Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-87 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-29/602-143
Karar Tarihi : 18.06.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Ayşe Özlem UZUN, Evrim Özgül KAZAK, Yalçıner YALÇIN
C. BİLDİRİMDE : - Beckman Coulter Inc.
BULUNAN Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. Murat Hakan ÖZGÖKÇEN, Av. Öznur İNANILIR
Çitlenbik sok. No:12 Yıldız mah. Beşiktaş/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Beckman Coulter Inc.
4300 N. Harbor Blvd. P.O. Box 3100 Fullerton,CA ABD
- Olympus Corporation
Shinjuku Monolith, 3-1 Nishi-Shinjuku 2-chome, Shinjuku-ku
Tokyo 163-0914 JAPONYA
E. DOSYA KONUSU: Olympus Corporation’a ait Diagnostik Sistemler İşi’nin
Beckman Coulter, Inc. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.05.2009 tarih, 3213 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 29.05.2009 tarih, 3766 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan 30
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri
çerçevesinde düzenlenen 10.06.2009 tarih ve 2009-2-87/Öİ-09-AÖU sayılı Devralma
Ön İnceleme Raporu, 12.06.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-120/194 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-29 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirim konusu devralma işleminin,
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, söz konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim
durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran bir nitelik taşımadığı ifade edilmiştir.
40
09-29/602-143
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Devralan: Beckman Coulter, Inc. (Beckman)
Beckman, merkezi California’nın Fullerton şehrinde bulunan, karmaşık biyomedikal
sistemlerini basitleştiren, mekanikleştiren, ürünleri geliştiren, üreten ve pazarlayan bir
şirkettir. Şirket, başta Kuzey Amerika ve Avrupa’da olmak üzere dünya genelinde
çözümleyiciler, test maddeleri ve otomasyon ürünleri vb. çeşitli diagnostik test
ekipmanları, malzemeleri ve bu konuda yazılım1 satmaktadır. Beckman’ın sistemleri, 50
UniCel DxC 600 ve UniCel DxC Synchron klinik kimya hatları ile Access ve UniCel
immünolojik hatlarını kapsamaktadır. Şirket ayrıca Humocult markası altında
tamamlayıcı nokta bakım test ürünleri üretmektedir. Karma numune test alanında
BCI kan analizi, moleküler diagnostik ve diğer hücresel testler bakımından birçok
ürün sunmaktadır. Bu ürünler, Coulter LH ve Coulter Ac-T hematoloji sistemleri, ACL
ve Hemoliance hemostas sistemlerini kapsamaktadır. Beckman, Türkiye’de sadece
diagnostik test sistemleri alanında faaliyette bulunmaktadır.
Beckman halka açık bir şirkettir ve hisseleri dağınık bir şekilde yatırımcıların elinde
bulunmaktadır. 13 Mart 2009 tarihi itibarıyla Beckman’ın, %5’den daha fazla hisseye
sahip olan ortakları aşağıdaki tabloda yer almaktadır: 60
Tablo 1: Beckman’ın %5’den Fazla Hisseye Sahip Ortakları
Hissedarın Adı Hisse Oranı (%)
Wellington Management Company (…)
The Bank of New York Mellon Corporation (…)
Barclays Global Investors (…)
Beckman’ın Türkiye’de, Beckman Coulter Biyomedikal Ürünler San. ve Tic. Ltd. Şti.
adında bir iştiraki, bunun yanı sıra İstanbul, Ankara ve İzmir’de 3 adet ofisi
bulunmaktadır. Beckman Türkiye’deki iştiraki aracılığıyla son kullanıcılara doğrudan
satış yapmaktadır. Ayrıca, iki dağıtıcısı (Medtek Elektronik Tıbbi Cihazlar Tic. ve San.
A.Ş. ve Med-Kim Kimya San. Tic. Ltd. Şti.) aracılığı ile de faaliyet göstermektedir.
H.1.2. Devreden: Olympus Corporation (Olympus)
Merkezi Japonya’da bulunan Olympus, ticari elektronik ve biyomedikal ürünlerde
opto-dijital çözümler üreten halka açık bir şirkettir. Olympus’un DTS İşi, Türkiye’de
sadece klinik kimya test sistemleri alanında faaliyet göstermektedir. 70
Aşağıdaki tabloda Olympus’da %5’den fazla hisseye sahip ortaklarına yer
verilmektedir:
Tablo 2: Olympus’un %5’den Fazla Hisseye Sahip Ortakları
Hissedarın Adı Hisse Oranı (%)
Nippon Life Insurance Company (…)
Southeastern Asset Management, Inc. (…)
The Master Trust Bank of Japan, Ltd. (…)
Barclays Global Investors Japan Trust & Banking CO., Ltd. (…)
Olympus, lab otomasyonu ve kan bankası sistemleri ile birlikte “standart ve rastgele
erişilebilir kimyasal sistemler” sunmaktadır. Olympus’un DTS İşi; AU400, AU680,
1 Şirket, belirli diagnostik test sistemleri ekipmanları ile birlikte kullanım için nadir durumlarda yazılım
satmakta ve bu yazılımın fiyatı, ilgili ekipmanın fiyatına dahil edilmektedir. Ayrıca bağımsız yazılım
satışı yapılmamaktadır.
09-29/602-143
3
AU2700 ve AU5400 çözümleyicileri ile ağırlıklı olarak klinik kimya sistemlerini
kapsamaktadır. OLA 2500, Flex Trak ve AU Bağlayıcısı Olympus’un ana otomasyon
ürünleridir. AU3000i ise şu an gelişme halinde olan bir immünoesey sistemidir.
Olympus Türkiye’de DTS İşini dağıtıcısı İncekaralar Holding A.Ş aracılığı ile
yürütmektedir. 80
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Beckman’ın Türkiye’deki faaliyetlerinin tamamı tek tip numune diagnostik test
sistemlerine ilişkindir. Diagnostik test sistemleri; hastalık teşhisi, izleme ve tıbbi
tedavisi ile terapide yol göstermek, kronik hastalık idaresine asistanlık etmek ve
hasta durumunu değerlendirmek için veri sağlama amacıyla tasarlanmış test
çeşitlerini içermektedir. Tek tip numune diagnostik test sistemleri, biyolojik
malzemenin sadece sıvı kısmını test ederken karma numune test sistemleri ile kan
hücreleri, bakteriler gibi katı kısımları da test edilebilmektedir. Tek tip numune
diagnostik test sistemlerini, klinik kimya ve immünokimya test sistemleri olarak iki ayrı 90
başlık altında incelemek mümkündür. Klinik kimya test sistemleri, küçük moleküler
ayıraçları ve enzimleri kanın sıvı kısmı ile birleştirmektedir. İmmünokimya test
sistemleri de serumu örnek madde testi olarak ele almakla birlikte, klinik kimya
testlerinden farklı olarak antikorları ana ayıraçlar olarak kullanmaktadır.
Dosya mevcudu bilgiler doğrultusunda, teşhis yapılabilmesi için farklı ayıraçlara
ihtiyaç duyulmasına rağmen immünokimya ve klinik kimya test sistemlerinin çok
benzer analitik ilkeler uyguladığı ve aynı biyolojik numune biçimini kullandığı, bu
testlerin birçoğunun aynı analizör makinesinde çalışabilmesinin mümkün olduğu,
klinik kimyaya benzerlikleri ve bütünleyici fonksiyonları nedeniyle immünokimya
testlerinin gün geçtikçe klinik test sistemleri içine dahil edilmekte olduğu, müşteri 100
talepleri açısından bu sistemler arasında bir birleşmeye doğru gidildiği ortaya
konulmuştur. Bu sistemlerde bir bütünleşmeye doğru gidildiğine Avrupa
Komisyonu’nun Siemens/Bayer Kararı’nda2 da yer verilmekle birlikte, söz konusu
kararda halen bu alanda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyük bir çoğunluğunun
immünokimya veya klinik kimya test sistemleri alanında ayrı ayrı faaliyet gösteriyor
olmaları nedeniyle, her iki test sisteminin birlikte gruplandırılamayacağı ifade
edilmektedir. Komisyon’un diagnostik test sistemlerine ilişkin diğer birçok kararında
da ilgili ürün pazarlarını geniş tanımlamadığı, klinik test sistemleri, immünokimya
kimya test sistemleri gibi alt pazarlar bakımından değerlendirme yaptığı
görülmektedir3. Öte yandan Rekabet Kurulu, Siemens/Dade Bahring Kararı’nda4 ilgili 110
işlem için pazarları “klinik kimya test sistemleri” ve “immünokimya test sistemleri”
olarak ayrı ayrı belirlemiştir.
Başvuru konusu işlemi, Beckman’ın Olympus’un DTS İşini devralması
oluşturmaktadır. Dosya mevcudu elde edilen bilgilere göre Olympus’un Türkiye’de
immünokimya testleri satışı bulunmamaktadır. Olympus’un DTS İşi, Türkiye’deki
cirosunun tamamını klinik kimya test sistemlerinden sağlamaktadır.
2 COMP/M.4321, 31.10.2006 par.26
3 Case No IV/M.954, 02.09.1997 Bain-Hoechst-Dade Behring
Case No IV/M.1325 17.11.1998 Bayer/Chain Diagnostics
Case No COMP/M.4865 25.10.2007 Siemens/Dade Behring
4 9.10.2007 tarih ve 07-78 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
09-29/602-143
4
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, işbu dosya özelinde ilgili ürün pazarının en
dar kapsamda “klinik kimya test sistemleri pazarı” ve en geniş kapsamda “tek tip
numune diagnostik test sistemleri pazarı” olarak belirlenebileceği kanaatine
ulaşılmıştır. Bununla birlikte, devralma işleminin her iki pazar açısından da 120
yoğunlaşma yaratma durumunun söz konusu olmaması ve alt pazarlar açısından
birbirine yakınsamanın başlamış olması sebepleriyle dosya kapsamında net bir pazar
tanımı yapılmamış, bununla birlikte değerlendirme bölümünde hem alt pazar hem de
üst pazar açısından yoğunlaşma ihtimali dikkate alınmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işlemi açısından, ilgili ürün pazarında, ülkenin herhangi bir bölgesindeki
rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, rekabet koşullarının
ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle dosya kapsamında ilgili
coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme 130
H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendine göre “herhangi bir teşebbüs ya da
kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” birleşme ve devralma sayılan hallerden sayılmaktadır.
Dosya konusu işlemde Beckman, Olympus’un DTS İşine ilişkin olarak Olympus
Fransa SAS, Olympus Japonya, Olympus Medical Engineering Co. Ltd. ve Mishima
Olympus Co. şirketlerini ve Sözleşme’de belirlenmiş varlıkları ve yükümlülükleri
alacaktır. Olympus’un DTS İşi ile ilgili bu varlıkların kontrolünün Beckman’a geçecek
olması sebebiyle dosya konusu işlem Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralma 140
işlemi niteliği arz etmektedir.
H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar başlığı altındaki 4.
maddesinde, “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi
beş milyon YTL’yi [yirmi beş trilyon Türk Lirasını] aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
Beckman’ın Türkiye’deki faaliyetlerinden 2008 yılında elde etmiş olduğu ciro 150
(……….) TL (………. USD)’dir. Bildirim Formu’nda cironun dağılımı aşağıdaki gibi
sunulmuştur:
İmmünokimya test sistemleri: yaklaşık5 (………….) TL (…………. USD)
Klinik kimya test sistemleri: yaklaşık (………….) TL (…………. USD)
Beckman’ın diğer ürünleri: yaklaşık (………….) TL (…………. USD)
Öte yandan Olympus Diagnostik Test Sistemleri İşi, klinik kimya test sistemleri
satışından 2008 yılında Türkiye’de yaklaşık olarak (………….) TL (…………. USD)
ciro elde etmiştir.
5 2008 yılı Merkez Bankası ortalama alış döviz kuru üzerinden 1 ABD Doları = 1,29 TL üzerinden
hesaplanmıştır.
09-29/602-143
5
En geniş kapsamda tek tip-numune DTS pazarı olarak ele alındığında tarafların
ciroları toplamı (………….) TL, öte yandan daha dar kapsamda klinik kimya DTS 160
pazarı olarak ele alındığında (………….) TL olmakta ve her iki durumda da Tebliğ’de
öngörülen eşiği aşmaktadır.
İlgili tarafların pazar payları ise aşağıda sunulmaktadır:
Tablo 3: Tarafların Pazar Payları (%)
Şirket/Pazar Tek Tip-Numune DTS Pazarı Klinik Kimya DTS Pazarı
Beckman (….) (….)
Olympus (….) (….)
Toplam (….) (….)
Tablodan da görüldüğü gibi tarafların sadece tek tip-numune DTS pazarında pazar
payları toplamı %25 eşiğini aşmaktadır. Bu bakımdan dosya konusu devralma işlemi,
hem tarafların her iki pazardaki ciroları toplamı hem de tek tip-numune DTS
pazarındaki payları toplamı açısından Tebliğ’deki eşiği aşmaktadır. Bu sebeple dosya
konusu işlem, bildirime tabidir.
H.3.3. Devralma İşleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından 170
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, hakim durum yaratan ya da mevcut bir
hakim durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltan birleşme
ve devralmalar yasaktır.
Taraflarla aynı pazarda faaliyet gösteren şirketler ve pazar payları aşağıdaki gibi
sunulmuştur. Bu pazar payları, aslen şirketlerin dünya çapındaki pazar payları olup
Türkiye’deki pazar paylarının da bu paralelde olduğu taraflarca belirtilmiştir.
Tek Tip-Numune DTS Pazarında
Siemens AG - %(…)
Roche - %(…) 180
Abbott - %(…)
Klinik Kimya DTS Pazarında
Siemens AG - %(…)
Roche - %(…)
Abbott - %(…)
İlgili ürün pazarlarında Beckman ve Olympos’un pazar payları toplamı, yukarıda yer
verilen uluslararası firmaların pazar payları ile birlikte değerlendirildiğinde devralma
işlemi ile pazarda hakim durum yaratılmasının söz konusu olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Zira, devir işlemi ertesinde Beckman’ın ilgili pazarlardaki payı oldukça az
miktarda artmakta, bu bakımdan pazar yapısında büyük bir değişiklik meydana 190
gelmemektedir.
09-29/602-143
6
H.3.4. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Sözleşme’nin 9.7. ve 9.8. maddeleri, rekabet etmeme ve istihdam etmeme
yükümlülüklerini düzenlemektedir. 9.7. madde hükmünce;
“…Sistem Kontrol Çalışanlarının Alıcılar tarafından talep edilmesi haricinde, her
Taraf, Kapanış tarihinden itibaren 2 yıl boyunca geçerli olacak şekilde, diğer Tarafa
veya diğer Tarafın iştiraklerine ait olan ve işlemlerle bağlantılı olarak iş talep eden
tarafça bilinen mevcut çalışanlarından kasten ve doğrudan iş talep etmeyecek ve 200
iştiraklerinin iş talep etmemesini sağlayacaktır….”
Sözleşmenin 9.8. maddesine göre ise;
“Satıcı Ana Şirket ve her bir Satıcı şirket, işbu Anlaşmanın tarihinden itibaren ve bu
tarihten sonra Kapanış Tarihinin üçüncü yıldönümüne dek (“Rekabetsiz Dönem”)
aşağıdakileri yapmayacak ve iştiraklerinin yapmamasını sağlayacaktır;
a) İşin faaliyetleri ve aktiviteleri ile doğrudan rekabet halinde olan her türlü iş,
faaliyet ve aktiviteye girişmek (“Rekabetçi Faaliyet”); burada yukarıdakilerin
Satıcı Ana Şirketin veya onun iştiraklerinin ve bağlı ortaklarının (i) satıcı ana
şirketin veya onun bağlı ortaklarının rakip şahsın yönetimine iştirak etmemesi
koşuluyla herhangi bir rekabetçi faaliyette bulunan her tür halka açık şahsın 210
(“Rakip Şahıs”) her sınıftan tedavüldeki sermaye hisselerinin toplamda %5’ine
kadar sahip olmasını veya (ii) rekabetçi faaliyetlerden geçmiş 3 mali yılda
gelirlerinin %20’sini aşmayacak bir ortalama gelir elde eden her tür tüzel veya
özel şahsı (doğrudan veya dolaylı olarak) elde etmesini engellememesi koşulu
aranmaktadır veya;
b) Kapanış Tarihinden önceki iki yılı kapsayan dönemin herhangi bir diliminde
İş’in tedarikçisi veya müşterisi olan herhangi bir kişiyi Alıcı Ana Şirket veya
onun iştirakleri veya bağlı ortakları (kapanıştan sonra edinilmiş teşebbüsler
dahil) ile iş yapmasını engelleyecek şekilde teşvik etmek, yönlendirmek veya
teşvik etmeye veya yönlendirmeye kalkışmak. “ 220
Rekabet hukukunda rekabet yasakları, alıcıların yaptıkları yatırımların karşılıklarını
tam olarak almalarının bir aracı olarak ve devam etmekte olan bir işbirliği süresi
içinde teşebbüslerin birbirlerinden öğrendikleri teknik bilgileri rakiplerle
paylaşılmalarının önüne geçmek amacıyla getirilmektedir. Genel olarak, rekabet
yasaklarının yan sınırlama olarak değerlendirilebilmesi için “yoğunlaşma ile doğrudan
ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık”
kriterlerini sağlaması gerekmektedir. Sözleşmede Satıcıya öngörülmüş olan 3 yıllık
rekabet etmeme ve taraflara 2 yıl için öngörülmüş olan istihdam etmeme
yükümlülükleri bu çerçevede değerlendirildiğinde, sınırlamaların sadece taraflar için
ve devir konusu ile ilgili olması, süresinin 2 ve 3 yıl gibi rekabet hukuku 230
incelemelerinde makul sayılan sürelerle sınırlı olması ve Alıcı Beckman’ın yapmış
olduğu yatırımı geri alabilmesi için bu sınırlamaların gerekli olması gibi sebeplerle
birer yan sınırlama olarak değerlendirilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
09-29/602-143
7
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz 240
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy