Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-3-57 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-52/737-309
Karar Tarihi : 12.09.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK (İkinci Başkan), Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Hakan Deniz KARAKOÇ, Nesrin SAĞLAM, Hatice ODABAŞ BUBA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.
Temsilcisi: Av. Gökçe ÜNAL KAYIKÇI
Esenkent Mah. Deniz Feneri Sokak No:4 34776
Ümraniye/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. ile Doğadan Gıda Ürünleri
Sanayi ve Pazarlama A.Ş. arasında imzalanan Ana Distribütörlük Sözleşmesi’ne
muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 02.09.2013 tarihinde giren yazıyla
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 04.09.2013 tarih ve 2013-3-57/MM sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı “siyah çay
ürünleri” pazarı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu, %40 pazar payı
eşiğinin aşıldığı “paketlenmiş bitki ve meyve çayları” pazarı bakımından 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamının karşılanması nedeniyle bireysel
muafiyetten yararlanabileceği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1.Taraflar
Doğadan Gıda Ürünleri Sanayi ve Pazarlama A.Ş. (DOĞADAN)
(4) DOĞADAN şirketinin kontrolü, İrlanda Cumhuriyeti merkezli ve hisselerinin tamamı
dolaylı olarak merkezi Atlanta, Georgia, ABD’de bulunan The Coca-Cola Company
(TCCC)’ye ait olan European Refresments (ER)’e aittir.
(5) TCCC, TCCC’nin mülkiyet zincirinde bulunan şirketlerin yöneticilerini atama yetkilerini
kullanarak ER’yi kontrol etmektedir. Dolayısıyla DOĞADAN tek başına ER ve dolayısıyla
TCCC tarafından kontrol edilmektedir.
Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (CCSD)
(6) 2002 yılında Coca-Cola İçecek A.Ş. (CCİ), Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (CCSD)’nin
hisselerinin %(…..)’sini satın almıştır. Bunun neticesinde CCSD, CCİ tarafından kontrol
edilen bir şirket durumuna gelmiştir. CCSD’yi kontrol eden en büyük ortak CCİ, Anadolu
Grubu ve TCCC tarafından birlikte kontrol edilen bir ortak girişimdir.
(7) CCSD son beş yıldır paketlenmiş bitki ve meyve çayı ile siyah çay pazarında satış ve
dağıtım faaliyetinde bulunmakta olup 2012 yılında gerçekleşen toplam net cirosu (…..)
13-52/737-309
2/5
dir. Ancak çay işi finansal olarak ayrı takip edilmediğinden paketlenmiş bitki ve meyve
çayı pazarı ayrımında kesin ciro bilgisi mevcut olmamakla birlikte hacim bazında CCSD
satışlarının % (…..) ’sini paketlenmiş bitki ve meyve çayı oluşturmaktadır.
G.2. İlgili Pazar
(8) Önceki Kurul kararlarındaki değerlendirmeler dikkate alınarak ilgili ürün pazarı,
“paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarı” ve “siyah çay pazarı” şeklinde ikiye ayrılırken
(9) ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Değerlendirme
G.3.1. İşlemin Niteliği
(10) Bildirime konu işlem, CCSD ile DOĞADAN arasında akdedilen “Ana Distribütörlük
Sözleşmesi (Sözleşme)”ne pazar payı eşiğinin aşıldığı “paketlenmiş bitki ve meyve
çayları” pazarı bakımından bireysel muafiyet tanınması talebidir. Sözleşme’nin süresi 1
yıl olarak belirlenmiştir.
(11) Sözleşme ile DOĞADAN, Sözleşme konusu ürünlerin belirlenen bölge (Türkiye) içindeki
yeniden satışı için CCSD’yi tek münhasır distribütörü olarak tayin etmektedir. İlgili
teşebbüslerin dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet göstermeleri nedeniyle, anılan
Sözleşme rekabet hukuku çerçevesinde bir dikey anlaşmadır.
G.3.2. Sözleşmenin 4054 Sayılı Kanun’un 4. ve 5. Maddeleri Kapsamında
Değerlendirilmesi
(12) Başvuru konusu Sözleşme ile CCSD, Sözleşme konusu DOĞADAN ürünlerinin satışı için
tek münhasır satıcı olarak tanımlanmakta ve münhasır distribütör olarak
yetkilendirilmekte, bu çerçevede DOĞADAN Sözleşme yürürlükte olduğu sürece ürünleri
bölgede dağıtmak veya satmaktan veya dağıtımı ve satışı için 3. kişileri
yetkilendirmekten kaçınmayı taahhüt etmektedir (m. 1 ve 2). Diğer yandan CCSD
Sözleşme ile ürünleri münhasıran DOĞADAN’dan almak, ürünleri Sözleşme’de
tanımlanan bölge dışına satmamak, ürünleri doğrudan veya belirli alt distribütörlere
satmak ve marka bütünlüğü, şirket imajı, ürün kalitesi vb. ile ilgili standartlara uygun
hareket etmek yükümlülükleri altına girmektedir (m. 3). Bunun yanında CCSD, Sözleşme
süresi boyunca taraflar arasında belirlenmiş olanlar dışında pazarlama faaliyetlerinde
bulunmamayı (m. 6) ve rakip ürün üretmemeyi, paketlememeyi, satmamayı,
dağıtmamayı, bunlara ilişkin işlem yapmamayı veya herhangi bir şekilde bağlantılı
olmamayı taahhüt etmektedir (m. 11). Ayrıca CCSD, her bir alt distribütör ile yapacağı
sözleşmede alt distribütörün rakip ürünleri satmamayı, dağıtmamayı, bunlara ilişkin işlem
yapmamayı veya herhangi bir şekilde bağlantılı olmamayı taahhüt etmesini sağlamakla
yükümlüdür (m. 7). Bunun yanında, Sözleşme’nin ekinde yer alan “Ek. 2 Hüküm ve
Şartlar” metninin 1.6. maddesine göre DOĞADAN yürürlükteki rekabet mevzuatına
uygun olmak kaydıyla azami satış fiyatını belirleyebilecek ve satış fiyatını tavsiye
edebilecektir.
(13) Bildirim konusu Sözleşme DOĞADAN’a getirilen tek alıcıya sağlama, CCSD’ye getirilen
rekabet etmeme yükümlülükleri ile azami ve tavsiye satış fiyatı belirleme hükmü
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlamaktadır. 2003/3
ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002 sayılı Tebliğ)’nin 2. maddesi uyarınca, bir sözleşmeye
söz konusu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin uygulanabilmesi için, “sağlayıcı konumundaki
teşebbüsün dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %40’ı aşmaması” gerekmektedir. Dosya konusu Sözleşme’de yer alan 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki sınırlamaların, 2002/2 sayılı Tebliğ
13-52/737-309
3/5
kapsamında ağır sınırlamalar olmadığı ve sözleşmeleri grup muafiyeti kapsamından
çıkarmayacağı dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşılmıştır.
(14) Bu bağlamda, %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı siyah çay ürünleri pazarı bakımından
Sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olup grup muafiyetinden istifade etmesi
nedeniyle bireysel muafiyet değerlendirmesine tabi tutulmamıştır. Diğer taraftan pazar
payı eşiğinin aşıldığı paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarı bakımından 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesine aşağıda
yer verilmiştir.
G.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(15) Rekabet Hukuku’nda dikey anlaşmalar yatay anlaşmalara göre pazardaki rekabeti daha
az kısıtlayan anlaşmalar olarak görülmektedir. Dikey anlaşmaların olumsuz etkileri
genellikle anlaşma taraflarından birinin pazar gücüne sahip olduğu durumlarda ortaya
çıkabilmektedir. Özellikle markalar arası rekabetin düşük seviyede olduğu pazarlarda,
dikey anlaşmaların rekabeti bozucu etkilerinin varlığının detaylı bir şekilde incelenmesi
önem taşımaktadır. Tersine markalar arası rekabetin yoğun bir şekilde yaşandığı
pazarlarda, ağır kısıtlamalar içermeyen dikey anlaşmaların rekabet üzerindeki olumlu
etkilerinin olumsuz etkilerinden daha baskın olduğu görülmektedir. Dikey anlaşmaların
pazardaki rekabet üzerindeki olumsuz etkileri, pazarın diğer alıcı veya satıcılara
kapatılarak giriş engeli yaratılması, markalar arası rekabet düzeyini düşürerek alıcılar
veya satıcılar arası gizli veya açık anlaşma riskinin artırılması ve aynı markanın
dağıtıcıları arasında marka içi rekabetin azalması sonucunun doğrulması şeklinde üç ana
başlık altında toplanabilir.
Malların Üretim veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(16) Muafiyet değerlendirmesinde önemli olan, üretim veya dağıtımda iyileşme ile ekonomik
ve teknik gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının faydalanması değil, bu
faydaların ekonomiye somut katkılarda bulunmasıdır. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının sağlanması, piyasalara yeni
girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması gibi hallerde belirtilen somut faydanın ortaya çıktığı kabul edilmektedir.
(17) Sözleşme ile getirilen rekabet sınırlamaları sayesinde, sağlayıcı satışlarını belirgin bir
hale getirmekte ve uzun süreli bir şekilde planlayabilmekte, distribütör ise satışını yaptığı
ürünlere daha fazla yoğunlaşabilmekte ve mal arzının sürekliliğinin sağlayarak etkinliğini
artırabilmektedir.
Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(18) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen
ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalanmasıdır.
(19) Sözleşme ile düzenlenen sistem çerçevesinde tüketicilerin ürünlere kolayca ulaşabilme
olanağına kavuşabilmeleri ve ürün çeşitliliğinden istifade edebilmelerinin amaçlandığı
anlaşılmaktadır. Malların tüketicinin kolay erişebileceği noktalara kadar ulaştırılması
üretici firma kadar tüketici için de önemlidir. Söz konusu Sözleşme ile mal arzının
sürekliliği sağlanacak ve tüketiciler değişik marka ürünler arasından seçim şansına
kavuşacaklardır.
(20) Ayrıca bedavacılık sorununun engellenmesi ile de firmalar satışlarını artırmak için tüketici
tercihlerine yönelik araştırma ve ürün geliştirme faaliyetlerine önem verecek, bu durum
13-52/737-309
4/5
ise sonuçta tüketicinin ihtiyaçlarını karşılayan ürünlerin piyasada yer almasını
sağlayacaktır.
(21) Son olarak sözleşme ile distribütöre getirilen sınırlamaların toptancı seviyesinde olması
nedeniyle tüketici tercihlerinde herhangi bir azaltıcı etki de doğurmayacaktır.
İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(22) Paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarında DOĞADAN hacim/adet olarak hesaplanan
pazar payı bakımından lider konumdadır. İlgili pazardaki ilk üç teşebbüsün pazar payı
toplamı %76’dır. Diğer kısmında yer alan ürünlerin önemli bir kısmı ise private label (özel
marka) markalardır.
(23) Her ne kadar yoğunlaşmış bir yapıda olsa da rekabet açısından pazarda herhangi bir
sorunun bulunmadığı kanısına varılmıştır. Şöyle ki, aynı nitelikli başvurunun
değerlendirildiği 29.04.2009 tarih ve 09-20/403-98 sayılı Karara esas bildirimde
DOĞADAN’ın 2008 yılı itibarıyla pazar payı % (…..) iken bu rakam 2012’de % (…..)’a
inmiştir. Ayrıca ilgili pazardaki büyüme hızı da yüksek seviyelerdedir (yıllık %10-15). Tüm
bu göstergelere ilaveten, pazara girişlerin devamlılık arz etmesi, pazarın gelişmeye açık
ve henüz doymamış bir yapı sergiliyor olması gibi nedenlerden dolayı dikey anlaşmalar
ile getirilen sınırlamaların pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı
anlaşılmıştır.
(24) Sözleşme ile getirilen sınırlamalar etkisini sadece toptancılık seviyesinde gösterecektir.
Anlaşma ile tesis edilen münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü arz zincirinin üst
seviyelerine ilişkindir. Mevcut anlaşma ile piyasada dağıtım faaliyetiyle iştigal eden
teşebbüslerin bir kısmı rekabet etmeme yükümlülüğü altına sokulmakta, ancak rakiplerin
pazara giriş ve tüketiciye ulaşma konusunda alternatif kanallara sahip oldukları
görülmüştür. Dolayısıyla bu kısıt ile mevcut veya potansiyel rakiplerin pazarın bahsedilen
seviyesine erişebilmeleri üzerinde sınırlı bir etki doğmaktadır.
(25) Tüm bu unsurların yanında başvuru konusu Sözleşme’nin süresinin 1 yılla sınırlı olması
da ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması ihtimalini
azaltmaktadır.
Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlanmaması
(26) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, 5.maddenin (a) ve
(b) bentlerindeki faydaların elde edilebilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem
mevcut ise söz konusu anlaşmaya muafiyet tanınması mümkün değildir.
(27) Sözleşme ile getirilen sınırlamaların, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında sayılan ağır
sınırlamalardan olmaması ve pazarın dinamik ve rekabetçi bir pazar olması dikkate
alındığında, rekabetin (a) ve (b) bölümlerinde ifade edilen faydaların sağlanması
açısından zorunlu olandan fazla sınırlamadığı kanaatine varılmıştır.
13-52/737-309
5/5
H. SONUÇ
(28) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Coca-Cola Satış ve Dağıtım
A.Ş. ile Doğadan Gıda Ürünleri San. ve Paz. A.Ş. arasında imzalanan Ana Distribütörlük
Sözleşmesi ile ilgili olarak;
(29) %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı “siyah çay ürünleri” pazarı bakımından sözleşmenin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna,
(30) %40 pazar payı eşiğinin aşıldığı “paketlenmiş bitki ve meyve çayları” pazarı bakımından,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamının karşılanması nedeniyle,
söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy