Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-242 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1460-518
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU
C. BAŞVURAN : Mahmut UYSAL
Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, Hükümet Konağı 5. Kat Çorum
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Çorum Özel Dershaneciler Derneği (ÇÖZDEBİR)
Yavruturna Mah. Gazi Cad. Tekel Sok. No:6/A Çorum
- Özel Ahi FEM Dershanesi (Özel Çorum Eğitim Hizmetleri Ticaret
A.Ş.)
Gazi Cad. Küçükpark İşhanı K:3 Çorum
- Özel Ahi Sevgi Çiçeği Anafen Dershanesi, ANAFEN (Özel Çorum 20
Eğitim Hizmetleri Ticaret A.Ş.)
Üçtutlar Mah. Üçtutlar Cad. No:27 Çorum
- DEMER Dershanesi (Özel Demer Dalgıçlar Eğitim Merkezi Turizm
Ticaret Merkezi)
Bahabey Cad. No:15 Çorum
- Özel Empati Pi Analitik Dershanesi (Ahmet Turan Songur Empati
Matematik Dershanesi)
Üçtutlar Mah. Albayrak Cad. No:29 Çorum
- Özel Erener Dershanesi (Hitit Güvenlik Koruma ve Eğitim A.Ş.)
Bahçelievler Mah. İpekli Evler 1. Cad. No:13 Çorum 30
- Özel Final Dergisi Dershanesi (Çorum Final Eğitim Hizmetleri ve
Ticaret A.Ş.)
Karakeçili Mah. 1.Albayrak Sok. No:25 Çorum
- Özel Sistem Dershanesi (Gülser Balaban ve Ortakları)
Bahabey Cad. Balaban Apt. No:18/B Çorum
- Özel Platin Eğitim Dershanesi (Platin Eğitim Hizmetleri A.Ş.)
Yavruturna Mah. Tekel Sok. No:13 Çorum
- Özel Pınar Çözüm Dergisi Dershanesi (Gençlik Eğitim ve Sağlık
Sanayi ve Ticaret A.Ş.)
Yeniyol Mah. 14. Gazi Sok. No:5 Çorum 40
- Özel Nokta Dershanesi
Yavruturna Mah. 2. Kulaksız Sok. No:8 Çorum
11-57/1460-518
2
E. DOSYA KONUSU: Çorum il merkezinde faaliyet gösteren dershanelerin Çorum Özel
Dershaneciler Derneği (ÇÖZDEBİR) adı altında bir araya gelerek dershane ücretlerini
birlikte belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Çorum il merkezinde faaliyet gösteren 10 adet
dershanenin, ÇÖZDEBİR altında bir araya gelerek rekabeti kısıtlayıcı uygulamalar
gerçekleştirdikleri, bu kapsamda birlikte sabit fiyat belirledikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.08.2011 tarih ve 5647 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 22.09.2011 tarih ve 2011-4-242/İİ-11-385-SK sayılı İlk İnceleme Raporu, 50
29.09.2011 tarih ve 11-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-50/1267-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 11.11.2011 tarih ve 2011-4-242/ÖA-11-257.MH sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/557 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- 17.03.2011 tarihli “Çorum Özel Dershaneciler Derneği Burs Yönetmeliği” ile burs
verilebilecek öğrenci sayısına ilişkin hükümlerin ve ÇÖZDEBİR’de tespit edilen burslu 60
öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu gruptaki öğrencilere uygulanacak taban ücretlere
ilişkin bilgisayar çıktılarında yer alan hususların tam olarak uygulanmadığı ve tavsiye
niteliğinde olduğu,
- Burslu öğrencilere yönelik indirim oranlarının/taban fiyatların bazı dershanelerce
uygulandığının anlaşıldığı; ancak uygulamanın kısa süreli olması nedeniyle, ÇÖZDEBİR ve
üyelerinin temsil ettiği dershaneler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı;
- ÇÖZDEBİR’e; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, ilgili
teşebbüs birliği kararlarının ve eylemlerinin bağlayıcı olması ve uygulanma zorunluluğunun
bulunması halinde, anılan Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmiş olacağı; ayrıca, kapsamı ve 70
muhtemel etkisi nedeniyle, aynı kanun maddesine aykırı olduğundan, 17.03.2011 tarihli
“Çorum Özel Dershaneciler Derneği Burs Yönetmeliği”nin iptalinin gerektiği hususlarında
görüş yazısı gönderilmesi gerektiği
ifadelerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dershaneler; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nda, öğrencileri bir üst okula veya
yüksek öğretime giriş sınavlarına hazırlamak, istedikleri derslerde yetiştirmek ve bilgi
düzeylerini yükseltmek amacıyla faaliyet gösteren özel öğretim kurumları olarak 80
tanımlanmıştır ve 21.10.2009 tarih ve 27383 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim
Bakanlığı Özel Dershaneler Yönetmeliği’nin 5. maddesi “Millî Eğitim Temel Kanununun genel
ve özel amaçlarıyla temel ilkelerine uygun olarak öğrencileri; a) İstedikleri ders veya derslerde
yetiştirmek onların bilgi, beceri, yetenek ve deneyimlerine katkıda bulunarak düzeylerini
yükseltmek b) Bir üst öğretim kurumuna girişle ilgili sınavlara hazırlamak için gerekli
çalışmaları yapmaktır.” diyerek dershanelerin amacını belirlemiştir. Talep ikamesi açısından,
11-57/1460-518
3
bu iki hizmet türü farklı pazarlar olmakla beraber, bir üst öğretim kurumuna giriş sınavlarının
her biri de ayrı bir pazar olarak belirlenebilir. Ancak, dosya kapsamındaki şikâyette, 9. sınıfa
gitmekte olan bir öğrencinin eğitiminden bahsedilmektedir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı “ilk
ve orta öğretime yönelik dershanecilik hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. 90
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya kapsamında şikâyet edilen husus, Çorum ilinde gerçekleşmektedir. Çorum ilinde
ikamet eden bir öğrencinin başka bir ilde dershaneye gitmesinin zorluğu da dikkate alınarak,
ilgili coğrafi pazar “Çorum ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Görüşmeler ve Elde Edilen Belgeler
I.2.1. Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü Müdürlük yetkilisi konuya ilişkin olarak, hali hazırda iddiada yer aldığı
şekliyle, kendilerine intikal eden bir şikâyetin bulunmadığını ifade etmiştir. Ayrıca,
raportörlerce, görüşme esnasında, mevcut dershanelerin 2011-2012 öğretim yılına ilişkin
“Ücret İlanı Bildirim Formu” şeklinde ders saat ücreti bilgileri alınmıştır. 100
I.2.2. Başvuru Sahibi ile Yapılan Görüşme
Başvuru sahibi, 2011 yılının Ağustos ayında 9. sınıf öğrencisi olan çocuğunun dershane kaydı
için Final ve FEM Dershaneleriyle görüştüğünü, her iki dershanenin de, çocuğu SBS’de ilk
200’e giremediği için, 1500 TL fiyat uygulamayı teklif ettiklerini belirtmiştir.
I.2.3. ÇÖZDEBİR Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü ÇÖZDEBİR Yönetim Kurulu Başkanı ve Üyeleri’nden elde edilen
bilgilere aşağıda yer verilmektedir:
- Dershanecilik sektöründe arz fazlası bulunmaktadır. Bu nedenle Uğur, Bilge, Kariyer, Kültür
dershaneleri son birkaç yıl içerisinde Çorum’da iflas etmişlerdir. Eskiden duayen dediğimiz
öğretmenler dershaneciliğe geçerlerken şimdi tam tersi bir hal almıştır. Şu anda kaçak olarak 110
işleyen özel ders büroları bulunmaktadır. Söz konusu bürolar Milli Eğitim Bakanlığının eğitim
veren kalemleri arasında bulunmamaktadır. Bu hususta Savcılık ve İl Milli Eğitim
Müdürlüğüne ÇÖZDEBİR adına verilmiş bir dilekçemiz bulunmaktadır. Bununla birlikte, bir
okulda öğretmenlik yaparken, kaçak olarak dershanede çalışan öğretmenler de
bulunmaktadır. Oysa bizler, dershaneler olarak belli bir yatırım yapıp risk alarak dershanecilik
yapmakta ve vergi vermekteyiz.
- ÇÖZDEBİR’in kuruluş gayesi, sektördeki çarpıklıkları gidermek ve sosyal faaliyetlerde
bulunmaktır. Çorum’da dikkate alınan bir sivil toplum örgütüyüz. Mülki idare, burs verilmesi
hususunda bizi özellikle tebrik etmiştir. Köy okullarına yönelik bir proje hazırlamış
bulunmaktayız. Dolayısıyla, sektördeki aksaklıklara ilişkin çalışmalarımızdan ziyade, sosyal 120
yardımlaşma faaliyetlerimiz öne çıkmış bulunmaktadır.
- Söz konusu faaliyetlerimizden rahatsız olan bazı dershaneciler oldu. Örneğin, sosyal
yardıma ihtiyacı olan öğrencilere burs verilmesini sağladık. Öte yandan, birçok dershaneye
aynı anda kayıt olup, sadece kaynak kitapları alıp gidenler, birbirimizden haberimiz
olmadığından sıkıntı yaratabilmekteydi. Bu sorunu çözdük. Ayrıca, şehit çocukları burs
kazanamıyorken, şu anda kazanabilmektedir. Eskiden birbiri aleyhine konuşan kişiler şimdi
sosyal faaliyetlerde bulunarak hizmet üretmektedirler.
- Burs yönetmeliğinde indirime ilişkin hükümler bulunmakla birlikte, bunlar indirimlerde tek
kriter olarak uygulanmamaktadır. Her dershanenin kendi sınavı ve kriterleri de bulunmaktadır.
11-57/1460-518
4
… indirim çekinin uygulanmasında, dershane isterse %... burs sağlayacak bir indirime de 130
gidebilir. Dernek bünyesinde yapılan çalışmalar ile kayıt ücretleri hususunda herhangi bir
birlikteliğe gidilmesi söz konusu değildir. Her dershanenin maliyetleri, eğitim koşulları farklılık
arz etmektedir. Dolayısıyla, böylesi bir uygulamaya gidilmesi de mümkün değildir.
- Şu anda maliyet giderlerimizin artmasına rağmen, kayıt ücretlerimizde bariz bir artış
bulunmamaktadır. Dolayısıyla, biz de buradaki dengelemeyi öğretmen ücretlerini azaltarak
yapmaktayız. Bu da öğretmenlerimizin çok mutsuz olması anlamına gelmektedir.
Öte yandan, ÇÖZDEBİR Yönetim Kurulu Başkanı’nın ofisinin bulunduğu alanda, raportörlerce
yapılan yerinde incelemede, Dernek Karar Defteri’nin ilgili sayfa örnekleri ve bazı bilgisayar
çıktıları alınmıştır. Söz konusu belgelerde ÇÖZDEBİR üyelerinin ortak sınav yapmalarına,
burslu öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu gruptaki öğrencilere uygulanacak taban 140
ücretlere yönelik bilgilere rastlanmıştır.
I.2.4. Dershanelerle Yapılan Görüşmeler
Raportörlerin görüştüğü Özel Ahi Sevgi Çiçeği Anafen Dershanesi ve Özel Empati Pi Analitik
Dershanesi yetkilileri, ÇÖZDEBİR’in faaliyetlerinin sosyal amaçlarından bahsetmiş ve
dershanelerinin kendi fiyat ve indirim oranlarının rakiplerinden bağımsız olarak belirlendiğini,
her bir dershanenin eğitim kalitesinin ve standartlarının farklı olduğunu ifade etmişlerdir.
I.3. Değerlendirme
Başvuru konusu şikâyete ilişkin olarak, ÇÖZDEBİR karar defterinde yer alan 17.03.2011
tarihli Çorum Özel Dershaneciler Derneği Burs Yönetmeliği ve ayrıca ÇÖZDEBİR Yönetim
Kurulu Başkanı’nın ofisinin bulunduğu alanda yapılan yerinde incelemede elde edilen burslu 150
öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu gruptaki öğrencilere uygulanacak taban ücretlere
ilişkin bilgiler değerlendirilmiştir.
Mezkûr Yönetmeliğin “Burs verilecek öğrencilerin kıstaslarının belirlenmesi” başlıklı 11.
maddesinde; şehit ve gazi ve yoksul aile çocukları ile STS’de (Derneğin yaptığı sınav)
komisyonun belirlediği sayıda öğrenciye burs verilebileceğine ve burslu öğrenci sayısına
ilişkin hükümler bulunmaktadır. İlgili Yönetmeliğin diğer maddelerinde de burs koşullarına ve
STS’ye ilişkin ifadeler yer almıştır.
Öte yandan, ÇÖZDEBİR’de yapılan yerinde inceleme sırasında, 4. sınıftan 12. sınıfa kadar
burslu öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu gruptaki öğrencilere uygulanacak taban
ücretlere ilişkin bilgisayar çıktılarına rastlanmıştır. Bu belgelerde 12. sınıf için … TL, 8. sınıflar 160
için … TL taban fiyat belirlenmiştir.
Söz konusu burslu öğrencilere yönelik taban fiyatların uygulanmasına ilişkin olarak
ÇÖZDEBİR Yönetim Kurulu Başkanı ve Üyeleri aşağıdaki açıklamayı yapmıştır:
“Burs yönetmeliğindeki hükümler bulunmakla birlikte, bunlar indirimlerde tek kriter olarak
uygulanmamaktadır. Her dershanenin kendi sınavı ve kendi kriteri de bulunmaktadır. … TL’lik
bir indirim çekinin uygulanmasında dershane isterse %... burs sağlayacak bir indirime de
gidebilir. Dernek bünyesinde yapılan çalışmalar ile kayıt ücretleri hususunda herhangi bir
birlikteliğe gidilmesi söz konusu değildir. Her dershanenin maliyetleri, eğitim koşulları farklılık
arz etmektedir. Dolayısıyla böylesi bir uygulamaya gidilmesi de mümkün değildir.”
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında 170
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır”
11-57/1460-518
5
hükmüne yer verilmekte, aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde “Mal veya hizmetlerin
alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
satış şartlarının tespit edilmesi” yasaklanan haller arasında sayılmaktadır.
ÇÖZDEBİR 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki tanım uyarınca bir teşebbüs birliğidir.
17.03.2011 tarihli Çorum Özel Dershaneciler Derneği Burs Yönetmeliği ve uygulamasına
ilişkin belgelerden anlaşıldığı üzere, ÇÖZDEBİR üyesi Dershane temsilcileri, ÇÖZDEBİR
çatısı altında bir araya gelmiş ve burslu öğrencilere uygulanacak olan dershanecilik hizmetinin 180
taban fiyatı, uygulanacak indirim tür ve tutarlarına ilişkin olarak birtakım tespitlerde
bulunmuşlardır. Bununla birlikte, ÇÖZDEBİR’de yapılan yerinde inceleme esnasında, birliğin
karar defteri raportörlerce incelenmiş ve burslu öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu
gruptaki öğrencilere uygulanacak taban ücretlere ilişkin bilgisayar çıktılarında yer alan
belirlemelerin karar defterine geçirilmediği ve imza altına alınmadığı görülmüştür. Nitekim
taraflar da bu oranların herhangi bir bağlayıcılığının olmadığı hususunu dile getirmişlerdir.
Dolayısıyla, burslu öğrencilere ilişkin anılan oran/fiyat tespitlerinin tavsiye niteliğinde olup
olmadığının tespiti için kararın piyasada uygulanıp uygulanmadığı incelenmiştir. Ama
öncesinde, ilgili mevzuat uyarınca dershanelerin ücretlerini nasıl belirledikleri hususunun ifade
edilmesi faydalı olacaktır. 190
Özel öğretim kurumlarının tahsil edecekleri ücretlere ilişkin hususlar ise 5580 sayılı Kanun’a
dayanılarak çıkarılan ve 11.02.2009 tarihinde yürürlüğe giren “Özel Öğretim Kurumları
Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği” ile düzenlenmiştir. Anılan
Yönetmeliğe göre, özel öğretim kurumları bir sonraki eğitim-öğretim yılında uygulayacağı
ücretleri her yıl Ocak ayından Mayıs ayının sonuna kadar ilan etmek zorundadır. Bu tarihe
kadar ücretlerini ilan etmeyen kurumlar, bir önceki yıl uyguladıkları ücretleri tahsil etmek
durumunda kalmaktadır. Öte yandan, ilan edilen ücretlerden daha fazla bir tutarın tahsil
edilmesi, Yönetmeliğin 6/d maddesinde yasaklanan eylemler arasında yer almaktadır. Ancak,
ilan edilen tutarın altına inilmesinin mümkün olduğu, anılan Yönetmeliğin 6. maddesindeki
“…Bu ilanlarda ders yılı, aylık veya ders saati ücretiyle birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve 200
kurumca belirlenecek diğer indirimler belirtilir...” ifadesinden anlaşılmaktadır. Bu bakımdan
ilan edilen ücretlerin maksimum fiyat niteliğinde olduğu söylenebilir. Aşağıda Çorum İl Milli
Eğitim Müdürlüğünden alınan, dershanelerin ders saati başına ilan ettikleri ücretler yer
almaktadır.
Tablo 1: Çorum’daki Dershanelerin İlan Ettikleri Fiyatlar (2011-2012, Ders Saati Ücretleri, TL)1
… … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… … … …
1 Söz konusu dershanelerin 8. ve 12. sınıflara yönelik kısımları en çok talep gören durumda olduğu için sadece bu kısma
ilişkin fiyatlar verilmiştir.
11-57/1460-518
6
… … … …
Tablo 1’den söz konusu dershanelerin son dönemlere ilişkin ilan ettiği ders saati başına
fiyatların farklılaştığı anlaşılmaktadır.
Tablo 2’de yer verilen, ÇÖZDEBİR üyesi altı adet dershanenin her birinin öğrenci bazında
uygulamış bulundukları gerçekleşen fiyatlar incelendiğinde ise, oldukça farklı seviyelerde
fiyatların uygulandığı ve ortak uygulanmış belli bir alt limitin bulunmadığı anlaşılmaktadır. 210
Tablo 2: Çorum’daki Dershanelerin 12. ve 8. sınıflara yönelik 2011-2012 Dönemi Uyguladıkları Fiyatlar (en
yüksek-en düşük olarak uygulanmış Toplam Kurs Ücreti, TL)2
… … … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… …
…
… …
…
… … …
… …
…
Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, dershanelerin uyguladıkları en yüksek ve en düşük
fiyatlar arasında önemli miktarda marj bulunmakta, aynı zamanda, dershaneler arasında da
bu rakamlar farklılaşmaktadır. Yine, dershanelerden elde edilen muhasebe verileri
incelendiğinde, burslu/indirimli öğrenci sayıları arasında bir paralellik tespit edilememiştir.
Yerinde inceleme sırasında elde edilen bilgisayar çıktılarında yer alan 12. sınıf için … TL, 8.
sınıflar için … TL taban fiyat bilgileri dikkate alındığında, bu taban fiyatlarının yalnızca iki
dershane (Özel Sistem ve DEMER) tarafından 12. sınıflara yönelik olarak uygulanmış
olabileceği değerlendirilmektedir. Diğer dershanelerce uygulanan farklı indirim oranları, burslu 220
öğrencilere yönelik bilgisayar çıktılarında geçen taban fiyatların, ÇÖZDEBİR üyelerinin temsil
ettiği dershanelerce tam olarak uygulanmadığı izlenimi vermektedir. Dolayısıyla, burslu
öğrencilere ilişkin anılan oran/fiyat tespitlerinin tavsiye niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Tüm bunlardan hareketle, 17.03.2011 tarihli Çorum Özel Dershaneciler Derneği Burs
Yönetmeliği’nin burs verilebilecek öğrenci sayısına ilişkin hükümlerinin ve ayrıca burslu
öğrencilere yönelik indirim oranlarına, bu gruptaki öğrencilere uygulanacak taban ücretlere
ilişkin bilgisayar çıktılarında yer alan belirlemelerin, piyasada tam olarak uygulanmadığı ve
tavsiye niteliğinde olduğu; burslu öğrencilere yönelik indirim oranlarının/taban fiyatların bazı
dershanelerce uygulanmakla birlikte, bu uygulamanın kısa bir süre için geçerli olması
nedeniyle, önaraştırmaya konu teşebbüs birliği ve teşebbüsler hakkında soruşturma 230
açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
2 Kanunen Ücretsiz Eğitim Hizmeti Alanlar Hariç
11-57/1460-518
7
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 240
Full & Egal Universal Law Academy