T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/4000
Karar No : 2024/1898
DAVACI : ... Derneği
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri Av. ...
DAVANIN_KONUSU : 13/02/2019 tarihli ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 18/07/2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 12. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi hariç olmak üzere tamamının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; bitki koruma ürünlerinin satışında tek yetkinin ziraat mühendislerinde olduğu, dava konusu Yönetmelik düzenlemesi ile eczacılara, kimya mühendislerine, ziraat teknisyenlerine ve orman mühendislerine yetki verilmesinin hukuka aykırı olduğu, sorumlu yönetici istihdam edecekler arasında kooperatiflerin ve tüzel kişilerin sayılmaması gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından; usule ilişkin olarak, davanın öncelikle derdestlik, kesin hüküm, süre ve diğer ilk inceleme konuları yönlerinden incelenerek hukuka aykırılık tespit edilmesi halinde davanın usulden reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak, dava konusu düzenlemenin yargı kararlarına dayanılarak hazırlandığı, usule ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 18.07.2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile değiştirilen, Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c), (ç), (d) bendlerinin ve devamında yer alan; "unvanlarından birine sahip gerçek kişiler veya unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ve kooperatifler, bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir." kısmının iptali istemi ile açılmıştır.
Davacı tarafından; dava konusu düzenlemeler ile ziraat mühendislerine yasa ve tüzükle verilen yetkilerin ortadan kaldırılmaya çalışıldığı, bu yetkilerin, eğitim, formasyon ve teknik özellikler dikkate alınmadan eczacılara, ziraat teknisyen ve teknikerlerine, kimyager ve kimya mühendisleri ile orman ve orman endüstri mühendislerine de verilmek suretiyle yasaya aykırı uygulamaya gidildiği, sorumlu yönetici istihdam edecekler arasında kooperatif ve tüzel kişilerin sayılmaması gerektiği iddialarıyla anılan düzenlemenin iptali istenilmektedir.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun “Amaç” başılıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır." hükmü yer almış; “Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin onayı ve üretimi" başlıklı 18. maddesinde; “(1) Bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin üretimi, ithalatı, kullanımı, ambalajlanması, etiketlenmesi, tanıtımı, nakliyesi, depolanması, reçeteli ya da reçetesiz satışı, onayı, kontrolü ve teminine ilişkin işlemler Bakanlık tarafından belirlenir. (2) Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı için Bakanlıktan onay alınması zorunludur. Bitki koruma ürünlerinin onaylanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir. Onaya ilişkin bilgilerin gizliliği esastır...”, (7) Bitki koruma ürünleri, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretilir. Bu ürünlerin kalite kontrolü, Bakanlık tarafından uygun görülen laboratuvarlarda bu fıkrada belirtilen meslek mensupları tarafından yapılır" hükmüne, 19. maddesinde ise; “(1) Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır. Zirai mücadele alet ve makinelerin satışına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir. (2) Bitki koruma ürünlerini depolayanlar, toptan ve perakende ticaretini yapanlar, alış ve satış ile ilgili kayıtları tutmak, Bakanlığın belirlediği uygun şartlarda muhafaza etmek ve denetimlerde her türlü kolaylığı göstermek zorundadır. (3) Onaylı bitki koruma ürünlerinin tanıtımına ilişkin düzenlemeler Bakanlıkça belirlenir. (4) Bitki koruma ürünlerinin ambalajında satış fiyatının belirtilmesi zorunludur. Bakanlık, ülke ihtiyaçları, piyasa koşulları, kamu yararı ve hizmetin gereklerini dikkate alarak gerektiğinde satış fiyatlarını belirleyebilir. (5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
10.07.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 423. maddesinde, bitki sağlığını korumak, bitki hastalıkları ve zararlıları ile mücadele etmek ve buna ilişkin esasları belirlemek Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
5996 sayılı Kanunun 18, 19, 31, 32, 39, 41, 42, 43. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 13.02.2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c) ve (ç) bendlerinde, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasında; eczacı, kimya mühendisi/kimyager ve bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanları sayılmışken, 18.07.2020 tarihli ve 31189 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu yönetmelik değişikliği ile, anılan maddeye (d) bendi olarak orman mühendisi/orman endüstri mühendisi ve maddenin devamında yer alan bölüme de "kooperatifler" ibaresi eklenmiştir.
"Dava konusu düzenlemenin eczacılar yönünden incelenmesi; 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 28. maddesinin 2. fıkrasında ziraatte kullanılan kimyevi maddelerin (bitki koruma ürünlerinin) eczanelerde satılmasına olanak tanınmış olup, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nunda da, eczacıların söz konusu yetkisini yürürlükten kaldıracak herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Dolayısıyla eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkını haiz olduğu ve davalı Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikte öngörülen esaslara tâbi olarak bu alanda faaliyet gösterebilecekleri açıktır.
Öte yandan, 11.10.2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 2.2.2008 tarih ve 26775 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 6. maddesinin 1. fıkrası ile Geçici 1. maddesinin, eczacılara yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesi'nin 03/02/2012 tarih ve E: 2008/2357, K:2012/337 sayılı kararı ile, eczacılar lehine eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine, yargı kararının uygulanması amacıyla yönetmelik değişikliği yapılmış ve eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğu belirtilerek, eczacılar Yönetmelik kapsamına alınmıştır. Bu itibarla, bu yönüyle de dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu düzenlemenin, kimya mühendisleri ve kimyagerler yönünden incelenmesi; dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 18. maddesinde, bitki koruma ürünlerinin, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretileceğinin belirtildiği, "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Kanuna ekli listede, bitki koruma ürünleri satış yerleri açısından üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında resmi kontrollerden sorumlu meslek mensuplarının; ziraat mühendisleri, kimyager ve kimya mühendisi olarak düzenlendiği, dolayısıyla kimya mühendisleri veya kimyagerlerin, bitki koruma ürünlerinin üretiminden ve bu ürünlerin satış yerlerinin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında kontrollerinden sorumlu olmalarının sözü edilen Yasa hükmü gereği olduğu görülmüş olup, yasal düzenleme değişmediği sürece davalı Bakanlığın, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bayi ve toptancı izni alamayacakları yolunda düzenleme yapmaya yetkisinin bulunmadığı, bu itibarla, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin, üretiminden sorumlu olabilme ve üretim, işleme, dağıtım kontrolünü yapabilme yetki ve birikimine sahip oldukları bir alanda bayilik veya toptancılık yapabilme haklarının olmadığını kabul etmeye olanak bulunmadığı anlaşılmıştır.
Nitekim, 10.03.2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesinin 11/6/2013 tarih ve E:2011/6048, K:2013/5072 sayılı kararı ile, kimya mühendisleri ve kimyagerler lehine eksik düzenlemenin iptaline karar verilmiş ve yargı kararı uygulanarak yapılan Yönetmelik değişikliği ile, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğu belirtilerek, söz konusu unvanlar Yönetmelik kapsamına alınmıştır.
Dava konusu düzenlemenin, "bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni" unvanları yönünden incelenmesi;, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 18. maddesinin 1. fıkrasında, bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin satışı konusunda davalı Bakanlığa; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 413. maddesinin (m) bendinde de, bitki sağlığını korumak, bitki hastalıkları ve zararlıları ile mücadele etmek ve buna ilişkin esasları belirlemek konusunda davalı Bakanlık Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne düzenleme yapma yetkisi verilmiş ve dava konusu yönetmelikte de bu Kanun hükümlerine aykırı bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu düzenlemenin "orman mühendisleri ve orman endüstri mühendisleri" yönünden incelenmesi; Dava konusu Yönetmelik değişikliğinden önce, 13.02.2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının, (maddede orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine yer verilmeyerek eksik düzenlendiği iddiasıyla) iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin 11.09.2019 günlü ve E:2019/7566 sayılı karara, davacı Türkiye Ormancılar Derneği tarafından itiraz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 23.01.2020 günlü ve YD İtiraz No:2019/1265 sayılı kararı ile; "5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zararlı organizmaların kontrolü ve yükümlülükler" başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında; "(3) Devlet ormanlarında bulunan zararlı organizmalarla yapılacak mücadele hizmetleri Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılır. Zararlı organizmalarla yapılacak mücadelenin hem orman hem tarım sahalarını ilgilendirmesi hâlinde, mücadele bu Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık ile Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından işbirliği hâlinde yürütülür." hükmüne yer verildiği, 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un "Mesleğin konusu" başlıklı 4. maddesinin 15. alt bendinde; Orman yangınları ve zararlılarıyla mücadele, orman yolları ile orman yangın emniyet yolu ve şeritleri plânlamasını, etüdünü, yapımını, bakımını ve kontrolünü yapmanın, orman mühendislerinin faaliyet konuları arasında sayıldığı, "Hak, yetki ve sorumluluklar" başlıklı 5. maddesinde, meslek mensuplarının, 4. maddede belirtilen faaliyet konularıyla sınırlı olmak kaydıyla; sertifikalandırmaya, kalite kontrolü yapmaya, denetim yapmaya, muayene yapmaya, eksperlik yapmaya, özel müesseseler ile işletmeler kurmaya, bunları yönetmeye ve bunların sorumlu müdürlüğünü yapmaya yetkili olduklarının düzenlendiği, diğer yandan, 5996 sayılı Kanun Ek-2'de bitki koruma ürünlerini üreten iş yerlerinde, ürünlerin satışının yapıldığı yerlerde ve bitki koruma ürünlerini ithal eden işletmelerde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi ile birlikte orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine de yer verildiği, dava konusu Yönetmeliğin, "bayi ve toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinde ise orman ve orman endüstri mühendislerine yer verilmediğinin anlaşıldığı, belirtilen mevzuat hükümlerine göre, orman mühendislerinin ve orman endüstri mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde (bu arada bu ürünlerin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında resmi kontrolünde) münhasıran yetkili olduklarının kabulünün gerektiği, buna göre, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanların dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde yetkili olduğu anlaşılan orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında yer verilmemesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle, Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının yürütülmesinin durdurulmasına karar verildiği ve anılan kararın uygulanmasına yönelik olarak, dava konusu Bitki koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin, 18.07.2020 günlü ve 31189 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği anlaşılmıştır.
Bu durumda; dava konusu 12. maddenin 1. fıkrasında, yargı kararının uygulanmasına yönelik olarak, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisine de yer verilmesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Diğer yandan 13.02.2019 günlü ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelikten önce, bitki koruma ürünleri bayi ve toptancı izin belgesi, yalnızca ziraat mühendisi, eczacı, kimya mühendisi, kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanına sahip olan gerçek kişilere verilirken, 13.02.2019 tarihi itibariyle yürürlüğe konulan Yönetmelik ile, sorumlu yönetici uygulaması getirilerek, yukarıda sayılan unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler, kamu kurumları, kamu kurumu niteliğinde kuruluşlar ve birliklere de bu belgenin verilmesine imkan tanınmış, 18.07.2020 tarihli Yönetmelik değişikliği ile de, 12. maddenin 1. fıkrasında yer alan bu düzenlemeye kooperatifler de dahil edilmiştir.
Yukarıda ayrıntısı ile açıklandığı üzere, dava konusu Yönetmelik maddesinde, bitki koruma ürünleri toptancı veya bayi izin belgesi alacaklar arasında, eczacı, kimya mühendisi, kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisinin yer almasında hukuka aykırılık görülmediğinden, bu unvanlara sahip kişileri sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumlarının, kamu kurumu niteliğindeki kuruluşların, birlik ve kooperatiflerin de anılan belgeyi almak üzere Bakanlığa müracaatta bulunmasında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu durumda; dayanağı kanun hükümlerine uygun olarak ve davalı idareye verilen yetki çerçevesinde düzenlenmiş olan, Yönetmeliğin dava konusu 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bendleri ile devamı düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek, gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
13/02/2019 tarihli ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında,
"Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;
a) Ziraat mühendisi,
b) Eczacı,
c) Kimya mühendisi/kimyager,
ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni,
unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir." kuralı yer almakta iken;
Anılan kural, önce 15/02/2020 tarihli ve 31040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile fıkrada yer alan “unvanlarından birine sahip" ibaresinden sonra gelmek üzere “gerçek” ibaresi, “birlikler’’ ibaresinden sonra gelmek üzere “ve kooperatifler” ibaresi eklenmek suretiyle değiştirilmiş;
Bilahare, 18/07/2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu değişiklik ile de fıkra bir bütün olarak yeniden düzenlenmiş ve fıkraya "Orman mühendisi/orman endüstri mühendisi," şeklindeki (d) bendi eklenmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından, 13/02/2019 tarihli ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 18/07/2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 12. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi hariç olmak üzere tamamının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
13/06/2010 tarih ve 27610 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zararlı organizmaların kontrolü ve yükümlülükler" başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında, "Devlet ormanlarında bulunan zararlı organizmalarla yapılacak mücadele hizmetleri Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılır. Zararlı organizmalarla yapılacak mücadelenin hem orman hem tarım sahalarını ilgilendirmesi hâlinde, mücadele bu Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık ile Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından işbirliği hâlinde yürütülür." kuralına; "Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin onayı ve üretimi" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin üretimi, ithalatı, kullanımı, ambalajlanması, etiketlenmesi, tanıtımı, nakliyesi, depolanması, reçeteli ya da reçetesiz satışı, onayı, kontrolü ve teminine ilişkin işlemler Bakanlık tarafından belirlenir." kuralına; aynı maddenin 7. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretilir. Bu ürünlerin kalite kontrolü, Bakanlık tarafından uygun görülen laboratuvarlarda bu fıkrada belirtilen meslek mensupları tarafından yapılır." kuralına; aynı maddenin 13. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; "Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışı ile tanıtımı" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır. Ziraî mücadele alet ve makinelerinin satışına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir." kuralına; aynı maddenin 5. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; 31. maddesinin 1. fıkrasında, "Resmî kontroller, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir. Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. Kontroller, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir. Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğu Ek-2’de belirtilmiştir." kuralına yer verilmiş; Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin "Dağıtım" başlıklı (C) kısmında, bitki koruma ürünleri satış yerlerinde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları, ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisi olarak sayılmıştır.
Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemek amacıyla çıkarılan ve 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 15/02/2020 tarih ve 31040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, "Bayi"nin, bitki koruma ürünlerini perakende satan, izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ve kooperatifleri ifade edeceği; (d) bendinde, "Bitki koruma ürünü"nün, kullanıcıya farklı formlarda sunulan, bitki ve bitkisel ürünleri zararlı organizmalara karşı koruyan veya bu organizmaların etkilerini önleyen, bitki besleme amaçlı olanlar dışında bitki gelişimini etkileyen, koruyuculara ilişkin özel bir düzenleme kapsamında bulunmayan ancak bitkisel ürünleri koruyucu olarak kullanılan, bitki ve bitki kısımlarının istenmeyen gelişmelerini kontrol eden veya önleyen, istenmeyen bitkileri yok eden, bir veya daha fazla aktif madde veya maddeleri içeren, sinerji yaratan veya güvenilirliği artıran maddeler gibi bileşenleri içeren preparatları ifade edeceği; (m) bendinde, "Perakende satış"ın, bitki koruma ürünlerinin, tüketicinin ihtiyaçları oranında yapılan satış şeklini ifade edeceği; (p) bendinde, "Sorumlu yönetici"nin, bitki koruma ürünlerinin, toptan veya perakende satışının yapıldığı yerlerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun satış yapılmasından işveren ile birlikte sorumlu olan ve bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen unvanlara sahip olan, Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olmuş kişiyi ifade edeceği; (s) bendinde, "Toptancı"nın, bitki koruma ürünlerinin, toplu olarak ve büyük miktarlarda satışını yapan izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ve kooperatifleri ifade edeceği belirtilmiş; "Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinde, "(1) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;
a) Ziraat mühendisi,
b) Eczacı,
c) Kimya mühendisi/kimyager,
ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni,
d) Orman mühendisi/orman endüstri mühendisi,
unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir.
(2) Birinci fıkrada belirtilen unvanları yurt dışında almış olanların, eşdeğerliliklerinin belgelendirilmesi ve yetkili idarelerce onaylanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiş; "Kontrollerde görevlendirilecek kişiler ve eğitim" başlıklı 36. maddesinin 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünü satmaya yetkilendirilmiş bayi ve toptancılar ile ruhsat sahibi firmalar ve bunlara ait bitki koruma ürünü depolarının kontrolü, Genel Müdürlük tarafından Ek-10’da yer alan Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı verilmiş en az bir kişinin yer aldığı iki kişilik kontrol ekibi tarafından yapılır." düzenlemesine; 3. fıkrasında, "Bitki Koruma Ürünleri Kontrol Görevlisi Kimlik Kartı, Genel Müdürlük, il ve ilçe müdürlüklerinde sadece bitki koruma ürünlerinin satışı ile ilgili kontrollerde görevli ziraat mühendisi, orman mühendisi, orman endüstri mühendisi, kimya mühendisi ve kimyager unvanına sahip teknik personele verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Öte yandan, 13/05/1960 tarihli ve 10504 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, "Ziraat yüksek mühendisleri mesleki iştigal veya ihtısas sahaları dahilinde olmak üzere araştırma, ıslah, yetiştirme, toprak muhafaza, zirai mücadele, ziraat alet ve makinaları, bahçe mimarisi, toprak tasnifi, toprak, su, gıda, yem, kimyevi gübre, nebat tahlilleri, teknoloji, zootekni, zirai ekonomi gibi bilumum zirai hizmet ve faaliyetlerde bulunmaya, lisans aldıkları veya ihtısas yaptıkları sahalara ait keşif, plan ve projeleri hazırlamaya ve tatbik etmeye, bütün bu sahalarda gerekli kontrol, muayane, ekspertiz, ehlivukuf işlerini görmeye, raporlar tanzim etmeye, zirai danışma büroları ve laboratuvarları açmaya, hususi müessese ve işletmeler kurmaya ve idare etmeye veya bunların mesul müdürlüğünü ifaya salahiyetlidirler." hükmüne yer verilmiştir.
7472 sayılı Kanun'a dayanılarak Bakanlar Kurulunun 18/12/1991 tarihli ve 91/2526 sayılı kararıyla çıkarılan ve 24/1/1992 tarihli, 21121 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük'ün "Zirai Mücadele, Zirai Karantina ve Tarım İlaçları" başlıklı 5. maddesinde de, "Tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi, depolanması, ambalajlanması ve pazarlanması aşamalarında; her türlü hastalık ve zararlılar konusunda teşhis, ilaç ve metod önerisi, mücadele, planlama ve uygulamaların denetlenmesi, gazlama (fümigasyon) gibi faaliyetler ziraat mühendisleri tarafından yürütülür.
Her türlü zirai mücadele ilacıyla parazit ve predatörleri üreten, ithal ve ihraç eden, depolayan, pazarlayan veya dağıtan işletmeler bu faaliyetleri için teknik eleman veya danışman olarak ziraat mühendisi çalıştırırlar.
Tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi, paketlenmesi, depolanması, satışı, ithal ve ihracı, taşınması işlemleri sırasında uygulanacak her türlü iç ve dış karantina esaslarının saptanması ve uygulanması ziraat mühendislerince yürütülür.
Tarımda kullanılan büyüme düzenleyici ilaç, vitamin, hormon, bakteri gibi kimyasal ve biyolojik preparatların üretimi, ithali, pazarlama ve dağıtımı alanlarında çalışan işletmeler teknik eleman veya danışman olarak ziraat mühendisi çalıştırırlar.
Yukarıdaki fıkralarda geçen ilaç ve preparatların üretimi, ithali, pazarlanması ve bunların bitkilere uygulanmaları aşamalarındaki ruhsatlandırma ve denetim işleri ziraat mühendisleri tarafından yürütülür." düzenlemesi yer almıştır.
Diğer taraftan; 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un "Mesleğin konusu" başlıklı 4. maddesinin 15. alt bendinde, "Orman yangınları ve zararlılarıyla mücadele, orman yolları ile orman yangın emniyet yolu ve şeritleri plânlamasını, etüdünü, yapımını, bakımını ve kontrolünü yapmak" orman mühendislerinin faaliyet konuları arasında sayılmış; "Hak, yetki ve sorumluluklar" başlıklı 5. maddesinde, meslek mensuplarının, 4. maddede belirtilen faaliyet konularıyla sınırlı olmak kaydıyla; sertifikalandırmaya, kalite kontrolü yapmaya, denetim yapmaya, muayene yapmaya, eksperlik yapmaya, özel müesseseler ile işletmeler kurmaya, bunları yönetmeye ve bunların sorumlu müdürlüğünü yapmaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yönetmeliğin 12. Maddesinin 1. Fıkrasının (a) Bendi Hariç Olmak Üzere Tamamının İncelenmesi:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
5996 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümleri incelendiğinde, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bunları satacaklar ve depolayacaklar hakkında kurallar koymaya, bu konuda düzenleme yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde; eczacı, kimya mühendisi/kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni ve orman mühendisi/orman endüstri mühendisi ile bu unvanlardan birine sahip gerçek kişiler veya bu unvanlardan birine sahip kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler, kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ve kooperatifler, bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler arasında sayılmıştır.
Bu itibarla, davacı tarafından ileri sürülen bayi veya toptancı izin belgesinin münhasıran ziraat mühendislerine verilmesi gerektiği yönündeki iddianın, dava konusu edilen Yönetmelik düzenlemelerinde yer alan eczacı, kimya mühendisi/kimyager, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni ve orman mühendisi/orman endüstri mühendisi bakımından ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
A) Düzenlemenin Eczacılar Yönünden İncelenmesi:
6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'un 28. maddesinin 2. fıkrasında ziraatta kullanılan ilaçların (bitki koruma ürünlerinin) eczanelerde satılmasına olanak tanınmıştır. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nda da eczacıların söz konusu yetkisini yürürlükten kaldıracak herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu nedenle, eczacıların bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkını haiz olduğu ve davalı Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikte öngörülen esaslara tâbi olarak bu alanda faaliyet gösterebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Nitekim, 11/10/2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 02/02/2008 tarih ve 26775 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 6. maddesinin 1. fıkrası ile Geçici 1. maddesinin, eczacılara yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 03/02/2012 tarih ve E:2008/2357, K:2012/337 sayılı kararı ile eczacılara yer verilmemesi yolundaki eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine yargı kararı uygulanarak, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yeni Yönetmeliğin önce 27/07/2012 tarihli ve 28366 sayılı, bilahare 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişiklikleri ile eczacıların, bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğunun belirtilmesi suretiyle Yönetmelik kapsamına alındığı, anılan ikinci düzenlemeye karşı açılan davada da Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği görülmektedir.
B) Düzenlemenin Kimya Mühendisi ve Kimyagerler Yönünden İncelenmesi:
5996 sayılı Kanun'un 18. maddesinde, bitki koruma ürünlerinin, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretileceği ve kalite kontrollerinin yapılacağı; 31. maddesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğunun Kanun'un Ek-2 sayılı ekinde belirtildiği kurallarına yer verildiği; "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinde de, bitki koruma ürünleri üreten, satan ve ithal eden iş yerlerine yönelik resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendislerinin yanı sıra kimyager ve kimya mühendislerinin de sayıldığı görülmektedir.
Kimya mühendisleri veya kimyagerlerin, bitki koruma ürünlerinin üretim ve kalite kontrolünü yapmalarının yanında bu ürünlerin üretim, dağıtım ve ithalat aşamalarındaki resmi kontrollerden de sorumlu oldukları dikkate alındığında, söz konusu ürünlerin bayi veya toptancı sıfatıyla satışını yapmaya da evleviyetle yetkili oldukları sonucuna varılmaktadır. Buna göre, yasal düzenleme değişmediği sürece davalı Bakanlığın, kimya mühendisleri ve kimyagerlerin bayi ve toptancı izni alamayacakları yolunda düzenleme yapmaya yetkisi bulunmamaktadır.
Nitekim, 10/03/2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemek suretiyle eksik düzenlendiği iddiasıyla iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 11/06/2013 tarih ve E:2011/6048, K:2013/5072 sayılı kararı ile kimya mühendisleri ve kimyagerlere yer verilmemesi yolundaki eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi üzerine yargı kararı uygulanarak, 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile kimya mühendisleri ve kimyagerlerin, bitki koruma ürünleri bayilik belgesi alma hakkına sahip olduğunun belirtilmesi suretiyle Yönetmelik kapsamına alındığı, anılan düzenlemeye karşı açılan davanın da Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile reddedildiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği görülmektedir.
C) Düzenlemenin Bitki Sağlığı İle İlgili Dersleri Alarak Mezun Olmuş Tekniker veya Ziraat Teknisyeni Yönünden İncelenmesi:
5996 sayılı Kanun'un Ek-2'sinde, bitki koruma ürünlerinin üretim, işleme, dağıtım ve ithalat aşamalarında resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları sayılmıştır. 5996 sayılı Kanun'da, zirai ürünlerin satışını kimlerin yapabileceğine ilişkin bir hükme yer verilmemiş, bitki koruma ürünlerini toptan veya perakende olarak satacakları ve depolayacakları belirlemek de dahil olmak üzere bu konuda davalı idareye yönetmelik ile düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.
Bununla birlikte, davalı idarece bu yetki, kanunlarla kendisine tanınan alan ve sınırlar içerisinde kullanılmak suretiyle düzenleme yapılabileceğinden, uyuşmazlıkta, bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeninin, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapma konusunda yetkin olup olmadıkları hususunun ayrıca ortaya konulması gerekmektedir.
Dava konusu düzenlemede, bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak isteyen tekniker ve ziraat teknisyenleri yönünden, "bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olma" şartına yer verildiği, dolayısıyla tekniker ve ziraat teknisyenlerinin, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapma konusunda yetkinlik sağlayacak nitelik ve nicelikteki bitki sağlığı derslerini başarıyla tamamlamaları koşulunun arandığı; ayrıca izin belgesi alabilecek diğer meslek mensupları (eczacı, ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi, bilahare orman mühendisi ve orman endüstri mühendisi) ile aynı sınava girerek başarılı olmaları halinde bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi alabileceğinin düzenlendiği, böylelikle eğitim ve formasyonlarına ek olarak satış yapmaya yönelik yetkinliklerinin objektif bir araç olan sınav ile de ölçüldüğü anlaşıldığından, davalı idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek kullandığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin 7472 sayılı Kanun'un 2. maddesine ve Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzük'ün 5. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anılan Kanun hükmüyle ziraat yüksek mühendislerinin yetkilerine ilişkin bir düzenleme getirildiği ve ziraat yüksek mühendislerinin zirai mücadele faaliyetlerini yürütmeye yetkili kılındığı açık ise de, belirtilen yetkinin münhasıran ziraat yüksek mühendislerine (ve ziraat mühendislerine) ait olduğunun kabulünü gerektirecek bir iradenin ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.
Esasen böyle bir irade Tüzük'ün 5. maddesi ile de ortaya konulmuş değildir. Kaldı ki, dayanak niteliğindeki 7472 sayılı Kanun ile ziraat mühendislerine münhasır kılınmayan zirai mücadele faaliyetlerini yürütme yetkisinin, Tüzük'ün 5. maddesi ile ziraat mühendislerine münhasır kılındığı yönündeki yorum, normlar hiyerarşisine ve kanuni idare ilkesine de aykırı düşecektir.
Diğer taraftan, meri mevzuatımızda, zirai mücadele alanında birçok faaliyet ile uğraşan ziraat teknisyenleri ve teknikerlerine, bayilik ve toptancılık izin belgesi verilmesini yasaklayan bir kural da bulunmamaktadır.
Nitekim, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 27/07/2012 tarih ve 28366 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile bayi ve toptancı izin belgesi alabilecek kişiler arasına eklenen "... veya ziraat teknisyeni veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker" ibaresinin iptali istemiyle Türk Ziraat Yüksek Mühendisleri Birliği Derneği tarafından açılan davada, yukarıda aktarılan gerekçelerle davanın reddi yolunda verilen 19/02/2016 tarihli ve E:2012/6360, K:2016/905 sayılı Dairemiz kararı, temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Yine, 10/03/2011 tarihli ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, 12/11/2013 tarih ve 28819 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 6. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde geçen "...veya eczacı veya kimya mühendisi veya kimyager veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni olmak" ibaresinin iptali istemiyle Ziraat Mühendisleri Odası tarafından açılan dava da, Dairemizin 23/05/2016 tarih ve E:2013/8078, K:2016/2790 sayılı kararı ile reddedilmiş ve bu karar da temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
D) Düzenlemenin Orman Mühendisi/Orman Endüstri Mühendisi Yönünden İncelenmesi:
Türkiye Ormancılar Derneği tarafından, 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının, orman mühendisleri ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemesine yönelik eksik düzenleme sebebiyle iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 11/09/2019 tarih ve E:2019/7566 sayılı kararıyla verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin karara yapılan itirazı inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 23/01/2020 tarihli ve YD İtiraz No:2019/1265 sayılı kararıyla, "Buna göre, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanların dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde yetkili olduğu anlaşılan orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında yer verilmemesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır." gerekçesiyle davacının itiraz başvurusunun kabulü ile Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine, dava konusu Yönetmelik değişikliği yapılarak, orman mühendisleri ve orman endüstri mühendislerine, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında yer verilmiş; anılan davanın esas yönünden incelenmesi sonucunda da, Danıştay Onuncu Dairesinin 06/12/2022 tarih ve E:2019/7566, K:2022/5718 sayılı kararıyla, yukarıda anılan gerekçeyle Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının orman mühendisleri ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemesine yönelik eksik düzenleme sebebiyle iptaline karar verilmiştir.
Buna göre; 5996 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 3. fıkrası, 31. maddesinin 1. fıkrasının atıfta bulunduğu Ek-2 sayılı eki ile 5531 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, orman mühendislerinin ve orman endüstri mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde münhasıran yetkili olduklarının, dolayısıyla bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışını yapabilecekler arasında bulunduklarının kabulü gerektiği açık olup, anılan gerekçeye dayalı yargı kararının uygulanması amacıyla yapılan dava konusu değişiklikte hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Son olarak, davacı tarafından, sorumlu yönetici istihdamı suretiyle tüzel kişiler, kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ile kooperatiflere, bayi ve toptancı izni verilmesinin, işçi-işveren ilişkisi içerisindeki sorumlu yöneticilerin mesleğini, mesleki gereklere uygun, objektif ve tarafsız bir biçimde icra etmesinin mümkün olmaması nedeniyle kamu yararına aykırı bulunduğu ileri sürülmüş ise de; işçi-işveren ilişkisinin, mesleki etik kuralların ilgasına ve dolayısıyla meslek sahibinin etik/disipliner kurallara aykırı davranışlarından ötürü sorumluluğunun ortadan kalkmasına neden olmayacağı gibi, izin verilen tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşların da dava konusu Yönetmeliğin 17. ve 18. maddelerinde düzenlenen sorumlulukları ifaya mecbur oldukları, aksi takdirde davalı idarenin sahip olduğu kontrol ve denetim ile yaptırım yetkisi çerçevesinde aynı Yönetmeliğin 39. maddesinde öngörülen yaptırımlara muhatap olacakları anlaşıldığından, anılan iddiaya itibar edilmemiştir.
Bu itibarla, dayanağı 5996 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak, davalı idareye verilen yetki çerçevesinde ve yargı kararlarının uygulanması amacıyla getirilen dava konusu düzenlemelere karşı açılan davanın reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2..Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 13/05/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.