1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/M.Y.-00/6 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 01-07/64-20
Karar Tarihi : 6.2.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer Müftüoğlu
Üyeler : Dr. Kemal EROL, M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Mehmet YANIK, Şebnem KULAKSIZOĞLU, Haluk ARI,
Kerem TOMUR
C- BAŞVURUDA BULUNAN: DAF Tırsan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
D- TARAFLAR: - DAF Tırsan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Osman Gazi Mah. Yıldızhan Cd. Yanyol
81470 Samandıra/İstanbul
- DAF Trucks N.V.
Hugo van der Gooslaan 1-Postbus
90065, 5600 PT Eindhoven/Hollanda
E- DOSYA KONUSU: DAF Tırsan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (DAF Tırsan)
ve DAF Trucks N.V. (DAF Trucks) arasında akdedilen “İthalatçı Sözleşmesi”ne
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih ve 1227 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.
maddeleri uyarınca düzenlenen 14.11.2000 tarih, D4/1/M.Y.-00/6 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.1.2001 tarih, REK.0.08.00.00/7 sayılı
Başkanlık önergesi ile Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: DAF Trucks'ın ürettiği kamyon ve çekicilerin DAF
Tırsan tarafından pazarlanması ile yedek parça temini ve servis hizmetleri
verilmesini düzenleyen sözleşmenin rekabeti sınırlayıcı hükümler içermesi nedeniyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceği; sözleşmenin 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar
Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde öngörülen şartları
sağlamadığı ve grup muafiyeti tanınan anlaşmalar içerisinde yer almadığı; ayrıca
sözleşmeye fiyata ilişkin sınırlamalar getirmesi nedeniyle bireysel muafiyet
verilmesinin de mümkün olmadığı ve sözleşmede yer alan söz konusu fiyat
sınırlamasının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini açık bir biçimde ihlal etmesi
nedeniyle sözleşmenin tarafları hakkında soruşturma açılması gerektiği
düşünülmektedir
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Dosya konusuna ilişkin dört ayrı ilgili ürün pazarı tespit edilmiştir.
Kamyon ve çekiciler tüketici gözünde farklı kullanım amaçları olan, aralarındaki
ikame sınırlı ürünlerdir. Yedek parça ise kullanım amacı tamamen farklı aynı
zamanda üretim süreci farklı bir sistem ve teknoloji gerektiren bir ürün olması
sebebiyle ayrı bir ürün pazarı olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bakım ve onarım
hizmetleri de bir diğer pazarı oluşturmaktadır. Bu çerçevede, kamyon dağıtım ve
satış pazarı, çekici dağıtım ve satış pazarı, bakım ve onarım hizmetleri pazarı ile
yedek parça temini pazarı ilgili ürün pazarları olarak kabul edilmiştir.
Coğrafi Pazar: İlgili başvuru açısından ürünün ilgili coğrafi pazarı, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
DAF Trucks ile DAF Tırsan arasında 7.3.1995 tarihinde DAF Trucks
tarafından üretilen motorlu yeni taşıt araçları ile bunlarla birlikte yedek parçalarının
Türkiye’de pazarlanması ve servis hizmetleri verilmesi ile ilgili “İthalatçı Sözleşmesi”
imzalanmış ve DAF Tırsan Kurum'a başvurarak bu sözleşme için menfi tespit belgesi
verilmesi, menfi tespit belgesi verilmemesi halinde muafiyet tanınması talebinde
bulunmuştur.
Başvuru konusu sözleşme ile DAF Tırsan, DAF Trucks’ın ürünlerini
pazarlamayı ve servis hizmetlerini sağlamayı kabul etmektedir. Dolayısıyla
sözkonusu sözleşme dikey bir anlaşmadır.
Söz konusu sözleşmeye, 1. ve 7. maddelerinde satıcının satış yetkisinin belirli
bir bölge ile sınırlandırılmış olması, 4. maddesinde satıcı tarafından rakip malların
satışının yapılmasının yasaklanması gibi 4054 sayılı Kanun'a aykırı hükümler
taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
Öte yandan başvuru konusu sözleşme DAF Trucks’ın ürettiği motorlu yeni
taşıt araçları ile birlikte bunların yedek parçalarının yeniden satış ve servisine ilişkin
olduğu için 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği açısından da değerlendirilmiştir:
İthalatçı Sözleşmesi'nin 4/a maddesinde; “İthalatçı üreticinin önceden yazılı
izni olmaksızın veya işbu anlaşmaya ekli Ek-B’de belirtilmeksizin, ürünlerle rekabet
edebileceği makul olarak düşünülebilecek herhangi bir ürünü doğrudan veya dolaylı
olarak stoklarında bulundurmayacak, desteklemeyecek, satmayacak veya ticari
maksatlı olarak elinde tutmayacaktır.
Bundan başka, ithalatçı işbu anlaşmaya ekli Ek B’nin bütün motorlu araçlar ve
parçaları dağıtım ve satımı ile ilgili tüm detayları ve kendisini (bir limited şirket
sözkonusu olduğundan şirketin ortakları ve müdürlerini) doğrudan doğruya veya
dolaylı olarak ilgilendirebilecek sair benzer sorumlulukların tüm detaylarını içerdiğini
beyan etmektedir.
3 REKABET KURUMU
Yukarıda belirtilen hükümler, ithalatçının yönetici personeline, ithalatçının
hissedarlarına ve ithalatçıdan mali menfaati olan diğer taraflara da uygulanacaktır”
ifadelerine yer verilmiştir.
1998/3 sayılı Tebliğ'in 4/b-3. maddesine göre; "ayrı satış yerlerinde, ayrı bir
yönetimle ve ayrı bir yasal varlık halinde ve markalar arasında karışıklıktan
kaçınacak şekilde satış halleri hariç olmak üzere, satıcının, üreticiden başka kişiler
tarafından sunulan motorlu yeni taşıt araçlarını satmama yükümlülüğü" grup
muafiyeti kapsamına girmektedir.
Sözleşmenin yukarıda değinilen 4/a. maddesi ile Tebliğ'in bu hükmünü aşan
bir yükümlülük getirilmiştir.
1998/3 sayılı Tebliğ motorlu taşıt araçları ile bunlarla birlikte yedek
parçalarının dağıtımını ve servisini kapsamakta, "aksesuarları" kapsamamaktadır.
Sözleşmenin "Ürünlerin Servisi" başlığını taşıyan 10. maddesi aksesuarları da
kapsayacak şekilde sınırlamalar içermekte olup, bu maddenin 1998/3 sayılı Tebliğ'e
uygun hale getirilebilmesi için yedek parça kapsamında olmayan aksesuarları
içermeyecek şekilde yeniden düzenlenmeleri gerekmektedir.
Ithalatçı Sözleşmesi'nin "Yürürlük ve Fesih"i düzenleyen 23/a maddesi, "İşbu
sözleşme imzalanma tarihi veya tarihlerine bakılmaksızın 7 Mart 1995 tarihi itibariyle
yürürlüğe girecektir ve dört yıl boyunca yürürlükte kalacaktır. Taraflardan birinin sona
erme tarihinden en az oniki ay öncesinden İthalatçıyı ihbarı halinde, söz konusu
sürenin sona ermesi üzerine Sözleşme sona erecektir. Böyle bir ihbarda
bulunulmadığı takdirde, Sözleşme taraflardan birinin sözleşmenin feshini en az oniki
ay öncesinden ihbar edilmedikçe ve ihbar edilene kadar süresiz olarak devam
edecektir ve işbu oniki aylık ihbar süresinin bitiminde sona erecektir." şeklindedir.
1998/3 sayılı Tebliğ'in 6. maddesi "Grup Muafiyeti Verilebilmesi İçin Uyulması
Zorunlu Haller" başlığını taşımaktadır ve bu maddenin ikinci fıkrası anlaşma
sürelerine ilişkin düzenleme getirmektedir. Söz konusu maddenin 2000/3 sayılı
Tebliğ ile değişik hükmüne göre, satıcının dağıtım ve hizmet yapısını iyileştirme
yükümlülüğünün olduğu hallerde anlaşma eğer süreli yapılıyorsa en az beş yıl süreli
olmalı ve feshi ihbar süresi de altı ay olarak düzenlenmelidir. Eğer anlaşma süresiz
yapılıyor ise feshi ihbar süresinin en az iki yıl olarak belirlenmesi öngörülmüştür.
Ancak maddede, sağlayıcının anlaşmaya son vermesi halinde kanundan veya
anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda olduğu veya satıcının
dağıtım sistemine yeni girdiği ve anlaşma süresinin veya anlaşmanın olağan feshi
ihbar süresinin bu satıcı tarafından ilk kez kabul edildiği hallerde bu sürenin asgari
bir yıla indirilebilmesi hali bu sürenin istisnası olarak düzenlenmiştir.
Buna göre, sözleşmenin süresini dört yıl olarak belirleyen ve 1999 yılından
itibaren süresiz hale gelen 23/a maddesi hükmü, 1998/3 sayılı Tebliğ'in 2000/1 sayılı
Tebliğ ile değişik 6. maddesine aykırıdır ve yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan sözleşmenin, "İthalatçı Üreticinin tavsiye olunan bir satış fiyatı
tespit edebilmesine yarayacak bütün bilgileri Üreticiye sağlayacaktır. İthalatçının
ürünlerin fiyat yapılarında çeşitli değişiklikler yapmak istemesi halinde, Üreticiyi söz
konusu durumdan derhal haberdar edecek ve böyle bir fiyat değişikliği için gerekli
bütün nedenleri açıklayacaktır." şeklindeki 9/d maddesinin fiyata ilişkin sınırlamalar
4 REKABET KURUMU
getirdiği yönündeki raportör görüşünün değerlendirilmesi sonucunda; bu maddenin,
ithalatçının pek tabii olarak, fiyat tavsiye edebilmesine yarayacak bilgileri (örneğin
Türkiye'de uygulanan vergiler, rakip ürünlerin satış fiyatlarına ilişkin istatistikler ve
benzeri bilgiler) üreticiye sağlamasına, bu tür bilgilerde değişiklik söz konusu olması
halinde üreticiyi haberdar etmesine ve tavsiye edilen fiyatlarda değişiklik önermesine
yönelik olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun'a aykırılık taşımadığı anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusundanda, DAF Trucks ile DAF
Tırsan arasında düzenlenen İthalatçı Sözleşmesi'nin;
1- a) 4. maddesindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün "ayrı satış yerlerinde, ayrı
bir yönetimle ve ayrı bir yasal varlık halinde ve markalar arasında karışıklıktan
kaçınacak şekilde satış halleri hariç olmak üzere" düzenlenmesi ve buna aykırı
hükümlerin sözleşmeden çıkarılması,
b) 10. maddesinin yedek parça kapsamında olmayan aksesuarları içermeyecek
şekilde düzenlenmesi,
c) Yürürlük ve feshi ihbar sürelerine ilişkin 23. maddesinin 1998/3 sayılı Tebliğ’in
4.10.2000 tarih ve 2000/3 sayılı Tebliğ ile değişik 6. maddesine uygun olarak
düzenlenmesi,
kaydıyla sözkonusu İthalatçı Sözleşmesi'nin, 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım
ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanabileceğine,
2- a) bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60
gün süre verilmesine ve bu süre içinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair
belgelerin Kurum’a sunulmasına;
b) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy