Mayıs 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Çimsa ve Cimpor tarafından gönderilen bilgi isteme cevap yazıları
Tablo incelendiğinde, 2010 yılı Mayıs, Haziran, Kasım ve Aralık ayları ile 2010 yılı
Nisan ve Mayıs aylarında her iki teşebbüs açısından da inceleme konusu tüm çimento
türlerinde ortalama fiyatların arttığı görülmektedir. Çimsa ve Cimpor’un 2010 yılı Ocak
ve 2011 yılı Mayıs ayları dikkate alındığında, dönem sonu fiyatların dönem başına
göre yaklaşık olarak %(…..) ile %(…..) arasında değişen oranlarda arttığı
anlaşılmaktadır. 240
11-44/979-329
8
Teşebbüslerin ortalama fiyatlarında meydana gelen artışların söz konusu dönemde
çimento üretim maliyetlerindeki artışlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığının
değerlendirilebilmesi amacıyla teşebbüslerin Ocak 2010-Mayıs 2011 dönemi
maliyetleri incelenmiştir.
Tablo 4: Teşebbüslerin Ortalama Çimento Üretim Maliyetleri (TL/ton)
CEM II/A -M(P-L) 42,5 R CEM I 42,5R CEM-IV / B (P) 32.5 R
Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor Çimsa Cimpor
Oca.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Çimsa ve Cimpor tarafından gönderilen bilgi isteme cevap yazıları
Aşağıdaki grafiklerde ise yukarıda yer alan veriler görsel olarak özetlenmektedir.
Grafik 4: CEM II/A -M(P-L) 42,5 R Türü Aylık Dökme Çimento Maliyetleri (TL /ton)

(………TİCARİ SIR……….) 250


Grafik 5: CEM I 42,5R Türü Aylık Dökme Çimento Maliyetleri (TL /ton)

(………TİCARİ SIR……….)

Grafik 6: CEM-IV / B (P) 32,5 R Türü Aylık Torbalı Çimento Maliyetleri (TL /ton)

(………TİCARİ SIR……….)
260

Yukarıdaki tablo ve grafiklerde görüldüğü gibi söz konusu dönemde üretim maliyetleri
değişkenlik arz etmekle birlikte, Çimsa ve Cimpor’un CEM II/A -M(P-L) 42,5 R türü
dökme çimento üretim maliyetleri sırasıyla yaklaşık (…..) ve (…..) TL, CEM I 42,5 R
dökme çimento üretim maliyetleri sırasıyla yaklaşık (…..) ve (…..) TL artış göstermiş,
11-44/979-329
9
ancak teşebbüslerin CEM-IV / B (P) 32,5 R torbalı çimento aylık üretim maliyeti (…..)
ve (…..) TL tutarlarında azalmıştır.
Teşebbüslerin fiyatları ve maliyetlerindeki değişimler birlikte değerlendirildiğinde,
Cimpor çimento satış fiyatlarındaki artışların, teşebbüsün üretim maliyetlerindeki
(dökme çimento için %(…..)-(…..) arasında değişen oranlardaki) artışlar ile 270
açıklanamayacağı anlaşılmıştır. Çimsa’nın dökme çimento maliyetlerindeki çimento
türüne göre değişen (…..) ve (…..) TL tutarlarındaki artış miktarları aynı zamanda
2010 yılı Ocak ayı fiyatları baz alındığında, sırasıyla yaklaşık %(…..) ve %(…..)’lik
artış oranına karşılık gelmektedir. Bu durumun Çimsa’nın dökme çimentoya ilişkin
dönem sonu ve dönem başı değerleri baz alındığında fiyat ve maliyet hareketlerinde
paralellik olduğu şeklinde yorumlanması mümkündür. Ancak, Çimsa’nın torbalı
çimento üretim maliyetinin dönem sonu itibariyle %(…..) oranında düşmesine rağmen,
aynı tür çimento satış fiyatında yaklaşık %(…..) oranında yükselme olması, söz
konusu teşebbüsün torbalı çimento satışları açısından fiyat ve maliyetler arasında
paralellik olmadığı kanaatine yol açmıştır. 280
Fiyat ve maliyetlerin değerlendirilmesinin ardından, ikinci olarak bu iddia kapsamında
yerinde incelemelerde elde edilen belgeler değerlendirilmiştir:
1. Cimpor’un Ankara tesislerinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında Cimpor
tarafından; kendi tesislerinin ve bu tesislere ek olarak Set, Baştaş, Bolu, Çimsa ve
Limak Çimento’ya ait tesislerin detaylı bir şekilde takip edildiğine ilişkin
dokümanlar elde edilmiştir. Belgelerden anlaşıldığı kadarıyla, bu tesislere sevkiyat
için gelen kamyonlar ile bu kamyonların hangi firmalara ait olduğu bilgisi Cimpor
adına çalışan kişilerce merkeze rapor edilmektedir.
Bahse konu uygulamaya ilişkin olarak yerinde inceleme sonrasında raportörlerce
yapılan görüşmede Cimpor yetkililerine ilk olarak rakip çimento fabrikalarından 290
çıkan kamyonların takibinin neden yapıldığı sorusu yöneltilmiştir Teşebbüs yetkilisi
aşağıdaki açıklamayı yapmıştır:
“Pazar analizi (market intelligence) için böyle bir çalışma yapıyoruz. Bu çalışma
sonucu oluşan tahmini rakamlar bizim şirket içi raporlarımızı oluşturmak ve pazar
yapısını anlamak için kullanılmaktadır. Tamamen kendi gayretlerimiz ile
gerçekleştirilen çalışma sonucunda pazar tahmini toplam tüketim hesapları yapıp,
pazar tüketimine yönelik kendi planlarımızı oluşturmaktayız. Bu çalışmada sadece
fabrikadan çıkan kamyonlar ve tahmini tonajları takip edilmekte, kamyon
güzergâhı takibi kesinlikle yapılmamaktadır.“
Cimpor yetkililerine ikinci olarak kendi fabrikalarından çıkan kamyonların takibinin 300
neden yapıldığı sorusu yöneltilmiştir. Teşebbüs yetkililerinin aşağıdaki açıklamayı
yaptıkları görülmektedir:

“(………TİCARİ SIR……….)”5

2. Cimpor’un Ankara tesislerinde gerçekleştirilen yerinde incelemede Çimentaş
çalışanı (………TİCARİ SIR……….) tarafından; Nuh, Akçansa, Baştaş6, Denizli,

5 Çimsa tarafından Kurumumuza gönderilen 11.7.2011 tarih ve 5074 sayılı yazıda kendileri tarafından
rakip tesislere yönelik araç takibi yapılması gibi bir uygulamanın benimsenmediği ifade edilmektedir.
11-44/979-329
10
Cimpor, Adana, Set, Bursa, Bolu, Limak ile Batıçim Çimento firmalarına gönderilen
19.1.2010 tarihli ve “Çimento Sektörü İK Yöneticileri Paylaşım Toplantısı” konulu
bir elektronik posta elde edilmiştir. Bahse konu elektronik postada aşağıdaki 310
ifadeler yer almaktadır:
“Değerli Arkadaşlar,
2009 yılı hepimiz için yoğun ve yorucu bir yıl oldu. 2010 yılının da aynı yoğunlukta
ve yoruculukta geçeceği kaçınılmaz gibi gözüküyor. Bu yoğun iş temposu içinde
bazen birbirimizden destek alabileceğimiz yerde tek başına kürek çektiğimiz de
oluyor ne yazık ki. Çalışma İşleri Kurulumuzda bazı paylaşımlarımız oluyor ancak
kurulumuzda zaman dilimi daha kısıtlı olduğu için, paylaşımlarımız daha genel
kalabiliyor.
İşbu nedenle, Çimento sektörünün İzmir’deki İK temsilcileri olarak bizler, 2009
yılındaki faaliyetlerimizi, 2010 planlarımızı, yeni mevzuatlar ve uygulamaları 320
hakkında düşüncelerimizi paylaşabilmek, birbirimiz ile fikir alış verişi yapabilmek
için sizleri 28 Ocak 2010 Perşembe günü saat 09.30 – 18.00 arasında İzmir Hilton
Otelinde ağırlamayı arzu ediyoruz. Buradaki amacımız daha geniş bir zaman dilimi
içerisinde paylaşabileceklerimizi detaylı olarak konuşup uygulamalarımızda
birbirimize destek olabilmektir. Aşağıda olası gündem konuları ile ilgili taslak bir
öneri listesi bulabilirsiniz. Ancak toplantı gündemi, sizlerden gelecek öneriler
doğrultusunda netleşecektir.
Çimento sektörünün İzmir’deki temsilcileri olarak Batı-Çim İK Müdürü Sn.
(………TİCARİ SIR……….) ile birlikte sizleri İzmir’e davet ediyoruz. İş
programınızın müsait olması durumunda bu paylaşıma katılabilmeniz bizleri mutlu 330
edecektir.
NOT: Katılım durumunuzu ve gündem önerilerinizi Sn. (………TİCARİ
SIR……….)’a iletmenizi rica ediyoruz. Ayrıca paylaşım günü öncesi veya sonrası
İzmir’de konaklamak isteyen arkadaşlarımız varsa, haber verirlerse kendilerine
destek olabiliriz.
Olası Gündem Konuları
1) 2010 yılı kapsam dışı personel ücret ve zamları,
2) 2010 yılı ile ilgili personel hareketliği,
3) Teşvik bölgesinde işletmeleri olan grupların bu konu hakkındaki görüşleri
4) İSGB veya OGSB kurulumu hakkında paylaşımlar/öneriler. 340
5) Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak işçilerin mesleki eğitimlerine dair tebliğ
kapsamında, yeni istihdamların uygulama paylaşımı,
6) 2010 yılı ile ilgili kısa çalışma uygulaması planlayan grupların paylaşımı,
7) GV’sinin %35’lik dilimini kaldıran Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda
dava açan grupların uygulama paylaşımı,
8) Karayolu taşıma yönetmeliği kapsamında bünyelerinde kiralık olarak bulunan
Kongo-Doblo türü araçlar hakkında paylaşım,

6 Anlatım bütünlüğü sağlanabilmesi adına belgelerde Vicat isminin geçtiği yerler Baştaş olarak
değiştirilmiştir.
11-44/979-329
11
9) “Serbest zaman” ve “denkleştirme” uygulama planları”
Bahse konu elektronik postaya Cimpor adına (………TİCARİ SIR……….) tarafından
aşağıdaki karşılık verilmektedir. 350
“Erciyes Hanım günaydınlar,
İzmir ekibi olarak, doğru bir zamanlama ile uzun zamandır sıkıntısı çekilen bir
konuda ihtiyacı gidermek adına inisiyatif aldığınız için sizleri tebrik ederim.
Memnuniyetle toplantıya katılacağımı bildiririm.”
Aynı yerinde incelemede bahse konu paylaşım toplantısına dair notlar elde edilmiştir.
Elde edilen belgelerden, toplantının İzmir’de 28.1.2010 tarihinde Çimentaş, Batıçim,
Nuh, Denizli, Cimpor, Set, Baştaş, Adana, Bolu Limak şirketleri ile Sabancı Grup
temsilcisinin katılımıyla gerçekleştiği7 ve söz konusu toplantıda, yukarıda belirtilen 9
maddeye ek olarak
10) Beyaz yakalı personelde fazla mesai uygulaması, 360
11) Beyaz yakalı personelde net brüt ücret uygulaması,
12) Merkezi kumanda operatörü (pişirici); elektrik bakım onarımcısı meslek
standardı,
13) Şehir dışı mavi yakalı personel eğitimlerinde fazla mesai,
14) Şirketlerin ücret harici yan menfaat uygulamaları
hususlarında da paylaşımlarda bulunulduğu görülmüştür8.
Benzer şekilde aynı toplantı sırasında/sonrasında 7.5.2010 tarihinde İstanbul’da ÇEİŞ
binasında ikinci bir paylaşım toplantısının gerçekleştirilmesinin tasarlandığı tespit
edilmiştir. Toplantıya Çimentaş, Batıçim, Cimpor, Baştaş, Akçansa, Nuh, Denizli, Set,
Bursa ve Limak Çimento’nun katılacakları yönünde beyanda bulundukları 370
anlaşılmıştır.
İnsan kaynaklarına ilişkin hususların ağırlıkla görüşüldüğü bu gibi toplantılara ek
olarak tarafların diğer çeşitli vesilelerle de bir araya geldikleri görülmektedir. Türkiye
Çimento Müstahsilleri (TÇMB) tarafından düzenlenen toplantılar bu bağlamda bir
örnek teşkil etmektedir. Bir diğer örnek ise 6.5.2011 tarihinde Çimsa Mersin
Fabrikasında gerçekleşen toplantıdır. Fabrikada yapılan yerinde incelemede belirli
sayfalarının bir nüshası alınan ziyaretçi defterinde 6.5.2011 tarihinde Cimpor, Konya,
Göltaş, Nuh, Mardin ve Adana Çimento fabrikalarından temsilcilerin aynı gün tesiste
bulundukları bilgisi yer almaktadır9.
3. Çimsa’nın Ankara tesislerinde gerçekleştirilen yerinde incelemede; Kayseri 380
bölgesinde faaliyet gösteren firmaların satış hacimleri ile bu satışların direk satış,
dağıtıcı, bağımsız HB ve kaptif kanal olmak üzere alt kanallar bazında
dağılımlarını içeren tablolar elde edilmiştir. Benzer şekilde Cimpor’da

7 Set, Baştaş, Adana, Bolu ve Limak çimento fabrikalarının temsilcilerinin tutanağın ilk sayfasında
mazeret bildirdikleri ifade edilse de, paylaşım metninde bu firmalara dair de bilgiler yer almaktadır.
8 Şirketlerin bu kapsamda hayat sigortası, sağlık sigortası, bireysel emeklilik sistemi, araç tahsisi, mali
mesuliyet sigortası, borç verme, ikramiye verme gibi hususları tartıştığı görülmektedir.
9 Fabrika’da gerçekleştirilen yerinde incelemede bahse konu toplantının Mersin fabrikasında iki senedir
iş kazası yaşanmamış olmasından ötürü düzenlenen bir ödül merasimi nedeniyle gerçekleştiği ifade
edilmiştir. Toplantıya çimento sektörü dışından da çok sayıda katılımcının katılması bu ifadeyi destekler
bir unsur olarak değerlendirilmektedir.
11-44/979-329
12
gerçekleştirilen yerinde incelemede elde edilen el yazısı notlarındaysa rakip
firmaların aylık satış miktarlarına yer verilmektedir.
4. Gerek Cimpor, gerekse Çimsa’da gerçekleştirilen yerinde incelemelerde
teşebbüsler arasında çimento ve klinker alım satımlarına ve bu alım satımlara
ilişkin görüşmelere ilişkin belgeler elde edilmiştir. Bunun akabinde raportörlerce
taraflardan hangi teşebbüsler ile ne büyüklükte klinker alım satımı içerisinde
olduklarına dair bilgi talebinde bulunulmuştur. Gönderilen bilgiler temel alınarak 390
aşağıdaki tablo oluşturulmuştur.
Tablo 5: Çimsa ve Cimpor’un 2009-2011 yıllarında rakiplerinden gerçekleştirdiği çimento ve klinker
alım satımları (ton)
Klinker Satın Alma Klinker Satma Çimento Satın Alma Çimento Satma
Çimsa10
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..)
Cimpor
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
Kaynak: Çimsa ve Cimpor tarafından gönderilen bilgi isteme cevap yazıları
5. Cimpor’un Ankara tesislerinde gerçekleştirilen yerinde incelemede (………TİCARİ
SIR……….) inşaat malzemeleri pazarlaması ile iştigal eden bir teşebbüs olduğu
anlaşılan (………TİCARİ SIR……….) çalışanı tarafından, Cimpor çalışanı
(………TİCARİ SIR……….)’a gönderilen 15.7.2010 tarihli ve “Dökme Çimento”
konulu bir elektronik posta elde edilmiştir. Bahse konu elektronik postada
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 400
“Merhaba (………TİCARİ SIR……….), İyi çalışmalar dileğiyle, kolay gelsin.
Şifai görüşmemizde olduğu gibi fabrikalarınızdan (………TİCARİ SIR……….)
çimento talep ediyorum. Alışlarımız (………TİCARİ SIR……….). Sizin pazar
alanınıza kesinlikle satılmayacak. Şöyle ki, fabrikaların kendi aralarında fiyat
diyaloğunu biliyorum. Buna her zaman uyulmadığını ve bizim alacağımız
miktarın çok olmadığı ve piyasayı bozmayacak şekilde hareket edeceğimizden
kesinlikle emin olabilirsiniz. Belki şöyle düşünebilirsiniz, biz diğer fabrikaların
pazarına girersek onlarda bizim pazarımıza girer gibi düşünmeyelim. Onlar sizin
pazarınıza her zaman bölge fiyatı uygulayarak zaten giriyor. (………TİCARİ
SIR……….). Bu bölgedeki fabrikalar ihracatın yoğun olduğu dönemde sizin 410
pazarınıza her zaman giriyor. (………TİCARİ SIR……….)."
6. Cimpor’un Nevşehir tesislerinde gerçekleştirilen yerinde incelemede elde edilen;

10 Çimsa’nın Akçansa ile gerçekleştirdiği alım satım ilişkileri dikkate alınmamıştır.
11-44/979-329
13
 Cimpor çalışanı (………TİCARİ SIR……….) ile Cimpor Bölge Müdürü
(………TİCARİ SIR……….) arasında 23.9.2010 tarihinde gerçekleştirilen “RE:
Fiyatlar” konulu yazışma şu şekildedir:
(………TİCARİ SIR……….):
(………TİCARİ SIR……….), son fiyat değişikliğinde durum aşağıdaki şekilde
olacaktır. Bilgilerinize arz ederim.
Anlık
Ödeme
Peşin
Peşin KK & 30 Günlük
Çek
Vadeli Nakliye
Kayseri
Cimpor (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çimsa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nevşehir
Cimpor (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çimsa Niğde (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(………TİCARİ SIR……….):
(…..)’lik fiyatı asla kullanmayın, çok önemli bir durum olursa önceden 420
konuşalım. Bundan sonra en düşük fiyat (…..) olacak.
 Cimpor Bölge Müdürü (………TİCARİ SIR……….) tarafından Cimpor
çalışanlarına gönderilen 3.5.2010 tarihli ve “Dökme Zamları” konulu elektronik
postada şu ifadeler yer almaktadır:
“Arkadaşlar, 1 Mayıs itibarı ile dökme fiyatları aşağıdaki şekilde olacak, gerekli
düzenlemeleri yapalım. Bazı müşterilerde daha önce bildirdiğimiz (…..)
TL/ton’dan farklı uygulamalar yaptık, dolayısı ile kendilerine konu ile ilgili bilgi
verin. Etrafta konuşurken bize zam yapılmadı veya az yapıldı şeklinde
davranmasınlar.”
 Cimpor çalışanı (………TİCARİ SIR……….)’den Cimpor çalışanı 430
(………TİCARİ SIR……….)’e gönderilen 9.3.2009 tarihli ve “Nevşehir Fiyat”
konulu elektronik postada aşağıdaki ifadeler kullanılmaktadır:
“Merhaba (………TİCARİ SIR……….) olan fiyatında (…..) TL daha indirim
yapmış ve bayilerini de bu bilginin dışarıya sızmaması konusunda uyarmıştır...”
Yukarıda altı başlık altında gruplanan belgelere ilişkin olarak genel bir değerlendirme
yapılması yararlı görülmüştür.
Yapılan incelemede, belgelerin iki ayrı grup altında değerlendirilebileceği anlaşılmıştır.
Bunlar; taraflar arasındaki koordinasyon riski açısından ele alınabilecek 2, 3, ve 4
numaralı başlıklar altındaki belgeler ile tarafların anlaşma içerisinde hareket etme
ihtimalini akla getiren 1, 5 ve 6 numaralı başlıklar altında ele alınan belgelerdir. 440
Taraflar arasındaki koordinasyon riskinin yüksek olabileceğine işaret eden grupta yer
alan bir belge grubu 2 numaralı başlık altında ele alınmıştır. Bu noktada, bu belgelerin
çimento üreticilerinin insan kaynakları politikalarına dair bir paylaşım içerisinde
oldukları hatta bu konuya ilişkin olarak ortak bir platform kurdukları yönünde ciddi bir
emare olarak değerlendirildiği belirtilmelidir. Rekabet hukuku incelemelerinde bu gibi
uygulamaların teşebbüsler arası koordinasyon riskini arttırıcı bir unsur olarak
değerlendirilebildiği bilinmektedir. Bununla birlikte toplantıda insan kaynakları
11-44/979-329
14
politikasının dışında bir hususun gündeme geldiğine dair herhangi bir bulguya
rastlanılmamıştır.
Benzer bir değerlendirmeyi 4 numaralı grup altında ele alınan belgeler açısından da 450
yapmak mümkündür. Üreticilerin kendi aralarında çimento ve klinker alım satımı
yapması teşebbüsler arası koordinasyonu arttırıcı bir başka unsur olarak
değerlendirilebilirse de bu uygulamaya eşlik eden herhangi bir rekabet karşıtı
uygulama saptanamamıştır. 3 numaralı gruptaki belgeler ise taraflar arasında bilgi
değişimi ihtimalini akla getirmekte, ancak değişiminin gerçekleştiği yönünde herhangi
bir karine teşkil etmemektedir.
İkinci grupta yer alan, tarafların anlaşma içerisinde hareket ediyor oldukları ihtimaline
yol açan belgelerden ilki 6 numaralı başlık altında ele alınmaktadır. Belgedeki ifadeler,
teşebbüslerin fiyat indirimleri konusunda oldukça ihtiyatlı davrandıklarına işaret
etmektedir. Teşebbüs çalışanlarının fiyatların belirli seviyenin altına düşürülmemesi 460
konusunda yetkililer tarafından kesin bir dille uyarılabildiği görülmektedir. Bununla
birlikte bu yazışmalarda kullanılan ifadelerin açıklığının ve kuvvetinin teşebbüslerin
rekabeti kısıtlayıcı bazı uygulamalar benimsemiş olabilecekleri yönünde bir şüphe
oluşturacak nitelikte olmadığı anlaşılmıştır.
5 numaralı belgede ise çimento sektöründe ‘müşteri’ konumundaki bir teşebbüsün
çimento fabrikaları arasında bir fiyat diyalogu olduğuna ve fabrikaların birbirlerinin
pazarlarına saygı gösterdiğine ilişkin bir takım değerlendirmeleri yer almaktadır.
Bununla birlikte, bahse konu değerlendirmeler taraflar arasında var olduğu iddia
edilen anlaşmaya üçüncü taraf olan alıcı konumdaki bir teşebbüs tarafından
yapıldığından, bahse konu belgenin tek başına hakkında önaraştırma yürütülen 470
taraflar açısından bir hukuki sorumluluk doğurmayacağı kanaatine varılmıştır.
Bu iddia kapsamında değerlendirilebilecek en ilginç belgenin 1 numaralı başlık altında
yer verilen belge olduğu anlaşılmıştır. Belgeden Cimpor Ankara fabrikasının
çevresindeki rakip fabrikaların yakınlarına Cimpor adına çalışan bazı kişilerin
konumlandırılması suretiyle tesislere giren ve çıkan araçların takibinin yapıldığı
anlaşılmaktadır. Teşebbüs yetkilisi ile yapılan görüşmede bu uygulamanın pazar
analizi için gerçekleştirildiği ifade edilmektedir. Yetkili tarafından fabrikaların önünde
konumlanan kişilerin, rakip fabrikalara giriş çıkış yapan kamyonların tonajlarını takip
ettiği öne sürülmektedir.
Bilindiği üzere çimento sektörüne ilişkin çok sayıda istatistik TÇMB tarafından 480
toplulaştırılmış şekilde üç ay gecikmeyle yayınlanmaktadır. Bu uygulama teşebbüslere
pazarın genel seyri hakkında bir öngörü yapma imkânı sağlamaktadır. Buna ek olarak
gerek Cimpor’un gerekse diğer teşebbüslerin, satış ve pazarlama faaliyetlerinden
sorumlu bölgesel birimleri bulunmaktadır. Bu birimlerin faaliyetleri kapsamında
rakiplerin tahmini satış miktarlarına ilişkin öngörüler yapılmakta ve bu tahminler üst
yönetimin dikkatine sunulmaktadır. Dahası, bir taraftan çimento sektöründe pazarın
coğrafi niteliğinin birbiriyle rekabet eden üretici sayısını kısıtlaması, diğer taraftan
çoğu alıcının; kapasitesi, yıllık alım miktarları ve hâlihazırda hangi firmayla çalıştığı
gibi bilgilerin piyasada bilinmesi, herhangi bir dönemde çimento sağlayıcılarının
pazardaki göreli konumunu kestirmeyi daha da kolaylaştırmaktadır. 490
Bu bağlamda, çimento gibi bir sektörde, bir teşebbüsün; pazar analizi yapabilmek gibi
bir gerekçeyle, rakip fabrikaların yakınlarına kendi hesabına çalışan kişiler
yerleştirmesinin ve bu kişilerin tahminlerini göz önüne alarak ticari kararlarını
belirlemesinin teşebbüse ne gibi ek fayda sağladığı hususunda muğlâklık
11-44/979-329
15
bulunmaktadır. Bilindiği üzere bu gibi uygulamalar taraflar arasında bölge, müşteri ya
da miktara ilişkin paylaşımların yapıldığı kartellerde, tarafların anlaşma ile uyumlu
hareket edip etmediğinin tespitinde daha etkin bir şekilde kullanılabilmektedir.
Bununla birlikte, teşebbüsün konuyla ilgili açıklamasının aksini ispat edecek herhangi
bir bilgi ya da belge bulunmamaktadır.
Bu değerlendirmeler ışığında, taraflar arasında koordinasyon riski doğurduğu ya da 500
bir anlaşma olduğu şeklinde yorumlanma ihtimali olan bazı belgeler elde edilmiş
olmakla birlikte, bu belgelerde kullanılan ifadelerin açıklık ve kuvvetinin düşük
seviyelerde kaldığı, rekabete aykırı bir takım uygulamalar benimsendiği yönünde
makul bir şüphe oluşturmaktan uzak olduğu kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Çimsa ve Cimpor’un Müşteri Paylaştığı İddiasının Değerlendirilmesi
4.3.Dosya kapsamında incelenen iddialar arasında Çimsa ve Cimpor’un müşteri
paylaşımına gittikleri iddiası da yer almaktadır. Teşebbüslerden 2010 yılının tamamı
ve 2011 yılı Ocak-Mayıs döneminde Çimsa Kayseri fabrikası ve Cimpor Nevşehir
fabrikalarının satış yaptıkları müşteriler hakkında bilgi talep edilmiştir. Söz konusu
bilgilerin incelenmesi sonucunda Kayseri merkezde Çimsa ve Cimpor tarafından satış 510
yapılan ortak (…..) müşteri haricinde teşebbüslerin tamamıyla farklı müşterilere
çimento sattıkları görülmüştür. Bununla birlikte dosya kapsamında yapılan yerinde
incelemelerde teşebbüslerin aralarında müşterilerin paylaşımına yönelik bir anlaşma
yaptıklarını gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.
I.3.3. Çimsa’nın Kendi Ürünlerinin Satıldığı Noktalara Fiili Münhasırlık
Uyguladığı İddiasının Değerlendirilmesi
I.3.3.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
Aşağıdaki tablolarda Kayseri, Nevşehir, Niğde ve Aksaray illeri dökme çimento
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin satış miktarları ve pazar payları yer
almaktadır. 520
Tablo 6: Kayseri, Nevşehir, Niğde ve Aksaray’a Yapılan Satışlar (ton)
Teşebbüs Kayseri Nevşehir Niğde Aksaray Toplam
Çimsa-Kayseri (…..) (…..) (…..) (…..)
Cimpor-Nevşehir (…..) (…..) (…..)
Çimsa Niğde (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Baştaş Çimento (…..) (…..) (…..)
Konya Çimento (…..) (…..) (…..)
Adana Çimento (…..) (…..) (…..)
Çimsa-Mersin (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Göltaş Çimento (…..) (…..) (…..)
As Çimento (…..) (…..) (…..)
Adoçim-Tokat (…..) (…..)
Cimpor-Çorum (…..) (…..)
Çimsa-Lalahan (…..) (…..)
Cimpor-Yozgat (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB) ve Cimpor tarafından gönderilen yazı



11-44/979-329
16
Tablo 7: Teşebbüslerin Pazar Payları (%)
Teşebbüs Pazar Payı
Çimsa-Kayseri (…..)
Cimpor-Nevşehir (…..)
Çimsa - Niğde (…..)
Baştaş Çimento (…..)
Konya Çimento (…..)
Adana Çimento (…..)
Çimsa-Mersin (…..)
Göltaş Çimento (…..)
As Çimento (…..)
Adoçim-Tokat (…..)
Cimpor-Çorum (…..)
Çimsa-Lalahan (…..)
Cimpor-Yozgat (…..)
Toplam 100
Kaynak: Tablo 6
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, söz konusu pazarda Çimsa’nın toplam pazar
payı %(…..)’dir. Bu bağlamda, Çimsa’nın bu pazarda hâkim konumda olduğu yönünde
ciddi bir emare oluşturacak ölçüde yüksek bir pazar payına sahip olduğu 530
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, bir sonraki kısımda görüleceği üzere, Çimsa’nın
hâkim durumda bulunup bulunmamasının dosya kapsamında yapılan tespit ve varılan
sonuçlar açısından belirleyici bir önemi olmadığından mevcut dosya özelinde
Çimsa’nın hâkim durumda olup olmadığı hususunda kesin bir yargıda
bulunulmamıştır.
I.3.3.2. Çimsa’nın Dikey İlişkilerinde Münhasır Politikalar Uyguladığı İddiasının
Değerlendirilmesi
Fiyat dışı rekabet kısıtlamalarının konu olduğu anlaşmalardan biri olan tek marka
anlaşmaları temel olarak, alıcının alımlarını belirli bir üreticiden temin etmesini
gerektiren yükümlülükler olarak tanımlanabilir. Anlaşmanın doğal sonucu, üst 540
piyasadaki bir sağlayıcının, alt piyasada faaliyet gösteren alıcı için, mal ya da hizmet
tedarik edilmesi konusunda tek yetkili kılınmasıdır.
Tek marka anlaşmasının yalnızca taraflar arasında akdedilen sözleşmede yer alan
münhasır çalışma yükümlülüğü yükleyen bir maddenin ötesinde; fiili olarak
teşebbüsleri bu şekilde davranmaya iten yükümlülükler bütünü olarak tanımlanması
gerekliliği Komisyon tarafından belirtilmektedir. “Dikey Sınırlamalara İlişkin Kılavuz”da
tek marka zorunluluğu sağlayıcı tarafından “alıcıya yönelik tasarlanan ve belirli bir
piyasada alımların tamamının kendisinden temin edilmesi sonucunu doğuran tüm
yükümlülükler ve teşvik şemaları” olarak tanımlanmaktadır. Komisyon tarafından da
belirtildiği üzere bu gibi uygulamaların temel risklerinden biri piyasanın rekabete 550
kapatılmasıdır.
Bu konuda yapılan bir tez çalışmasına göre; tek marka anlaşmalarının belirleyici
özelliği, alıcının ihtiyacının tamamını tek bir sağlayıcıdan temin etmesi sonucunu
doğuran yükümlülük ve teşvik planlarını içermesidir. Bu yükümlülük, ihtiyacın
tamamının tek bir sağlayıcıdan temin edilmesine yönelik olabileceği gibi, alıcının rakip
sağlayıcılardan mal ve hizmet temin etmesini engellemek amacıyla da tasarlanmış
olabilir. Anlaşma aracılığıyla alıcı üzerine getirilen bu türden bir sınırlama olmasa
dahi, sağlayıcının uyguladığı sadakat indirimi, hedef indirimi gibi bir takım teşvik
11-44/979-329
17
planları da alıcının ihtiyacını münhasıran tek bir sağlayıcıdan temin etmesi sonucunu
doğuruyorsa, anlaşma bu kapsamda değerlendirilecektir. 560
Bu bağlamda değerlendirilmesi11 gereken temel husus Çimsa’nın (i) sözleşmesel
yükümlülükler (ii) indirim şemaları ve (iii) baskı ve zorlama aracılığıyla dikey ilişki
içerisinde olduğu yetkili satıcılarına sadece kendi ürünlerini satması koşulunu getirip
getirmediğidir.12
Bu bağlamda aşağıda ilk olarak Çimsa’nın yetkili satıcılarla ilişkilerinde herhangi bir
münhasırlık şartı getirip getirmediği hususunun belirlenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Raportörlerce 2009, 2010 ve 2011 yıllarında Çimsa ile dağıtıcı, bayi ya da yetkili
satıcılar arasında imzalanan tüm tip sözleşmelerin bir nüshası talep edilmiştir.
Cevaben gönderilen 2009, 2010 ve 2011 yıllarına ait tip sözleşmelerin hiçbirinde
münhasır çalışılması yönünde bir koşul olarak değerlendirilebilecek herhangi bir 570
hükme rastlanılamadığı görülmüştür.
Değerlendirilmesi gereken ikinci husus, Çimsa’nın indirim ya da prim sistemi gibi
araçlarla alıcıları sadece Çimsa ürünleri alıp satmaları noktasında teşvik edip
etmediğidir. Bu bağlamda Çimsa’dan “dağıtıcı, bayi veya yetkili satıcılara yönelik
olarak herhangi bir prim sistemi uygulanıp uygulanmadığı, primlerin tahsisinde
münhasır çalışmanın bir gerekçe olarak sunulup sunulmadığı” hususunda bilgi
talebinde bulunulmuştur. Cevaben gönderilen yazıda “Çimsa’nın uyguladığı prim
sisteminde Çimsa ile münhasır çalışmayı gerektiren herhangi bir şart/gerekçe
bulunmamaktadır” ifadeleri yer almaktadır. Ayrıca, Çimsa Mersin’de gerçekleştirilen
yerinde inceleme sırasında elde edilen bazı belgelerin bu beyanla örtüştüğü 580
anlaşılmıştır. Belgelerde Çimsa yetkililerinin prim sistemi hakkında bazı iç
yazışmalarda bulunduğu görülmekte, ancak münhasırlık gibi bir koşulun bir kriter
olarak tasarlandığına dair bir bulguya rastlanılmamaktadır. Prim sisteminde
münhasırlığın bir gerekçe olmadığını savunmak için teşebbüs temsilcisi tarafından
sunulan benzer iç yazışmalarda da bu yönde bir ifadenin olmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla mevcut bilgi ve belgeler itibariyle Çimsa’nın prim sisteminde münhasırlığı
bir koşul olarak öne sürdüğünü düşündürecek herhangi bir bulguya rastlanmadığı
belirtilmelidir.
Değerlendirilmesi gereken üçüncü husus, Çimsa’nın gayrı resmi yollarla Çimsa
ürünlerine ek olarak, rakip ürünlerin de alım satımını gerçekleştiren bayileri baskı 590
altına alıp almadığıdır. Sağlayıcılar, dağıtım ağlarındaki alıcıların rakip ürünleri
satmasını engellemek amacıyla; sözleşme yenilememe ya da feshetme, sevkiyatları
geciktirme, mal vermeme gibi araçları kullanabilmektedirler. Bu gibi uygulamalar
neticesinde ‘hukuki’ açıdan bu yönde bir yükümlülük altında olmayan alıcıların ticari
açıdan zor durumda kalmalarından ötürü, ‘fiili’ olarak rakip malları satmaktan imtina
etmeleri gibi bir durum söz konusu olabilmektedir.
Yerinde inceleme sürecinde elde edilen belgeler incelendiğinde, Çimsa’da son
dönemde ‘müşteri bağlılığı’, ‘sadakat’ gibi kavramların üzerinde durulan çalışmalar

11 Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) tarafından münhasır politikaların sık bir şekilde kararlara konu
edildiği görülmektedir. Hoffman La-Roche (HLR)11, Şeker Karteli11, Michelin II11, British Airways11, bu
alanda bazı örnekler teşkil etmektedir.
12 Benzer şekilde Kurul içtihatlarında da belirli şartlar alında münhasırlık politikalarının yasaklanabildiği
dikkat çekmektedir. 3.3.2004 tarih ve 04-18/153-35 sayılı Phillip Morris, 6.4.2006 tarih ve 06-24/304-71
sayılı Frito Lay, 8.2.2011 tarih ve 10-14/175-66 sayılı İzocam kararları Kurul’un münhasırlık
uygulamalarını değerlendirdiği bazı kararlardır.

11-44/979-329
18
gerçekleştirildiği görülmektedir. Bölge ve müşteri tipi bazında müşterilerin sadakatleri
takip edilmekte ve sadakat artışları/azalışları gerekçelendirilmeye çalışılmaktadır. 600
Aralık 2010’da Çimsa’da ‘Müşteri Bağlılığı Araştırması’ isimli bir çalışmanın
gerçekleştirildiği görülmektedir. Araştırmada temel amacın; “Çimsa müşterileri
genelinde, Çimsa’ya bağlılık düzeyini, müşterilerin duygusal ve rasyonel motivasyon
düzeylerini, Çimsa markası ile ilgili algıları ve iyileştirilmesi gereken temas noktalarını
ortaya çıkarmak ve belirlenen kırılımlar bazında bağlılık, motivasyonlar, ve öncelikli
temas noktalarının nasıl farklılaştığını belirlemek” olduğu belirtilmektedir. Çalışmada
müşteri bağlılığını ölçmede temel amaç olarak “Müşterilerinin beklentilerini
karşılamanın ötesine geçerek, müşterilerin Çimsa’nın karlılığını arttıracak şekilde
davranmalarını sağlamak ve Çimsa’nın karlılığını arttırmak” gösterilmektedir. Bir
başka belgede 2009 yılında Kayseri bölge pazarlama planında yeniden satıcı ve 610
bağımsız hazır beton üreticileri kanalları açısından temel stratejinin “markalaşma,
farklılaşma ve sadakat” olduğu ifade edilmekte, bu strateji ile “pazar payının
korunmasının” ve “piyasa risk minimizasyonunun” amaçlandığı belirtilmektedir.
Çimsa Ankara’da gerçekleştirilen yerinde incelemede elde edilen bir belgede dağıtım
kanallarına ilişkin bazı değerlendirmelere yer verildiği görülmektedir:
“… Torbalı çimento girişlerini kontrol etmek büyük ölçüde fiyatlandırma ile mümkün
olacağı için, bayi kanalıyla pazar payının korunması oldukça zordur. (………TİCARİ
SIR……….).
Rakiplere karşı rekabet avantajının devam ettirilmesi, BHB (bağımsız hazır beton) ve
kaptif kanaldaki rakip girişlerin önüne geçilmesiyle mümkün olabilecektir. 620
(………TİCARİ SIR……….), BHB kanalının sadakati ve memnuniyetinin arttırılması
açısından önemli bir yere sahiptir. …
Dağıtım kanallarının yeniden yapılandırılması bağlamında, (………TİCARİ
SIR……….). (………TİCARİ SIR……….), dağıtım kanalları ve kullanıcılarla daha
yakın ilişki tesis etmek için, bölge satış personellerinin yanı sıra pazarlama
bölümünün sık periyotta gerçekleştireceği ziyaretler ve özellikle genel müdür ve genel
müdür yardımcılarının ziyareti öngörülmektedir. (………TİCARİ SIR……….), Çimsa
aidiyeti ve sadakati tesis edilmeye çalışılacaktır.”
Bu bağlamda, mevcut belgeler; Çimsa’nın dağıtım kanalına bir önem atfetmeye
başladığına ve pazar gücünü korumak amacıyla dağıtım kanalının sadakatini 630
arttırmayı sağlayacak bir takım politikalar benimsemeyi tasarladığına yönelik bulgular
sunmaktadır. Bununla birlikte, belgeler bu stratejinin kapsamının ne olacağı
hususunda bir fikir vermemektedir. Yerinde incelemeler sırasında Çimsa’nın rakip
ürünlerin dağıtımı ile iştigal eden dağıtıcılarına baskı ya da zorlama uyguladığı
yönünde yorumlanabilecek herhangi bir belge elde edilememiştir. Başvuru konusu
iddialarda belirtildiği şekilde Çimsa’nın dağıtıcıları ile olan ilişkisini dağıtıcıların rakip
ürünler satmaya başlaması nedeniyle sonlandırdığına dair bir bulguya da
rastlanamamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara 640
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy