Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-60 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-20/403-98
Karar Tarihi : 29.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ali Fuat KOÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Coca-Cola Satış ve Dağıtım A. Ş.
Temsilcisi: Dr. Metin KANMAZ
Barbaros Mah Dereboyu Cad. Fesleğen Sok. Uphill Court Sitesi 20
A1 –B Blok K:6 D:36 34746 Ataşehir/İstanbul
D. TARAFLAR : Coca-Cola Satış ve Dağıtım A. Ş.
Dereiçi Değirmenbahçe Cad. Asena Sok. No:30
Yenibosna/İstanbul
Doğadan Gıda Ürünleri Sanayi ve Pazarlama A.Ş.
Çankırı Devlet Karayolu 7. km. 06750 Akyurt/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. ile Doğadan Gıda Ürünleri 30
Sanayi ve Pazarlama A.Ş. arasında imzalanan münhasır distribütörlük
sözleşmesine bireysel muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.3.2009 tarih ve 1920 sayı ile giren ve
en son 9.4.2009 tarih ve 2590 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 22.4.2009 tarih ve 2009-3-60/MM-09-AÇ sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 24.4.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-130/96
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Coca-Cola Satış ve Dağıtım A. Ş.
ile Doğadan Gıda Ürünleri Sanayi ve Pazarlama A. Ş. arasında imzalanan münhasır
distribütörlük sözleşmesine 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların
tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceği sonuç ve kanaatine
ulaşıldığı ifade edilmiştir.
50
09-20/403-98
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Doğadan Gıda Ürünleri Sanayi ve Pazarlama A. Ş. (Doğadan)
Doğadan şirketinin kontrolü, İrlanda Cumhuriyeti merkezli ve hisselerinin tamamı
dolaylı olarak merkezi Atlanta, Georgia, ABD’de bulunan The Coca-Cola
Company’ye (TCCC) ait olan European Refreshments’e (ER) aittir ve ER, hisselerinin 60
tamamı Cayman Adaları menşeli bir şirket olan Atlantic Industries’e (AI), AI
hisselerinin tamamı da ABD menşeli bir şirket olan The Coca-Cola Export
Corporation (TCCEC) ve TCCEC hisselerinin tamamı da TCCC’ye aittir. TCCC
hisseleri New York Borsasında işlem görmektedir. TCCC’nin % 5’ten fazla hissesine
sahip bulunan tek hissedarı Berkshire Hathaway’dir (Sigorta işinde uzmanlaşan bir
holding şirketi) ve söz konusu hissedar TCCC hisselerinin % (…)’ine sahiptir.
TCCC, TCCC’nin mülkiyet zincirinde bulunan şirketlerin yöneticilerini atama yetkisini
kullanarak ER’yi kontrol etmektedir. Doğadan hissedarlık yapısına Tablo 1’de yer
verilmiştir. 70
Tablo 1- Doğadan hissedarlık yapısı
Hissedarlar Hisselerin Değeri (TL)
ER (……….)
Cemal Ahmet Bozer (……….)
Cem Pasinli (……….)
Thomas Anthony Oaten Hall (……….)
Sunil Krishna Ghatnekar (……….)
TOPLAM 6.630.000
Dolayısıyla Doğadan tek başına ER ve dolayısıyla TCCC tarafından kontrol
edilmektedir. TCCC, Türkiye’de, Doğadan vasıtasıyla bitki ve meyve çayı ve siyah
çay pazarında faaliyet göstermektedir.
H.1.2. Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (CCSD)
2002 yılında CCSD’nin hisselerinin %99,6’sı Coca-Cola İçecek A.Ş. (CCI) tarafından 80
satın almıştır. Bunun neticesinde CCSD, CCİ tarafından kontrol edilen bir şirket
durumuna gelmiştir ve her iki şirket aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer almaktadır.
CCSD’nin hissedarlık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2- CCSD’nin hissedarlık yapısı
Hissedarlar Hisselerin Değeri (TL)
CCİ (……….)
The Coca-Cola Export Corporation (……….)
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (……….)
Özgörkey Holding A.Ş. (……….)
PE-RE-JA İleri Kimya Sanayi A.Ş. (……….)
Asma Ambalaj Sanayi A.Ş. (……….)
TOPLAM 2.998.566,010
CCSD’nin büyük ortağı CCI’nin hissedarlık yapısına Tablo 3’te yer verilmiştir.
09-20/403-98
3
Tablo 3- CCI’nin hissedarlık yapısı 90
Hissedarlar Hisselerin Değeri TL)
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (……….)
The Coca-Cola Export Corporation (……….)
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (……….)
Cemal Ahmet Bozer (……….)
Diğer (……….)
TOTAL 254.370.782,0000
Dolayısıyla CCSD’yi kontrol eden en büyük ortak CCI, Anadolu Grubu ve TCCC
tarafından birlikte kontrol edilen bir ortak girişimdir.
CCI’nin faaliyet alanlarını, her türlü gazlı ve gazsız içecekler, meyve ve sebze suları,
maden ve içme suları, doğal mineralli sular, her türlü çay, bitki çayları, her türlü
kahve, kakao veya çikolata bazlı içecekler ile ayran, yoğurtlu içecekler, süt ve süt
bazlı her türlü içecek dahil olmak üzere her türlü alkolsüz içeceğin üretimi,
paketlenmesi ve doldurulması ile ilgili tesislerin kurulması, işletilmesi ve bunların
depolama, satış ve dağıtımı oluşturmaktadır. Bu sözleşme konusu işlem sonucunda 100
CCSD ve CCI’nin ilgili ürün pazarına yeni girecek olmaları nedeniyle, her iki şirketin
de bildirime konu işlem öncesi bitki çayı pazarında herhangi bir cirosu
bulunmamaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal veya hizmetlerden oluşan pazar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Doğadan 110
Türkiye’de çeşitli meyve ve bitki çayları ve siyah çay üretimi ve satışı alanında
faaliyet göstermektedir.
30.3.2006 tarih ve 06-21/282-68 sayılı Kurul kararında, meyve ve bitki çaylarının,
siyah çayla karşılaştırıldığında tüketici tercihleri ve fiyatları bakımından bir farklılık
olduğu belirtilmekte, siyah çayın toplumumuzda geleneksel bir içecek olup, toplumun
her kesimi tarafından tüketildiği ancak meyve ve bitki çaylarının daha ziyade
tüketicinin sağlıklı yaşam trendinin bir parçası olarak temelde genç ve şehirli
tüketiciler tarafından tüketildiği ifade edilmektedir. Kurul, 15.2.2007 tarihli, 07-14/128-
44 sayılı; 30.9.2004 tarih ve 04-63/930-222 sayılı ve 9.10.2007 tarih ve 07-78/967-120
368 sayılı kararlarında da siyah çayı ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak değerlendirmiştir.
Bu kapsamda, yukarıda anılan Kurul kararlarındaki değerlendirmeler dikkate
alınarak, “paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarı” ve “siyah çay pazarı” şeklinde iki
ayrı ilgili ürün pazarı tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de dağıtımının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı göz önüne alınarak ilgili
coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir. 130
09-20/403-98
4
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. işlemin Niteliği
Bildirime konu işlem, CCSD ile Doğadan arasında akdedilen “Ana Distribütörlük
Sözleşmesi” (Sözleşme)ne pazar payı eşiğinin aşıldığı “paketlenmiş bitki ve meyve
çayları” pazarı bakımından bireysel muafiyet tanınması talebidir. Sözleşmenin süresi
5 yıl olarak belirlenmiştir. 140
Sözleşme ile Doğadan, sözleşme konusu ürünlerin belirlenen bölge (Türkiye) içindeki
yeniden satışı için CCSD’yi tek münhasır distribütörü olarak tayin etmektedir.
Dolayısıyla, ilgili teşebbüslerin dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
göstermeleri nedeniyle, anılan Sözleşme rekabet hukuku çerçevesinde bir dikey
anlaşmadır.
Bildirim formunda, başvuru konusu Sözleşme’nin %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı
ilgili ürün pazarları bakımından (siyah çay ürünleri) 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
olduğu belirtilmiştir. Teşebbüsler arası dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ ile 150
getirilen grup muafiyetinden yararlanmaları için Rekabet Kurulu’nun bir karar tesis
etmesine gerek olmamakta, sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ’de sayılı koşulları
taşıdıkları takdirde herhangi bir bildirime gerek olmaksızın grup muafiyetinden
otomatik olarak yararlanmaktadır.
H.3.2. Sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5. Maddeleri Kapsamında
Değerlendirilmesi
Başvuru konusu Sözleşme ile Doğadan, CCSD’yi sözleşme konusu ürünlerin
bölgede yeniden satışı için tek münhasır distribütörü olarak belirlemekte ve bu 160
çerçevede Sözleşme’nin yürürlükte olduğu sürece ürünleri bölgede dağıtmak veya
satmaktan veya dağıtımı ve satışı için 3. kişileri yetkilendirmekten kaçınmayı taahhüt
etmektedir (m. 2 (b)). Diğer yandan CCSD sözleşme ile ürünleri münhasıran
Doğadan’dan almak, ürünleri bölge dışına satmamak, ürünleri doğrudan veya belirli
alt distribütörlere satmak ve marka bütünlüğü, şirket imajı, ürün kalitesi vb. ile ilgili
standartlara uygun hareket etmek yükümlülükleri altına girmektedir (m. 3). Bunun
yanında CCSD sözleşme süresi boyunca rakip ürün üretmemeyi, paketlememeyi,
satmamayı, dağıtmamayı, bunlara ilişkin işlem yapmamayı veya herhangi bir şekilde
bağlantılı olmamayı taahhüt etmektedir (m. 11). Ayrıca CCSD her bir alt distribütör ile
yapacağı sözleşmede alt distribütörün rakip ürünleri satmamayı, dağıtmamayı, 170
bunlara ilişkin işlem yapmamayı veya herhangi bir şekilde bağlantılı olmamayı
taahhüt etmesini sağlamakla yükümlüdür (m.7). Sözleşmenin ekinde yer alan “Ek 2
Hüküm ve Şartlar” metninin 1.6. maddesine göre Doğadan yürürlükteki rekabet
mevzuatına uygun olmak kaydıyla azami satış fiyatını belirleyebilecek ve satış fiyatını
tavsiye edebilecektir.
Bildirim konusu Sözleşme Doğadan’a getirilen tek alıcıya sağlama, CCSD’ye getirilen
rekabet etmeme yükümlülükleri ile azami ve tavsiye satış fiyatı belirleme hükmü
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlamaktadır.
180
09-20/403-98
5
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesi uyarınca, bir sözleşmeye
söz konusu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin uygulanabilmesi için, “sağlayıcı
konumundaki teşebbüsün dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması” gerekmektedir. Dosya konusu
sözleşmede yer alan Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki sınırlamaların, 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında ağır sınırlamalar olmadığı ve sözleşmeleri grup muafiyeti
kapsamından çıkarmayacağı dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşılmıştır.
Dolayısıyla Sözleşme’nin %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı ilgili ürün pazarları
bakımından (siyah çay ürünleri) 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu söylenebilir. 190
Diğer taraftan pazar payı eşiğinin aşıldığı ilgili ürün pazarları bakımından
(paketlenmiş bitki ve meyve çayları) Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel
muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekecektir.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Rekabet Hukuku’nda dikey anlaşmalar yatay anlaşmalara göre pazardaki rekabeti
daha az kısıtlayan anlaşmalar olarak görülmektedir. Dikey anlaşmaların olumsuz
etkileri genellikle anlaşma taraflarından birinin pazar gücüne sahip olduğu
durumlarda ortaya çıkabilmektedir. Özellikle markalar arası rekabetin düşük seviyede 200
olduğu pazarlarda, dikey anlaşmaların rekabeti bozucu etkilerinin varlığının detaylı bir
şekilde incelenmesi önem taşımaktadır. Tersine yoğun markalar arası rekabetin
yaşandığı pazarlarda, ağır kısıtlamalar içermeyen dikey anlaşmaların rekabet
üzerindeki olumlu etkilerinin olumsuz etkilerinden daha baskın olduğu görülmektedir.
Dikey anlaşmaların pazardaki rekabet üzerindeki olumsuz etkileri ana olarak; pazarın
diğer alıcı veya satıcılara kapatılarak giriş engeli yaratılması, markalar arası rekabet
düzeyini düşürerek alıcılar veya satıcılar arası gizli veya açık anlaşma riskinin
artırılması ve aynı markanın dağıtıcıları arasında marka içi rekabetin azalması
sonucunun doğrulması olarak üç başlık altında toplanabilir. Bu noktada Sözleşmenin
4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5. maddesi çerçevesinde pazardaki rekabet üzerindeki 210
etkisini belirlemede ekonomik kriterler önemli rol oynamaktadır. Bu kriterler ise;
sağlayıcının pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu, alıcının pazardaki
konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk düzeyi, ticaretin seviyesidir.
a) Sağlayıcının Pazardaki Konumu
Sağlayıcının pazardaki konumu hakkında fikir sahibi olmak amacıyla ilk ele alınan
unsur sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payıdır. Tablo 4’te Doğadan’ın Sözleşme
konusu ürünlerinden pazar payı %40’ı aşan ürünlere ait 2006–2008 yıllarındaki pazar
payları sunulmuştur. 220
Tablo 4- Doğadan’ın paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarındaki pazar payları (%)
2006 2007 2008
Doğadan (…..) (…..) (…..)
b) Rakiplerin Pazardaki Konumu
Doğadan’ın ilgili ürün pazarındaki başlıca rakiplerinin 2008 yılı pazar payları ise
Tablo 5’te yer almaktadır.
09-20/403-98
6
230
Tablo 5-Doğadan’ın rakiplerinin paketlenmiş bitki ve meyve çayları pazarındaki pazar payları(%)
2008
Unilever (…..)
Çaykur (…..)
Doğuş Çay (…..)
Numil Gıda (…..)
Ofçay (…..)
Tablodan, 2008 yılında Doğadan’ın ilgili ürün pazarında %(…) pazar payı ile lider
durumda olduğu görülmektedir. Ancak her ne kadar pazar payları göreli olarak düşük
olsa da rakip firmaların da, Doğadan’ın sahip olduğu gibi marka bilinirliğine ve
tanınırlığına sahip markaları bulunmaktadır. Mevcut konumda rakip teşebbüslerin
ilgili ürün pazarında Doğadan’a rekabetçi baskı yaratabilecek büyüklükte ve güçte
firmalar oldukları kanaati oluşmuştur.
240
c) Alıcının Pazardaki Konumu
Dikey anlaşmalarda, alıcının ilgili ürün pazarındaki konumunun, pazarın yapısına
göre, etkin rekabete hem pozitif hem de negatif etkilerinin olabileceği bilinmektedir.
Güçlü bir sağlayıcı karşısında güçlü bir alıcının bulunması, alıcının pazarlık gücünü
artırmakta ve sağlayıcıdan daha uygun koşullarda mal temin edinimini sağlayarak
ürünün tüketiciyle daha düşük fiyatlarla buluşmasını temin edebilmektedir. Alıcının
malların yeniden satışını yaptığı pazarda güçlü konumda bulunması ve bu gücünü
rekabeti bozucu şekilde kullanması ise etkin rekabet açısından olumsuz sonuçlar
doğurabilmektedir 250
Sözleşme sonrası durumda Doğadan’ın Türkiye genelinde ürünlerinin satışını
münhasıran CCSD aracılığıyla yapacağı görülmektedir. İlgili ürün pazarında
CCSD’ye benzer nitelikte faaliyet gösteren teşebbüslerin bulunması ve diğer rakip
ürün üreticilerinin farklı kanallar kullanarak ürünlerini nihai tüketicilere ulaştırabiliyor
olmaları, bir yandan bu kanalda alım gücünün var olmadığına işaret ederken diğer
yandan da kanalın halen rekabete açık bulunduğunu göstermektedir. Bu çerçevede
CCSD açısından önemli bir alım gücünden bahsetmek mümkün değildir.
d) Pazara Giriş Engelleri 260
Kurul’un 30.3.2006 tarih, 06-21/282-68 sayılı ve 24.8.2006 tarih, 06-59/773-226 sayılı
kararlarında da belirtildiği üzere; meyve ve bitki çayları pazarı, son yıllarda önemli
oranlarda büyüyen, önümüzdeki dönemde de büyümesini sürdürmesi beklenen, buna
bağlı olarak pek çok yeni firmanın pazara giriş yaptığı, ürün çeşitlendirmesinin ve
farklılaştırmasının da yoğun olarak gözlendiği oldukça dinamik bir pazardır. Bu
alanda faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin Tarım Bakanlığı’ndan üretim izni ve
sertifikalarını almaları gerekmektedir. Söz konusu pazarda üretim önemli miktarda bir
yatırımı gerektirmemektedir. Dolayısıyla bu pazara girişi önemli ölçüde zorlaştıracak
bir giriş engeli bulunmamaktadır. 270
e) Pazarın Doygunluk Seviyesi
09-20/403-98
7
Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmakta ve dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara
göre bu tip doygun pazarlarda daha yüksek olacağı tahmin edilmektedir.
Meyve ve bitki çayları pazarı son yıllarda büyüyen ve büyümesine devam etmesi
beklenilen, yeni firma girişlerinin ve ürün çeşitlendirmesinin yoğun olarak yaşandığı 280
dinamik bir pazar olup, doygun bir pazar olarak tanımlanamayacaktır.
f) Ticaretin Seviyesi
Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların, pazar gücüne sahip
teşebbüslerce, özellikle perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında
pazarın rakip teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurduğu, anlaşmaya taraf
teşebbüsün pazar payını katılaştırdığı ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde
etkilediği bilinmektedir. Toptancı seviyesindeki rekabet etmeme yükümlülüğü içeren
dikey anlaşmaların ise Rekabet Hukuku’nda, distribütörlerin satışını yaptığı ürünlere 290
daha fazla yoğunlaşmasını sağlayarak etkinlik doğurduğu, mal arzının sürekliliğini
sağladığı ve tüketicinin yaratılan bu ekonomik etkinliklerden faydalandığı kanaati
oluşmuştur.
Başvuru konusu Sözleşme sağlayıcı ile toptancı seviyesinde faaliyet gösteren bir
teşebbüs arasında imzalanmıştır. Pazarın toptancı seviyesinde yapılan ve süresi 5
yılla sınırlı olan ilgili Sözleşmenin yukarıda belirtilen pazarın rakip teşebbüslere
kapanmasına yol açmayacağı ve markalar arası rekabete etkisinin sınırlı düzeyde
olacağı kanaatine varılmıştır.
300
Bu noktada anılan sözleşmenin bireysel muafiyet koşullarını taşıyıp taşımadığının
incelenmesi gerekmektedir.
H.3.3.1. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme Ve İyileşmelerin Ya Da Ekonomik Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Muafiyet değerlendirmesinde önemli olan, üretim veya dağıtımda iyileşme ile
ekonomik ve teknik gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının
faydalanması değil, bu faydaların ekonomiye yapacakları somut katkıların
bulunmasıdır. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının artırılması 310
ve devamlılığının sağlanması, piyasalara yeni girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin
artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerde
belirtilen somut faydanın ortaya çıktığı kabul edilmektedir.
Bildirim formunda sözleşme ile getirilen rekabet sınırlamaları ile sağlayıcının
satışlarının daha kesin ve uzun süreli bir şekilde planlanmasına yol açılacağı, ayrıca
distribütörün satışını yaptığı ürünlerde daha fazla yoğunlaşmasını sağlayarak etkinlik
doğuracağı, mal arzının sürekliliğinin sağlayacağı şeklinde ifade edilen etkinlikler bu
dosya bakımından mümkün görülebilecek niteliktedir.
320
H.3.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
09-20/403-98
8
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen
ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalanmasıdır.
Sözleşme ile, düzenlenen sistem çerçevesinde tüketicilerin ürünlere kolayca
ulaşabilme olanağına kavuşabilmeleri ve ürün çeşitliliğinden istifade edebilmelerinin
amaçlandığı anlaşılmaktadır. Malların tüketicinin kolay erişebileceği noktalara kadar
ulaştırılması üretici firma kadar tüketici için de önemlidir. Söz konusu Sözleşme ile
mal arzının sürekliliği sağlanacak ve tüketiciler değişik marka ürünler arasından 330
seçim şansına kavuşacaklardır.
Ayrıca bedavacılık sorununun engellenmesi ile de, firmalar satışlarını artırmak için
tüketici tercihlerine yönelik araştırma ve ürün geliştirme faaliyetlerine önem verecek,
bu ise sonuçta tüketicinin ihtiyaçlarını karşılayan ürünlerin piyasada yer almasını
sağlayacaktır.
Son olarak sözleşme ile distribütöre getirilen sınırlamaların toptancı seviyesinde
olması nedeniyle tüketici tercihlerinde herhangi bir azaltıcı etki de doğurmayacaktır.
340
H.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
İlgili pazarda Doğadan önemli bir pazar gücüne sahiptir. Ancak ilgili pazardaki
büyüme hızının yüksek olması, pazara yeni girişler olması pazarın gelişmeye açık ve
henüz doymamış bir pazar yapısı sergiliyor olması dikey anlaşmalar ile getirilen
sınırlamaların pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağının
göstergesi olarak kabul edilebilir.
Sözleşme ile getirilen sınırlamalar etkisini sadece toptancılık seviyesinde
gösterecektir. Anlaşma ile tesis edilen münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü 350
arz zincirinin üst seviyelerine ilişkindir. Mevcut anlaşma ile piyasada dağıtım
faaliyetiyle iştigal eden teşebbüslerin bir kısmı rekabet etmeme yükümlülüğü altına
sokulmakta, ancak rakiplerin pazara giriş ve tüketiciye ulaşma konusunda alternatif
kanallara sahip oldukları görülmektedir. Dolayısıyla bu kısıt ile mevcut veya
potansiyel rakiplerin pazarın bahsedilen seviyesine erişebilmeleri üzerinde sınırlı bir
etki doğmaktadır.
Tüm bu unsurların yanında başvuru konusu Sözleşme’nin süresinin 5 yılla sınırlı
olması da ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması ihtimalini
azaltmaktadır. 360
H.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, 5.maddenin (a)
ve (b) bentlerindeki faydaların elde edilebilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya muafiyet tanınması mümkün değildir.
Sözleşme ile getirilen sınırlamaların, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında sayılan ağır
sınırlamalardan olmaması ve pazarın dinamik ve rekabetçi bir pazar olması özellikleri 370
dikkate alındığında, rekabetin (a) ve (b) bölümlerinde ifade edilen faydaların
sağlanması açısından zorunlu olandan fazla sınırlamadığı kanaatine varılmıştır.
09-20/403-98
9
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre
Coca-Cola Satış ve Dağıtım A. Ş. ile Doğadan Gıda Ürünleri San. ve Paz. A.Ş. 380
arasında imzalanan münhasır distribütörlük sözleşmesine %40 pazar payı eşiğinin
aşıldığı ilgili ürün pazarı olan “paketlenmiş bitki ve meyve çayları” pazarı bakımından
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamının karşılanması
nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy