Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-68 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-28/547-165
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit 10
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Selvi KOCABAY
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Akbank T.A.Ş.
Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN
Mete Cad. 12/7 Taksim 34437 İstanbul
D. TARAFLAR : - Akbank T.A.Ş.
Sabancı Center 4.Levent/İstanbul
- Citibank A.Ş.
İnkılâp Mh. O. Faik Atakan Cd. Yılmaz Plaza No:3 20
Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: "Citi Wings Kredi Kartı ve Citibank Global Programları
İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi"ne menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.03.2011 tarih ve 1814 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.04.2011 tarih ve 2011-4-68/ MM-11-378.HG sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.04.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-130.01.03/173 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Akbank A.Ş. (Akbank) ve Citibank A.Ş. (Citibank) arasında 21.2.2011 tarihinde 30
imzalanan “Citi Wings Kredi Kartı ve Citibank Global Programları İşbirliği ve Marka
Lisans Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Söz konusu Sözleşme’nin, taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan
değerlendirme sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne
alınarak, söz konusu Sözleşme’ye imza tarihi olan 21.2.2011 tarihinden itibaren muafiyet
tanınması gerektiği
görüşüne yer verilmiştir. 40
11-28/547-165
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Dosya konusu bakımından, ilgili ürün pazarı teşebbüslerin akdettikleri sözleşmenin etki
edeceği pazardır. Akbank ve Citibank esas olarak bankacılık hizmetleri pazarında
faaliyet göstermektedir. Başvuru konusu Sözleşme de tarafların kredi kartları alanındaki
faaliyetlerine ilişkindir. Sözleşme ile Citibank, müşterilerine “Wings” marka ve logolu kart
ihraç edebilecek; bu kartlarla müşterilerine mevcut Wings Kart üye işyerlerinde taksitli 50
alışveriş ve ödül kazanma imkânı tanıyabilecektir. Ayrıca yapacağı üye işyeri
sözleşmeleri ile Citibank ve Akbank kredi kartlarının kullanılabileceği üye işyeri ağını
genişletebilecektir. Bu çerçevede bildirime konu dosyaya ilişkin ilgili ürün pazarı; “çok
markalı kredi kartları ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring)
olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Taksitli alışveriş ve ödül biriktirme imkânı sağlayan çok markalı kredi kartlarının etkili
olduğu coğrafi pazar, söz konusu kartların ülkemiz genelinde kullanılması dolayısıyla
“Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 60
H.2.1. Taraflara İlişkin Bilgiler
H.2.1.1. Akbank T.A.Ş.
1948 yılında kurulan Akbank, hâlihazırda İstanbul’daki Genel Müdürlüğü ve 20 Bölgesel
Müdürlüğüyle birlikte 912 şubeyi kapsayan bir dağıtım ağı ile çalışmaktadır. Akbank,
yurtdışındaki faaliyetlerini Hollanda (Akbank N.V.), Almanya (Akbank AG) ve Dubai’de
(Akbank Dubai Limited) bulunan iştirakleri ve Malta’da bulunan bir şubesiyle
sürdürmektedir.
Akbank, temel bankacılık hizmetlerinin yanı sıra bireysel, ticari, kurumsal, özel
bankacılık ve uluslararası ticaretin finansmanı hizmetlerini sunmaktadır. Bankacılık dışı
finansal hizmetler ile sermaye piyasası ve yatırım hizmetleri ise, Banka’nın iştirakleri 70
tarafından verilmektedir.
Akbank ve Citibank arasında stratejik işbirliği yapılmasını düzenleyen ve Rekabet
Kurulu’nun 06-95/1194-360 sayılı kararı ile beş yıl muafiyet tanınan Anlaşma ile birlikte
Citigroup Akbank'ın %20'sine stratejik ortak olmuştur. Bu stratejik ortaklıkla, yeni ticari
bankacılık faaliyetlerinin geliştirilmesi, mevcut ürün gamının iyileştirilmesi ve yeni
ürünlerinin geliştirilmesinde önemli katkılar sağlaması hedeflenmektedir.
H.2.1.2. Citibank A.Ş.
Türkiye'deki çalışmalarına 1975 yılında kurumsal bankacılık hizmetleri ile başlayan
Citibank, 1981 yılından itibaren faaliyetlerini şube statüsünde sürdürmüştür. 1996 yılında
bireysel bankacılık, 1998'de ise ticari bankacılık hizmetleri sunmaya başlayan Citibank, 80
kurumsal ve ticari müşterilerine krediler, hazine ürünleri, kurumsal finansman, nakit
yönetimi, dış ticaret finansmanı, menkul kıymet saklama hizmetlerini sunmaktadır.
Citibank’ın Türkiye'deki bireysel bankacılık ürün ve hizmetleri, TL ve döviz cinsinden
mevduat ürünleri, yerli ve yabancı yatırım fonları, bireysel kredi ve kredi kartlarını
kapsamaktadır.
