Olaylar – Portekiz’in kamu emeklilik planına bağlı olan başvuranlar Mahkemeden, kemer sıkma politikası programının bir sonucu olarak belirli emeklilik ikramiyelerinde (tatil ve yılbaşı ikramiyelerinde) yapılan kesintilerin Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki haklarını ihlal ettiğine hükmetmesini talep etmişlerdir.
Hukuki Değerlendirme – 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi: Başvuranların her ikisinin de yasal olarak tatil ve yılbaşı ikramiyelerinden faydalanma hakları bulunmaktadır. Başvuranlar her zaman olduğu gibi 2012 yılında da bu ikramiyelerini almışlar ancak birinci başvuranın yıllık emeklilik ikramiyesi toplamının %10.8’ine karşılık gelen bir kesinti, ikinci başvuranın yıllık emeklilik ikramiyesininse % 10.7’sine karşılık gelen bir kesinti yapılmıştır. Dolayısıyla, başvuranların Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamına giren mülkiyetle ilgili bir menfaatleri söz konusudur. 2012 Devlet Bütçe Kanunu’nun ilgili hükümlerinin anayasaya aykırı oldukları beyan edilmiş olsa da, Anayasa Mahkemesi yine de özel sektörde istihdam edilen vatandaşlardan eşdeğer düzeyde çaba göstermeleri beklenmediğini dikkate alarak, istisnai durumlarda sınırlandırmaya tabi tutulacak olan anayasaya aykırı bir durumun tespitine imkan sağlayan bir anayasa hükmüne dayanarak 2012 yılı için kesinti yapılmasına izin veren kararı kabul etmiştir. Bu nedenle, iç hukuk uyarınca bu kesintilerin yapılmasına izin verilmektedir.
Söz konusu kesintilerin yapılmasıyla kamu harcamalarının azaltılması amaçlanmıştır ve bu kesintiler, Portekiz’in orta vadeli ekonomik iyileşmeyi sağlamak için Devlet bütçesine gerekli kısa vadeli likidite sağlamasına olanak vermek amacıyla ulusal makamlar ve Avrupa Birliği ile Uluslararası Para Fonundaki muadilleri tarafından hazırlanan daha geniş bir programın parçasıdır. Bu büyüklükte bir programın hayata geçirilmek zorunda kalınması, ekonomik krizin ve Devlet bütçe dengesi üzerindeki etkilerinin olağandışı nitelikte olduğunu göstermiştir. Mahkeme, Yunanistan’daki[1] kemer sıkma politikası ile ilgili benzer durumlarda yakın zamanda yapmış olduğu üzere, 2012 Devlet Bütçe Kanunu ile verilen sosyal güvenlik ödeneklerinde yapılan kesintilerin açık bir şekilde kamunun menfaatine olduğunu değerlendirmiştir. Yunanistan’da olduğu gibi, olağandışı bir ekonomik durum sebebiyle tasarruf tedbirlerinin uygulanması kabul edilmiştir, fakat Yunanistan’daki durumun aksine, bu tedbirler geçici niteliktedir. Devlet Bütçe Kanunu başvuranlara ödenen ödeneklerde sırasıyla 1,102.40 avro ve 1,368.04 avro kesinti yaparken, başvuranların temel emekli aylığı miktarlarında değişiklik yapmamış ve başvuranlar 2012 yılında on iki ay boyunca söz konusu emekli aylıklarını almaya devam etmişlerdir. Buna ek olarak, yalnızca üç yıllık bir dönem (2012-14) için geçerli kesintiler yapılmıştır. 2012 Devlet Bütçe Kanunu’nun başvuranların mülkiyetin çekişmesiz kullanımı haklarına müdahalesi bu nedenle hem süre hem de miktar bakımından sınırlı (başvuranların toplam sosyal güvenlik ödeneklerinin toplamının %11’inden daha az miktarda) olmuştur.
Söz konusu koşullar altında, özel sektörde eşit miktarda kesintiler yapılmamışken, kamu sektöründe ödenen maaşlarda ve emeklilik ödeneklerinde kesinti yapılması yoluyla Devlet bütçe açığının azaltılması orantısız nitelikte bir uygulama değildir. Ayrıca, mevzuatın kendi takdir yetkisi sınırları içerisinde kalması ve 2011 Devlet Bütçe Kanunu’nda yer alan “kazanç sağlayan kesintilerin” de içinde yer aldığı daha önceki tedbirlerin yetersiz kalması, Devlet bütçe açığının azaltılması amacıyla daha iyi alternatif tedbirlerin öngörülüp öngörülemeyeceğine karar vermenin Mahkeme’nin görevi olduğu anlamına gelmemektedir. Söz konusu zamanda Portekiz’de yaşanan bu olağanüstü ekonomik ve mali kriz ışığında, tatil ve yılbaşı ikramiyelerinde yapılan kesintinin sınırlı kapsamda ve geçici süreyle olduğu dikkate alındığında, başvuranların orantısız ve aşırı bir külfet taşıdıkları söylenememektedir.
Sonuç: kabul edilemez (açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle).
[1] Koufaki ve Adedy / Yunanistan (k.k.), 57665/12 ve 57657/12, 7 Mayıs 2013, 163 Sayılı Bilgi Notu.
Full & Egal Universal Law Academy