T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/4556
Karar No : 2024/5279
DAVACILAR : 1- ... Gümrük Müşavirleri Derneği
2- ... Gümrük Müşavirliği Derneği
3- ... Gümrük Müşavirleri Derneği
4- ... Gümrük Müşavirleri Derneği
5- ... Gümrük Müşavirlik Derneği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU : Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 06/07/2020 tarihli ve 55553357 sayılı, "Geri Verme ve Kaldırma Başvurusu Formunun Elektronik Ortamda Sunulması-Yetkilendirme" konulu genel düzenleyici işlemi ile uygulamaya geçilen, gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri alınması veya kaldırılması başvurularının elektronik ortamda avukatlar tarafından da yapılabilmesi için BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri) Sisteminde "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili oluşturulmasına yönelik düzenlemenin iptali istenilmektedir.
DAVACILARIN İDDİALARI : Davacılar tarafından, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetler kapsamında kalan geri verme ve kaldırma başvurusu ve bu konudaki diğer işlemlerin, bu işlemlerin yapılabilmesini teminen alınacak BİLGE şifresi ile “temsilciler” vasıtası ile yapılabileceği, Gümrük Kanunu’nun 225. maddesinde gümrük işlemlerinin doğrudan veya dolaylı temsil yoluyla yapılabileceğinin düzenlendiği; dolaylı temsil yetkisinin münhasıran gümrük müşavirlerine ait olduğu, avukatların bu kapsamda olmadığı, dava konusu işlemin, gümrük müşavirlerine ait yetkinin Gümrük Kanunu'na aykırı biçimde avukatlarla paylaşılmasına imkân verdiği ve gümrük müşaviri ve yardımcılarının haklarını ihlal ettiği, gümrük işlemlerinde temsilci kavramının geniş yorumlanması halinde, bunun avukatlarla sınırlı kalmayacağı, herkesin bu işlemleri yapma hakkına sahip olacağı, Gümrük Yönetmeliğinin 502. maddesindeki “temsilci” kavramının, Gümrük Kanunu’nun 5. maddesi ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği, Avukatlık Kanunu'nun genel, Gümrük Kanunu'nun özel kanun olduğu, dolayısıyla temsil hususunun değerlendirilmesinde Gümrük Kanunu'nun dikkate alınması gerektiği, Yasa ve Yönetmelikle münhasıran gümrük müşavirlerine verilen dolaylı temsil yetkisi ile bundan kaynaklı hakların, hiyerarşik olarak daha alt düzeyde bulunan dava konusu işlem ile gümrük müşavirlerinin elinden alındığı, kazanç ve itibar kaybına neden olunduğu, yapılan düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usul yönünden, iptali talep edilen yazı ile yeni bir işlem tesis edilmediği, kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı; esas yönünden, Gümrük Kanunu’nun 211 ila 214. maddelerine istinaden gerçekleştirilen gümrük vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılması işlemlerinin Kanun’un 225. maddesi kapsamında "eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyet" olmadığı, söz konusu başvurular ile dava açmaya gerek kalmaksızın ilgilinin durumunun idare tarafından bir kez daha gözden geçirilmesinin amaçlandığı, avukatların temsil yetkisi konusunda özel düzenleme niteliğinde bulunan 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinde, avukatların resmi dairelerdeki bütün işleri takip edebileceklerinin hükme bağlandığı ve buna göre de avukatların gümrük idarelerine geri verme veya kaldırma başvurusu yapmalarının mümkün olduğu, esasen dava konusu yazıyla, halihazırda avukatlar tarafından, Gümrük Yönetmeliğinin 502. maddesinin 1. fıkrasında 01/04/2020 tarihinde yapılan değişiklik öncesinde kâğıt ortamında sunulan formun, Geri Verme ve Kaldırma Talep Yönetimi Sisteminde (yalnızca bu sistemde kullanılmak üzere) BİLGE şifresi almak suretiyle elektronik olarak sunulabilmesinin sağlandığı, konu ile ilgili yeni bir tasarrufta bulunulmadığı, yapılan işlemin usule ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 06/07/2020 tarih ve 55553357 sayılı yazısı ile uygulamaya geçilen "Geri Verme ve Kaldırma Başvurusu Formunun Elektronik Ortamda Sunulması - Yetkilendirme" konulu Bilge Sistemi üzerinden "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili oluşturması işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
4458 sayılı Gümrük Kanununun 1. maddesinde bu Kanunun amacının, Türkiye Cumhuriyet Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemek olduğu tanımlanarak Temsil Hakkı ve Yetkilendirilmiş Yükümlü başlığını taşıyan 5. maddesinde; bütün kişilerin, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilecekleri; …temsilin, doğrudan veya dolaylı olabileceği..225’inci maddenin 1’inci fıkrasında belirtilen kişilerin (gümrük müşavirlerinin) gümrük idarelerinde dolaylı temsilci olarak iş takip edebilecekleri hükmü yer almış, gümrük müşavirlerinin yetki ve sorumlulukları ise, aynı Kanunun “Gümrüklerde İş Takibi ve Gümrük Müşavirleri” başlıklı “Üçüncü Bölüm”ünde düzenlenmiştir.
Bu bölümde yer alan 225’inci maddenin 1’inci fıkrasında, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetlerin, 5’inci madde hükümleri çerçevesinde, sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilip sonuçlandırılacağı; 226’ncı maddede, gümrük müşavirlerinin, her türlü gümrük işlemini takip ederek sonuçlandırabilecekleri, 210 maddesinde bu Kanunda geçen
a) "Geri verme" deyimi, ödenmiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen geri ödenmesi,
b) "Kaldırma" deyimi, henüz ödenmemiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen alınmamasına karar verilmesi, anlamına geleceği, 211. maddesinde, Kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergileri geri verilir. Kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergileri kaldırılır kuralı yer almıştır.
Gümrük Yönetmeliği'nin geri verme veya kaldırma başvurusunu düzenleyen 502. maddesinde (1) (Değişik:RG-1/4/2020-31086)(35) Gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusu, bu vergileri ve cezaları ödeyen veya ödemekle yükümlü olan kişi veya bunların temsilcileri veya hak ve yükümlülükleri devralan kişi tarafından Ek-78’de yer alan Geri Verme veya Kaldırma Başvurusu Formu ile elektronik olarak ilgili gümrük idarelerine yapılır. Bu Forma gerekli belgeler de elektronik ortamda eklenir." hükmüne yer verilmiştir.
1136 sayılı Avukatlık Kanununun 2. maddesinde avukatlığın amacı "Hukuki münasabetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamak.” olarak tanımlandıktan sonra, 35'inci maddesinde, kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz bulunan diğer organlar huzurunda gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlere ait bütün evrakı düzenlemenin yalnız baroda yazılı avukatlara ait olduğu, baroda yazılı avukatların birinci fıkradakiler dışında kalan resmi dairelerdeki bütün işleri de takip edebilecekleri" düzenlenmiştir.
Uyuşmazlık, Gümruk vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması amacıyla bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BILGE) sistemi içinde yer alan geri verme veya Kaldırma başvurusu formunun, Geri Verme veya Kaldırma Takip yönetimi Sistemi üzerinden elektronik olarak sunulabilmesini teminen bu kişiler için yalnızca anılan sistemde kullanılmak üzere "Mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili tanımlanarak ilgili profile sahip kullanıcıların uygulamayı kullanmasına yönelik düzenleme yapılmasına ilişkin işlemden kaynaklanmıştır.
İdarenin yönetmelik ve daha altı düzenleyici işlemlerle düzenleme yetkisinin üst nomla getirilen hükümleri kısıtlayacak şekilde kullanılamayacağı yasayla kendisine verilmiş olan görevleri idari metinlerle düzenlerken, bu görevlerin gerektirdiği teknik detayların belirlenmesi noktasında takdir hakkına sahip olduğu, ancak bu takdir hakkının kamu yararı ve kamu düzenine uygun olarak kullanılması gerektiği açıktır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 210 ve 211. maddesi hükmüne göre gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunun sadece gümrük müşavirlerinin dolaylı temsilci olarak yapabileceği yönünde bir sınırlama olduğundan söz edilemez.
Böylece baroya kayıtlı avukatlar tarafından söz konusu başvurunun elektronik ortamda sunulabilmesini amacıyla "Mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili tanımlanması, 1136 sayılı Kanunla resmi dairelerde tüm iş ve işlemlerin takip edebilmesine dair avukatlara tanınan yetkinin kullanılması amacına uygundur.
Bu durumda üst norma aykırılık taşımayan kamu yararı ve kamu düzenine uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Devlet kurumlarının ve faaliyetlerinin elektronik ortamda tanımlanarak Dijital Türkiye hedefine ulaşılması amacıyla, Gümrük Yönetmeliğinin 502. maddesinin 1. fıkrasında, 01/04/2020 tarihli ve 31086 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişiklik yapılarak gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri alınması veya kaldırılması başvurularının elektronik ortamda gerçekleştirilmesi öngörülmüştür.
Anılan Yönetmelik kuralına istinaden, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 06/07/2020 tarihli ve 55553357 sayılı, "Geri Verme ve Kaldırma Başvurusu Formunun Elektronik Ortamda Sunulması- Yetkilendirme" konulu genel düzenleyici işlemiyle, gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri alınması veya kaldırılması başvurularının elektronik ortamda (Geri Verme veya Kaldırma Talep Yönetim Sistemi üzerinden) avukatlar tarafından yapılabilmesi için BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri) Sisteminde "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profilinin tanımlanması suretiyle uygulamanın avukatlar tarafından -yalnızca geri alma veya kaldırma başvurularını yapmak üzere- kullanılmasına yönelik gerekli düzenlemenin yapıldığı belirtilerek, avukatların BİLGE Sistemi şifresi başvurularının uygun bulunması halinde "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profil tanımlamalarının yapılması yönünde tüm gümrük ve dış ticaret bölge müdürlükleri talimatlandırılmıştır.
Bunun üzerine davacı dernekler tarafından, gümrük müşavirlerine ait yetkinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'na aykırı biçimde avukatlarla paylaşılmasına imkân verdiği ve gümrük müşaviri ve yardımcılarının haklarını ihlal ettiği iddiasıyla anılan işlem ile uygulamaya geçilen ve gümrük vergilerinin geri alınması veya kaldırılması başvurularının elektronik ortamda avukatlar tarafından yapılabilmesine olanak sağlayan BİLGE Sistemi üzerinde "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili oluşturması işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı tarafından, iptali talep edilen işlem ile yeni bir düzenleme yapılmadığı, bu nedenle kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı ileri sürülmüştür.
İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemler, idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare hukuku alanına ilişkin olarak yaptıkları ve hukuki sonuçlar doğurabilme kabiliyetini haiz, hukuka uygunluk karinesinin doğal sonucu olarak ve kural itibarıyla (kanunda aksi öngörülmedikçe) re'sen icra edilebilme yeteneğini taşıyan irade açıklamalarıdır.
Başka bir ifadeyle, idarelerin, ilgililerin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik veya yenilik yaratan ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan irade açıklamalarının idari davaya konu edilmeleri mümkündür.
Dava konusu edilen işlem incelendiğinde; Gümrük Yönetmeliği'nin 502. maddesi kapsamında gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunun, gümrük yükümlüsünün temsilcisi sıfatıyla avukatlar tarafından Geri Verme veya Kaldırma Talep Yönetim Sistemi üzerinden elektronik ortamda sunulmasını teminen ilgili avukatlara "mtav-Mükellef Temsilci Avukatları" profili oluşturulmasına yönelik olarak taşra birimlerine iletilen bir talimat mahiyetinde olduğu, dolayısıyla dava konusu işlemin, Gümrükler Genel Müdürlüğü birimleri arasında yapılan bir iç yazışmanın ötesinde, hak sahiplerinin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerini belirleyen ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan, kamu gücüne dayalı bir irade beyanı niteliğinde bulunduğu, bu haliyle kesin ve yürütülmesi zorunlu mahiyet arz ettiği anlaşıldığından, davalı idarenin aksi yöndeki itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
04/11/1999 tarihli ve 23866 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun;
3. maddesinin 1. fıkrasında,
"Bu Kanunda geçen; ...
8. a) “Gümrük vergileri” deyimi, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü;
b) “Gümrük yükümlülüğü” deyimi, yükümlünün gümrük vergilerini ödemesi zorunluluğunu; ...
11. "Yükümlü" deyimi, gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumlu bütün kişileri; ...
14. "Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması" deyimi, eşyanın,
a) Bir gümrük rejimine tabi tutulmasını,
b) Bir serbest bölgeye girmesini,
c) Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracını,
d) İmhasını,
e) Gümrüğe terk edilmesini;
15. "Gümrük rejimi" deyimi,
a) Serbest dolaşıma giriş rejimini,
b) Transit rejimini,
c) Gümrük antrepo rejimini,
d) Dahilde işleme rejimini,
e) Gümrük kontrolü altında işleme rejimini,
f) Geçici ithalat rejimini,
g) Hariçte işleme rejimini,
h) İhracat rejimini;
...
ifade eder." hükmü;
İkinci Bölümünün "Temsil Hakkı ve Yetkilendirilmiş Yükümlü" başlıklı Birinci Ayrımda yer alan 5. maddesinde,
"(1) Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilirler. ...
(3) Temsil, doğrudan veya dolaylı olabilir. Temsilci, doğrudan temsil durumunda başkasının adına ve hesabına hareket eder. Dolaylı temsil durumunda ise kendi adına, ancak başkasının hesabına hareket eder. Temsilci, temsil edilen kişi namına hareket ettiğini beyan etmek, temsilin doğrudan veya dolaylı olduğunu belirtmek ve sahip olduğu temsil yetki belgesini gümrük idarelerine ibraz etmek zorundadır. ...
(5) 225 inci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen kişiler gümrük idarelerinde dolaylı temsilci olarak iş takip edebilirler." hükmü;
"Vergilerin Geri Verilmesi veya Kaldırılması" başlıklı Beşinci Bölümünde yer alan 210. maddesinde,
"Bu Kanunda geçen;
a) "Geri verme" deyimi, ödenmiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen geri ödenmesi,
b) "Kaldırma" deyimi, henüz ödenmemiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen alınmamasına karar verilmesi,
anlamına gelir.
Gümrük vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin hükümler bu Kanun kapsamında tatbik edilen para cezaları için de uygulanır." hükmü;
211. maddesinde, "(1) Kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergileri geri verilir. Kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergileri kaldırılır. ...
(2) Kanunen ödenmemeleri gereken gümrük vergileri, söz konusu vergilerin yükümlüye tebliğ edilmesi ve ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine müracaatı üzerine geri verilir veya kaldırılır.
" hükmü;
212. maddesinde, "Bir gümrük beyannamesine dayanılarak ödenmiş olan gümrük vergileri bu beyannamenin iptal edilmesi üzerine ilgilinin talebiyle geri verilir. Bu istemin, gümrük beyannamesinin iptal edilmesi amacıyla müracaatta bulunulması için öngörülen süreler içerisinde yapılması gerekir." hükmü;
213. maddesinde, "(1) Beyannamenin tescili tarihi itibariyle, kusurlu veya ithallerine esas teşkil eden sözleşme hükümlerine aykırı olduklarından bahisle, ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyaya ilişkin ithalat vergileri geri verilir veya kaldırılır. Kusurlu eşyaya, teslimden önce hasar gören eşya da dahildir. ...
(4) Bu madde uyarınca geri verilecek veya kaldırılacak gümrük vergileri için vergilerin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içerisinde gümrük idaresine müracaat edilmesi gerekir. Mücbir sebebin tespiti halinde bu süre Müsteşarlıkça uzatılır." hükmü;
214. maddesinde, "Gümrük vergileri 211, 212 ve 213 üncü maddelerde belirtilen haller dışında, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri çerçevesinde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek hallerde geri verilir veya kaldırılır.
Bu maddede belirlenen geri verme ve kaldırma işlemleri, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde ilgili gümrük idaresine başvurulması üzerine yapılır." hükmü;
"Gümrüklerde İş Takibi ve Gümrük Müşavirleri" başlıklı Üçüncü Bölümünde yer alan 225. maddesinde, "Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetler, 5 inci madde hükümleri çerçevesinde, sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilir ve sonuçlandırılır. Gerçek kişinin doğrudan temsil yoluyla iş takibi, geçerli vekaletnameye istinaden ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşyanın ve özel kullanıma mahsus taşıt araçlarının gümrük işlemleri ile ilgili olarak mümkündür. Posta yolu ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ya da gönderilen, miktarı ve değeri Cumhurbaşkanınca belirlenecek eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması faaliyetlerinin takip edilip sonuçlandırılmasında, posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler dolaylı temsilci olarak yetkili kılınabilir.
Devlet, belediye, il özel idareleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin amir ve memurları, özel hukuk tüzel kişilerinin kendilerini temsile yetkili personeli, tüm gümrük işlemlerini doğrudan temsil yoluyla takip edebilirler. Özel hukuk tüzel kişilerinin doğrudan temsil yoluyla gümrük idarelerinde iş takibi yapacak personeli için 227 nci maddenin birinci fıkrasının (g) ve (h) dışındaki bentlerinde sayılan şartlar aranır." hükmü yer almıştır.
07/10/2009 tarihli ve 27369 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük Yönetmeliği'nin "Geri verme veya kaldırma başvurusu" başlıklı 502. maddesinin, 01/04/2020 tarihli ve 31086 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 1. fıkrasında, "Gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusu, bu vergileri ve cezaları ödeyen veya ödemekle yükümlü olan kişi veya bunların temsilcileri veya hak ve yükümlülükleri devralan kişi tarafından Ek-78’de yer alan Geri Verme veya Kaldırma Başvurusu Formu ile elektronik olarak ilgili gümrük idarelerine yapılır. Bu Forma gerekli belgeler de elektronik ortamda eklenir." kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan, 07/04/1969 tarihli ve 13168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun;
"Avukatlığın amacı" başlıklı 2. maddesinde, "Avukatlığın amacı; hukuki münasebetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır.
Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder. ..." hükmüne;
"Yalnız avukatların yapabileceği işler" başlıklı 35. maddesinde, "Kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz bulunan diğer organlar huzurunda gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlere ait bütün evrakı düzenlemek, yalnız baroda yazılı avukatlara aittir.
Baroda yazılı avukatlar birinci fıkradakiler dışında kalan resmi dairelerdeki bütün işleri de takip edebilirler. ..." hükmüne yer verilmiştir.
Dava Konusu Düzenleyici İşlemin İncelenmesi:
Uyuşmazlık; gümrük vergilerinin ve gümrük para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması amacıyla elektronik ortamda yapılacak başvuruların, dolaylı temsilci sıfatıyla yalnızca gümrük müşavirleri tarafından mı yapılabileceği, yoksa gümrük müşavirlerinin yanı sıra avukatlar tarafından da bu başvuruların yapılmasının mümkün olup olmadığı noktasındadır.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 210 ve devamı maddelerinde, gümrük vergilerinin geri verilmesinin veya kaldırılmasının "yükümlü"nün talebi üzerine mümkün olduğu belirtilmek suretiyle gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle, yani gümrük vergilerini ödemekle sorumlu bulunan kişilerin başvuru yapması gerektiği kurala bağlanmıştır. İdari (gümrük) para cezaları yönünden ise, bu kişinin, cezanın muhatabı olduğu açıktır.
Aynı Kanun'un 5. maddesi uyarınca, bahse konu kişilerin, gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunu, "doğrudan" veya "dolaylı" temsil yoluyla (ya da gerçek kişi olması halinde "bizzat") yapabileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte, "dolaylı temsil" durumunda anılan başvuruları yapma yetkisinin münhasıran gümrük müşavirlerine ait olup olmadığının tespiti için, 4458 sayılı Kanun'un 5. ve 225. maddelerinin birlikte incelenmesi gerekmektedir.
4458 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, gümrük yükümlüleri ile idari para cezası muhatapları da dahil olmak üzere, Kanun kapsamında bir işleme tabi tutulan herkesin, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için doğrudan veya dolaylı bir temsilci atayabileceği hükme bağlanmış iken; 225. maddesinde, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetlerin, sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilip ve sonuçlandırılacağı kurala bağlanmıştır.
Anılan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; dolaylı temsilci sıfatıyla münhasıran gümrük müşavirlerine takip edip sonuçlandırma yetkisi verilen işlemlerin, yalnızca "eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetler"den ibaret olduğu, bu işlemler dışında kalan gümrük idarelerindeki "gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarruflar ve işlemler"e ilişkin takip yetkisinin, gümrük müşavirleri dışındaki diğer dolaylı temsilcilere de tanındığı, dolayısıyla eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyet kapsamında kalmayan; yani eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulmasını, bir serbest bölgeye girmesini, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracını, imhasını ya da gümrüğe terk edilmesini içermeyen "gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunu yapma yetkisi"nin, münhasıran gümrük müşavirlerine ait bir yetki olarak kabulüne olanak bulunmadığı, nitekim Kanun'un, geri verme ve kaldırma başvurularına ilişkin özel hükümler içeren 210 ve devamı maddelerinde de, bu başvuruların sadece gümrük müşavirlerince yapılabileceği yönünde ayrıksı bir düzenlemeye yer verilmediği, böylelikle kanun koyucunun, genel hüküm niteliğindeki 5. madde hükmünden ayrılmayı gerektirir bir husus takdir etmediği sonucuna varılmaktadır.
Ayrıca, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini, hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını sağlamakla görevli bulunan avukatların, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, resmi dairelerdeki -münhasır yetkisi dışındaki- diğer bütün işleri de takip edebilecekleri hükme bağlandığından, avukatların, bir idari itiraz (hukuki başvuru) yolu olan gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunu yapmalarına bu yönden de hukuki bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Gümrük Yönetmeliğinin 502. maddesinde de, dayanağı Kanun'a ve yukarıda aktarılan gerekçelere uygun olarak, gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunun, bu vergileri ve cezaları ödeyen veya ödemekle yükümlü olan kişi veya bunların temsilcileri veya hak ve yükümlülükleri devralan kişi tarafından Geri Verme veya Kaldırma Başvurusu Formu ile elektronik olarak ilgili gümrük idarelerine yapılacağı kurala bağlanmış; böylece dolaylı temsilcilerin niteliği ve sıfatı bakımından herhangi bir ayrıma gidilmeyerek gümrük müşavirlerinin yanı sıra diğer dolaylı temsilcilere de anılan başvuruyu elektronik ortamda yapma yetkisi ve hakkı tanınmıştır.
Dava konusu edilen düzenleyici işlem de, anılan Yönetmelik kuralının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla tesis edilmiş olup; bir idari ve hukuki başvuru yolu olarak nitelendirilebilecek geri verme ve kaldırma başvuruları yönünden elektronik ortama giriş izni vermek için avukatlara profil tanımlaması yapılması suretiyle talepte bulunma imkanı sağlanmıştır. Söz konusu sistem ile dava açmaya gerek kalmaksızın ilgilinin durumunun idare tarafından bir kez daha gözden geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Bu durumda, dayanağı 4458 sayılı Kanun ile Gümrük Yönetmeliğinin yukarıda aktarılan kurallarına uygun olarak ve bu kuralların uygulanmasını sağlamak üzere, gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunun avukatlar tarafından da elektronik ortamda yapılmasını sağlamaya yönelik olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacılara iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 25/11/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.