11-28/547-165
3
2006 yılı başında uygulamaya koyduğu büyüme planı kapsamında şube ağını genişleten
Citibank, şubeleri, ATM'leri, Citibank Online ve CitiDirect Online internet bankacılığı ile
CitiPhone ve CitiService telefon bankacılığı kanalı ile kurumsal, ticari ve bireysel
bankacılık müşterilerine hizmet sunmaktadır.
Citibank, 2007 yılında %20 hissesini alarak Akbank'a stratejik ortak olmanın yanı sıra, 90
yine aynı yıl Opus Menkul Değerler A.Ş.’yi satın alarak Citi Menkul Kıymetler A.Ş. olarak
Türkiye’de menkul kıymetler hizmeti sunmaya başlamıştır.
H.2.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu “Citi Wings Kredi Kartı ve Citibank Global Programları İşbirliği ve Marka
Lisans Sözleşmesi” (Sözleşme), Citibank tarafından çıkarılacak Citi Wings kredi
kartlarının, kuralları ve işleyişi Akbank tarafından belirlenen Wings Kredi Kartı
uygulamalarının altyapısından yararlanarak Axess üye işyerlerinde kullanılabilmesi,
tarafların hak ve yükümlülükleri, “Wings” markasının Citibank tarafından kullanımının
esasları ile Akbank’ın Akbank Wings Kredi Kartlarını yararlandıracağı Citibank Global
Programlarının kuralları ve işleyişine ilişkin şartları düzenlemektedir. 100
Sözleşme ile Akbank, Citibank’a Türkiye’de ve internette Citi Wings Kredi Kartı
düzenleme ve pazarlama hakkı tanınmaktadır. Sözleşme kapsamında olan Wings
ürünleri, Visa ve MasterCard markaları altında Basic ve Black kartlarıdır. Sözleşme’nin
süresi düzenleme tarihinden itibaren 10 yıl olarak belirlenmiştir. Ancak taraflar sürenin
bitiminden 6 ay öncesinden noter vasıtası ile yazılı olarak Sözleşme’nin sona erdiğini
karşı tarafa bildirmezse, Sözleşme aynı şartlarla 3 yıl daha kendiliğinden yenilenmiş
sayılacak ve bu hüküm izleyen yıllar için de geçerli olacaktır. Dolayısıyla Sözleşme
belirsiz süreli sözleşme şeklinde düzenlenmiştir.
H.2.3. Değerlendirme
H.2.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi 110
Bildirime konu Sözleşme’nin “Sözleşmenin Konusu” başlıklı 5.1. maddesinde, … hükmü
yer almaktadır.
Sözleşme’nin “Kapsam” başlıklı 5.3. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.4.1. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.4.2. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.4.3. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.4.6. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.5. maddesine göre …
Sözleşme’nin 5.6. maddesinde … Sözleşme’nin 5.7 maddesinde …
Sözleşme’nin uygulama ve işleyiş kurallarını açıklayan Ek-1’de ise aşağıdaki hükümler 120
bulunmaktadır:
1. maddede yar alan, Wings-Citibank işbirliği modeline göre … 2. maddede açıklanan
Wings-Citibak işbirliği prensiplerine göre ise, Wings …
Üye işyeri faaliyetleri ile ilgili olan 4.5. maddeye göre, …
Citi Wings kredi kartı hesap kesim tarihini düzenleyen 7. maddeye göre …
11-28/547-165
4
H.2.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini haiz Akbank ile
Citibank, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı olarak
belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 130
4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar… hukuka aykırı ve yasaktır.”
hükmü yer almaktadır. Bu çerçevede, aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip
olan iki teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme
4. madde yasağına tabi olacağından, bildirime konu Sözleşme’ye Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Sözleşme’nin reklam ve tanıtım faaliyetlerini düzenleyen ve Citibank’ın
Akbank’ın onayı olmaksızın kamuya yönelik tanıtım yapamayacağını öngören 5.5.
maddesi, Ek-1’de yer alan ve Citibank’ın Citi Wings kredi kartları için üye işyeri edimi 140
gerçekleştiremeyeceğini düzenleyen 4.5. maddesi ve Citibank’ın ekstre tarihlerini
sınırlayan 7. maddesi rekabeti sınırlayıcı niteliktedir. Bu maddeleriyle de, teşebbüsler
arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un
4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
gözükmemektedir.
Diğer yandan Sözleşme’de Citibank’ın müşterilerden isteyeceği ücret, faiz ve
komisyonlarda özgürce karar alabilmesine engel teşkil edebilecek herhangi bir hüküm
bulunmamaktadır. Ayrıca tarafların gelecekte benzer nitelikte işbirliği yapmalarına engel
teşkil edebilecek hükümler yer almamaktadır. Sözleşme’nin 5.3.3 maddesinde bu husus
Akbank için açıkça belirtilirken, Citibank’ın da bu yönde bir işbirliğine gidemeyeceğine 150
ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
H.2.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, mal veya hizmetlerin
alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmaları kapsamakla birlikte, rakip
teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalara uygulanamamaktadır. Rakip
teşebbüsler ise Tebliğ’in tanım maddesinde, aynı ürün pazarında faaliyette bulunan
veya bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar olarak tanımlanmıştır.
Akbank ve Citibank çok markalı kredi kartları pazarında birbirlerine rakip teşebbüslerdir.
Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile anlaşmaları bulunmaktadır.
Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün pazarı bölümünde yer verilen iki 160
pazarda da birbirine rakip konumundadırlar. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime
konu Sözleşme’ye taraf olan teşebbüsler rakip konumda oldukları için 2002/2 sayılı
Tebliğ’in incelemeye konu Sözleşme’ye uygulanma kabiliyetini haiz olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
H.2.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için Kanun’un
5. maddesinde öngörülen iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte sağlanması
gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 170
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
11-28/547-165
5
Teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının Kanun’un 4.
madde hükümlerinden muaf tutulması için aranan ilk olumlu şart ekonomik açıdan bir
değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının
somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle birlikte, genel olarak üretim
ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın
sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağlandığı kabul
edilmektedir.
Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, “Citi Wings Kredi Kartı 180
ve Citibank Global Programları İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi” sonucunda kapalı
ağ olarak faaliyet gösteren Wings üye işyeri ağı Citibank ile birleşmiştir. Bu yolla
Citibank mevcut üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği
kartları kullandırma imkânına sahip olacaktır. Citibank böylece yeni üye işyeri
anlaşmaları yapmasa dahi, mevcut üye işyeri ağından faydalanacak ve güçlü bir marka
ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasındaki pazar payını artırma imkânına
kavuşacaktır.
Diğer yandan, Sözleşme’ye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz konusu
Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin sunulmasında gelişme ve
iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir. Citibank altyapı yatırımlarını 190
artırmak yerine Wings’in mevcut geniş ağından faydalanabilecek; yeni POS maliyeti
üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet
gösterecektir. Böylece Citibank müşterileri açısından bankacılık hizmetlerinin önemli
parçalarından biri olan kredi kartları pazarında hizmet alımında iyileşme sağlanması söz
konusu olacaktır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi
için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ve tüketicinin bundan fayda sağlaması gerekmektedir.
Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş 200
olmakla birlikte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne
daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da
tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması gereken
Citibank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası değişmelerdir. Bu
bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları pazarında hâlihazırdaki
Citibank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi kartı hizmetinin sağladığı
avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin güvenli hizmet almaları ve yaygın bir
üye işyeri ağına sahip olan Wings kredi kartının sağladığı ödül/puan uygulamasından
faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Citibank müşterilerinin Türkiye’nin en 210
yaygın üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkânına sahip olmaları
tüketici yararı açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift
taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne
karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bunlardan ilki kart kullanıcının
talebi, ikincisi ise üye işyerinin talebidir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar
çok üye işyerine sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi
kartı ne çok tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu
yerleştirmek konusundaki saikleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki
11-28/547-165
6
bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir tüketici
grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla işbirliği ile gelen pazar 220
payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili şartının karşılanması
açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu anlaşma
ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalı, bir
başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar
sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamalıdır.
Kredi kartlarının alışveriş işlem cirolarına göre hesaplanan pazar payları bakımından
2009 yılı itibarıyla Akbank’ın %...; Citibank’ın ise %... pazar payı olduğu görülmektedir.
Buna göre bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları %... olacağından, ilgili 230
pazarın önemli bir bölümünde rekabet ortadan kalkmayacaktır. Dahası işbirliği
sözleşmesinin tarafı olan Akbank ve Citibank, kredi kartları pazarında pazar lideri
konumunda bulunan diğer bankalara karşı bu Sözleşme vasıtasıyla daha güçlü birer
rakip konumuna geçebilecekleri için anılan Sözleşme’nin kredi kartları pazarındaki
rekabete katkısı da olacaktır.
Sonuç olarak, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı
değerlendirmesine ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması 240
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık izlenen amacın elde edilmesi
için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin sınırlanmasının
gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile
amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı
yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
“Citi Wings Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi” ile amaçlanan
teşebbüslerin üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile
daha etkin rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme bu doğrultuda hazırlanmış ve
rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu 250
sözleşmeye, bireysel muafiyet verilebileceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Akbank A.Ş. ve Citibank A.Ş. arasında 21.02.2011 tarihinde imzalanan "Citi Wings
Kredi Kartı ve Citibank Global Programları İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi"ne menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine,
- "Citi Wings Kredi Kartı ve Citibank Global Programları İşbirliği ve Marka Lisans
Sözleşmesi"nin, taraflarının rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden 260
yararlanamayacağına,
11-28/547-165
7
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda;
anılan maddede belirtilen şartların tamamının karşılandığı göz önüne alınarak, söz
konusu Sözleşme'ye Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan
21.02.2011 tarihinden itibaren muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy