Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-210 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-67/1418-535
Karar Tarihi : 27.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Metin PEKTAŞ, Selen Yersu ŞAHİN
C. BAŞVURAN : Gediz Ticaret ve Sanayi Odası
Uluoymak Mh. 2. Sk. No:1 Gediz/Kütahya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Nasuh Akar Mh. Türkocağı Cd. 22 Sk. No: 34/3 Balgat/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çinigaz)
tarafından gerçekleştirilen çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'a aykırı olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili Oda tarafından yapılan başvuruda, yerel basında yer alan 20
bazı haberler ve kendilerine gönderilen şikâyetlere yer verilerek, Kütahya ve ilçelerinde
doğal gaz dağıtım faaliyeti gerçekleştiren Çinigaz’ın doğal gaz dağıtım pazarındaki bazı
davranışları hakkında şikâyette bulunulmuştur.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.07.2010 tarih ve 5443 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 07.09.2010 tarih ve 2010-1-210/İİ-10-354-MP sayılı İlk
İnceleme Raporu, 16.09.2010 tarih ve 10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-59/1225-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 19.10.2010 tarih ve 2010-1-210/ÖA-10-354-MP sayılı
Önaraştırma Raporu 20.10.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/405 sayılı Başkanlık 30
önergesi ile 10-67 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak, Çinigaz
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı; bununla birlikte, şikâyetin doğal gaz
piyasası mevzuatı çerçevesinde değerlendirilmesi bakımından önaraştırma raporu ve
eklerinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)’na iletilmesinin yerinde olacağı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Çinigaz, EPDK tarafından kendisine verilmiş olan 30 yıl süreli doğal gaz dağıtım lisansı 40
ile Kütahya ilinde doğal gaz dağıtımı yapmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “doğal
gaz dağıtımı pazarı” olarak belirlenmiştir.
10-67/1418-535
2
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Çinigaz’ın doğal gaz dağıtım lisans bölgesinin Kütahya ili olması nedeniyle, ilgili coğrafi
pazar “Kütahya” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
Kütahya ve ilçelerinde doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmak üzere kurulmuş olan Çinigaz,
bu faaliyete yönelik olarak 30 yıl süreyle geçerli doğal gaz dağıtım lisansına sahiptir.
Çinigaz’ın Kütahya ve ilçelerinde doğal gaz dağıtım pazarında hâkim durumdadır.
Çinigaz’a yönelik şikâyetler ile bu şikâyetlere ilişkin olarak Çinigaz tarafından gönderilen 50
açıklamalar ve bunlara ilişkin değerlendirmelere aşağıda sırasıyla yer verilmektedir:
- Doğal gaz dağıtımı yapılan bazı bölgelerde abonman bedeli adı altında 212,4 ABD
Doları abone bağlantı ücreti alınırken bazı bölgelerde uygulanan kampanyalar
çerçevesinde böyle bir bedel tahsil edilmediği ya da daha düşük bir bedel tahsil edildiği,
bu yolla farklı ilçeler arasında ayrımcılık yapıldığı hususu şikâyete konu edilmektedir. Bu
konuya ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda şöyle bir açıklama
getirilmektedir:
“… Abone bağlantı bedeli üst sınırı her yılın başında EPDK tarafından belirlenmekte
olup, 2010 yılında uygulanmakta olan abone bağlantı bedeli, EPDK’nın 29.12.2009 tarih
ve 2357 sayılı kararı doğrultusunda ilk bağımsız bölüm sayısı (BBS) için 289 TL olarak 60
uygulanmaktadır. Bağlantı talebinde bulunulan binadaki daire sayısına göre
hesaplanacak BBS; dairenin 200 m²’ye kadar brüt alanı için 1 (bir) alınmakta, bundan
sonraki ilave her 100 m²’ye kadar alan için abone bağlantı bedeli 241 TL arttırılmaktadır.
Dağıtım bölgemiz kapsamındaki Kütahya Merkez ile Tavşanlı, Emet ve Gediz
ilçelerinde, EPDK’nın yukarıda belirtilen 2010 yılı uygulamalarına ilişkin kararı
doğrultusunda, üst sınırdan abone bağlantı bedeli alınmakta olup, farklı bir uygulama
söz konusu değildir.
Bununla birlikte, önceki yıllarda doğal gazın tanıtımı ve abone yoğunluğunun arttırılması
amacıyla, Kütahya Merkez ve/veya Gediz, Tavşanlı ve Emet ilçelerinde bazı
kampanyalar yapılmıştır. Başlangıç ve bitiş tarihleri belirtilerek yapılan bu 70
kampanyalarda, belirtilen tarihler arasında abone olanlara belirli miktarda hediye gaz
verilmiş, ayrıca abone bağlantı bedeli alınmaması uygulaması yapılmıştır. …”
Açıklamalardan görüldüğü üzere, EPDK, doğal gaz dağıtım şirketlerinin uygulayacakları
abone bağlantı bedeli için üst sınır getirmekte; bu sınırın altında tutarlarda abone
bağlantı bedeli tahsil edilmesine ise herhangi bir engel getirmemektedir. Şikâyete konu
edilen eylemler, Çinigaz’ın, dağıtım bölgesi içerisinde bulunan ilçelerde, doğal gaz
tüketicisi sayısını arttırmak amacıyla abone bağlantı bedelinin alınmaması ya da
bedelsiz doğal gaz temini şeklindeki kampanyalar çerçevesinde gerçekleştirdiği
uygulamalardır. Esasen bu tür uygulamalar, tüketicilerin doğal gaz kullanımına geçişteki
geçiş maliyetlerinin bir ölçüde dağıtım şirketi tarafından üstlenilmesi ve böylelikle doğal 80
gaza geçişin hızlandırılması amacıyla gerçekleştirilmekte ve bu yönleriyle bu ilçelerdeki
tüketicilerin lehine sonuçlar yaratmaktadır. Bununla birlikte, bu kampanyaların tüm
ilçelerde eşit şekilde uygulanmaması farklı ilçelerde yaşayan tüketiciler açısından
farklılık doğurmaktadır. Bu tür eylemlerin, Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun 6. maddesi
ve Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 32. maddesi çerçevesinde ayrımcı bir
uygulama olup olmadığı hususu EPDK tarafından değerlendirilecek bir konudur. 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi açısından ise, bu tür farklılaşmaların, dağıtım şirketinin
10-67/1418-535
3
bölgesel pazarlama faaliyetlerinin farklılaşması niteliğinde olduğu ve herhangi bir şekilde
“kötüye kullanma” davranışı olarak değerlendirilemeyeceği neticesine varılmıştır.
- Doğal gaz tüketicilerinin yaz aylarında doğal gaz satın alarak kışa hazırlık yapmalarına 90
olanak sağlayan ön ödemeli kartlı sayaçların kullanılmadığı, bunların yerine daha eski
bir teknoloji olan mekanik sayaçların kullanıldığı şikâyete konu edilmektedir. Bu konuya
ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda şu ifadelere yer verilmektedir:
“… Kütahya Merkez’de alt abone olarak isimlendirilen, sadece mutfak ve sıcak su
amaçlı doğal gaz kullanan aboneler dışında kalan tüm abonelere ön ödemeli sayaç
takılmıştır ve uygulama bu şekilde devam etmektedir. Daha sonra lisansımıza ilave
edilen; Tavşanlı, Emet ve Gediz ilçelerinde ise, mekanik sayaç (faturalı sayaç)
kullanılmakta olup, bu ilçelerdeki kamu kuruluşlarında ön ödemeli sayaç
kullanılmaktadır.
Sayaç ile ilgili faaliyetler EPDK tarafından uygulamaya konulan Dağıtım ve Müşteri 100
Hizmetleri Yönetmeliği’nin 40. maddesi doğrultusunda yapılmakta olup, (…) 18.12.2009
tarihli ve 27436 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklik çerçevesinde, söz konusu
maddeye aşağıdaki paragraf ilave edilmiştir:
‘Bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin
yazılı talebi doğrultusunda, dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli
sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi sayaç değişimi hususunda müşterilerine hiçbir
şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul
Kararıyla belirlenir.’”
Mekanik sayaçlar ile ön ödemeli sayaçlar arasında, tüketici açısından anlam ifade eden
ve şikâyete esas teşkil eden temel farklılık; ön ödemeli sayaçların, müşterilere zam 110
dönemlerinden önce doğal gaz alma imkânı yaratmasıdır. Bu nedenle şikâyete konu
edilen husus, Çinigaz’ın ön ödemeli sayaçları takmaktan imtina ederek, tüketicilerin zam
öncesi fiyatlardan yararlanmasını engellemek olduğudur.
Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin 40. maddesine göre, talep edilmesi halinde mekanik
sayaçların dağıtım şirketi tarafından ön ödemeli sayaçlarla değiştirileceği, ancak bu
konuda müşterilere herhangi bir zorlamada bulunamayacağı hükme bağlanmıştır.
Çinigaz yetkilileri tarafından yazılı ve sözlü olarak yapılan açıklamada; talepte bulunan
ve EPDK tarafından belirlenen bedeli karşılayan tüm müşterilere ön ödemeli sayaçların
takıldığı, ancak pek çok bölgede tüketim miktarlarının çok düşük olması nedeniyle
müşterilerin bu bedelleri ödeyerek ön ödemeli sayaca geçişte isteksiz olduğu ifade 120
edilmiştir.
- Şikâyet başvurusunda, müşterilere, bankalar aracılığıyla otomatik ödeme imkânı gibi
bir kolaylığın tanınmadığı, tahsilât bürolarının sayısının yetersiz olması nedeniyle, bu
durumun sürekli olarak doğal gaz açma-kapama cezalarına neden olacağı ifade
edilmektedir. Bu konuya ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda, mevcut
durumda otomatik ödeme uygulamasının yapılmadığı; ancak bankalarla bu konudaki
görüş alışverişinin sürdüğü ifade edilmektedir. Ayrıca Çinigaz yetkilileri raportörlerle
yaptıkları görüşmede, Kütahya’da henüz çok yüksek doğal gaz cirolarının bulunmaması
nedeniyle bankaların bu hizmeti sağlamada isteksiz olduğunu sözlü olarak ifade
etmişlerdir. 130
- Şikâyet başvurusunda yer verilen bir diğer husus, bağlantı çalışmaları sonrasında bina
önlerinin hasarlı bırakıldığı iddiasıdır. Çinigaz tarafından gönderilen yazıda; bina önü
inşaatlarının, yani servis hattı ve servis kutusu konulması çalışmalarının, Doğal Gaz
10-67/1418-535
4
Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36. maddesi çerçevesinde,
abone bağlantı bedelinin tahsilinden itibaren en geç doksan gün içerisinde tamamlandığı
belirtilmektedir.
- Doğal gaz abonelik sürecinin uzun ve zahmetli olduğu şeklindeki şikâyete yönelik
olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda, abonelik sürecinin, Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 36, 37 ve 38. maddeleri
çerçevesinde işlediği ifade edilmektedir. 140
Yönetmeliğin 36. maddesinde şu hükümler yer almaktadır:
“… Dağıtım şirketi, bağlantı talebini en geç on beş gün içinde değerlendirir ve talebi
uygun bulması durumunda bağlantının gerçekleştirilmesi için gereken işlemleri yapar,
uygun bulmaması halinde ise gerekçelerini yazılı olarak talep sahibine bildirir. Talebi
uygun bulunan talep sahibi ile bağlantı anlaşması imzalanır.
(…)
Abone bağlantı bedeli, bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus
olmak ve iade edilmemek üzere dağıtım şirketince tahsil edilir. Servis hattı, abone
bağlantı bedelinin tahsilinden itibaren en geç otuz gün içerisinde tamamlanır, ancak
talep sahibinin kabul etmesi halinde ve Bağlantı Anlaşmasına son tarihin yazılması 150
kaydıyla bu süre doksan güne kadar uzatılabilir. …”
Yine aynı Yönetmeliğin 37. maddesinde şu hükümler yer almaktadır:
“ İç tesisatların projelendirilmesi ve yapımı, bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin
sahibi ya da bunların yetkili temsilcileri tarafından sertifika sahiplerine yaptırılır. Sertifika
sahibi firma ile başvuru sahipleri arasında yapılacak işin kapsamı ve koşullarını
belirleyen bir sözleşme imzalanır. Bu sözleşmenin bir sureti sertifika sahibinin projenin
onayı için dağıtım şirketine vereceği müracaat dosyasında yer alır. İç tesisat ve/veya
dönüşüm projesinin dağıtım şirketince onaylanmasından sonra iç tesisatı yapacak olan
firma sözleşme kapsamındaki tüm yükümlülüklerini sigortalatır ve bununla ilgili belgeler
dağıtım şirketine teslim edilmeden iç tesisatın yapımına başlanmaz. 160
(…)
Dağıtım şirketi, yaptırılan iç tesisatı ilgili mevzuat hükümlerine göre, tesisatın kontrol ve
onayı için kendisine yapılan müracaat tarihinden itibaren en geç on gün içinde kendi
teknik personeline veya iç tesisatı yapan firma dışında kendi adına çalışan sertifika
sahiplerine kontrol ve test ettirir ve uygun bulması halinde onaylar. Uygun bulmaması
halinde ise, tespit edilen hata ve eksiklikler giderildikten sonra, kontrol ve testlere ilişkin
işlemler yeniden yapılır.
İç tesisatın işletmeye alınması; ilk abonelik sözleşmesinin imzalanmasından sonra
sistemin yakıcı cihaz dahil çalışır durumda olması şartıyla, dağıtım şirketi yetkilisi, iç
tesisatı yapan firma yetkilisi ve müşterinin birlikte imzaladığı bir tutanakla kayıt altına 170
alınır. …”
Yönetmeliğin 38. maddesinde ise şu hükümler yer almaktadır:
“Abonelik sözleşmesi; iç tesisatın onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine
ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahsilinden
sonra imzalanır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya
tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır. İlk abonelikte 37 nci madde
çerçevesinde abonenin doğal gazı en geç beş gün içinde kullanıma açılır. İlk abonelikten
10-67/1418-535
5
sonra aynı adreste yapılacak tüm yeni abonelik işlemlerinde ise; doğal gazın kullanıma
açılması iç tesisatın dağıtım şirketi veya kendi adına çalışan sertifikalı şirketlerce kontrol
edilmesinden sonra yapılır. …” 180
Görüldüğü üzere, doğal gaz abonelik süreci ile zaman çizelgesi, doğal gaz piyasası
mevzuatında detaylı şekilde düzenlemeye tabi tutulmuştur.
Sonuç olarak, şikâyet konusu hususların her birinin, doğal gaz piyasası mevzuatınca
ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olduğu; bu nedenle söz konusu hususlarda öncelikli olarak
başvurulacak merciin EPDK olması gerektiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, başvuru
kapsamında yer alan iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında bir
soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak, Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun'un 190
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy