Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-72 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-33/725-165
Karar Tarihi : 15.7.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Ali Fuat KOÇ, Erdem AKTEKİN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : EBD Giyim Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Burak Başaran ve Av. Besim Başaran
Doktorlar Cad. Özberk Apt. No:36 K:6 D:11 Denizli 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Koç Plaza Bomonti Birahane Sokak No: 3/1 Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile EBD Giyim Sanayi ve
Ticaret Ltd. arasında imzalanan tip sözleşme niteliğindeki bayilik sözleşmesi
ile 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret 30
A.Ş.’nin bayileriyle imzaladığı anlaşmaların dikey fiyat tespitine ilişkin hükümler
içermesi nedeniyle, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.4.2009 tarih, 2595 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 15.4.2009 tarih 2009-3-72/İİ-09-YY sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 22.4.2009 tarih ve 09-17/382-M sayılı toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca 40
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.7.2009 tarih ve 2009-03-72/ÖA-09-YY
sayılı Önaraştırma Raporu 10.7.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/182 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, dikey anlaşmaları ve uygulamaları
yoluyla alıcılarının yeniden satış fiyatını belirleyerek 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği yönünde ciddi ve yeterli deliller bulunduğu ve bu sözleşme
09-33/725-165
2
ve uygulamaların 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten
yararlanamayacağı, 50
2. Diğer yandan söz konusu anlaşmalara ve uygulamalara 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinde sayılan koşulları karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet
tanınamayacağı,
3. a) İhlalin dikey nitelikte olması, pazarın rekabetçi, büyüyen ve dinamik yapısı,
Dagi’nin önemli bir pazar gücüne sahip olmaması, Dagi’nin mevcut durumda
doğrudan ve başarılı bir şekilde yeniden satış fiyatını tespit edebileceği
perakende alıcılarının sınırlı olması gibi unsurlar göz önünde
bulundurulduğunda pazardaki rekabetçi yapıda kısıtlı bir zararın ortaya
çıkmasının muhtemel olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, 60
b) Bununla birlikte, yeniden satış fiyatlarını belirlemeye yönelik sözleşme
hükümlerinin ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
ihlal teşkil etmesi nedeniyle, bu durumun sonlandırılması yönünde söz konusu
teşebbüse Kanun’un 9. maddesinin 3. bendi uyarınca görüş bildirilmesi
gerektiği,
c) Yeniden satış fiyatlarını belirlemeye yönelik sözleşme hükümlerinin, alıcıların
özgürce fiyat belirlemesine imkan tanıyacak şekilde düzenlenmesi ve bu
değişikliğin 60 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesi, söz konusu
düzenlemenin yapılmaması ve uygulamanın devam etmesi halinde 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde hakkında işlem yapılacağının Dagi Giyim Sanayi ve 70
Ticaret A.Ş.’ye bildirilmesi gerektiği,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1.Taraflar
I.1.1. İncelemeye Konu Teşebbüs: Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Dagi)
80
Dagi 1983 yılından itibaren hazır giyim sektöründe faaliyet göstermekte olup, ağırlıklı
olarak kadın-erkek iç çamaşırı, pijama, mayo, çorap ve eşofman gibi ürünlere
yoğunlaşmıştır. Firma ürünlerini “dagi” ve “er-os” markaları altında piyasaya
sunmaktadır. Dagi’nin yönetim kurulu üyeleri; Mahmut Nedim Koç, Adil Koç, Eyüp
Koç, Bülent Arı ve Şeniz Katgı’dan oluşmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı Tablo 1’de
sunulmuştur.
Tablo 1 – Dagi’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Hisse Adedi Toplam Sermaye (TL)
Mehmet Şükrü Taşkın 76.000.000 76.000
Salih Koç 76.000.000 76.000
Mehmet Koç 76.000.000 76.000
Adil Koç 76.000.000 76.000
Ahmet Koç 76.000.000 76.000
TOPLAM 380.000.000 380.000
09-33/725-165
3
I.2. İlgili Pazar 90
Türkiye’de hazır giyim ve iç giyim sektörlerinin çok sayıda oyuncunun yer aldığı, ciddi
anlamda giriş engelinin bulunmadığı, rekabetçi bir yapıya sahip olduklarını söylemek
mümkündür.
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca bu amaçla arz ikamesi gibi diğer unsurlar da 100
değerlendirilebilmektedir.
Dagi’nin satışını yaptığı ürünler erkek iç çamaşırı, bayan iç çamaşırı, mayo, pijama
ve eşofman şeklinde sınıflandırılabilir. Kullanım özellikleri ele alındığında bu ürün
gruplarından her biri ayrı ayrı ilgili ürün pazarı olarak ele alınabilecektir. Ayrıca arz
ikamesinin kolaylığı ve pazardaki oyuncuların söz konusu ürün gruplarından
birçoğunda aynı anda faal olmaları dikkate alınarak ilgili ürün pazarı tüm bu pazarları
kapsayacak şekilde iç giyim pazarı olarak da tanımlanabilecektir. Ancak bu noktada
belirtmek gerekir ki, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında
“…inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif 110
pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif
tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı
yapılmayabilir.” denilerek, inceleme konusu işlem bazında alternatif pazar
tanımlarının ulaşılan sonucu etkilemediği durumlarda Kurul’un ilgili pazarı
tanımlamayabileceği ifade edilmektedir. Mevcut dosya bağlamında ilgili pazarın
yukarıda belirtilen alternatiflerden herhangi biri temel alınarak belirlenmesi dosyada
ulaşılan sonuçlar üzerinde etkili olmadığından net bir ilgili ürün pazar tanımı
yapılmasına gerek görülmemiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 120
Dagi’nin ticaretini yaptığı ürünlerin tüm Türkiye’ye ulaştırılabilmesi ve satışların tüm
Türkiye çapında gerçekleştirilmesi, bölgeler arasında rekabet koşulları bakımından
belirgin farklılıkların olmaması nedenleriyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Dagi Ürünlerinin Dağıtım Kanalları
130
Dagi ürünlerinin dağıtımını dört ana kanaldan gerçekleştirmektedir. Bu kanallar
Dagi’nin toplam satışlarındaki paylarına göre büyükten küçüğe; Dagi’ye ait Dagi
mağazaları, toptancılar, zincir mağazalar ve Dagi bayileri olarak sıralanmaktadır.
Bunlara ek olarak, özellikle Dagi’nin öne çıkan iç giyim ve pijama ürünleri, internet
üzerinden satış yapan alışveriş mağazalarından da satışa sunulmaktadır. Dagi’nin
satış yaptığı kanallara göre son 2 yıla ait satış dağılımı Tablo 2’de sunulmuştur.
Tablo 2 – Dagi’nin Kanallara Göre Satışları*
09-33/725-165
4
Dagi Satışlar (TL) 2007 % 2008 %
Dagi Mağazaları (………..) (….) (………..) (….)
Zincir Mağaza Satışları (………..) (….) (………..) (….)
Toptan Satışlar (………..) (….) (………..) (….)
TOPLAM (………..) (….) (………..) (….)
*Dagi’nin Gaziantep bayisiyle 2 ay gibi kısa bir süredir çalışması nedeniyle bu veriye tabloda yer
verilmemiştir. 140
I.3.1.1. Dagi’ye Ait Dagi Mağazaları
Dagi Mağazaları münhasıran Dagi ürünlerinin perakende satışının yapıldığı
mağazalardır. Genellikle alışveriş merkezlerinde konumlanmış olan bu mağazalar
Dagi’nin marka imajının yaratılmasında, belirli tipteki yapılanmalarıyla önemli rol
oynamaktadırlar. Tablo 2’den de görüleceği üzere Dagi’nin satışlarının %(…) gibi
önemli bir bölümü bu mağazalar üzerinden gerçekleşmektedir. Türkiye’nin çeşitli
illerindeki bu mağazaların sayısı 34’tür. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; bu
mağazaların Dagi tarafından işletilmekte olduğu ve Dagi ile aynı ekonomik bütünlük
içerisinde yer aldıkları anlaşılmaktadır. 150
I.3.1.2. Toptancılar
Tablo 2’den de görüleceği üzere Dagi’nin gerçekleştirdiği satışların kendi
mağazalarından sonra büyük çoğunluğu toptancılar kanalıyla gerçekleşmektedir.
Dagi’nin 2008 yılı toplam satışlarının % (…)’u toptancılar vasıtası ile yapılmıştır.
Raportörlerce Dagi şirket yetkilisi ile yapılan görüşmede, toptancılar ile sözleşme
imzalamadıkları, toptancılar ile karşılıklı ticari güvene dayanarak ticaret yaptıkları
belirtilmiştir. Buna göre, toptancılar ihtiyaçlarına göre Dagi’den ürün satın almakta,
daha sonra faaliyet gösterdikleri bölgelerde bulunan ve Dagi ürünlerini talep eden
konfeksiyon mağazalarına bu ürünleri temin etmektedirler. Toptancılar genellikle 160
birden fazla değişik markanın ürünlerini portföylerinde bulundurmakta, böylelikle tek
bir marka ile çalışmayan konfeksiyon mağazaları ihtiyaç duyduğu değişik markaları
söz konusu toptancılardan temin edebilmektedir.
Raportörlerce Dagi Genel Müdür Yardımcısı ile yapılan görüşmede Genel Müdür
Yardımcısı; toptancılara yaptıkları ürün satışlarında toptan fiyat listeleri üzerinden
%(…-…) oranında iskonto uyguladıklarını, toptancıların da kendi dağıtım kanallarına
uygun gördükleri iskonto ile satış yaptıklarını ifade etmiştir. Dagi yetkilisi,
toptancılarının hangi mağazaya hangi fiyattan satacaklarına karışmadıklarını, ayrıca
toptancıdan mal alan firmaların hangileri olduğu ya da hangi fiyattan satış yaptıkları 170
bilgisine de sahip olmadıklarını belirtmiştir.
I.3.1.3. Zincir Mağazalar
Dagi’nin satışlarını gerçekleştirdiği zincir mağazalar kategorisinde genellikle birden
çok mağazası bulunan, Real, Migros, Carrefour gibi organize perakende pazarında
faaliyet gösteren teşebbüsler; YKM, Boyner gibi departman mağazaları ve Koray,
Özdilek vb. gibi hazır giyim ürünleri satışında uzmanlaşmış teşebbüsler yer
almaktadır. Önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemede Dagi’nin zincir
mağaza grubunda değerlendirdiği teşebbüslerle yaptığı anlaşmalardan örnekler
alınmış ve I.3.4. Nolu bölümde değerlendirilmiştir. 180
I.3.1.4. Bayiler
Dagi’nin mevcut durumda sadece Gaziantep’de bir bayisi bulunmaktadır.
09-33/725-165
5
I.3.2. Teşebbüslerle Yapılan Görüşmeler
Önaraştırma döneminde raportörlerce Dagi ile çalışan toptancı konumunda iki
teşebbüs ve zincir mağaza kategorisinde yer alan (……..) yetkilileri ile
görüşülmüştür.
190
24.6.2009 tarihinde (…….) şirket Genel Müdürü ile yapılan görüşmede şirket yetkilisi,
Dagi ile yaklaşık 20 yıldır çalıştıklarını, Dagi ile ‘Ek Protokol’ isimli protokol harici
başka yazılı bir anlaşmaları olmadığını, genellikle Dagi’den gönderilen perakende
satış fiyat listelerinde belirtilen fiyatlara kendi iradeleri ile uyduklarını, Dagi tarafından
sezon sonunda yapılan indirimleri fiyatlarına yansıttıklarını, Dagi ürünlerinin
üzerlerinde perakende satış fiyatının basılı olduğu bir barkod ile kendilerine geldiğini,
sektördeki diğer firmaların da ürünlerinin perakende satış fiyatlarını perakende
noktalarına bildirdiklerini ifade etmiştir. Şirket yetkilisi ayrıca zaman zaman çok
sayıda ürün alanlara kendilerinin sağlayıcılardan bağımsız olarak indirim yaptıklarını
belirtmiştir. 200
Dagi’den toptan mal alarak konfeksiyon mağazalarına satış yapan (…………………..)
Ltd. Şti. yetkilisi ile yapılan görüşmede, şirket yetkilisi, Dagi ile aralarında yazılı bir
sözleşme olmadığını, karşılıklı ticari güvene dayanarak ticaret yaptıklarını, Dagi dahil
olmak üzere satışını yaptığı çeşitli firmalara ait ürünlerde perakende satış fiyatlarının
ürünün barkod etiketinde basılı olduğunu, Dagi’nin ve diğer sağlayıcıların kendisine
ürünlere ilişkin toptan ve perakende satış fiyatlarını gönderdiğini, Dagi’nin şirketine
toptan satış fiyatı üzerinden %(…) ıskonto uyguladığını, perakende noktalarına Dagi
tarafından bildirilen toptan satış fiyatı ile satış yaptığını ve Dagi’den kendisine satış
fiyatlarına uymayan perakende noktalarını uyarması yönünde bir talep gelmediğini 210
belirtmiştir.
19.6.2009 tarihinde ise Raportörlerce Dagi ile çalışan bir diğer toptancı
(……………………….) Sanayi ve Ticaret A.Ş. yetkilisi ile görüşülmüştür. Firma
yetkilisi Dagi’nin kendilerine liste toptan satış fiyatından %(…) + %(…) peşin
ıskontosu uyguladığını ifade etmiştir. Şirket yetkilileri satışlarında ise kendileri
tarafından belirlenen kriterlere göre, toptan satış liste fiyatlarından, peşin alım
yapanlara %(…), 30 gün vadeli alım yapanlara %(…), 60 gün vadeli alım yapanlara
%(…) ıskonto uyguladıklarını ifade etmiştir.
220
I.3.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
Dagi’de yapılan yerinde incelemede örnekleri alınan belgelerden bazılarına aşağıda
yer verilmiştir:
Migros çalışanı tarafından Dagi’ye gönderilen ve Migros mağazalarında
Dagi’ye ait ürünlerde uygulanacak %50 indirimin bir kısmının Dagi tarafından
üstlenilmesinin talep edildiği e-postada şu ifadeler geçmektedir:
“Kampanya başlamış olduğu için ne yazık ki iade edemeyiz. Kaldı ki, her ne nedenle
olursa olsun tüm ürün grubunu ilgilendiren bir genel kampanyada bazı ürünleri hariç 230
tutmamız tüketici ile kurduğumuz kampanya iletişimini bozucu nitelik taşıyacaktır.
Sözleşmemizde bu tür kampanyalar için yarı yarıya destek konusunda imzanız
bulunduğundan kampanyanın çok öncesinde sizinle paylaşma gereği duymadık.”
09-33/725-165
6
Dagi satış temsilcisi tarafından verilen cevaplarda;
“… Sizin belirlediğiniz fiyatlardan kampanya yapmak bu ürünü sattığımız diğer
lokasyonları tamamen kaybetmek demektir. Sizde takdir edersiniz ki burada pazar
dengesi bizim için çok önemli…”
“Bu tür kampanyaları daha önceden tarafımıza bildirirseniz en azından fiyat
belirleme konusunda karşılıklı çalışıp antat kalır ve piyasanın da kabul edebileceği 240
makul bir fiyat yakalarız. Aksi halde hem piyasaya hem firmamıza karşı bunun
açılımını yapmakta zorlanıyoruz….
Yine söylemek gereği hissediyorum. Biz kampanyaya karşı değiliz zaten bunları
bazen biz teklif ediyoruz ama sezonu olmayan ürünlerimizde bir anda % 40’a varan
indirimler yapmak bizim hem perakende hem distribütör ayağımızı da ciddi bir
şekilde sarsıyor…”
ifadeleri yer almaktadır. Bu ifadelerden Dagi’nin Migros’ta gerçekleştirilecek
indirimlerden piyasadaki alıcıları bakımından genel bir fiyat düzeyini koruma 250
kaygısıyla rahatsızlık duyduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Migros’un söz
konusu ilişkide alım gücüne sahip olduğu ve Dagi’nin bu rahatsızlığına karşın
Migros’un istediği indirimleri yapabildiği görülmektedir. Diğer yandan Dagi’nin Migros
ile Migros’un satış fiyatı konusunda böyle bir pazarlık sürecine girmesinin Migros’un
uygulayacağı kampanyanın maliyetinin yarısına Dagi’nin katlanmasının gerekmesi
gibi bir nedenden kaynaklandığı sonucuna varmak mümkündür.
Özdilek ve Dagi çalışanları arasında gerçekleşen, Özdilek’in Dagi’den ürün
alım fiyatlarındaki sistem yuvarlamasından kaynaklanan sorunların ele alındığı ve
ekinde Dagi tarafından teşebbüslere gönderilen toptan ve perakende satış fiyatlarını 260
gösterir listenin ekli olduğu e-posta yazışmalarında; Özdilek tarafından Dagi’ye
gönderilen bir e-postada aşağıdaki ifade yer almaktadır
“Kemal bey kış sezonu siparişi için geldiğimizde fiyat artışı yapılmadığını
söylemiştiniz. Ancak sizden o gün aldığımız fiyat listenizi incelediğimde alış
fiyatlarımızda artış yapıldığını ancak Perakende Satış Fiyatlarının geçen yılkiyle aynı
tutulduğunu gördüm. Bu durumda mal sattığınız noktalar sizden geçen yıla göre
pahalı alıp, satarken aynı fiyattan satmış oluyor. Kar marjımızı aşağıya çekmiş
oluyorsunuz... Mademki satış fiyatları geçen yılki ile aynı alış fiyatlarımızın da geçen
yılla aynı olması gerekir. ..”
270
Dagi tarafından Real’e gönderilen e-postaların ekinde Dagi ürünlerinin toptan
satış fiyatları, perakende satış fiyatları ve Real’e satış fiyatlarını gösterir bir liste
gönderilmiştir .
Yine Dagi tarafından Real’e gönderilen bir e-postada şu ifade yer almaktadır:
“Serap hn. Pijamalardaki indirim mağazalarımızda %50 olarak başlamıştır. Bu
doğrultuda daha önce konuştuğumuz Real mağaza stoklarının üzerinden satış
adetlerine göre ‘(…)’lik oranı bizim karşılayacağımız şekilde %50 ıskonto yaparsanız
sevinirim” . Bu e-postaya Real tarafından verilen cevapta ise “Merhaba Ümit Bey, ….
Ancak %(…) indirim katkısıyla %50’lik oranlara bizim ulaşmamız takdir ederseniz ki 280
imkansız. Ben en uygun şekilde gerekeni yapacağım” denilmiştir. Dagi’nin
mağazalarında indirim uygulaması halinde bunun diğer satış kanallarına da
yansımasını hedeflediği anlaşılmaktadır.
09-33/725-165
7
Dagi’den Real’e giden bir başka e-posta’da şu ifadelere yer verilmiştir:
“Serap hn. Dün yaptığım mağaza ziyaretlerinde pijama ürünlerinde fiyatlarda indirim
uygulanmadığını gördüm…”
Real tarafından bu e-postaya verilen yanıtta “… Daha önce de size bizim indirim
yapmadığımızı iletiyorum, ama sizler ısrarla indirim yaptığımızı söylüyorsunuz. Şimdi
indirimleri tüm mağazalarda uyguladık, sizler uygulanmadığını söylüyorsunuz…” 290
denilmiştir. Real tarafından gönderilen yanıttan, Dagi’nin Real’in fiyatlarını kontrol
etme çabası içerisinde bulunduğu, indirim yapılan veya yapılmayan dönemlerde
fiyatları kontrol ederek sapmalar halinde firma ile iletişime geçildiği sonucuna
ulaşmak mümkündür. Ancak Real’in de alım gücüne bağlı olarak kendi fiyatlarını
uygulama inisiyatifine sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Dagi satış yetkilisinden Dagi satış müdürüne gönderilen ve organize
perakende mağazalarında satış yetkilisi tarafından yapıldığı anlaşılan denetimlerin
özetlendiği e-postalarda da aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“Konu: Haftalık Faaliyet Raporu 300
… Real – Beylikdüzü – Reyon düzenlemesi yapıldı. Pijama grubuna indirim
uygulanıp uygulanmadığı kontrol edildi.
…Real Ümraniye - Reyon düzenlemesi yapıldı. Pijama grubuna indirim uygulanıp
uygulanmadığı kontrol edildi.
Real – Kartal Reyon düzenlemesi yapıldı. Pijama grubuna indirim uygulanıp
uygulanmadığı kontrol edildi…”
“...Carrefour – Haramidere Reyon düzenlendi. İndirim yapıldığı görüldü ve
fotoğrafları çekildi…”
“...Real – Beylikdüzü Konfeksiyon ürünlerinin kontrolü yapıldı. Reyon yerleri ve
fiyatları incelendi. Bayan ve erkek çamaşır reyonları düzeltildi, açık olan ürünler 310
tekrar paketlendi..”
Dagi tarafından Dagi ürünlerinin toptan satış fiyatlarını, perakende satış
fiyatlarını, Migros’a satış fiyatlarını ve Migros’un satış fiyatlarını gösterir bir liste
Migros’a gönderilmiştir.
Dagi satış yetkilisinden satış müdürüne gönderilen ‘satış fiyatları’ başlıklı e-
postada Carrefour, Migros, Metro ve Real’in Dagi ürünlerini sattıkları fiyatlar Dagi’nin
perakende satış fiyatları ile karşılaştırılmıştır. Listeden bu dört firmanın da Dagi’nin
perakende satış fiyatlarından düşük fiyatlarla satış yaptığı görülmektedir. 320
Dagi tarafından Metro’ya gönderilen e-posta’nın ekinde Dagi ürünlerinin
perakende satış fiyatları, toptan satış fiyatları ve Metro’nun alış fiyatları
gönderilmiştir.
Dagi satış yetkilisi tarafından Markafoni adlı sanal alışveriş mağazası
çalışanına gönderilen e-posta ekinde Dagi ürünlerinin toptan alış fiyatı, Markofoni alış
fiyatı, perakende satış fiyatı ve Markafoni satış fiyatlarını gösteren bir liste
bulunmaktadır.
330
Dagi yetkilisi tarafından Huzur Giyim’e ve Ender Mağazaları’na gönderilen
maillerin ekinde Dagi ürünlerinin toptan ve perakende satış fiyatlarını gönderir listeler
bulunmaktadır. Bu listelerde de genel olarak Dagi’nin müşterilerine gönderdiği fiyat
09-33/725-165
8
listelerinde ve matbu fiyat listelerinde olduğu gibi ‘tavsiye’ veya ‘maksimum’ satış
fiyatı gibi bir ibare bulunmamaktadır.
340
I.3.4. Hukuki Değerlendirme
I.3.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi; belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları
yasaklamaktadır. İlgili madde, aynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler
arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi rakip
olmayan, başka bir ifadeyle ticaretin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler 350
arasındaki anlaşmaları (dikey anlaşmalar) da kapsamaktadır.
Bir üretici veya sağlayıcı ile alıcıları arasında imzalanan sözleşmeler rekabet hukuku
kapsamında dikey anlaşmalar olarak adlandırılmaktadır. Bu çerçevede dosya
kapsamında ele alınan ve Dagi ile nihai satış noktaları arasında imzalanan
sözleşmeler Rekabet Hukuku kapsamında birer dikey anlaşmadır.
Sağlayıcının alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemesi, 2002/2 sayılı “Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 4. maddesinde sıralanan ve bu tür
kısıtları içeren anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalardan en 360
temel olanıdır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(a) maddesi doğrudan ya da dolaylı amacı
sabit ya da minimum bir yeniden satış fiyatının tespiti olan anlaşma ya da uyumlu
eylemlerle ilgilidir. Yeniden satış fiyatının tespitine yönelik olarak sözleşmede
doğrudan bir hüküm bulunan durumlarda konu açıktır. Bununla birlikte yeniden satış
fiyatının tespiti sonucuna bazı dolaylı yollarla da ulaşılabilir. Alıcının kar marjının
belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliğinde ilan edilmiş bir fiyat seviyesinden alıcının
yapabileceği indirimin en üst seviyesinin belirlenmesi, alıcının belli bir yeniden satış
fiyatına bağlı kalması için yapılan indirimlerin ya da kampanyaların maliyetini
sağlayıcının üstlenmesi, alıcının belli bir yeniden satış fiyatına bağlı kalmaması
halinde uyarılması, tehdit edilmesi, cezai yaptırımlara muhatap olması, sözleşmesinin 370
feshedilmesi, siparişlerinin geciktirilmesi ya da iptal edilmesi, yeniden satış fiyatının
belirlenmesine yönelik dolaylı yöntemlere verilebilecek örneklerdir. Yeniden satış
fiyatının tespitini amaçlayan bu doğrudan ya da dolaylı yöntemler, yeniden satış
fiyatına uymayan alıcının örneğin bir fiyat izleme mekanizması yardımıyla tespit
edilebilmesini sağlayan önlemlerle birleştirildiğinde çok daha etkili olmaktadırlar.
Benzer şekilde doğrudan ya da dolaylı yeniden satış fiyatının tespiti, sağlayıcının
ürünün üzerine tavsiye edilen satış fiyatını basması gibi alıcının satış fiyatını indirme
güdüsünü azaltan yöntemlerle birleştirildiğinde çok daha etkili olmaktadır.
I.3.4.1.1. Dagi – Koray Mağazacılık Turizm Ticaret A.Ş. (Koray) 380
Dagi ile Koray arasında imzalanan 6.10.2008 tarihli Ek Protokol’ün “Çalışma Şartları”
başlıklı 2. maddesinde;“Ürünler Dagi’nin güncel perakende fiyatlarından satışa
sunulacaktır.İndirim oranlarını ve tarihini Dagi belirler.” ifadelerine yer verilmektedir.
09-33/725-165
9
Bu maddelerden açıkça görüleceği üzere söz konusu sözleşme ile Dagi ve Koray,
Koray’ın Dagi ürünlerini tüketicilere satacağı fiyatların ve bu fiyatlar üzerinden
yapacağı indirimlerin miktar ve zamanlarının Dagi tarafından belirleneceği hususunda
mutabakata varmışlardır. Dolayısıyla sağlayıcı konumundaki Dagi alıcısı Koray’ın
yeniden satışını belirlemeyi hedeflemektedir.
390
I.3.4.1.2. Dagi – Jet Çorap ve Tekstil San. Tic. Ltd. Şti. (Jet Çorap)
Dagi ile Jet Çorap arasında 29.8.2008 tarihinde imzalanan Ek Protokol’ün 2.
maddesinde aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir.
“- Ürünler Dagi’nin güncel perakende fiyatlarından satışa sunulacaktır.
-Jet çorapa sevk edilecek olan Eros konfeksiyon grubu ürünlerin %(…)’ı kesin alım
%(….)’ı konsinyedir.
…
- İndirim oranlarını ve tarihini DAGİ belirler. İndirim dönemlerinde JET çorabın
elindeki stok sayılır ve ilk siparişinin %(…) ve altına indirim oranın (….)’si yansıtılır.”
Yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerinden görüleceği üzere Dagi bu hükümler ile 400
dikey ilişki içerisinde bulunduğu alıcı konumundaki Jet Çorap’ın kendisinden aldığı
ürünlerin yeniden satış fiyatını ve bu ürünlere Jet Çorap’ın uygulayacağı indirim
oranlarını belirlemeyi amaçlamaktadır.
I.3.4.1.3. Dagi – C&C Tekstil
C&C Tekstil ile Dagi arasında Koray ve Jet Çorapla imzalanan ek protokolün bir
benzeri imzalanmıştır. Söz konusu ek protokolde “Ürünler Dagi’nin güncel perakende
fiyatlarından satışa sunulacaktır.” ifadesi yer almaktadır. Dagi bu hükümle C&C
Tekstil’in yeniden satış fiyatını belirleme imkanına kavuşmaktadır. Ayrıca sözleşmede
“İndirim dönemlerinde perakendede yapılacak indirim oranına istinaden, ek iskonto 410
oranları stoktan alacağı yeni ürün alımlarında fiyatlara yansıtılacaktır.” ifadeleri yer
almaktadır.
JET Çorap’ın ve C&C Tekstil’in Dagi’nin öngördüğü kampanya ve indirimleri
yapmaları için indirimlerin maliyetinin bir kısmını Dagi’nin üstlenmesi, tek başına
değerlendirildiğinde, azami yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik bir
uygulama gibi değerlendirilebilecek olmakla birlikte, bu uygulamaların Jet Çorap ve
C&C Tekstil’in sözleşmelerinde yer alan perakende satış fiyatlarının belirlenmesine
yönelik hükümlerle birleşince, tek bir yeniden satış fiyatının tespitine yönelik
destekleyici uygulamalar olarak ortaya çıkmaktadır.. 420
Dagi ile C&C arasında yapılan sözleşmede “C.C Tekstil mağazasının Dagi ve Eros
ürünlerinin dışında sadece bayan çorabı satması için izin verilmiştir. Markalarımıza
eşdeğer bir ürün mağazasına koyması durumunda fatura altı iskontosu geri
alınacaktır” şeklinde düzenlenmiş bir rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Bu yükümlülük ve sözleşme için herhangi bir süre öngörülmemiş olduğundan rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresi belirsizdir. 2002/2 sayılı Tebliği’in 5. maddesinde,
Tebliğ ile tanınan muafiyetin alıcıya getirilen belirsiz süreli ya da süresi 5 yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüklerine uygulanmayacağı belirtilmektedir. Dolayısıyla söz
konusu sözleşmedeki rekabet etmeme yükümlülüğünün 2002/2 sayılı Tebliğ ile 430
tanınan muafiyetten yararlanabilmesi için süresinin 5 yılı aşmayacak şekilde
düzenlenmesi gerekecektir.
09-33/725-165
10
I.3.4.1.4. Dagi - Estore Elektronik Ticaret ve Sanal Mağazacılık Hizmetleri A.Ş.
(Estore)
Dagi ile adresinde internet üzerinden sanal mağazacılık alanında
faaliyet gösteren Estore arasında yapılan ürün tedarik sözleşmesinin”Fiyat” başlıklı 4.
maddesi, taraflar arasında yapılan bir ek protol ile aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
“Ürünün bedeli, KDV dahil olarak YTL cinsinden taraflarca belirlenir. Ürün bedeli
ürünün kanallarda satış için ilk duyurusunun yapıldığı tarihten itibaren 30 gün 440
boyunca artırılamaz. Ürünün ESTORE tarafından kendi satış kanallarında
belirleyeceği satış fiyatı da aynı şekilde ve aynı süre artırılamaz. Bu tarihten sonra,
TEDARİKÇİ, ESTORE’a verdiği satış fiyatını artırmak isterse, değişiklik talebinin 7
gün öncesinden ESTORE’a bildirmek zorundadır. Ürün bedelleri, Tedarikçinin
uyguladığı satış fiyatlarına %(…) iskonto yapılarak belirlenecektir.”
Maddede yer alan “ürünün ESTORE tarafından kendi satış kanallarında belirleyeceği
satış fiyatı da aynı şekilde ve aynı süre artırılmaz” ifadesi ile de alıcının yeniden satış
fiyatını belirleme özgürlüğünü kısıtlamaktadır. Öte yandan belirtmek gerekir ki, Estore
iflasını istemiş ve faaliyetlerine son vermiştir. 450
I.3.4.1.5. Dagi- Huzur Giyim San. ve Tic. A.Ş. (Huzur Giyim)
Dagi ile Huzur Giyim arasında yapılmış olan “Konsinye Satınalma Sözleşmesi”nde
“Ürünler Dagi’nin güncel perakende fiyatlarından satışa sunulacaktır.” ifadeleri yer
almaktadır.
Dagi ile Huzur Giyim arasında imzalanan sözleşme her ne kadar “Konsinye
Satınalma Sözleşmesi” olarak adlandırılmış olsa da bu sözleşmenin rekabet hukuku
anlamında bir konsinye ilişkisi olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin
irdelenmesi gerekmektedir. 460
Konsinye satış sözleşmesi, Borçlar Kanunu’nda tanımlanmadığı gibi özel olarak da
düzenlenmemiştir. Bu sözleşme, sadece doktrinde yapılan tartışmalar çerçevesinde
değerlendirilmesi mümkün olan bir sözleşme türüdür. Hukuk sözlüğünde konsinye
satış, “bir malın satması için satıcıya bırakılması, satması için emaneten bırakılan şey
satımı; satıcı bu malı satınca mal sahibi ücret (komisyon) anlaşmasına göre
belirlenen miktarı alıkoyar, geri kalanı mal sahibine geri verir; satılamayan mal geri
verilir” seklinde tanımlanmıştır. Buna göre konsinye satış sözleşmesini, bir malın
sahibi tarafından satılmak amacıyla bir başka kişiye bırakılmasını konu alan
sözleşme olarak tanımlamak mümkündür. 470
Konsinye satış sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinde, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz (Dikey Kılavuz)’da acentelere
ilişkin yapılan açıklamalar yol göstericidir. Dikey Kılavuz’a göre, teşebbüsler
arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen
faktör, acentenin müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali
bir risk alıp almadığıdır. Eğer acente müvekkili adına yapmış olduğu ya da aracılık
ettiği sözleşmeden dolayı herhangi bir mali ya da ticari risk almamışsa, müvekkilin
acenteye atandığı işle ilgili getirdiği kısıtlar Kanun’un 4. maddesi kapsamında 480
olmayacaktır. Tersinin geçerli olduğu durumda ise acente bir takım riskler
üstlenmesinin karşılığında ilgili alanda kendi bağımsız kararlarını vermekte serbest
olmalıdır.
09-33/725-165
11
Konsinye satış sözleşmesi de acente perspektifinden değerlendiğinde şu sonuca
ulaşılmaktadır: Şayet satış için bırakılan kişi, satışların ticari ya da mali riskini taşıyor
ise inceleme konusu sözleşmeye Kanun’un 4. maddesi uygulanabilecektir. Aksi
durumda, satış için bırakılan kişi herhangi bir ekonomik risk taşımıyor ise, bu kişinin
üstlendiği satış ya da alım işlevi, gerçek bir acentelik ilişkisinde olduğu gibi, satış için
bırakanın faaliyetlerinin bir parçası gibi değerlendirilebilecektir. 490
İncelenen “Konsinye Satınalma Sözleşmesi”nde Huzur Giyim’in stok maliyetlerinin
Dagi tarafından karşılanacağına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
Diğer yandan sözleşmeden, Huzur Giyim’den Dagi’ye gönderilecek ürün
sevkiyatlarının masrafının Huzur Giyim’e ait olduğu, stok mutabakatı sonucunda
eksik ve kayıp olduğu belirlenen ürünler ile sezon sonunda iade edilen ürünler
içersinde tespit edilen hasara uğramış ürünlerin tümünün (Huzur Giyim’in bu konuda
herhangi bir ihmal ya da suçunun olup olmamasından bağımsız olarak) Huzur
Giyim’e fatura edileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Huzur Giyim’in anlaşma konusu
ilişki bakımından belli bir mali ve ticari riske muhatap olması nedeniyle söz konusu 500
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi karşısında değerlendirilmesi
gerekmektedir. Dolayısıyla, yukarıda anılan Huzur Giyim’in perakende satış
fiyatlarının Dagi tarafından belirlenmesini içeren sözleşme hükmünün Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olduğu ve Dagi’nin yeniden satış fiyatı tespitine yönelik
uygulamalarının bir parçasını oluşturduğu kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen sözleşmelere ek olarak, Dagi’nin Boyner Büyük Mağazacılık
A.Ş., YKM, CarrefourSA Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş., Migros Türk T.A.Ş., Özdilek
Alışveriş Merkezleri ve Tekstil Sanayi A.Ş. ve Metro Group Buying Tic. Ltd. Şti
(Real) ile imzalanmış sözleşme örnekleri de inceleme kapsamında ele alınmıştır. Bu 510
sözleşmelerin Dagi’nin değil, karşısındaki teşebbüslerin hazırladığı matbu
sözleşmeler olduğu görülmektedir. Belirtilen teşebbüsler ve Dagi arasında imzalanan
bu sözleşmeler dosya kapsamında incelenmiş ve rekabeti kısıtlayan herhangi bir
hükme rastlanmamıştır.
I.3.4.1.6. Dagi- EBD Giyim Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (EBD)
Dagi’nin bayisi EBD ile imzaladığı sözleşmenin 7. maddesinde yer alan ‘Emtia
satış fiyatları DAGİ’nin ana bilgisayarında kayıtlı bulunan ve mal teslimi
sırasında Bayi’ye yazılı olarak dökümü verilen fiyatlar olup DAGİ tüm
mağazalarında bu fiyatlara uyarak satış yapacaktır. Bayi bu fiyatların üstünde ve 520
altında satış yapmamayı kabul ve taahhüt eder. Otomasyon merkezinde yapılan
fiyat değişiklikleri bayiye haber verildikten sonra belirtilen tarihte yeni fiyatları
uygulamaya geçecektir’ ve ‘‘Dagi mutad zamanlarda bayinin Ticari defterlerini
ve müstenidatı, satış fiyatlarını, müşteri ilişkilerini, mağaza dekorasyonunu,
mağaza yönetim ve personelini, satış geliştirme ve faaliyetlerini, teşhir, vitrin ve
mağaza yerleşim düzenini denetlemek ve incelemek hakkına sahiptir’
hükümleri, EBD’nin Dagi tarafından belirlenecek fiyatlardan satış yapacağını
düzenlemekte ve Dagi’ye EBD’yi bu fiyatlardan satıp satmadığı konusunda
denetleme hakkı vermektedir.
530
I.3.4.1.7.Dagi- Elif Gayrimenkul Hazır Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (Elif Ltd.)
Son olarak Dagi’nin Gaziantep bayisiyle gerçekleştirdiği sözleşmesinin 7. maddesinde
yer alan “Tavsiye edilen emtia satış fiyatları Bayi ve Dagi A.Ş. ile karşılıklı olarak
09-33/725-165
12
tespit edilerek uygulamaya konulacaktır” hükmü de bayinin satış fiyatını tespit etme
serbestisine sınırlama getirmekte ve Dagi’ye bayisinin fiyat belirleme kararlarına
müdahil olma hakkı vermektedir. Ayrıca bu sözleşmenin 11.2. maddesinde de
Dagi’nin EBD ile yaptığı sözleşmede bulunan ve Dagi’nin mutad zamanlarda bayinin
satış fiyatlarını ve diğer unsurlarını denetlemesine yönelik hüküm yer almaktadır.
Bayinin sözleşme hükümlerine aykırı davranması halinde parasal bir yaptırımla karşı
karşıya kalması ise bayinin Dagi’nin uygun bulduğu fiyattan satış yapmasını güvence 540
altına alan bir işlev görmektedir.
Diğer yandan Dagi ile Elif Ltd. arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin “Genel
Hükümler” başlıklı 1. maddesinde “Bayi, sözleşme konusu emtia dışında herhangi bir
emtiayı piyasalardan satın alıp mağazada satamaz, teşhir edemez” şeklinde kaleme
alınmış rekabet etmeme yükümlülüğü yer almaktadır. Sözleşmenin 13. maddesinde
de “Bayi tarafından mağazada sözleşme konusu emtia ve marka dışında hiçbir
emtianın satışı, pazarlaması, teşhiri vs. yapılamayacaktır…” şeklinde benzer bir
düzenleme bulunmaktadır. Bu rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
sözleşmenin 20. maddesinde düzenlenen sözleşme süresine bağlı olduğu 550
anlaşılmaktadır. Sözleşmenin süresi ise anılan maddede 5 yıl olarak öngörülmekle
birlikte, bu 5 yılın sonunda taraflarca fesih bildiriminde bulunulmadığı takdirde sürenin
1’er yıllık dönemler halinde uzayacağı düzenlenmiştir. Bu düzenleme sözleşmeyi
dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini belirsiz kılmaktadır. 2002/2
sayılı Tebliğ’de alıcıya getirilen belirsiz süreli ya da süresi 5 yılı aşan rekabet etmeme
yükümlülüklerine, Tebliğ ile tanınan muafiyetin uygulanmayacağı belirtilmektedir.
Bununla birlikte incelenen rekabet yasağı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin (a) bendinde düzenlenen ve 5 yıldan uzun süreli rekabet etmeme
yükümlülüklerinin muafiyetten yararlanmasına imkan tanıyan istisnaya değinmek 560
gerekmektedir. Bu istisnaya göre, “alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini
sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı
olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise,
yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin
beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu tesiste yürüteceği
faaliyetini kapsar.” Dagi ile bayisi arasındaki ilişki uyarınca bayi sözleşme konusu
faaliyetlerini Dagi tarafından Sankopark Alışveriş Merkezi işleticisi Zeugma Alışveriş 570
Merkezi A.Ş.‘den kiralanmış olan bir mağazada yürütecektir. Diğer bir deyişle Dagi
mağazanın alıcıyla bağlantısı olmayan 3. bir kişiden elde ettiği şahsi kullanım
hakkına sahiptir ve alt kiralama yoluyla bu mağazayı bayisine kullandırmaktadır. Bu
tür ilişkiler bakımından önemli olan sağlayıcının yapay bir şekilde mülkiyet ya da
benzer haklar kurarak 5 yıllık rekabet yasağı limitinden kaçınmaya çalışıp
çalışmadığıdır. Konu bu yönüyle değerlendirildiğinde Dagi’nin mağazayı bayisiyle
bağlantılı olmayan bir kişiden kiraladığı, söz konusu kira ilişkisi bakımından bayinin
muhatap olmadığı birtakım riskleri taşıdığı görülmektedir. Ayrıca Dagi böyle bir kira
ve alt kira ilişkisi içerisine girmesinin, alışveriş merkezini işleten teşebbüslerin bunu
daha tercih edilir bulmalarından kaynaklandığını belirtmiştir. 580
Açıklamalar çerçevesinde, bayiye Dagi tarafından getirilen ve sözleşme konusu
ürünlerin satılacağı mağaza ile sınırlı olan rekabet etmeme yükümlülüğünün,
09-33/725-165
13
sözleşme süresince getirilebilecek olması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun
olduğu kanaatine varılmıştır.
Anılan sözleşme hükümlerinden görüleceği üzere Dagi yukarıda yer verilen
anlaşmalarının tarafı konumundaki alıcılarının yeniden satış fiyatını tespit etmeyi
amaçlamaktadır. Ayrıca yukarıda sunulan deliller bir bütün olarak değerlendirildiğinde
Dagi’nin genel olarak alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemek amacıyla kimi 590
alıcılarıyla yaptığı sözleşmelere doğrudan madde koyduğu, özellikle bayilerinin ve
zincir perakendecilerin fiyatlarını izleme mekanizması kurduğu, bayilerine fiyat
tespitini de içeren sözleşmelere aykırı davranışları halinde sözleşmenin feshinden ve
bayinin belli bir para cezasına muhatap olmasından oluşan bir yaptırım getirdiği
görülmektedir. Ayrıca Dagi tarafından tüm dağıtım kanallarına perakende ve toptan
satış fiyatlarını gösteren fiyat listelerinin gönderilmesi, bu listelerde fiyatların tavsiye
niteliğinde olduğuna dair herhangi bir ibare olmaması ve yukarıdaki bölümde yer
verilen e posta örneklerinin bazılarından görüleceği üzere kendi belirlediği yeniden
satış fiyatlarını uygulatmaya yönelik çabaları, yeniden satış fiyatının tespitine yönelik
destekleyici uygulamalardır. Diğer yandan Dagi’nin uyguladığı barkod sistemi ile 600
ürünlerin üzerindeki barkodlarda perakende satış fiyatının bulunması uygulamada
yeniden satış fiyatı tespitini kolaylaştırabilecek bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır.
Sonuç olarak Dagi’nin, kanallar bazında farklı şekillerde ortaya çıksa da, yeniden
satış fiyatı tespitine yönelik olarak rekabet hukukunun dikkate aldığı doğrudan ya da
dolaylı ve destekleyici uygulamaların birçoğuna başvurduğu, bu çerçevede alıcılarının
yeniden satış fiyatlarını belirlemek üzere çaba içinde olduğu söylenebilecektir.
Dagi’nin bu amaç ve çabasının altında temel olarak kendi işlettiği Dagi
mağazalarındaki fiyat düzeyine bağlı olarak tüm piyasada Dagi ürünleri bakımından
belli bir fiyat düzeyinin geçerli olması isteğinin yattığı kanaati oluşmuştur.
610
I.3.4.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Daha önce belirtildiği üzere sağlayıcı konumundaki teşebbüslerin dikey
anlaşmalarında yer alan ve alıcılarının yeniden satış fiyatlarını tespit etmeye yönelik
hükümler, anılan anlaşmaları 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinin
kapsamı dışında bırakmaktadır. Bu nedenle yukarıda sıralanan, Dagi tarafından
alıcıları ile akdedilen ve alıcıların yeniden satış fiyatını belirlemeye yönelik hükümler
içeren sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
faydalanamamaktadır.
620
Bu noktada anılan sözleşmelerin bireysel muafiyet bakımından değerlendirilmesi
gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan ve anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı
dışına çıkaran kısıtlamalar mehaz hukukta, minimum ve sabit yeniden satış fiyatının
belirlenmesi, belirli tipten bölge ve müşteri korumaları gibi unsurları içeren bu
kısıtlamalar ağır sınırlama (kara liste) olarak kabul edilmekte ve söz konusu türden
sınırlamaları içeren dikey anlaşmaların bireysel muafiyetten yararlanmaları da
mümkün görülmemektedir. Dikey Kılavuz’un 17. paragrafında da yer verildiği üzere,
bu tür sınırlamaların genel olarak bireysel muafiyetten yararlanmaları mümkün 630
değildir.
09-33/725-165
14
Dikey fiyat tespitine yönelik hükümlerin pazarda mevcut rekabet üzerindeki negatif
etkileri genel olarak 2 yoldan gerçekleşmektedir. Sağlayıcının alıcılarının yeniden
satış fiyatını belirlemesi fiyat üzerinden yapılabilecek marka içi rekabeti tamamen
engellerken, pazarda faaliyette bulunan diğer firmalar arasında yatay işbirliğini
kolaylaştırıcı etki yapmaktadır. Yeniden satış fiyatının sağlayıcılar tarafından tespit
edilmesi pazarın ürün fiyatları bakımından yüksek derecede şeffaflaşması sonucunu
doğurmaktadır. Yeniden satış fiyatının tespit edilmesi marka içi rekabet sonucu
fiyatlarda gözlemlenebilecek aşağı yönlü baskıyı da tamamen ortadan kaldırarak 640
fiyatların katılaşması sonucunu doğurabilecektir.
Rekabet hukuku kapsamında dikey fiyat tespitinin çeşitli pozitif etkilerinin
olabileceğinden de söz edilebilir. Sağlayıcının alıcılarının satış fiyatlarını tespit
etmesinin, muhtemel bir bedavacılık sorununun ortadan kaldırılması amacıyla
kullanıldığında ekonomiye pozitif bir katkı yarattığı savunulmaktadır. Bedavacılık
sorunu esas olarak tüketicilerin hakkında bilgilerinin kısıtlı olduğu, tüketicinin alım
kararı vermesi için satıcı tarafından tüketiciye tanıtılmasının büyük önem taşıdığı
veya tüketiciye satış yapan noktalar tarafından satışının gerçekleştirilmesi için bu
noktalar tarafından belirli bir yatırıma katlanılması gerektiği ürünlerde ortaya 650
çıkmaktadır.
Dikey fiyat tespitinin ekonomiye belirli bir fayda sağladığı durumlardan bir diğeri
olarak, dikey fiyat tespitinin pazarda oluşabilecek bir çifte marjinalizasyon sorununu
ortadan kaldırması sayılmaktadır. Çifte marjinalizasyon sorunu genellikle alıcı
konumdaki teşebbüslerin yüksek pazar gücüne sahip olduğu durumlarda ortaya
çıkmaktadır. Yüksek pazar gücüne sahip teşebbüslerin satıcıdan aldıkları ürünleri
monopolcü kar marjlarına yakın marjlar ekleyerek satabildikleri durumlarda böyle bir
sorundan söz etmek mümkündür. Dikey fiyat tespiti böyle durumlarda alıcının marjını
sabitleyerek ürün fiyatlarının aşırı yükselmesini önleme yönünde katkı 660
sağlayabilmektedir.
İncelenen dosya bakımından, yukarıda değinilen olumlu etkiler yeniden satış fiyatının
tespitinin makul görülmesini sağlayacak düzeyde değildir. Ayrıca perakende düzeyde
marka içi rekabetin kısıtlanması tüketicinin aynı markalı ürün bazında yüksek fiyat-
yüksek hizmet ile düşük fiyat-düşük hizmet arasındaki seçim hakkını kısıtlamaktadır.
Bu çerçevede ‘per se’ ihlal olarak değerlendirilen dikey fiyat tespitine ilişkin hükümler
içeren Dagi’ye ait sözleşmelere ve yeniden satış fiyatı tespitine yönelik
uygulamalarına bireysel muafiyet tanınmasının mümkün değildir. 670
I.3.4.3. İhlalin Niteliği ve Pazar Koşulları Bakımından Değerlendirilmesi
Bu noktada 4054 sayılı Kanunu ihlal ettiği ve grup muafiyetinden ve bireysel
muafiyetten faydalanamayacağı tespitleri yapılan Dagi’nin yeniden satış fiyatını
belirlemeye yönelik yapmış olduğu sözleşme ve uygulamalarına karşı ne şekilde bir
yaptırım uygulanacağı ve teşebbüse soruşturma açılıp açılmayacağı
değerlendirmesinin yapılması gerekmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yatay rekabet ihlallerini 680
kapsadığı gibi, dikey rekabet ihlallerini de kapsamakla birlikte, dikey rekabet
sınırlamalarının bazı olumlu rekabetçi etkiler içermesi nedeniyle yatay rekabet
09-33/725-165
15
ihlalleri ile aynı şekilde değerlendirilmediği göz önünde bulundurulmalıdır. Şu ana
kadarki uygulamalarda dikey rekabet ihlalleri değerlendirilirken olay bazında
değerlendirme yapılarak; pazarın rekabetçi yapısı, ihlalin rekabet üzerindeki etkisi,
sağlayıcının ve alıcıların pazardaki konumu, pazara giriş engelleri gibi pazar koşulları
dikkate alınmıştır.
Dosya konusu ihlal dikey nitelikli bir ihlaldir. Dikey fiyat tespitinin rekabet karşıtı
olarak nitelendirilebilecek temel etkisi markalar arası rekabetten çok, marka içi 690
rekabetin kısıtlanmasıdır. Bu çerçevede bu tür dikey kısıtların temel olarak diğer
sağlayıcıları dışlayıcı, pazara giriş engeli yaratıcı etkilerinin bulunmadığı, bu yönüyle
markalar arası rekabete sınırlama getirebilecek kısıtlamalardan daha az olumsuz
etkilere sahip oldukları kabul edilmektedir. Pazardaki markalar arası rekabetin
yoğunluğu ne kadar fazlaysa, marka içi rekabetin kısıtlanmasından kaynaklı olumsuz
etkiler o kadar az olacaktır. Bunun değerlendirilmesinde ise öncelikle sağlayıcının ve
rakiplerinin pazar içindeki güç ve konumlarının ele alınması gerekmektedir.
Pazarda birçok firmanın çok farklı çeşitlilikteki ürünlerle faaliyet gösterdiği, dolayısıyla
markalar arası rekabetin yoğun olduğu görülmektedir. Ürün ana gruplarına göre Dagi 700
tahmini pazar paylarını; kadın çamaşırında %(…), erkek çamaşırında %(…), kadın
mayoda %(…), konfeksiyonda %(…) olarak bildirmiştir. İstanbul Ticaret Odasının
sektöre ilişkin raporunda iç giyim sektörünün 2004 yılı itibarıyla Türkiye iç pazar
büyüklüğü 1,2 milyar ABD Doları olarak belirtilmiştir. Dagi’nin 2006 yılı net
satışlarının (…………..) TL, 2008 yılı net satışlarının ise (…………..) TL olduğu
dikkate alındığında tüm pazar içindeki pazar payının çok düşük olduğu görülmektedir.
Ancak markalı ürünler içindeki pazar payının daha yüksek olacağı göz önünde
bulundurulmalıdır. Diğer yandan pazarda Dagi’ye tüm ürün gruplarında rakip
olabilecek çeşitli sayıda markalı ürün sağlayıcısının yer aldığı, piyasada faaliyet
gösteren teşebbüslerle yapılan görüşmelerde tespit edilmiştir. Dolayısıyla gerek tüm 710
iç giyim pazarında gerekse ürün grupları veya markalı ürünler bazında Dagi’nin
yüksek derecelerde pazar gücüne sahip olduğu söylenemeyecektir.
Diğer yandan Dagi’nin dağıtım kanalları bazında alıcılarının pazardaki konumu ve
gücü de değerlendirilmesi gereken diğer bir unsurdur. Toptancılara yaptığı satışlarda
toptancıların Dagi karşısında önemli bir gücü olmasa da genelde bu toptancıların
aynı ürün gruplarında çok çeşitli markalarla Dagi ile benzer şartlarla çalıştıkları
görülmekte, Dagi ürünleri toplam satışları içinde çok önemli oranlar tutmamakta ve
başka markalara kayma imkanları her zaman için bulunmaktadır. Her ne kadar
Dagi’nin ürünlerin üzerine perakende satış fiyatını içeren barkodlar basmasının, 720
sektörün genelinde gözlemlenen perakende mağazaların bu fiyatlara uyma teamülü
ile birleşerek tek fiyata dönüşme riskini beraberinde getirdiği dikkate alınsa da,
toptancıların mal sağladığı bu perakendecileri Dagi’nin doğrudan kontrol imkanı
bulunmamaktadır. Ayrıca yerinde incelemede, Dagi’nin toptancılara ve
perakendecilere yönelik fiyat listeleri yayınlaması ve ürünlerin üzerine perakende
satış fiyatını içeren barkodlar basması dışında, toptancıların ya da toptancıların mal
verdiği perakendecilerin bu fiyatlara uymaları için bir zorlamada bulunduğuna dair
herhangi bir bulgu elde edilememiştir.
Zincir marketler ile olan ilişkilerinde ise Dagi’nin sağlayıcı konumundan kaynaklanan 730
bir gücünden bahsedebilmek mümkün değildir. Nitekim zincir marketlerin Dagi ile
kendi sözleşmelerini imzalamaları, indirim yapmak ya da yapmamak gibi konularda
09-33/725-165
16
kendi insiyatiflerini kullanmaları, bunun sonucunda da Dagi’nin kendi mağazalarında
uyguladığı fiyatlardan farklı fiyatlar uygulamaları bu durumun bir yansımasıdır.
Diğer yandan, Dagi’nin şu anda mevcut olan ve sadece birkaç aydır faaliyet gösteren
tek bayisinin Dagi karşısında güçsüz konumda olduğu ve tüm satış koşullarını
Dagi’nin belirlemesini kabul ettiği görülmektedir. Ancak söz konusu bayinin Dagi’nin
toplam satışları içindeki payı çok düşüktür.
740
Sonuç olarak Dagi’nin yeniden satış fiyatının tespitine yönelik olarak doğrudan ve
başarılı bir uygulama içine girebileceği perakende alıcıları Koray, C&C Tekstil, Jet
Çorap gibi bir kısım zincir mağazalar ve Gaziantep’teki bayisiyle sınırlı kalmaktadır.
Piyasada çok sayıda firmanın bulunması, giriş ve çıkışların olması İç giyim pazarının
yüksek giriş engellerine sahip olmadığını göstermektedir. Ancak Dagi gibi
markalaşmış ürünler için söz konusu markalaşmanın getirdiği bir giriş zorluğundan
söz etmek mümkündür. Bununla birlikte hazır giyim sektöründe arz yapısının
esnekliği ve pazarın dinamik yapısı dikkate alındığında, mevcut markalaşmış
firmaların faaliyetlerini iç giyim pazarına genişletebilmelerinin önünde önemli 750
engellerin olmadığı, bu nedenle markalaşmanın getirdiği giriş engellerinin çok da
yüksek olmadığı kanaatine varılmıştır.
Marka içi rekabetin kısıtlanmasının ne derecede olumsuz etkiler yaratacağının
değerlendirilmesinde pazarın yaşam evresinin de dikkate alınması gerekmektedir.
Olgunluk evresinde olan bir pazarda marka içi rekabetin kısıtlanmasının daha fazla
olumsuz etkilere yol açacağı kabul edilmektedir. Bu yönüyle genel olarak hazır giyim
sektörü ve özelde iç giyim pazarı, büyüyen, sürekli farklı çeşit ve modelde ürünlerin
tüketicinin beğenisine sunulduğu, arz bakımından son derece esnek ve kendini yeni
trendlere uyarlayabilen, yeni firmaların girdiği dinamik özellikler göstermektedir. 760
Ayrıca özellikle markalı ürünler bazında, pazarın yeni markalaşmaya çalışan
ürünlerin tutundurma çabaları ile birlikte dinamik ve büyüyen bir pazar niteliği taşıdığı
söylenebilecektir. Böyle bir pazarda yatay rekabetin bulunması durumunda, dikey
rekabet kısıtlamalarının olumsuz etkileri önemli ölçüde azalacaktır.
Diğer yandan Dagi gibi markalı, moda trendlerine uygun, tasarımın ön planda olduğu
iç giyim ürünlerinin tüketici kitlesinin daha çok genç ve şehirli nüfus olduğu dosya
mevcudundan anlaşılmaktadır. Bu tüketici kitlesinin zincir marketlerden alış veriş
yapma eğiliminin yüksek olduğu ve Dagi’nin bu perakendecilerin yeniden satış fiyatını
belirlemek konusunda çok da başarılı olamadığı dikkate alındığında, söz konusu 770
ihlalin tüketiciye yansıyan etkilerinin bir nebze azaldığı ileri sürülebilecektir.
Bu noktada ürünün niteliğinin de değerlendirilmesi gerekmektedir. Dagi ürünlerinin bir
kez alınan değil, belirli periyodlarla tekrar tekrar alınan ürünler olması, ayrıca
tüketicinin bu ürünlere yaptığı harcamanın bütçesinin çok da küçük bir parçasını
oluşturmaması, bir seferlik alınan ve tüketicinin bütçesi içindeki payı küçük olan
ürünlere göre, tüketiciyi aldığı ürünün kalitesini ve fiyatını karşılaştırmaya ve
araştırmaya daha çok yönelten bir faktördür.. Bu faktör tüketicinin hem farklı markalar
arasında karşılaştırma yapmasını hem de aynı markanın daha ucuz olanının nereden
bulunabileceğini araştırmasını sağlayabilmekte ve markalar arası olduğu kadar 780
marka içi rekabeti de olumlu yönde etkileyebilmektedir.
09-33/725-165
17
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, dikey anlaşmaları ve uygulamaları
yoluyla alıcılarının yeniden satış fiyatını belirleyerek 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği yönünde ciddi ve yeterli deliller bulunduğuna ve bu 790
sözleşme ve uygulamaların 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacağına,
2- Bahsi geçen sözleşme ve uygulamalara 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulları karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet de
tanınamayacağına,
3- a) İhlalin dikey nitelikte olması, pazarın rekabetçi, büyüyen ve dinamik yapısı,
Dagi Giyim ve Sanayi Ticaret A.Ş.’nin önemli bir pazar gücüne sahip olmaması
ve mevcut durumda doğrudan ve başarılı bir şekilde yeniden satış fiyatını tespit 800
edebileceği perakende alıcılarının sınırlı olması gibi unsurlar göz önünde
bulundurulduğunda pazardaki rekabetçi yapıda kısıtlı bir zararın ortaya
çıkmasının muhtemel olması nedeniyle Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
b) Bununla birlikte, Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ihlale son
verilmesini teminen, yeniden satış fiyatlarını belirlemeye yönelik sözleşme
hükümlerinin, alıcıların özgürce fiyat belirlemesine imkan tanıyacak şekilde
düzenlenerek işbu kararın tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde Kurumumuza
tevsik edilmesi ve söz konusu düzenlemenin yapılmaması ve uygulamanın 810
devam etmesi halinde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde hakkında işlem
yapılacağı hususlarında Dagi Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye görüş bildirilmek
üzere Başkanlığa yetki verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy